Author Archives: zenithmag

Νεοοθωμανισμός και Λιβύη: Ο Ερντογάν και η “πολιτική της ιστορίας” στη Λιβύη

Νεοοθωμανισμός και Λιβύη

Ο Ερντογάν και η “πολιτική της ιστορίας” στη Λιβύη

Γράφει ο Ολιβιέ Μπουκέ

Ο πρόεδρος Ερντογάν στέλνει δυνάμεις στη Λιβύη. Όπως στη Συρία; Όχι ακριβώς. Ο Ερντογάν εμπλέκεται στη Λιβύη και στη Μεσόγειο για να διατηρήσει την εξουσία. Η πολιτική της ιστορίας βρίσκεται στον πυρήνα της διεθνούς του στρατηγικής. Για να δικαιολογήσει μια στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη, επικαλείται το οθωμανικό παρελθόν.

«Οι Οθωμανοί επιστρέφουν».

Απαντώντας στην ερώτηση που θέτει η αντιπολίτευση: «Τι δουλειά έχουμε στη Λιβύη;», λέει: «Οι Οθωμανοί επιστρέφουν». Πρέπει να ανασυγκροτηθεί μια αυτοκρατορία, τουλάχιστον στα εδάφη που κατέκτησαν οι σουλτάνοι. Διάφορα επιχειρήματα διατυπώνονται για τον σκοπό αυτό.Το πρώτο επιχείρημα είναι αντιαποικιοκρατικό. Η Τουρκία στέλνει δυνάμεις στη Λιβύη για να πολεμήσει εναντίον των «νέων Σεβρών». Η Άγκυρα επικαλείται το σύνδρομο των Σεβρών για να οργανώσει τη «νόμιμη αυτοάμυνά» της απέναντι στη «συνωμοσία» των αποικιοκρατικών δυνάμεων και των συμμάχων τους (Ελλάδα και Κύπρος χθες, Ισραήλ, Αίγυπτος και Εμιράτα σήμερα). Τo 1912, οι λιβυκές επαρχίες δόθηκαν στην Ιταλία με μια συνθήκη στη Λωζάνη. Στη Λωζάνη υπεγράφη το 1923 και η συνθήκη που καθόρισε τα σημερινά σύνορα της Τουρκίας. Ο Τούρκος πρόεδρος «παίζει» με τις δύο Λωζάνες.

Το δεύτερο επιχείρημα είναι νεο-οθωμανικό. Η Λιβύη υπήρξε οθωμανική. Η Λιβύη δεν είναι όμως η Βοσνία, η Αλβανία ή η Μακεδονία, η καρδιά της Αυτοκρατορίας από τον 15ο αιώνα και μετά. Οι Οθωμανοί ήλεγχαν μόνο τις ακτές της Κυρηναϊκής και της Τριπολίτιδας, μόνο μετά τα μέσα του 16ου αιώνα, και για λίγο: το 1711 επεβλήθη μια ημιαυτόνομη δυναστεία, οι Karamanli. Το 1835, οι Οθωμανοί ανέκτησαν τον έλεγχο της περιοχής και επέβαλαν δύσκολα μια διοίκηση που είχε να αντιμετωπίσει την εχθρότητα των τοπικών εξουσιών και της μουσουλμανικής αδελφότητας Σανουσίγια. Η διοίκηση αυτή σεβάστηκε πάντως το βορειοαφρικανικό ισλάμ. Οι Τούρκοι λοιπόν γνωρίζουν καλά τη Λιβύη και σέβονται τους πληθυσμούς της.

«αναγέννηση της τουρκικής ισχύος».

Το τρίτο επιχείρημα είναι η «αναγέννηση της τουρκικής ισχύος». Το επιχείρημα αυτό νομιμοποιεί τον επεκτατισμό, επικαλούμενο τη συλλογική μνήμη μιας παρακμής που επιταχύνθηκε από την ήττα στη Λιβύη. Ο βαλκανικός πόλεμος του 1912 σηματοδοτεί την εξαφάνιση μιας κυριαρχίας πέντε αιώνων στην Ευρώπη και συμπίπτει με την εξάλειψη της οθωμανικής παρουσίας στη βόρεια Αφρική. Είναι η αρχή του τέλους της Αυτοκρατορίας. Και η αρχή του τουρκικού έθνους. Οι δύο ιστορίες συνδέονται στη Λιβύη και προεκτείνονται στα Βαλκάνια. Και η καθεμιά από αυτές ενσαρκώνεται σε έναν άνδρα και έναν μαχητή.

Ο Μουσταφά Κεμάλ ενσαρκώνει το έθνος. Πολέμησε στο Τομπρούκ της Λιβύης κατά των Ιταλών και στη συνέχεια στην Καλλίπολη κατά των Άγγλων και των Γάλλων. Για την Άγκυρα, αυτή η αναφορά είναι πολύτιμη: ο ερντογανισμός είναι ένας μετα-κεμαλισμός και όχι ένας αντι-κεμαλισμός. 

Εμβέρ, Κεμάλ και Λιβύη

Ο άνθρωπος που ενσαρκώνει την αυτοκρατορία είναι ο Ενβέρ. Ο τουρκικός Τύπος κάνει τη διάκριση ανάμεσα στον Ενβέρ του 1911, που είναι σύζυγος μιας κόρης του Σουλτάνου, και τον Ενβέρ του 1914, που πρωταγωνίστησε στη γενοκτονία των Αρμενίων. Aν κάποτε ο Ενβέρ ήταν ένας άνθρωπος ταυτισμένος με την ήττα του 1918 και την κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, σήμερα έχει αποκατασταθεί και είναι μια κεντρική φιγούρα του ερντογανισμού. Ο Κεμάλ και ο Ενβέρ ήταν αντίπαλα πρόσωπα του τουρκικού εθνικισμού. Ως οθωμανικά πρόσωπα, όμως, συναντήθηκαν. Πού; 

Η διπλή γενεαλογία του Ερντογανισμού

Στη Λιβύη. Υπάρχει φωτογραφία που τους δείχνει μαζί να χαμογελούν. Πολεμούν μαζί για τον σουλτάνο, αλλά και για το τουρκικό έθνος που απειλείται από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις.

Το τέταρτο επιχείρημα είναι γενεαλογικό. Τα Βαλκάνια ανήκουν σε μια τουρκική «πολιτισμική αύρα». Η Λιβύη όχι. Πρέπει να βρεθούν λοιπόν άλλοι ιστορικοί δεσμοί. Ο ερντογανισμός αναπτύσσει μια διπλή γενεαλογία. Όλοι οι Τούρκοι προέρχονται από την Αυτοκρατορία: κάθε πολίτης έχει έναν Οθωμανό, αν όχι μουσουλμάνο, πρόγονο, έξω από τα σύνορα της σημερινής Τουρκίας. Οι πολίτες των πρώην οθωμανικών εδαφών έχουν όλοι έναν πρόγονο που ήρθε από την Ανατολία, άρα από την Τουρκία.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η είδηση είναι παντού: ο Φαγέζ Σάρατζ, ο επικεφαλής της λιβυκής κυβέρνησης που αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα, είναι τουρκικής καταγωγής. Ο άμεσος πρόγονός του Μουσταφά καταγόταν από τη Μανίσα, στην Ανατολία: το 1840 πολέμησε στην Τουρκία. Ο πατέρας του Σάρατζ επισκέφθηκε το 1954 τους Τούρκους γονείς του.

Για τον ερντογανισμό, ό,τι υπήρξε οθωμανικό, η Κρήτη, η Κύπρος, τα νησιά του Αιγαίου, πρέπει να ξαναγίνει. Στη ρητορική του Ερντογάν, τα «αποικιακά κράτη» – η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και οι σύμμαχοί τους – θέλουν να ξαναμοιράσουν τη Μεσόγειο. Πρέπει λοιπόν να εμποδιστούν.

Όπως και ο κεμαλισμός, ο ερντογανισμός είναι ένας «εθνικιστικός αντιιμπεριαλισμός». Η πυξίδα του είναι ισλαμιστική, αλλά η δράση του ρεαλιστική. Ο Ερντογάν κινεί όλα τα νήματα σε διάφορους βαθμούς, και ανάλογα με το έδαφος που επιλέγει, με αποκλειστικό σκοπό τη διατήρησή του στην εξουσία.
 
* Ο Ολιβιέ Μπουκέ είναι καθηγητής οθωμανικής ιστορίας στο πανεπιστήμιο Paris – Diderot
 
Πηγή: Le Monde – Από ΑΠΕ – ΜΠΕ

Ο Πατριωτισμός των εφοπλιστών είναι Αδιαπραγμάτευτος: γεωτρύπανα της οικογένειας Αγγελοπούλου χρησιμοποιεί η Τουρκία!

Ο Πατριωτισμός των εφοπλιστών είναι Αδιαπραγμάτευτος

Γεωτρύπανα της οικογένειας Αγγελοπούλου χρησιμοποιεί η Τουρκία!

ΣΧΟΛΙΟ ΔΙΚΤΥΟΥ ΣΠΑΡΤΑΚΟΣ:
Οι εφοπλιστές είναι αυτοί που διατηρούν προνομιακή σχέση με κυβέρνηση ΝΔ και αντιπολίτευση ΣΥΡΙΖΑ
Απολαμβάνουν Αφορολόγητα και Φοροαπαλλαγές.

Είναι αυτοί που ελέγχουν τα κανάλια-ραδιόφωνα-εφημερίδες και παίζουν όλη μέρα πόλεμο με την Τουρκία…
Απαιτώντας από την νεολαία να γίνει κρέας στα κανόνια για τις ΑΟΖ και τα ενεργειακά κοιτάσματα. Όμως παράλληλα κλείνουν δουλειές με το καθεστώς Ερντογάν και κερδίζουν έναν πακτωλό χρημάτων.

Τα τουρκικά γεωτρύπανα που απειλούν με ελληνο-τουρκικό πόλεμο τους λαούς του Αιγαίου ήταν ιδιοκτησίας οικογένειας Αγγελοπούλου!!
!
Διαβάζουμε σχετικό σχόλιο και δημοσίευμα:

“….Τα δύο γεωτρύπανα της οικογένειας Αγγελόπουλου (της γνωστής Γιάννας που θα μας φτιάξει την γιορτή για τα 200 χρόνια από την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων), πωλήθηκαν σε τιμή κάτω του κόστους στην Τουρκία.

Η αγοραπωλησία έγινε μέσα από τριγωνικές και πολυγωνικές μεθοδεύσεις με πολλές οφσορ και άλλου χαρακτήρα εταιρείες μπλεγμένες σε αυτήν.

Το Deep Sea Metro I το μετονόμασαν σε «Φατίχ» (πορθητή) κατά τον Mωάμεθ Β, κατακτητή της Κωνσταντινούπολης και το Deep Sea Metro ΙΙ σε «Γιαβούζ», κατά τον Γιαβούζ Σελίμ, τον πρώτο Οθωμανό σουλτάνο που αυτοονομάστηκε χαλίφης….” Giorgos Chloros

Η περιπέτεια ενός πλωτού γεωτρύπανου

ΠΑΥΛΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Το «Deep Sea Metro II» είναι ένα πλωτό γεωτρύπανο έκτης γενιάς, που έχει μήκος 229 μ. και μπορεί να πραγματοποιεί γεωτρήσεις βάθους έως 10.000 ποδών.

Το πλωτό γεωτρύπανο «Fatih», που απέπλευσε προχθές από τον κόλπο της Νικομήδειας, όπου βρισκόταν αγκυροβολημένο τους τελευταίους πέντε μήνες, με κατεύθυνση την Ανατολική Μεσόγειο έχει ενδιαφέρουσα ιστορία. Πρόκειται για το υπερσύγχρονο «Deep Sea Metro II» που έως τα μέσα του 2015 ήταν πλοίο ελληνικών συμφερόντων, καθώς ανήκε κατά 60% σε εταιρεία της Γιάννας και του Θόδωρου Αγγελόπουλου.

Η ιστορία του «Deep Sea Metro II» αρχίζει πριν από 10 χρόνια. Ηταν το ένα από τα δύο πλωτά γεωτρύπανα που το ζεύγος Αγγελόπουλου παρήγγειλε στα ναυπηγεία της Hyundai στη Νότιο Κορέα. Τα πλοία παραλήφθηκαν το 2011. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η ίδια η κ. Αγγελοπούλου βάφτισε το «Deep Sea Metro I». Υπολογίζεται πως τα δύο πλοία κόστισαν περί τα 860 εκατ. δολ. έκαστο. Για να συγκεντρωθούν τα κεφάλαια, συνήφθησαν μεγάλα ομολογιακά δάνεια με διεθνείς τράπεζες. Ο κ. Θόδωρος Αγγελόπουλος διατηρεί πολυετή συνεργασία με τη μεγάλη νορβηγική ναυτιλιακή εταιρεία Odfjell, η θυγατρική της οποίας Odfjell Drilling απέκτησε το 40% των δύο πλωτών γεωτρυπάνων. Ωστόσο, η κατακρήμνιση των τιμών του πετρελαίου και του αερίου κατέστησε ασύμφορη τη ναύλωση των πλοίων αυτών από επίδοξους πελάτες, δηλαδή από κράτη που επιδίωκαν την ανακάλυψη «μαύρου» χρυσού στα ανοικτά των ακτών τους. Οι επενδυτές εγκλωβίστηκαν στην επένδυσή τους.

Στα μέσα της δεκαετίας τα γεωτρύπανα παρέμεναν κατά τεκμήριο ανενεργά. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι το πρώτο από αυτά, το «Deep Sea Metro I» ναυλώθηκε το 2015 από την VietGazprom του Βιετνάμ έναντι 255 χιλ. δολ. την ημέρα (από 423.000 δολ. ημερησίως βάσει προηγούμενου συμβολαίου του ίδιου πλοίου με την British Petroleum). Το δεύτερο πλοίο, «Deep Sea Metro II», παρέμεινε αγκυροβολημένο στα ανοιχτά της Βραζιλίας έπειτα από προβλήματα που ανέκυψαν στη συνεργασία με την εθνική εταιρεία υδρογονανθράκων Petrobras. Μάλιστα, στα μέσα του 2014 κυκλοφόρησαν φήμες ότι η προσέγγιση της Γιάννας Αγγελοπούλου με τον Αλ. Τσίπρα σκοπό είχε να διαμορφωθούν οι συνθήκες για την ενοικίαση των γεωτρύπανων από την ελληνική και την κυπριακή κυβέρνηση για την έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων σε ελληνικά και κυπριακά ύδατα. Οι πληροφορίες αυτές διαψεύστηκαν από την κ. Αγγελοπούλου. Στις 13 Μαΐου 2015, η Γιάννα και ο Θόδωρος Αγγελόπουλος αποφάσισαν να απεμπλακούν από την επένδυση. Οι εταιρείες τους έπαψαν να καλύπτουν τις οφειλές που είχαν συσσωρευθεί λόγω της δανειοδότησης που είχε παράσχει η αμερικανική θυγατρική της γερμανικής τράπεζας VTB για την κατασκευή των πλοίων στα ναυπηγεία της Hyundai στη Νότιο Κορέα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του διεθνούς ναυτιλιακού Τύπου, οι εταιρείες συμφερόντων του κ. Αγγελόπουλου εξακολουθούν να διατηρούν την κυριότητα του «Deep Sea Metro I», ωστόσο οι πληροφορίες αυτές διαψεύδονται από τον ίδιο τον κ. Αγγελόπουλο.

Η πώληση

Το δεύτερο γεωτρύπανο, το «Deep Sea Metro II», πέρασε από τα μέσα του 2015 στην τράπεζα VTB που είχε χορηγήσει το δάνειο για την κατασκευή του. Με τη μεσολάβηση της Mayesi Hammoud, δικηγόρου της κορυφαίας δικηγορικής εταιρείας VanEps Kunneman VanDoorne που ειδικεύεται στο ναυτικό δίκαιο στην περιοχή της ολλανδικής Καραϊβικής, προχώρησε η πώληση του πλοίου. H κ. Hammoud δεν απάντησε σε ερωτήσεις που απέστειλε η «Κ» για τη διαδικασία της αγοραπωλησίας.

Το πλοίο πωλήθηκε στις 30 Μαρτίου 2016 στη ναυτιλιακή εταιρεία Chalfont Shipping που εδρεύει στον αμερικανικής εποπτείας φορολογικό παράδεισο Marshal Islands του Ειρηνικού Ωκεανού. Η «Κ» επικοινώνησε με το Ληξιαρχείο (Registry) των Marshal Islands και επιβεβαίωσε ότι η Chalfont Shipping ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 2016, δηλαδή λίγες ημέρες προτού αγοράσει το πλοίο προς 210 εκατ. δολ. Σύμφωνα, όμως, με ασφαλείς πηγές ειδικών στην ίδρυση offshore είναι πιθανόν να πρόκειται για τη μεταφορά στους Νήσους Μάρσαλ της offshore με το ίδιο όνομα που ιδρύθηκε στη Μ. Βρετανία το 1969 και μεταφέρθηκε στον Παναμά τον Ιούνιο του 1980 από τον αείμνηστο δικηγόρο ναυτιλιακών ζητημάτων Κωνσταντίνο Γεωργιόπουλο. Δεν γνωρίζουμε την ιδιοκτησιακή δομή της Chalfont, αν και μια εταιρεία με το ίδιο όνομα, δηλαδή Chalfont Shipping, εμφανίζεται με διεύθυνση ίδια με τη διεύθυνση της Odfjell Drilling στο Kokstad της Νορβηγίας.

Το φθινόπωρο του 2017, η Chalfont μεταπώλησε το «Deep Sea Metro II» στην Turkish Petroleum προς 210 εκατ. δολ. – δηλαδή χωρίς κανένα κέρδος! Η «Κ» απέστειλε γραπτώς ερωτήσεις για το «Deep Sea Metro II», συμπεριλαμβανομένης της ερώτησης για το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Chalfont Shipping, στον Θόδωρο και στη Γιάννα Αγγελοπούλου. Στην γραπτή απάντησή του ο κ. Αγγελόπουλος επιβεβαιώνει ότι το «Fatih» είναι το «Deep Sea Metro II» και τονίζει: «Η εταιρεία συμφερόντων του κ. Θόδωρου Αγγελόπουλου METRO EXPLORATION συμμετείχε επενδυτικά από το 2008 με ποσοστό 60% στην εταιρεία Deep Sea Metro Holding με το υπόλοιπο 40% να ανήκει στην Odfjell Drilling, η οποία ήταν και διαχειρίστρια των πλοίων. Η εταιρεία Chloe Marine, ιδιοκτήτρια του πλοίου “Deep Sea Metro II” ήταν 100% θυγατρική της Deep Sea Metro Holding». Σε ό,τι αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Chalfont Shipping, ο κ. Αγγελόπουλος τονίζει ότι «ουδεμία απολύτως ανάμειξη είχε με την αγοραπωλησία του “Deep Sea Metro II” από την τράπεζα DVB καθότι είχε μεταβιβάσει το σύνολο των μετοχών του στη METRO EXPLORATION κατά τη 13η Μαΐου 2015, στην επενδυτική εταιρεία NT REFECTIO XIII και έκτοτε δεν είχε και δεν έχει οποιαδήποτε ανάμειξη με τις εξελίξεις των πλοίων που ανήκαν στην Deep Sea Metro Holding». Μια απλή έρευνα στο Internet δείχνει ότι η εταιρεία NT REFECTIO XIII είναι νομικό πρόσωπο που ιδρύθηκε στις 27 Μαρτίου 2015 στο Οσλο της Νορβηγίας.

Το «Deep Sea Metro II» είναι ένα πλωτό γεωτρύπανο έκτης γενιάς, που έχει μήκος 229 μέτρα και μπορεί να πραγματοποιεί γεωτρήσεις βάθους έως 10.000 ποδών (3,3 χλμ.). Είναι κορυφαίο στο είδος του και οι Τούρκοι το απέκτησαν κυριολεκτικά σε τιμή ευκαιρίας, αφού κανένας δεν ενδιαφέρεται πλέον για τέτοια πλοία εκτός αν είναι κράτος με συγκεκριμένες βλέψεις. Το «Deep Sea Metro II» αναχώρησε από το νορβηγικό λιμάνι Hoylandbaygda όπου βρισκόταν και έφτασε στην Τουρκία λίγο μετά τα μεσάνυχτα της 30ής προς την 31η Δεκεμβρίου 2017, και συγκεκριμένα στις 01.17. Παρέμενε αγκυροβολημένο στον Κόλπο της Νικομήδειας και άλλαξε όνομα σε «Fatih».

Εδώ και μήνες διακινούνταν σε διπλωματικούς και πολιτικούς κύκλους της Αθήνας η πληροφορία ότι «το γεωτρύπανο θα ενεργοποιηθεί τον Ιούνιο στην ΑΟΖ της Κύπρου». Οι γνωρίζοντες επισημαίνουν ότι η διεκδίκηση από την Αγκυρα «μεριδίου» στους υδρογονάνθρακες της Κύπρου εν ονόματι της τουρκοκυπριακής κοινότητας ισοδυναμεί με προσπάθεια εμπέδωσης της διχοτόμησης της νήσου μέσω της de facto αποδοχής του διαχωρισμού των δικαιωμάτων επί του υποθαλάσσιου πλούτου. Και αν αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω μιας συμφωνίας επίλυσης του Κυπριακού, μπορεί, θεωρητικά, να προωθηθεί με μια μονομερή ενέργεια, όπως η ενεργοποίηση του πλωτού γεωτρύπανου σε σημείο που υποτίθεται ότι «ανήκει» στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Αυτό είναι που καθιστά το «Deep Sea Metro II» ένα πολύτιμο όπλο στα χέρια της Αγκυρας. Χωρίς αυτό δεν θα μπορούσε να «τρυπήσει» στα νερά της Κύπρου.
diktiospartakos

Η Ρουμανική Επανάσταση του Δεκέμβρη 1989: Ερωτήματα και "Φαντάσματα"

Η Ρουμανική Επανάσταση του Δεκέμβρη 1989

30 χρόνια μετά τα ερωτήματα παραμένουν

Μνήμες, απολογισμός και τα “φαντάσματα” της εποχής Τσαουσέσκου

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Φέτος (Δεκέμβρης 2019) συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τη λαϊκή εξέγερση στη Ρουμανία κατά του καθεστώτος Τσαουσέσκου, η οποία οδήγησε σε αιματηρή καταστολή εκ μέρους της Σεκιουριτάτε και τελικά στην πτώση του Τσαουσέσκου και στην εκτέλεσή του με συνοπτικές διαδικασίες. Ήταν 16 Δεκεμβρίου του 1989 όταν πλήθη κατοίκων της Τιμισοάρα, της πιο δυτικής πόλης της Ρουμανίας κοντά στα σύνορα με την Ουγγαρία, συγκεντρώθηκαν έξω από την Καλβινιστική Εκκλησία για να υποστηρίξουν τον πάστορα Τόκες Λάζλο, που λόγω των απόψεων του, ήταν ανεπιθύμητος για το καθεστώς. 

Η πιο αιματηρή εξέγερση στο «Ανατολικό Μπλοκ»

Οι διαμαρτυρίες αυτές συνεχιζόταν και τις επόμενες ημέρες, παρά την αστυνομική καταστολή, και σύντομα έλαβαν το ρυθμό χιονοστιβάδας σαρώνοντας τα πάντα στη χώρα. Οι διαδηλώσεις στην Τιμισοάρα ήταν καθημερινές και εκατό χιλιάδες άνθρωποι, σε μια πόλη 300.000 κατοίκων, βρισκόταν μονίμως στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι κατά του τυραννικού καθεστώτος Τσαουσέσκου. Κατέλαβαν την πλατεία αλλά και το κτίριο της Όπερας, που αμέσως έγινε το «στρατηγείο» τους απ’ όπου απεύθυναν διακηρύξεις στο ρουμανικό λαό.
Το καθεστώς Τσαουσέσκου επιχείρησε να καταστείλει βίαια τη λαϊκή εξέγερση, με τη περιβόητη Σεκιουριτάτε να πυροβολεί ανεξέλεγκτα τους διαδηλωτές. Συνολικά σκοτώθηκαν 1.104 άνθρωποι, εκ των οποίων οι 162 κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων (οι 153 μόνον στην Τιμισοάρα). Χιλιάδες διαδηλωτές τραυματίστηκαν, ενώ συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμη και πολλοί Ρουμάνοι αγνοούμενοι, πιθανότατα δολοφονημένοι από τη Σεκιουριτάτε και θαμμένοι σε άγνωστα μέρη. 

Πριν από τριάντα χρόνια, τον Δεκέμβριοι του 1989 εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι στην Τιμισοάρα, στο Βουκουρέστι και σε άλλες πόλεις και πόλεις της Ρουμανίας αψήφησαν τη “βασιλεία του φόβου” του Νικολάε Τσαουσέσκου και βγήκαν στους δρόμους για να απελευθερωθούν από πάνω από τέσσερις δεκαετίες καταπίεσης και δικτατορίας. Επιδεικνύοντας έναν συλλογικό ηρωισμό και αψηφώντας ακόμη και τις ζωές τους, οι εκατοντάδες χιλιάδες Ρουμάνοι διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους, όχι μόνον για να ρίξουν τον δικτάτορα αλλά και να διεκδικήσουν την ελευθερία και τη δημοκρατία. Στις 22 Δεκεμβρίου ο ρουμανικός στρατός πήρε το μέρος των διαδηλωτών, αν και η Σεκιουριτάτε συνέχισε να στηρίζει το καθεστώς. 

Αυτή η λαϊκή επανάσταση στη Ρουμανία που οδήγησε στην πτώση του καθεστώτος Τσαουσέσκου, τον Δεκέμβριο του 1989, υπήρξε η πιο αιματηρή κατά τη διάρκεια της κατάρρευσης του λεγόμενου “ανατολικού μπλοκ”. Αυτή η δυναμική και μαζική εξέγερση του ρουμανικού λαού δεν μπόρεσε να εμποδιστεί από τις δυνάμεις ασφαλείας του Τσαουσέσκου. Ακόμη κι από την περιβόητη Σεκιουριτάτε, την υπηρεσία πληροφοριών και ασφαλείας του Τσαουσέσκου, που επέβαλε επί δεκαετίες ένα καθεστώς τρόμου στον ρουμανικό λαό. 

Η φονική «αντεπανάσταση» της Σεκιουριτάτε

Αν και ο Τσαουσέσκου έχασε την εξουσία του στις 22 Δεκεμβρίου, οι πυροβολισμοί συνεχίστηκαν στους δρόμους του Βουκουρεστίου και σε άλλες ρουμανικές πόλεις μέχρι το θάνατό του (εκτέλεση έπειτα από συνοπτική δίκη) τρεις ημέρες αργότερα. Τριάντα χρόνια αργότερα παραμένει ακόμη μυστήριο ο θάνατος 800 ατόμων μεταξύ 22 και 25 Δεκεμβρίου 1989, που σκοτώθηκαν οι περισσότεροι από σφαίρες της Σεκιουριτάτε. Ποιος έδωσε αυτές τις εντολές; Ποιος ή ποιοι ηγήθηκαν αυτής της αιματηρής καταστολής, ενώ ο Τσαουσέσκου δεν είχε πλέον την εξουσία; 

Προφανώς επρόκειτο για μια «αντεπανάσταση» της Securitate και των δυνάμεων ασφαλείας, αλλά ποιοι βρίσκονταν από πίσω της; Ο Ρουμάνος συγγραφέας, Andrei Ursu, γιος ενός αντιφρονούντα  που βασανίστηκε και δολοφονήθηκε από την μυστική αστυνομία της Σεκιουριτάτε το 1985, στο βιβλίο του Snipers and Mystifiers, που έγραψε αφού μελέτησε επισταμένα τα αρχεία της Σεκιουριτάτε επί ένα τέταρτο του αιώνα, υποστηρίζει πως όλο αυτό το “χάος” και η “τρομοκρατική ψύχωση” ήταν όλα σχεδιασμένα για να ωφελήσουν τον Ίον Ιλιέσκου και το Εθνικό Μέτωπο Σωτηρίας (FSN), το οποίο και αναπλήρωσε το κενό εξουσίας μετά την πτώση του Τσαουσέσκου. Τα έγγραφα που κατέχει ο συγγραφέας «αποδεικνύουν ότι η Ασφάλεια δεν αφοπλίστηκε στις 22 Δεκεμβρίου, όπως ισχυρίζεται η στρατιωτική εισαγγελία. Μόνο σε μια μονάδα της Securitate έλειπαν 16.500 σφαίρες, όταν ο στρατός είχε την κατοχή των πυρομαχικών», είπε σε συνέντευξή του ο Andrei Ursu. 

«Διοργανώνω την αντίσταση από το Σιγκοντάρεστε», ακούστηκε να λέει στο κρατικό ραδιόφωνο ο Τσαουσέσκου, καθώς διέφευγε από το Βουκουρέστι προς αυτή την πόλη στις 22 Δεκεμβρίου, όταν φαινόταν να ενεργοποιεί ένα καθεστωτικό “σχέδιο αντίστασης”. Αυτό το σχέδιο, που περιγράφηκε σε αρκετά έγγραφα της Securitate, συνίστατο σε «σύντομες και βίαιες» ενέργειες που θα αναληφθούν από μια «σχετικά μικρή δύναμη» σε στόχους «μεγάλης σημασίας», επιδιώκοντας να δημιουργηθεί έτσι «μια μόνιμη κατάσταση ανασφάλειας και φόβου». 

Ποιος έδωσε εντολή να πυροβολήσουν τους διαδηλωτές;

Ο Andrei Ursu και οι ερευνητές που τον βοήθησαν τεκμηρίωσαν την ύπαρξη ενός άκρως απόρρητου σχεδίου «αντίστασης» της αστυνομίας, που ήταν έτοιμο να ενεργοποιηθεί σε περίπτωση ξένης εισβολής ή άλλων απειλών για το καθεστώς. Με αυτό περίπου το σχέδιο έδρασαν και οι δυνάμεις της Σεκιουριτάτε στις τρεις αιματηρές ημέρες που ακολούθησαν (22-25 Δεκεμβρίου 1989) την πτώση του Τσαουσέσκου. Ελεύθεροι σκοπευτές, που κρύβονταν στα γύρω κτίρια, επιτέθηκαν επανειλημμένα σε “στρατηγικές θέσεις”, όπως στα τηλεοπτικά στούντιο, στο κτίριο όπου συναντήθηκαν οι συντονιστές της λαϊκής εξέγερσης κ.λ.π.  

Οι εν λόγω εκτελεστές της Σεκιουριτάτε, που ευθύνονται για τον θάνατο τουλάχιστον 800 ανθρώπων, ενήργησαν ανεξάρτητα, αφού έχασαν την επαφή τους με τον Τσαουσέσκου μετά τη σύλληψή του, όπως έλεγε και το αρχικό σχέδιο; Ή ακολούθησαν τις εντολές του διοικητή της Ασφάλειας εκείνη την εποχή, του στρατηγού Ιούλιαν Βλαντ; Όπως και να ‘χει τριάντα χρόνια μετά τα γεγονότα, κανείς δεν καταδικάστηκε για τις δολοφονίες 22-25 Δεκεμβρίου.

Βουκουρέστι και τα «φαντάσματα» του Τσαουσέσκου

Το σημερινό Βουκουρέστι, αν και βρίσκεται στις παρυφές του βαλκανικού κόσμου το Βουκουρέστι είναι μια πόλη των αντιθέσεων. Μελαγχολικό και γοητευτικό ταυτόχρονα μοιάζει με παρένθεση ανάμεσα στο Παρίσι και στη Μόσχα, μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Ένας κόμβος εμπορικών και πολιτιστικών συναλλαγών.  Ένα σταυροδρόμι ανάμεσα στην κεντρική, στην ανατολική Ευρώπη και στα Βαλκάνια.

To Βουκουρέστι πέρασε μια καταθλιπτική σκοτεινιά κατά την εποχή του Τσαουσέσκου, όταν κατεδαφίστηκε και το παλιό κέντρο της πόλης, H μεγαλομανία του Τσαουσέσκου, που ήταν ένας μανιακός του ελέγχου εκφράστηκε και μέσα από το σχέδιο του να «Συστηματοποιήσει», δηλαδή να ισοπεδώσει το παλιό κέντρο της ρουμανικής πρωτεύουσας για να το “εκσυγχρονίσει”. Έτσι, πολλά όμορφα κτίρια της Μπελ Επόκ κατεδαφίστηκαν. 

Οι κάτοικοι του Βουκουρεστίου αποκαλούν ειρωνικά την ισοπεδωμένη περιοχή “Τσαουσίμα”δηλαδή “Χιροσίμα του Τσαουσέσκου”. Ο, φαραωνικού μεγέθους, “Οίκος του Λαού” –ένα από τα μεγαλύτερα κτίρια στον κόσμο με εμβαδόν 330.000 τετραγωνικά μέτρα!– ήταν το αποκορύφωμα της μεγαλομανίας ενός μανιακού του ελέγχου: του δικτάτορα Τσαουσέσκου… Μετά την επανάσταση του 1989, το κτίριο της μυστικής αστυνομίας του Τσαουσέσκου, της περιβόητης Σεκιουριτάτε, κάηκε από τον εξεγερμένο λαό. Όμως το αναστήλωσαν για να θυμόνται και το σκοτεινό παρελθόν… 

Οι άλυτες διαφορές με το παρελθόν

Το Βουκουρέστι, αυτή η “παριζιάνα” πρωτεύουσα της Ρουμανίας, που είναι μια όμορφη και απρόσμενη έκπληξη, με την ιστορία και το πολιτισμό της, παραμένει στοιχειωμένη από τα φαντάσματα της εποχής Τσαουσέσκου. Όχι μόνον λόγω των μνημείων και της ιστορίας. 

Οι σκιές του παρελθόντος, της σκοτεινής εποχής του Τσαουσέσκου, είναι ακόμη παρούσες. Ωστόσο ο ρουμανικός λαός και αυτή η πόλη διαθέτει αστείρευτες δυνάμεις αναγέννησης, ελπίδας κι αισιοδοξίας. Αναζητά μια νέα ταυτότητα κτίζοντας γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον, μεταξύ Βαλκανίων και Ανατολικής Ευρώπης. 

Θα τα καταφέρει όμως μόνον όταν λύσει τις διαφορές της με το πρόσφατο παρελθόν της και φωτίσει ακόμη τις πιο σκοτεινές πλευρές της ιστορίας της Ρουμανικής Επανάστασης του Δεκέμβρη του 1989, με γνώμονα την αλήθεια, που είναι τρομερά ωφέλιμη σε κάθε κοινωνία που θέλει να λέγεται δημοκρατική.

* Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

H Soft Power των Χριστουγέννων: Η γεωπολιτική διάσταση των χριστουγεννιάτικων γιορτών

H Soft Power των Χριστουγέννων

Η γεωπολιτική διάσταση των χριστουγεννιάτικων γιορτών

O σύγχρονος Santa Claus είναι επινόηση της Κόκα Κόλα!

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Από τότε που έγιναν ένα είδος παγκόσμιας γιορτής, τα Χριστούγεννα αποτελούν ταυτόχρονα και μια μορφή προέκτασης της “ήπιας ισχύος” (Soft Power) των ΗΠΑ και της Δύσης γενικότερα. Τόσο το χριστουγεννιάτικο δένδρο, όσο και η μορφή του ερυθρόλευκου Άι Βασίλη (Santa Claus), είναι εικόνες που αναγνωρίζονται σε όλη την υφήλιο, ακόμη και σε χώρες που δεν έχουν χριστιανικό πολιτισμικό υπόβαθρο. Ως γνωστόν η “ήπια ισχύς”, όπως εκφράζεται μέσα από τον πολιτισμό, τους θεσμούς, την εκπαίδευση, τις εξειδικευμένες γνώσεις, τη γλώσσα, τον κινηματογράφο και τις τέχνες, τις ιδέες και τις αξίες γενικότερα, αποτελεί σημαντικό εργαλείο άσκησης παγκόσμιας πολιτικής. Υπό αυτή την έννοια τα Χριστούγεννα έχουν και μια γεωπολιτική διάσταση που δεν πρέπει καθόλου να υποτιμάται.

Από το “ιερό έλατο” των Γερμανών στον Sinterklaas των Ολλανδών

Ο εορτασμός των Χριστουγέννων έχει μια ιστορία πολλών αιώνων μεταξύ των κοινωνιών που ήταν πλειοψηφικά χριστιανικές. Αποτελεί κοινό μυστικό ωστόσο πως τη σημερινή τους μορφή τα Χριστούγεννα άρχισαν να τη λαμβάνουν προς τα μέσα του 19ου αιώνα σε Ευρώπη και Αμερική. Τότε στην Ευρώπη, πρώτοι οι Γερμανοί, ενσωμάτωσαν στον εορτασμό των Χριστουγέννων και το “ιερό έλατο” των παγανιστών προγόνων τους, δημιουργώντας το γνωστό σε όλους μας “χριστουγεννιάτικο δένδρο”.

Προηγουμένως οι Ολλανδοί προώθησαν τη χριστουγεννιάτικημορφή του Αγίου Νικολάου (Sinterklaas στα παλιά Ολλανδικά) την οποία και μετέφεραν τον 17ο αιώνα στην αποικία τους Νέο Άμστερνταμ (τη σημερινή Νέα Υόρκη), από όπου και προέκυψε ο Αμερικανός Santa Claus, που κατόπιν έγινε παγκόσμια μορφή.

Η αγγλική εκδοχή των Χριστουγέννων ως μορφή “ήπιας ισχύος” της Βρετανικής Αυτοκρατορίας

Στα μέσα του 19ου αιώνα αγγλόφωνοι συγγραφείς, όπως ο Τσαρλς Ντίκενς, έγραψαν και δημοσίευσαν ιστορίες γύρω από τις γιορτές και το “πνεύμα Χριστουγέννων”, που είχαν μεγάλη απήχηση και μεταφράστηκαν και σε άλλες γλώσσες λόγω και της διάδοσης του έντυπου λόγου και φτηνών εντύπων μαζικής κυκλοφορίας. Έτσι επινοήθηκε μια νέα μυθολογία γύρω από τα Χριστούγεννα. Στο μεταξύ αγγλικές φράσεις και ευχές, όπως Merry Christmas, έγιναν τμήμα της νέας χριστουγεννιάτικης παράδοσης. Όλα αυτά επικάθησαν πάνω στο υπόβαθρο της Βιομηχανικής Επανάστασης, η οποία δημιούργησε μια νέα αστική τάξη, που εκθείαζε τις αξίες της οικογένειας, της γενναιοδωρίας και της κοινότητας -ακρογωνιαίοι λίθοι της βρετανικής μεσαίας τάξης.

Στα τέλη του 19ου αιώνα όταν η Βρετανική Αυτοκρατορία ήταν η μεγαλύτερη στον κόσμο, εκτεινομενη σε όλες τις ηπείρους, και το βρετανικό πολεμικό ναυτικό προέβαλε αποφασιστικά την ισχύ του σε όλους τους ωκεανούς και τις θάλασσες, η βρετανική “ήπια ισχύς”, ανάμεσα τους και οι νέες αξίες που περιέβαλαν τον εορτασμό των Χριστουγέννων, άρχισε, ως εξαγώγιμο πολιτισμικό προϊόν, σταδιακά να γίνεται κτήμα όλου του κόσμου. Προφανώς οι Βρετανοί της Βικτωριανής εποχής γνώριζαν καλύτερα, από το να στολίζουν χριστουγεννιάτικα δένδρα, το να εξαγάγουν πολιτιστικά προϊόντα και την κουλτούρα γενικότερα, προωθώντας ταυτόχρονα ένα πρώιμο είδος παγκοσμιοποίησης.

Η αμερικανοποίηση των Χριστουγέννων: Santa Claus, Coca Cola και Hollywood

Τον 20ο αιώνα καθώς οι ΗΠΑ εκθρόνιζαν τη Μεγάλη Βρετανία από το βάθρο της παγκόσμιας δύναμης, αναπτύσσοντας την οικονομική, στρατιωτική και γεωπολιτική τους ισχύ και βγαίνοντας νικήτριες από δύο παγκόσμιους πολέμους, ταυτόχρονα κληρονόμησαν πολλά στοιχεία από την “ήπια ισχύ” της Βρετανίας. Από τα κοστούμια και τις γραβάτες, τα σάντουιτς, τη χρήση των αγγλικών ως παγκόσμιας γλώσσας, αλλά και την οργάνωση των πανεπιστημίων τους, οι ΗΠΑ υιοθέτησαν πολλά στοιχεία από την βρετανική “Soft Power”, τα οποία και εμπλούτισαν. Ανάμεσα τους και τα Χριστούγεννα.

Το 1932 η Coca Cola “υιοθέτησε” τον Santa Claus ως βασική μορφή των διαφημίσεων της. Τον εμφάνισε χοντρούλη με λευκά γένια, σκανδαλιάρη και καλοσυνάτο, ντύνοντας τον για πρώτη φορά με μια ερυθρόλευκη στολή, με την οποία είναι από τότε αναγνωρίσιμος παγκοσμίως. Ταυτόχρονα η αμερικανική μουσική βιομηχανία κυκλοφόρησε τότε μια σειρά από χριστουγεννιάτικα τραγούδια, όπως ταSanta Claus is Coming to Town”, “Frosty the Snowman”, “IWish you a Merry Christmas”, “Jingle bells” κ.ά. που έγιναν σύμβολα της εορταστικής περιόδου των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Η αμερικανική συνεισφορά στη διαμόρφωση των σύγχρονων Χριστουγέννων συνεχίστηκε μέσω του Χόλιγουντ, με μια σειρά από χριστουγεννιάτικες ταινίες, όπως οι “It’ s a Wonderful Life”, “34th Street”, “How the Grinch Stole Christmas”, και πιο πρόσφατα το “Home Alone”. Αν και οι Ευρωπαίοι έβγαζαν επίσης αρκετά χριστουγεννιάτικα τραγούδια και ταινίες, ωστόσο δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν την επιτυχία των Αμερικανών, που καθιέρωσαν τα σύγχρονα Χριστούγεννα ως ένα αμερικανικό εξαγώγιμο πολιτιστικό προϊόν.

Γιατί η μεσαία τάξη του κόσμου υιοθέτησε τα “αμερικανικά Χριστούγεννα”;

Αυτή η αμερικανική εκδοχή των χειμερινών διακοπών, που εμπορευματοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό κι έγινε συνώνυμη του σύγχρονου καταναλωτικού τρόπου ζωής, αναγνωρίζεται και γιορτάζεται παντού στον κόσμο, ακόμη και σε χώρες που δεν είναι χριστιανικές, όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Ινδία, η Τουρκία και άλλες. Αυτό δεν γίνεται μόνο για λόγους εμπορικούς, τουριστικούς και αύξησης της κατανάλωσης, αλλά κι επειδή τα Χριστούγεννα αναγνωρίζονται πλέον παγκοσμίως ως μια χειμερινή γιορτή, που συμβολίζει την οικογένεια, την γενναιοδωρία και την κοινότητα, αξίες που ασπάζονται οι περισσότεροι άνθρωποι της μεσαίας τάξης σε όλο τον κόσμο. Αυτή η διεθνοποιημένη ή αμερικανοποιημένη εκδοχή των Χριστουγέννων, είναι σε μεγάλο βαθμό εκκοσμικευμένη και λιγότερο θρησκευτική, όπως είναι για παράδειγμα το Πάσχα. Κι έτσι είναι περισσότερο προσιτή και στις μη Δυτικές κοινωνίες, που βρίσκουν κοινά στοιχεία με τις γιορτές των Χριστουγέννων.

Η Soft Power συμβαδίζει με την Hard Power;

Το γεγονός αυτό αυξάνει γενικώς την επιρροή της Αμερικής και της Δύσης γενικότερα προς αυτούς τους μη Δυτικούς λαούς. Η “σκληρή ισχύ” (Hard Power) συμβαδίζει ιστορικά με την “ήπια ισχύ”(Soft Power). Στην ουσία πηγαίνουν μαζί, χέρι με χέρι, καθώς είναι πολύ δύσκολο να έχεις το ένα χωρίς να διαθέτεις και το άλλο. Είναι δύο πόλοι ισχύος που ο ένας τροφοδοτεί τον άλλο.

Η Hard Power μιας χώρας βασίζεται κυρίως σε παράγοντες όπως το γεωγραφικό μέγεθος και η θέση της, οι φυσικοί πόροι και το μέγεθος του πληθυσμού της, η στρατιωτική και η οικονομική ισχύ της. Η Soft Power ή “ήπια ισχύς” από την άλλη βασίζεται κυρίως σε παράγοντες όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση, η τεχνολογία κλπ. Ενώ η Hard Power επιβάλλεται συνήθως άμεσα και με τη βία, η Soft Power αντίθετα επιβάλλεται “βελούδινα”, έμμεσα και με τη θέληση αυτών που υποτάσσονται σε αυτήν την (ο Ελληνισμός ιστορικά αποτελεί κλασικό παράδειγμα μιας τέτοιας Soft Power, ενώ η Ρώμη ακριβώς το αντίθετο).

Ελλάδα: μια Soft Power “υπερδύναμη”;

Από την άποψη λοιπόν της Soft Power η Ελλάδα, λόγω του πολιτισμού και της ιστορίας της, εμφανίζεται να είναι μια “μικρή υπερδύναμη”, έχοντας παγκόσμια επιρροή κι επίδραση μεγαλύτερη ακόμη κι από γίγαντες της Hard Power, όπως η Ρωσία και η Κίνα (κι αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για να δώσει η Ελλάδας περισσότερο βάρος στην εκπαίδευση, στον πολιτισμό, στις πνευματικές αξίες αλλά και στις νέες τεχνολογίες). Πάντως είναι πολύ δύσκολο να μετατρέψεις τη Soft Power σε Hard Power, ακόμη και στην εποχή μας.

Εν κατακλείδι, ακόμη κι αν τα σύγχρονα Χριστούγεννα αποτελούν σε μεγάλο βαθμό ένα τμήμα της αμερικανικής -και Δυτικής γενικότερα- Soft Power, η Αμερική αδυνατεί να τα εργαλειοποιήσει και μετατρέψει σε Hard Power με γεωπολιτικούς όρους. Την εκμεταλλεύεται ωστόσο αρκετά για εμπορικούς και οικονομικούς λόγους. Η Soft Power είναι αποτελεσματική όσο οι υπόλοιποι άνθρωποι υποτάσσονται εθελοντικά σε αυτή. Διαφορετικά καταλήγει εργαλείο μιας φτηνής προπαγάνδας.

Η ατομική ιδιοκτησία, ο καπιταλισμός και "ο πολιτισμός του θανάτου"

Η ατομική ιδιοκτησία, ο καπιταλισμός

και «ο πολιτισμός του θανάτου»

(Να πούμε όχι στους μύθους και στα ταμπού των εξουσιαστών)

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

«Το αμερικανικό όνειρο είναι σε μεγάλο βαθμό παγιδευμένο στο ένστικτο του θανάτου. […] Αναλωνόμαστε στην προστασία των ιδιοτελών συμφερόντων και έχουμε δημιουργήσει την πιο ισχυρή στρατιωτική μηχανή σε όλη την ιστορία για να πάρουμε αυτό που θέλουμε και πιστεύουμε ότι μας αξίζει. Θεωρούμε τους εαυτούς μας περιούσιο λαό και άρα προικισμένο με το δικαίωμα να νέμεται μεγαλύτερο μερίδιο από τα δώρα της Γης. Δυστυχώς, το ίδιον συμφέρον μας μεταμορφώνεται σταδιακά σε καθαρό εγωισμό. Έχουμε γίνει πολιτισμός του θανάτου»,

Jeremy Rifkin, Το ευρωπαϊκό όνειρο.

Ο άνθρωπος δεν είναι αυτοφυής οντότητα, ούτε και ‘πλάσμα’ ανύπαρκτων θεών, φετίχ και σκιάχτρων της εξουσίας, αλλά αποτέλεσμα αργόσυρτης και βασανιστικής εξελικτικής διαδικασίας αρχέγονων αγελών ανθρωπιδών, προκειμένου να επιβιώσουν, να βγουν από το ‘βασίλειο της ανάγκης’ και να εξελιχθούν κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες σε νοήμονα, έλλογα και αλληλέγγυα όντα, πράγμα που κατέστει εφικτό, τόσο για τα άτομα όσο και για το ανθρώπινο είδος. Χάρη στην μικρής ή/και μεγάλης κλίμακας συλλογική συνεργασία, χωρίς την οποία θα ήταν αδύνατη η επιβίωση του είδους, ο άνθρωπος δημιούργησε στην κυριολεξία τον εαυτό του, πραγματοποιώντας τεράστιο άλμα από το στάδιο του ζώου στο κοινωνικό όν στη βάση της κοινοκτημοσύνης, του αμοιβαίου σεβασμού και της κοινωνικής ισότητας.

*

Οι άνθρωποι, ως κοινωνίες, έζησαν για εκατομμύρια χρόνια με βάση άγραφους αλλά κοινά αποδεκτούς, νόμους που ονομάστηκαν ‘έθιμα’ και ‘εθιμικό δίκαιο’ για την τήρηση του οποίου υπεύθυνα ήταν όλα, ατομικά και συλλογικά, τα μέλη της κοινότητας/κοινωνίας. Αυτές οι κοινωνίες που δημιουργούσαν τους υλικούς όρους της επιβίωσης και της εξέλιξής τους πάνω στην κοινοκτημοσύνη και με όρους άμεσης δημοκρατίας[1], όπου το κάθε μέλος πρόσφερε ανάλογα με τις δυνατότητές του και απολάμβανε ανάλογα με τις ανάγκες του, καταγράφτηκαν στην ιστορία ως εξισωτικές κοινωνίες, ή κοινωνίες μοιράσματος[2].

Από τότε που εμφανίστηκε, ως προϊόν άμεσης ή έμμεσης θεσμικής βίας, αφενός η ατομική ιδιοκτησία[3] πάνω στον άνθρωπο, στη γη και στα μέσα παραγωγής γενικά, οι κοινωνίες χωρίστηκαν στους έχοντες ιδιοκτήτες/εξουσιαστές και στους μη-έχοντες δούλους, δουλοπάροικους και μισθωτούς δούλους/εξουσιαζόμενους, εμφανίστηκαν ως μηχανισμοί παραπλάνησης και οι οργανωμένες θρησκείες[4] αφετέρου, οι ιδιοκτήτες/εξουσιαστές συγκροτήθηκαν σε ‘κράτος’, δηλαδή σε δύναμη επιβουλής που θεσπίζουν, με συγκεκριμένες ελεγχόμενες διαδικασίες και χωρίς την άμεση συμμετοχή των κοινωνιών, νόμους για μεγαλύτερη ασφάλεια της ιδιοκτησίας τους, την τήρηση των οποίων αναθέτουν σε συγκεκριμένους ελεγχόμενους θεσμούς, όργανα και μηχανισμούς.

Τα κράτη, υποτίθεται για την δημιουργική και ειρηνική συνύπαρξή τους, στην ουσία όμως για την από κοινού προστασία των συμφερόντων των επιμέρους ιδιοκτητών/εξουσιαστών, συνάπτουν συχνά και μεταξύ τους συμφωνίες και συνθήκες. Αυτές οι διακρατικές συνθήκες, όμως, δεσμεύουν μόνο τα ίδια τα συμβαλλόμενα κράτη και σε περίπτωση διαφωνίας την λύση καλούνται να δώσουν τα λεγόμενα ‘διεθνή δικαστήρια’, μόνο που για την εφαρμογή των αποφάσεώς τους δεν υπάρχει εκτελεστικό όργανο με συνέπεια οι διαφωνίες να κακοφορμίζουν και τη λύση να την δίνει το δίκαιο του ισχυρότερου, δηλαδή ο πόλεμος. Όπως όμως είναι γνωστό το δίκαιο του ισχυρού καταστρέφοντας οικονομίες, χώρες, πολιτισμούς και γενοκτονίες ολόκληρων πληθυσμών, εξαφανίζοντας από τον χάρτη της ανθρωπότητας έθνη, λαούς και φυλές ολόκληρες διαπράττει απάνθρωπες αδικίες και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και του πολιτισμού που ξεχνιούνται και γι αυτό επαναλαμβάνονται επειδή η ανθρωπότητα δεν αποφάσισε ακόμα να καταργήσει τους ισχυρούς εγκληματίες.

Και η παγκόσμια κοινότητα, που διαμορφώνει, με την ίδια περίπου λογική της διατήρησης των συμφερόντων των κρατικά συγκροτημένων ιδιοκτητών/εξουσιαστών, το διεθνές δίκαιο με στόχο να περιοριστεί ο μεταξύ τους αλληλοεξοντωτικός ανταγωνισμός και κυρίως για την από κοινού αντιμετώπιση των καταπιεζόμενων και εκμεταλλευόμενων δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού που διαχρονικά αγωνίζονται για την κοινωνική ισότητα, την συμφιλίωση με την ανθρώπινη Βιόσφαιρα και την οικουμενική ειρήνευση. Για την τήρηση του διεθνούς δικαίου, της λεγόμενης ‘διεθνούς νομιμότητας’ θεσπίζονται διάφοροι διεθνείς οργανισμοί, όργανα και μηχανισμοί μεταξύ των οποίων και τα λεγόμενα ‘διεθνή δικαστήρια’, τις αποφάσεις των οποίων όμως δεν υπάρχουν όργανα για να τις επιβάλλουν με αποτέλεσμα να ισχύει κι εδώ το δίκαιο του ισχυρότερου που επιβάλλεται στα ανίσχυρα κράτη

·      με αποικιοκρατικούς, ιμπεριαλιστικούς, ετεροβαρής και πάντα σε βάρος των φτωχών χωρών διεθνείς καταμερισμούς της εργασίας, με στρατιωτική κατοχή και άδικους όρους εμπορίου,

·      με παράνομους, απεχθείς και επονείδιστους κρατικούς δανεισμούς και λεόντειες οικονομικές και στρατιωτικές συμφωνίες,

·      με προγράμματα οικονομικού στραγγαλισμού, δημοσιονομικής τάχα σταθερότητας και λιτότητας,

·      με διπλωματική ασφυξία και αποκλεισμό από τον υπόλοιπο κόσμο και τέλος

·      με την κρατική και την δήθεν απρόσωπη διεθνή τρομοκρατία και με τον πόλεμο που εμφανίζεται, ανάλογα με την έκταση των συμφερόντων που συγκρούονται, ως εμφύλιος, τοπικός, περιορισμένης έκτασης και παγκόσμιος όπου επικρατεί πάντα ο ισχυρότερος οικονομικά και στρατιωτικά αντίπαλος.

Για να αντιμετωπισθεί αυτή η παθογένεια της πολεμοχαρούς φύσης και αρχιτεκτονικής των καπιταλιστικών κοινωνιών δημιουργήθηκε, το 1919, κάτω από την πίεση των θυμάτων των πολέμων που είχαν προηγηθεί μεταξύ των οποίων και ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, η Κοινωνία των Εθνών, (Κ.τ.Ε.) αλλά δεν κατάφερε να εμποδίσει τον καταστροφικότερο όλων των προηγούμενων πολέμων, τον λεγόμενο Δεύτερο  Παγκόσμιο πόλεμο. Η αποτυχία της Κ.τ.Ε. οδήγησε στην δημιουργία από 51 χώρες, (σήμερα συμμετέχουν 193 χώρες), του Οργανισμού Ενωμένων Εθνών, το 1945, που διαθέτει μάλιστα και Συμβούλιο Ασφαλείας, αλλά κανέναν από τους εκατοντάδες πολέμους που ακολούθησαν από τότε δεν μπόρεσε να αποτρέψει και το χειρότερο, καμιά από τις καταδικαστικές αποφάσεις του δεν μπόρεσε να επιβάλλει. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η βάρβαρη στρατιωτική εισβολή της Τουρκίας, μέλους του ΟΗΕ και του ΝΑΤΟ, και η κατοχή, από το 1974, του 30% περίπου του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, μέλους επίσης του ΟΗΕ, πράξη που καταδικάστηκε με πολλά ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης και εξίσου πολλές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείς του ΟΗΕ, χωρίς ποτέ να εφαρμοστεί καμία. Και σαν να μην έφτανε αυτή η τουρκική βαρβαρότητα, οι μεγάλοι σύμμαχοί της τής επέτρεψαν να εισβάλει και να ακρωτηριάσει την Συρία και στη συνέχεια να αναλάβει να ‘προστατέψει’ την ‘νόμιμη’ κυβέρνηση της Λιβύης που στηρίζεται στην παράνομη στρατιωτική υποστήριξη της ίδιας της Τουρκίας και υπολειμμάτων του προσφάτως ηττηθέντος, από τις αμερικανορωσικές, και όχι μόνο, συμμαχικές δυνάμεις, Ισλαμικού Κράτους. Μύλος δηλαδή, όπου η σχιζοφρένεια της αχόρταγης και αρπακτικής ατομικής ιδιοκτησίας λοβοτομεί τον άνθρωπο που τον μισεί και διαλύει την ανθρωπότητα.

*

Το συμπέρασμα είναι ότι με την εμφάνιση της ατομικής ιδιοκτησίας, η οποία διχάζει άτομα, οικογένειες, κοινωνίες και ανθρωπότητα, παρατηρείται μια σχετικά γρήγορη και ιστορικά σύντομη, μόλις δυό χιλιάδων εξακοσίων ετών, αντιστροφή της εκατομμυριόχρονης γόνιμης εξέλιξης του αλληλέγγυα αθώου και δημιουργικού ζώου που αισιόδοξα καταφέρνει να εξελιχθεί στον άνθρωπο/πολίτη του πολιτισμού του ‘χρυσού αιώνα’ της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, προς τον μοχθηρό ατομιστή και αυτοκαταστροφικό άνθρωπο, προς το απάνθρωπο ζώον που κατασκεύασε η ατομική ιδιοκτησία στην ανώτατη μορφή της, ως μανιακός καπιταλισμός[5], ιμπεριαλισμός και αμερικανισμός[6], δηλαδή ως «πολιτισμός του θανάτου», που οδήγησε την ανθρωπότητα στην καπιταλιστική βαρβαρότητα του 21ου αιώνα. Από αυτή την βαρβαρότητα υπάρχει μόνο μια διέξοδος και αυτή είναι η ακύρωση της αιτίας που ανάστρεψε την πορεία της ανθρωπότητας από την συνεργασία προς τον ανταγωνισμό, από την ισότητα προς την ανισότητα, από την αγάπη για τη ζωή και την ευτυχία προς τις θανατόφιλες θρησκείες και τις εξουσιαστικές ιδεολογίες, μήτρες της δυστυχίας και της ανθρώπινης τραγωδίας, κι αυτή δεν είναι άλλη από την ατομική ιδιοκτησία και ιδιαίτερα από την ατομική ιδιοκτησία πάνω, στον άνθρωπο, πάνω στη γη, πάνω στην Γνώση, στα άλλα μέσα παραγωγής, στους πνευματικούς και υλικούς όρους της ύπαρξης της ανθρωπότητας. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι άλλο από την επανασύνδεση της, προ Σόλωνα, κοινοκτημοσύνης με την εξισωτική, αμεσοδημοκρατική κοινωνική συμβίωση, πράγμα που με την κοινωνικοποιημένη σημερινή επιστήμη και τεχνολογία μπορεί να κάνει έναν καινούργιο και καλύτερο κόσμο εφικτό.

*

Για να συμβεί όμως αυτό οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού οφείλουν να αναλύσουν αυτήν την συγκεκριμένη πραγματικότητα, την καπιταλιστική βαρβαρότητα, όχι με τις ξεπερασμένες κοσμοαντιλήψεις, με τους σκοταδιστικούς μύθους και τις εξουσιαστικές ιδεολογίες των περασμένων αιώνων και ιδιαίτερα με αυτές του 19ου και του 21ου αιώνα. Η νεοφιλελεύθερη ιμπεριαλιστική καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση μπόρεσε να χτιστεί χάρη στον αποκλειστικό έλεγχο, από ελάχιστους:

·      της νομοθετικής λειτουργίας με την οποία καθιερώνεται βίαια η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής ως το ‘ιερό δισκοπότηρο’ της οικονομίας της αγοράς, της λεηλασίας, της οικονομικής και της κοινωνικής ανισότητας,

·      των πηγών ενέργειας από τα ορυκτά καύσιμα, με τον οποίο ελέγχεται από έναν σκληρό κεντρικό πυρήνα του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου η παγκόσμια οικονομία και η ανθρωπότητα,

·      του δικαιώματος έκδοσης χρήματος, με το οποίο κρίνεται για ποιόν, πού, ποια και πόση οικονομική ανάπτυξη θα υπάρξει,

·      της διαδικασίας εκπαίδευσης και πληροφόρησης, που αποφασίζουν για το επίπεδο του φαντασιακού, της αυτογνωσίας και του συνειδησιακού αυτοπροσδιορισμού σε ατομικό, ταξικό και εθνικό επίπεδο και τέλος

·      των μηχανισμών υπονόμευσης, βίας και καταστολής, με τους οποίους αναγκάζονται σε υποταγή οι δύστροποι και ανυπότακτοι άνθρωπο και λαοί.

Για να κατανοήσουν οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού όλο αυτό το σύστημα εξουσίας του κεφαλαίου χρειάζεται να αναπτυχθούν σε ένα νέο, σύγχρονο και ευρύ διαφωτιστικό, ουμανιστικό κίνημα, που θα διαμορφώσει μια νέα, σύγχρονη κοσμοθεωρία, μια νέα σύγχρονη αναλυτική μέθοδο και φυσικά νέες έννοιες και νέα, σύγχρονα αναλυτικά εργαλεία που θα επιτρέψουν το σπάσιμο όλων των σκοταδιστικών και εξουσιαστικών μύθων και ταμπού και θα τις καταστήσουν ικανές να κατανοήσουν ότι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής αποτελεί την κύρια και γενεσιουργό αιτία της ανθρώπινης κακοδαιμονίας. Αυτή η Γνώση, ως Επίγνωση και Συνείδηση για την καταστροφική φύση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής και για την αναγκαιότητα μιας καθολικής ουμανιστικής αποκαπιταλιστικοποίησης[7] αποτελεί την ικανή και αναγκαία συνθήκη για να ξαναμπούν οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού ως αυτενεργές δυνάμεις στους κοινωνικούς αγώνες που θα τις ξανασυνδέσουν με το διαχρονικό όραμά τους για έναν καλύτερο κόσμο με σταθερή στρατηγική τους, την στρατηγική της κοινωνικής ισότητας.

Απαίδευτα, νωχελικά, παγιδευμένα στον εξουσιαστικό φόβο και αυτόδουλα μυαλά θα σκεφτούν ίσως ότι ‘όλα αυτά είναι θεωρίες’ και μάλιστα ουτοπικές. Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν και κούφιες ‘θεωρίες’, κατασκευασμένες για αποπροσανατολισμό και παραπλάνηση, που καμιά σχέση δεν έχουν με την πραγματικότητα. Ας δούμε, όμως, πώς έχουν τα πράγματα στην τρέχουσα φάση της εξέλιξης της ανθρωπότητας, αφού πρώτα διευκρινιστεί ότι το όραμα για έναν καλύτερο κόσμο δεν έρχεται από το μέλλον, γιατί αυτό δεν υπάρχει πριν το δημιουργήσουμε με τις πράξεις ή τις παραλείψεις μας, αλλά από τους μακραίωνες διαχρονικούς κοινωνικούς αγώνες των εργαζόμενων όπου γης. και συνεπώς αλλού στήνονται σκοταδιστικές και εξουσιαστικές ουτοπίες.

Ακόμα και σήμερα και παρά τις απίστευτα σημαντικές επιστημονικές και τεχνολογικές επαναστάσεις που θα μπορούσαν να προσφέρουν μια ευτυχισμένη, σε όλους ανεξαίρετα, ζωή και να καταστήσουν την υφήλιο έναν πραγματικό ειρηνικό παράδεισο, ο πλανήτης μας σπαράσσεται από ανταγωνισμούς και αιματηρούς πολέμους, με πρωταγωνιστές, τις Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής, την Κίνα και την Ρωσία, τους επίδοξους ηγεμόνες του πλανήτη, από τους οποίους πλουτίζει το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού το οποίο λεηλατεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τις ζωές του 99% του ανθρώπινου πληθυσμού και καταστρέφει ανεπανόρθωτα τους υλικούς όρους επιβίωσης του. Όσο για την σημερινή Ευρώπη, την Ευρωπαϊκή Ένωση των Κεφαλαίων, αυτή, παραιτημένη από την ιστορική κληρονομιά της ως πρωτοπόρος των εξελίξεων, συμπεριφέρεται, εξαιτίας της αμερικανοδουλείας της και πάσχουσα από το σύνδρομο του νεογερμανισμού[8], ως θεατής μονομαχιών στο Κολοσσαίο της σύγχρονης ‘Νέας Ρώμης’, έτοιμη να επευφημήσει την κίνηση του χεριού του αυτοκράτορα για την θανάτωση ή μη του εκάστοτε ηττημένου μονομάχου.

Πιο συγκεκριμένα στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου και στην ευρύτερη περιοχή της Ευρασίας λαβαίνει χώρα ένας διαρκής και ανελέητος πόλεμος με πρωταγωνιστές και κομπάρσους για τον έλεγχο των ορυκτών καυσίμων και κατ’ επέκταση για τον έλεγχο της Ευρώπης και της παγκόσμιας οικονομίας, με κατάληξη την ανάδειξη του αποκλειστικού παγκόσμιου ηγεμόνα. Αυτού του είδους οι εξελίξεις ταλανίζουν, όπως διδάσκει η ιστορία, διαχρονικά την ανθρωπότητα μεταξύ συμφωνιών ιμπεριαλιστικής ειρήνης, που συνάπτονται μεταξύ των νικητών των πολέμων, και ιμπεριαλιστικών πολέμων που γίνονται μεταξύ ηγεμονικών δυνάμεων και όσων φιλοδοξούν να τους ανατρέψουν για να ξαναμοιραστεί ο παγκόσμιος πλούτος και ο κόσμος σε σφαίρες επιρροής.

Η σχετικά πρόσφατη ανακάλυψη νέων μεγάλων κοιτασμάτων ορυκτών καυσίμων στην νοτιοανατολική Μεσόγειο και ιδιαίτερα στην, κατά το διεθνές δίκαιο και το δίκαιο της θάλασσας, Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κύπρου και της Ελλάδας αλλάζει δραματικά τις παγκόσμιες εξελίξεις και φυσικά προς το χειρότερο, μετατοπίζοντας δυτικότερα το κέντρο των πολεμικών συγκρούσεων.

·           Πρώτα-πρώτα τροφοδότησε τις ελπίδες του σκληρού πυρήνα του δυτικού ιμπεριαλιστικού κεφαλαίου με κέντρο τις Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής, ότι με τον έλεγχό τους θα μπορούσε να διατηρήσει και να μονιμοποιήσει την κυριαρχία του πάνω στις παγκόσμιες εξελίξεις. Αυτή η αντίληψη μετουσιώθηκε στο ‘δόγμα και στην στρατηγική του καλού και του κακού κόσμου’, όπου ο ‘καλός κόσμος’ εκπροσωπείται από τον αμερικάνικο ηγεμονισμό και ο ‘κακός κόσμος’ εκπροσωπείται από τους ανερχόμενους ανταγωνιστές του, τον κινέζικο και τον ρώσικο ηγεμονισμό, αλλά και από την κοιμώμενη Ευρώπη, η οποία αν κάποια στιγμή ξυπνήσει με την επιθυμία να κινηθεί προς το μέλλον σε προοδευτική, αντιιμπεριαλιστική, αντιαμερικανική, αντικαπιταλιστική, αμεσοδημοκρατική και ειρηνική κατεύθυνση, τότε μπορεί η ανθρωπότητα να απελευθερωθεί από τον Εφιάλτη του πυρηνικού ολέθρου, την νεοφεουδαλική απειλή, την ψηφιακή ρομποτοποίηση του ανθρώπου και την οριστική υποδούλωση του 99% της ανθρωπότητας στην απόλυτη δικτατορία της πλουτοκρατικής ελίτ του 1%.

·           Η ύπαρξη αυτών των κοιτασμάτων, βέβαια, δεν ξύπνησε μόνο τις ορέξεις του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, αλλά και τις επεκτατικές διαθέσεις της Τουρκίας, η ηγεσία της οποίας ονειρεύεται μια κάποια νεκρανάσταση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, έστω και ως μικροηγεμονική δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων, πράγμα που πιθανότατα δεν θα της βγει σε καλό, γιατί αυτές οι βλέψεις χαλάνε τα σχέδια για την περιοχή τόσο των ΕΠΑ, όσο και της Ρωσίας και της Κίνας, που σημαίνει ότι οι όποιες σχετικές λυκοσυμμαχίες, οσονούπω θα δοκιμαστούν σκληρά.

·           Η ύπαρξη αυτών των κοιτασμάτων, τέλος, ξύπνησε από τον λήθαργο και την κομπραδόρικη ελληνική ελίτ που ξαφνικά βλέπει την όποια πενιχρή συμμετοχή της στην εκμετάλλευσή τους από τα ενεργειακά μεγαθήρια σαν την ‘νέα μεγάλη ιδέα του ελληνισμού’, και σαν σανίδα σωτηρίας της, χωρίς να αντιλαμβάνεται τις καταστροφικές συνέπειές της, αλλά ούτε και το φυσικό συγκριτικό πλεονέκτημα που έχει να διεκδικήσει θέση παγκόσμιου πρωτοπόρου στην παραγωγή άφθονης, φτηνής και καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας από την συνεργασία των ανανεώσιμων και συνεπώς ανεξάντλητων πηγών ενέργειας με βάση το υδρογόνο.

Για να κατανοήσουμε το πώς παίζεται αυτό το παιχνίδι της παγκόσμιας κυριαρχίας αξίζει να μελετήσουμε την περίπτωση της Ελλάδας και της Κύπρου που βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα που οριοθετείται από το τετράγωνο του θανάτου που σχηματίζουν οι Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής, το Ισραήλ, η Ρωσία και η Τουρκία, με πρωταγωνιστή τον πρωτεργάτη του φασιστοειδούς ισλαμοκαπιταλισμού και επίδοξο σουλτάνο, τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που επιδιώκει παραπλανώντας τον τούρκικο λαό, τους μωαμεθανούς και ολόκληρο το Ισλάμ πως θα τους καταστήσει περιούσιο λαό του Αλλάχ με το να στήσει μια νέο-οθωμανική αυτοκρατορία, καταπατώντας κάθε έννοια δικαίου και λογικής σε βάρος των ‘άπιστων’ γειτόνων του και ιδιαίτερα της Κύπρου και της Ελλάδας. Η σημερινή Τουρκία πιστεύει ότι με τον έλεγχο των κοιτασμάτων των ορυκτών καυσίμων της περιοχής θα ελέγξει και με αυτόν τον τρόπο αποτελεσματικότερα την συμπεριφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οπότε θα καταστεί υπο-ιμπεριαλιστική δύναμη και συνεπώς νομέας σημαντικού μεριδίου του παγκόσμιου πλούτου και της αντίστοιχης εξουσίας σε βάρος άλλων χωρών. Όλα αυτά τα περίεργα και εφιαλτικά πράγματα που συμβαίνουν προκαλούν μεγάλα ερωτηματικά όχι μόνο στους λαούς της περιοχής, αλλά σε όλους όσους αντιλαμβάνονται την δυναμική των πραγμάτων και διερωτώνται για το πότε θα έρθει και η σειρά τους να γίνουν ‘τροφή των κανονιών’.

Το πρώτο και καθολικό ερώτημα αναφέρεται στην τόση απάθεια με την οποία ολόκληρη η ανθρωπότητα παρακολουθεί τα τόσα τερατώδη και εγκληματικά τεκταινόμενα στα τόσα πολλά σημεία του πλανήτη. Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα, θα μπορούσε να είναι: Μα επειδή ανθρωπότητα είμαστε κι εμείς, ο καθένας μας χωριστά και όλοι μαζί, οπότε την απάντηση πρέπει να την δώσουμε εμείς οι ίδιοι, τόσο ως ατομικά Εγώ όσο και ως συλλογικά Εμείς. Να διερωτηθούμε, δηλαδή, μήπως αναλογεί και σε εμάς κάποιο μερίδιο ευθύνης που απορρέει από τον τρόπο που ζούμε και από τις επιλογές που κάνουμε; Το αντέχουν οι βολεμένοι; Γιατί οι αβόλευτοι, δηλαδή, οι 99 στους 100, έχουν πιο ‘πεζά πράγματα’ να σκεφτούν, όπως λ. χ., να επιζήσουν των αμερικάνικων, των ρώσικων, των τούρκικων και κάθε λογής βομβαρδισμών, των επιδημιών, της πείνας, να βρουν δουλειά, να δουλέψουν όλη μέρα και όλη την εβδομάδα για να μην χάσουν το μισό και χωρίς καμιά ασφάλεια μεροκάματο, ή να τρέξουν για βρουν κάποια μερίδα φαγητού στα συσσίτια που προσφέρουν διάφορες από το πουθενά ‘φιλανθρωπικές οργανώσεις’, απροσδιόριστης ταυτότητας Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και λοιπές ύποπτες σκοταδιστικές πρωτοβουλίες που ροκανίζουν τα Ευρώ κάποιων ευρωπαϊκών ταμείων, τα δολάρια της λεγόμενης Ύπατης Αρμοστείας του ΟΕΕ για τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, χωρίς ωστόσο να περιφρονούν τον οβολό του παγκαριού και την προσφορά από το έλλειμμα του μικροκαταναλωτή στα Supermarkets.

Η φτώχεια παράγει πλούτο για εκείνους που κατέχουν την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής και στον φυσικό πλούτο και λατρεύουν την λεγόμενη ‘ελεύθερη αγορά’. Είναι οι ίδιοι που συνειδητά καταστρέφουν το όποιο, έχει ακόμα απομείνει, κοινωνικό κράτος για να ρίξουν τους καθημαγμένους συνανθρώπους μας βορά στα σχέδια κάποιων μεγαλοσχημόνων που πλουτίζουν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, από τις ‘ειρηνικές’ λεηλασίες και τους πολέμους τους ενάντια στους εξουσιαζόμενους. Κι επειδή κυρίως οι πόλεμοί τους προκαλούν προσφυγιές και μεταναστεύσεις, μήπως θα έπρεπε οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να φροντίσουν ώστε τα τρισεκατομμύρια που ξοδεύονται για τους πολέμους του απάνθρωπου και καταστροφικού κεφαλαίου, δηλαδή για την διατήρηση και την αύξηση της ατομικής ιδιοκτησίας των ολιγαρχών, να διατεθούν για την κοινωνικά αναγκαία οικονομική ανάπτυξη των φτωχών χωρών; Βέβαια αυτή η στρατηγική δεν προβλέπει ολιγάρχες και ατομικές ιδιοκτησίες πάνω στα μέσα παραγωγής. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δεν προβλέπει και βίαιες προσφυγιές και μεταναστεύσεις γιατί κανένας δεν θα θέλει να εγκαταλείψει τις εστίες του όταν θα μπορεί να ζει με αξιοπρέπεια στον τόπο  του και στην χώρα του.

Το κυρίως ερώτημα, όμως, είναι γιατί οι Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής και η Ρωσία που δεν θέλουν ανταγωνιστές και βεβαίως θα χάσουν όσα επιδιώκει να κερδίσει η Τουρκία αντί να την εμποδίζουν, φαίνεται να την διευκολύνουν στις ενέργειές της για την αλλαγή του status quo στην περιοχή και στην εξέλιξή της σε υπο-ιμπεριαλιστική δύναμη στην ευρύτερη περιοχή;

§  Μια πρώτη απάντηση θα μπορούσε να είναι ότι οι δυό μεγάλες δυνάμεις στηρίζουν, σ’ αυτήν την φάση την Τουρκία επειδή μια τέτοια εξέλιξη θα εξαρτούσε απόλυτα και μόνιμα ενεργειακά την Ευρωπαϊκή Ένωση και συνεπώς θα την έβγαζε οριστικά από το παιχνίδι ως μεγάλη, κι όχι μόνο για λόγους οικονομικούς, αλλά και κυρίως για λόγους ιστορικούς, πολιτιστικούς και πολιτισμικούς, δύναμη και μάλιστα ως πιθανό αμφισβητία του ηγεμονισμού, του ιμπεριαλισμού και του καπιταλισμού με συνέπεια την εκατέρωθεν σκοπούμενη διάλυσή της και την μετατροπή της σε ενδοχώρα του αμερικανισμού ή στην καλύτερη περίπτωση στον διαμελισμό της μεταξύ των ΕΠΑ και Ρωσικής Ομοσπονδίας και ενδεχομένως με κάποιες ‘μετοχές υπέρ της Κίνας’. Η πιθανότητα της εξέλιξης της ΕΕ σε αμφισβητία του όποιου ηγεμονισμού κατά συνέπεια προοπτικά και του καπιταλισμού θα ήταν πολύ μεγάλη, αν το ανταγωνιστικό και θρυμματισμένο κεφάλαιο των τριών-τεσσάρων μεγάλων χωρών της ΕΕ και το διεφθαρμένο διευθυντήριό της και αν προφανώς όχι αυτοί, οι μουσαφίρηδες, τότε οι οικοδεσπότες λαοί των χωρών της Ευρώπης:

1.      αντιλαμβάνονταν τον πλούτο των ορυκτών καυσίμων ως πλούτο της ΕΕ, αφού αυτός βρίσκεται στην επικράτεια χωρών/μελών της ΕΕ, δηλαδή σε ευρωενωσιακό teritorium, πράγμα που θα μείωνε δραστικά την ενεργειακή εξάρτησή της από την Ρωσία και τις ΕΠΑ και θα της επέτρεπε να  μετεξελιχθεί σε Ευρώπη των λαών, της καθολικής ευημερίας, της πραγματικής δημοκρατίας, της κοινωνικής ισότητας και της οικουμενικής ειρήνης,

2.      τολμούσαν να αντιμετωπίσουν την ενεργειακή τους εξάρτηση, παρακάμπτοντας τα ορυκτά καύσιμα και αξιοποιώντας τις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας με βάση το ανεξάντλητο υδρογόνο που βρίσκεται παντού και σε αναλογία μεγαλύτερη του 90% του Σύμπαντος[9], συνεπώς και στη διάθεση του κάθε χρήστη ο οποίος μπορεί να γίνει και αυτοπαραγωγός απεριόριστης και συνεπώς πάμφθηνης, αλλά και απόλυτα καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, σπάζοντας την ομηρία της ανθρωπότητας από τα σπάνια, πανάκριβα και καταστροφικά της γήινης βιόσφαιρας ορυκτά καύσιμα[10], πράγμα που θα καθιστούσε τους λαούς της ΕΕ παράδειγμα προς μίμηση και πρωτεργάτες ενός καλύτερο κόσμου.

§  Μια δεύτερη απάντηση θα ήταν ότι οι ΕΠΑ στηρίζουν, σ’ αυτήν την φάση την Τουρκία, με την ελπίδα να την αποσπάσουν από το σφιχταγκάλιασμα της Ρωσίας για οικονομικούς-εμπορικούς λόγους, αλλά και για στρατιωτικούς λόγους που έχουν σχέση με την συνοχή του ΝΑΤΟ και του δυτικού καπιταλισμού, ενώ η Ρωσία την στηρίζει τόσο για οικονομικούς-εμπορικούς λόγους όσο και κύρια για αμυντικούς λόγους που έχουν σχέση με το γεγονός ότι η Τουρκία καλύπτει ως σημαντικότατο ανάχωμα και ως μέλος του ΝΑΤΟ, το λεγόμενο ‘μαλακό υπογάστριό’ της.

§  Μια Τρίτη απάντηση μπορεί να έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι δυό ‘Μεγάλοι Αδερφοί’ αφήνουν την ισλαμοφανατισμένη ηγετική κλίκα της Τουρκίας να κάνει την βρώμικη δουλειά, αναλαμβάνοντας την ευθύνη, για το μακελειό που, όπως φαίνεται από τύμπανα του πολέμου που άρχισαν να χτυπούν λυσσασμένα, θα γίνει στην περιοχή της αιματηρής ανακατάταξης των συνόρων και του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των ενεργειακών πηγών της περιοχής, με σκοπό να ιδιοποιηθούν ή να μοιραστούν την λεία και στο τέλος να διαμελίσουν και την ίδια την Τουρκία, διεκδικώντας το φωτοστέφανο του ειρηνοποιού και ευεργέτη των πολύπαθων, ευκολόπιστων και πάντα προδομένων λαών της περιοχής.

Για την κατανόηση αυτής της δαιδαλώδους και πανούργας πολιτικής των λεγόμενων μεγάλων δυνάμεων σε βάρος των αδύναμων και μικρότερων χωρών, είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να δούμε την αντίστοιχη συμπεριφορά της οικονομικής και πολιτικής ελίτ του ελληνικού πλιατσικοκαπιταλισμού, η οποία συμπεριφορά αποτελεί πιστό αντίγραφο των σταθερών ή μεταβαλλόμενων σχέσεων της μητρόπολης με την Τουρκία. Για να κατανοήσουμε βέβαια αυτήν την εθελοδουλική συμπεριφορά της ελληνικής ελίτ πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι η Ελλάδα εμφανίστηκε ακρωτηριασμένη, με μεγάλη καθυστέρηση και απόλυτα εξαρτημένη από ‘τις προστάτιδες δυνάμεις’, ως κράτος με χαρακτηριστικά αποικίας, πράγμα που δεν μπορεί να το ξεπεράσει σε συνθήκες καπιταλισμού. Ιδού μερικά ενδεικτικά παραδείγματα:

·         Έλληνες ολιγάρχες φέρεται να συνδέουν τα δικά τους συμφέροντα, δηλαδή την διατήρηση και την μεγέθυνση της ατομικής τους ιδιοκτησίας και του πλούτου τους με τα αραβοαμερικάνικα πετρελαϊκά συμφέροντα.

·         Άλλοι συνδέονται για κάποια περίοδο με τα συμφέροντα της κρατικοκαπιταλιστικής Σοβιετικής Ένωσης και στη συνέχεια με την μετανοούσα αγριοκαπιταλιστική Ρωσία, ή οποία προσπαθεί να μείνει στο παιχνίδι της παγκόσμιας ηγεμονίας αλλάζοντας οικονομικοπολιτικό στρατόπεδο.

·         Άλλοι παραμένουν από την περίοδο του ‘Σχεδίου Μάρσαλ’ και του ‘πάρτι των Liberty’s’ σταθερά αφοσιωμένοι στις Ενωμένες Πολιτείες της Αμερικής.

·         Κάποιοι άλλοι μεταπράτες έχουν ως σταθερό σημείο αναφοράς των συμφερόντων τους το γερμανικό, το βρετανικό ή το γαλλικό κεφάλαιο.

Αντίστοιχη είναι και η συμπεριφορά των πολιτικών κομμάτων, ιδιαίτερα αυτή, είναι, με απειρελάχιστες εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα, ευθέως ανάλογη με αυτή των ολιγαρχών που τα χρηματοδοτούν και οι οποίοι παρακολουθούν πιστά και πιθηκίστηκα τα συμφέροντα και την πολιτική των εκάστοτε μητροπολιτικών κέντρων αναφοράς τους.

·      Έτσι βλέπουμε κάποια κόμματα και κάποιους πρωθυπουργούς να προσπαθούν να συνδέσουν ενεργειακά την χώρα με την ΕΕΣΔ και στην συνέχεια με την Ρωσία, ενώ κάποιοι άλλοι πρωθυπουργοί και υπουργοί ακυρώνουν, προφανώς για κάποιον ‘σοβαρό προσωπικό τους λόγο’, αυτήν την πολιτική και να στρέφουν την χώρα προς τις ΕΠΑ και τους συμμάχους τους στην περιοχή της παγκόσμιας ενεργειακής τράπεζας.

·      Βλέπουμε επίσης αρχηγό κόμματος του Ελληνικού κοινοβουλίου, που αντιλαμβάνεται την Τουρκία ως ορκισμένο αντίπαλο που δεν διεκδικεί μόνο τα πετρέλαια, αλλά ολόκληρη την Κύπρο, το Αρχιπέλαγος του Αιγαίου και την Θράκη, (κι αυτά μόνο ως πρόγευμα γιατί ως κυρίως γεύμα θα ήθελε ολόκληρη την Ελλάδα), να καλεί τον τότε πρωθυπουργό της χώρας να βυθίσει τουρκικό σεισμογραφικό πλοίο που παραβιάζει τα ελληνικά χωρικά ύδατα, και αργότερα τον βλέπουμε, ως πρωθυπουργό, να αναγκάζει, με διακηρυγμένη την υποστήριξη συμμάχων της Ελλάδας, την έτοιμη να επιτεθεί Τουρκία σε υποχώρηση μπροστά στην αποφασιστικότητα της Ελλάδας να υπερασπιστεί, στην ανάγκη και με τα όπλα τα εθνικά της δίκαια.

·      Άλλοι πρωθυπουργοί προσπαθούν να εξευμενίσουν τον Σουλτάνο κουμπαριάζοντας ή χορεύοντας ζεϊμπέκικο, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι αυτός ως αρκουδιάρης τους βλέπει σαν ξεδοντιασμένες αρκούδες που περιφέρονται χορεύοντας από πανηγύρι σε πανηγύρι.

·      Βλέπουμε άλλον, πρωθυπουργό επίσης, να μιλάει σε Διάσκεψη Κορυφής της ΕΕ για «τα δικαιώματα της Τουρκίας στο Αιγαίο» παρακάμπτοντας περιφρονητικά τα διεθνώς ισχύοντα για τα σύνορα και τα ζωτικά συμφέροντα της χώρας που κυβερνά, της Ελλάδας, ο λαός της οποίας παραπλανημένος τον επέλεξε να προασπίσει τα συμφέροντά της.

·      Βλέπουμε έναν επόμενο πρωθυπουργό, επίδοξο αναμορφωτή της Ευρώπης a la popoulistic style, που δεν γνωρίζει ότι μεταξύ παραθαλάσσιων χωρών υπάρχουν και θαλάσσια σύνορα, να προσκαλεί τον Ερντογάν στην Ελλάδα για να αναλύσει στους τριακόσιους Έλληνες βουλευτές και κατ’ επέκταση και στον Ελληνικό λαό τα σχέδιά του σε βάρος της Ελλάδας από το βήμα της Ελληνική βουλής. Ενώ ο ίδιος πρωθυπουργός σιωπά όταν ο ένας υπουργός των εξωτερικών της κυβέρνησής του προσπαθεί να νουθετήσει τους Έλληνες «να μην είναι μοναχοφάηδες» και συνεπώς να δεχτούν να μοιραστεί η μικρή και συγκριτικά αδύναμη Ελλάδα τον εθνικό της πλούτο με την μεγάλη και υποτίθεται δυνατή Τουρκία. Αλλά και ο έτερος υπουργός του επί των εξωτερικών υποθέσεων διδάσκει γεωγραφία υπενθυμίζοντάς μας για το «πόσες χιλιάδες χιλιόμετρα ακτές έχει η Τουρκία», που σημαίνει ότι ανεξάρτητα από τα διεθνώς ισχύοντα η Ελλάδα οφείλει να υποχωρήσει και μάλιστα για κατευνασμό και χάριν καλής γειτονίας με την πρωταθλήτρια στις γενοκτονίες τουρκική ολιγαρχία, μέχρι και στην συνεκμετάλλευση του ελληνικού ορυκτού πλούτου, επειδή ,όπως είδαμε, αυτή η εκδοχή γοητεύει την κατά κανόνα κρατικοδίαιτη ελληνική ολιγαρχία, η οποία φαίνεται να αντιμετωπίζει θετικά την συνεκμετάλλευση με την Τουρκία.

DCIM\100MEDIA\DJI_0135.JPG

·      Μέχρι που φτάνουμε στο σημείο να παρακολουθούμε την σχετική πολιτική που ακολουθεί το νεοφιλελεύθερο και αυτοαποκαλούμενο ‘πατριωτικό’, λαϊκό και ‘εθνικό’ κόμμα, όταν υπουργός πολιτισμού. προγενέστερης κυβέρνησής του, χαρακτηρίζει με νομοθέτημα του ελληνικού κοινοβουλίου ένα από τα νησιά του συμπλέγματος Καστελόριζου ως αρχαιολογικό χώρο, ενέργεια που αφαιρεί από αυτό το ελληνικό νησιωτικό σύμπλεγμα την επήρεια δικαιώματος ΑΟΖ, η οποία όπως ρητά ορίζει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, το οποίο όμως δεν έχει ακόμα υπογράψει η Τουρκία, είναι ισότιμη με αυτήν ηπειρωτικής ακτής. Βέβαια η κατακραυγή του Τύπου, των ειδικών επιστημόνων και μεγάλης ενήμερης μερίδας του Ελληνικού λαού ανάγκασαν την εν λόγω κυβέρνηση να αποσύρει τον υπουργό της και να καταργήσει το προδοτικό νομοθέτημά του. Φυσικά δεν πρόκειται για τυχαίο γεγονός αφού υπουργοί της πρόσφατα εκλεγείσας κυβέρνησης, του ίδιου κόμματος και στην κορύφωση των επεκτατικών τουρκικών διεκδικήσεων, υιοθετούν έμμεσα τουρκικές θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες ‘δεν μπορούμε να δεχτούμε τις τουρκικές θέσεις που υποστηρίζουν ότι ‘τα νησιά και ιδιαίτερα μεγάλα νησιά, όπως η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κρήτη δεν έχουν δική τους υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ’, που θα μπορούσε να σημαίνει ότι για τα μικρά, όπως το Καστελόριζο και τα δεκαοκτώ, αμφισβητούμενα από την Τουρκία, του Αρχιπελάγους του Αιγαίου, το συζητάμε. Σ’ αυτήν όμως την περίπτωση θα πρέπει να πουν τι σκοπεύουν να κάνουν με το νησιώτικο σύμπλεγμα του Καστελόριζου, γιατί η πρόσφατη δήλωση του υπουργού εξωτερικών στο Blooberg ότι «υπάρχουν χιλιάδες συνέργειες από τον τουρισμό έως την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, με την Τουρκία», προκαλούν βάσιμες υποψίες ότι οι περισσότερες ελληνικές κυβερνήσεις απλά διαχειρίζονται, αποφάσεις που πάρθηκαν εκτός Ελλάδας και προφανώς σε βάρος της. Αυτά είναι γνωστά στον μέσο Έλληνα από δεκαετίες τώρα, ότι δηλαδή οι ισχυροί ‘φίλοι και σύμμαχοί μας’, όπως η Ρωσία και οι ΕΠΑ μας ‘συμβουλεύουν’ να τα βρούμε με τους γείτονές μας, κύρια με την Τουρκία που μπορεί να εκβιάζει, ακόμα και με την απειλή του casus belli, όπως έχει κάνει για την περίπτωση που η Ελλάδα επεκτείνει, όπως δικαιούται, την αιγιαλίτιδα ζώνη της στα 12 μίλια. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται η Τουρκία και για την ελληνική ΑΟΖ με την ελπίδα ότι θα αναγκάσει την Ελλάδα να παραχωρήσει στην Τουρκία δικαίωμα συνεκμετάλλευσης των ελληνικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου και υδρογονανθράκων.

Αυτή η διαχρονική υποχωρητικότητα του ελληνικού πολιτικού κατεστημένου, με ελάχιστες εξαιρέσεις, σε κρίσιμα εθνικά, πατριωτικά, οικονομικά, συνεπώς και κοινωνικά υπαρξιακά ζητήματα σημαίνει ότι η ελληνική κομπραδόρικη μπουρζουαζία που ενδιαφέρεται αποκλειστικά για την διατήρηση των σχέσεων ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής και στον φυσικό πλούτο της χώρας, μετατρέποντας έτσι τη χώρα σε ‘κράτος περιορισμένης ευθύνης’ που το διευθύνουν υπάλληλοι ξένων κέντρων αποφάσεων. Όλα αυτά τα γεγονότα δείχνουν ότι η ελληνική Ελίτ αποδυναμώνει συνειδητά την ικανότητα των Ελλήνων να υπερασπιστούν τα συμφέροντα του Ελληνισμού και για τον πρόσθετο λόγο ότι χάνει σταθερούς συμμάχους επειδή ακριβώς έχει χάσει την αξιοπιστία της αναφορικά με τον ίδιο τον πατριωτισμό της, αφού διαχρονικά λειτουργεί ως ατζέντης των ξένων προστατών της που προετοιμάζουν τον ελληνικό λαό για να δεχτεί κάποιο καθεστώς συνεκμετάλλευσης ή συνδιαχείρισης του ελληνικού ενεργειακού πλούτου και όχι μόνο, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι μεγάλα δεινά περιμένουν την Ελλάδα, συνεπώς και τον Ελληνισμό όπου Γης.

Μετά από όλα αυτά και χίλια άλλα ακόμη αντίστοιχα γίνεται φανερό ότι αρχική και αποκλειστική αιτία τους είναι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής και στον φυσικό πλούτο, που από την φύση της γεννά ανασφάλειες και ανταγωνισμούς σε ατομικό, ταξικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, που παίρνουν την μορφή οικονομικών κρίσεων και γεωπολιτικών εντάσεων που αργά ή γρήγορα παίρνουν την μορφή αιματηρών συγκρούσεων, απάνθρωπων και καταστροφικών πολέμων, όπως αυτοί που ασταμάτητα λαβαίνουν χώρα στην ευρύτερη περιοχή και απειλούν να συμβούν και πάλι στην γειτονιά μας και στις εστίες μας.

Μετά από αυτήν την σύντομη αλλά συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης πραγματικότητας οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού οφείλουν, προκειμένου να μπορέσουν να αλλάξουν για λογαριασμό τους αυτήν την γκρίζα πραγματικότητα, να κατανοήσουν ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο τόσο στην ζωή των ανθρώπων όσο και στη ζωή των κοινωνιών, των εθνών και της ανθρωπότητας και συνεπώς, αφού ξεπεράσουν σκοταδιστικούς μύθους και εξουσιαστικά ταμπού να αναγνωρίσουν ότι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής αποτελεί το σπέρμα της τραγωδίας της ανθρωπότητας. Αυτή η πνευματική διεργασία που θα καταλήξει σε επιστημονικά έγκυρη και κοινωνικά χρήσιμη Γνώση, σε Επίγνωση και Συνείδηση θα τις οδηγήσει στην κατανόηση ότι είναι ζωτικά αναγκαία η, αποκλειστικά με την δική τους δράση, άμεση κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής, για να ησυχάσει, να ευημερήσει, να ειρηνεύσει και να συνεχίσει η ανθρωπότητα να δημιουργεί έναν καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας και της άμεσης δημοκρατίας με περιεχόμενο την αταξική κοινωνία και σταθερή προοπτική έναν οικουμενικό ουμανιστικό πολιτισμό. Αυτήν την εξέλιξη δεν μπορούμε να την περιμένουμε από ψεύτικους θεούς και κάλπικους προφήτες, από πολιτικούς απατεώνες, ηγέτες του σωλήνα και φασίστες τύπου Τραμπ, Μπόρις Τζόνσον, Σαλβίνι, Λεπέν, Όρμπαν, Ερντογάν και πολλών άλλων ομοίων τους που επιδιώκουν την φασιστικοποίηση του πλανήτη, και όσο οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού δεν παρεμβαίνουν κατά του κεφαλαίου και της ατομικής ιδιοκτησίας τόσο όλο και περισσότεροι συνάνθρωποί μας θα προσχωρούν στις τάξεις τους αφού δεν βλέπουν τον εαυτό τους μέρος μιας άλλης, δικής τους, εναλλακτικής λύσης.

Η σύγχρονη ζωντανή ακόμα ιστορία, μας προτρέπει να μην περιμένουμε την απελευθέρωσή μας από άτομα, σέχτες και δυνάμεις με γκρίζα, νεοφιλελεύθερη ακόμα και σοσιαλδημοκρατικής υφής, τοξικότητα, ούτε βέβαια από κατασκευασμένες, στα σκοτεινά εργαστήρια μυστικών υπηρεσιών, ‘στοών’, ‘λεσχών’, ‘ταγμάτων’ και αδερφάτων, εξουσιαστικές παρέες, και ‘επαναστατικές πρωτοπορίες, που αναλαμβάνουν υπεργολαβικά και με όπλο τον λαϊκισμό και την παραπλάνηση των κοινωνιών να τις σύρουν και να τις δέσουν στο άρμα του καπιταλιστικού συστήματος που το γεννάει και το θρέφει η ατομική ιδιοκτησία. Η ιστορία, ως καθημερινή εμπειρία μας, μας διδάσκει επίσης ότι το ίδιο επικίνδυνοι είναι και οι προσεταιρισμένοι, επώνυμοι, μαθητευόμενοι και λαλίστατοι αναλυτές που καθημερινά μας βομβαρδίζουν με απίστευτες πληροφορίες για γεγονότα, με πολλές περικοκλάδες χωρίς καμιά αναφορά στις αιτίες τους και στις συνέπειές τους με μοναδικό σκοπό να μας εμφυσήσουν όσον περισσότερο εξουσιαστικό φόβο μπορούν, για να μην σκεφτόμαστε και να μην διεκδικούμε όσα ως δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού δημιουργούμε και μας ανήκουν.

*

Επίλογος

«Πάντα κάτι μας φαίνεται αδύνατο, μέχρι να πραγματοποιηθεί» Νέλσον Μαντέλα

Εμείς, επειδή συσσωρεύτηκε πολύς θρησκευτικός φανατισμός και τεράστιο αρπακτικό μίσος, πολλά στρατεύματα, πολεμικά αεροπλάνα και παπόρια, πολλοί πολεμικοί σύμβουλοι, πολλά και μεγάλα συμφέροντα έτοιμα να αλληλοκατασπαραχθούν και πολλοί ενδιαφερόμενοι προστάτες της περιοχής, βλέπουμε το μεγάλο κακό να έρχεται, γι αυτό είμαστε με τον Αρκά που μας προτρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε ότι ένας καλύτερος κόσμος, ο κόσμος της κοινωνικής ισότητας είναι εφικτός, ακόμα κι αν αυτό ενοχλεί και εκνευρίζει τις εξουσίες και το κεφάλαιο. Δύσκολο εγχείρημα ο καλύτερος κόσμος και θα χρειαστούν πολλά χρόνια και μεγάλες θυσίες για την πραγμάτωσή του θα πείτε. Αναμφισβήτητα, έχετε δίκιο, έχετε όμως κάποια άλλη επιλογή να προτείνετε για να ξεφύγει η ανθρωπότητα από την καπιταλιστική βαρβαρότητα; Αν ναι μην την κρατάτε για τον εαυτό σας και κατεβάστε την στον δημόσιο διάλογο.

Η ζωή μας διδάσκει ότι ακόμα και το πιο μεγάλο ταξίδι αρχίζει με το πρώτο μικρό βήμα. Σκεφτείτε να μην είχαν κάνει οι πολύ μακρινοί μας πρόγονοι το πρώτο βήμα να κατεβούν από τα δέντρα και να βγουν από τις σπηλιές, πού θα βρισκόμασταν ακόμα!!! Σκεφτείτε ακόμα αν οι όχι και τόσο μακρινοί μας πρόγονοι, οι, (για κάποιους τάχα ιστορικούς και ανιστόρητους) «κατσαπλιάδες του 1821», αλλά για τους αποφασιστικά περισσότερους Έλληνες Εθνικοί Ήρωες, δεν θυσιάζονταν κι αν η καθολική αντίσταση των άμεσων προγόνων μας (1940-1944) δεν ματαίωνε τα σχέδια του φασιστικού άξονα πού θα βρισκόμασταν εμείς και ο Ελληνισμός για να μη πούμε και η ανθρωπότητα. Γι αυτό ας αρχίσουμε να σκεπτόμαστε, αν δεν θέλουμε να αυτοκαταστραφούμε ως έθνος, ως Ελληνισμός, ως Ευρώπη, αλλά και ως ανθρώπινο είδος, αν συνυπολογίσουμε και το γεγονός ότι η ραγδαία καταστροφή της γήινης Βιόσφαιρας είναι αποτέλεσμα της αθεράπευτα καταστροφικής ατομικής ιδιοκτησίας. Όλα αυτά φωνάζουν ότι  είναι μαθηματικά βέβαιο πως ο πλανήτης, ο πολιτισμός και η ανθρωπότητα κινδυνεύουν άμεσα. Όσοι δεν το κατανοούν και συμβεί να είναι οι ελάχιστοι που θα επιβιώσουν θα ξαναγυρίσουν μετανοιωμένοι στις σπηλιές με την ελπίδα να ξαναρχίσουν προσεκτικότερα το μεγάλο ταξίδι της ζωής. Θα επιβιώσουν όμως;


[1] Λάμπος Κώστας, Άμεση δημοκρατία και αταξική κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 1012, σελ. 53 κ. επ.

[2] Βλέπε, Γούντμπερν Τζεημς, Εξισωτικές κοινωνίες, στον συλλογικό τόμο: Κοινωνίες μοιράσματος, ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, Αθήνα 2009, σελ. 131-164.

[3] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017, σελ. 119 κ. επ.

[4] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Θεός και κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015, σελ.29 κ. επ.

[5] Γκρέιντερ Ουίλιαμ, Ο μανιακός καπιταλισμός, ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ, Αθήνα 1999, σελ. 499 κ. επ.

[6] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[7] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Άμεση δημοκρατία και αταξική κοινωνία…, ό. π., σελ. 418 κ. επ.

[8] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Νεογερμανισμός. Ο νέος εφιάλτης της Ευρώπης; Πολίτες, τεύχος 35/Φεβρουάριος 2012 και 36/Μάρτιος 2012.

[9] Βλέπε την ενδιαφέρουσα μελέτη του Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου. Η δημιουργία του παγκόσμιου ενεργειακού ιστού και η ανακατανομή της εξουσίας στη Γη. Η επόμενη μεγάλη οικονομική επανάσταση, ΛΙΒΑΝΗΣ, Αθήνα 2003.

[10] Για μια διεξοδική ανάλυση του θέματος, βλέπε, Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013, σελ. 33 κ επ.[1]

Το “Χαρούμενο Νεκροταφείο”! Στο χωριό Σαπάντζα της Ρουμανίας “γελάνε” με τον θάνατο

Το “Χαρούμενο Νεκροταφείο”

Στο χωριό Σαπάντζα της Ρουμανίας “γελάνε” με τον θάνατο

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η περιοχή Μαραμούρες στη βορειοδυτική Ρουμανία, που συνορεύει βόρεια με την ουκρανική υπερκαρπάθια Ρουθηνία και δυτικά με την Ουγγαρία, συνδέει πολιτισμικά την κεντρική με την ανατολική Ευρώπη και ταυτόχρονα διαφυλάσσει έναν πολύ ιδιαίτερο λαϊκό πολιτισμό. Το Μαραμούρες μοιάζει σαν να έχει βγει από τα παραμύθια ή έστω από ρομαντικά μυθιστορήματα του 19ου αιώνα.

Μαραμούρες: σα να βγήκε από παραμύθι

Εδώ τα σπίτια μοιάζουν με έργα τέχνης, καθώς οι κατασκευαστές τους φημίζονταν για το ταλέντο τους στην ξυλογλυπτική και στα χρώματα. Στο Μαραμούρες η λέξη Άγχος υπάρχει μόνο στο λεξικό και ο εκσυγχρονισμός είναι ακόμη κάτι το θεωρητικό. Για τα Δυτικά πρότυπα η περιοχή θεωρείται καθυστερημένη. Ωστόσο διαθέτει πλούσια λαϊκή παράδοση και γνωρίζει καλά πώς να αυτοσυντηρείται.

Τα εσωτερικά των σπιτιών στο Μαραμούρες είναι μια πανδαισία χρωμάτων, ένα πάντρεμα χειροποίητων αντικειμένων, που αποπνέουν τον ιδρώτα αλλά και το μεράκι των ενοίκων τους. Η ύπαιθρος στο Μαραμούρες είναι ένας τόπος με παμπάλαια έθιμα, που έχουν ολοφάνερες παγανιστικές καταβολές. Εδώ οι ντόπιοι φορούν ακόμη περήφανα τις πολύχρωμες παραδοσιακές τους στολές και με ενθουσιασμό συμμετάσχουν στα πατροπαράδοτα έθιμά τους.

Η περιοχή Μαραμούρες της Ρουμανίας είναι ένας πολύ ιδιαίτερος τόπος. Εδώ κατοικεί ένα πολύχρωμο μωσαϊκό εθνοτήτων, που έχουν δεχθεί επιρροές από πολλές κουλτούρες. Αυτή η περιοχή είναι γνωστή παγκοσμίως για τις εντυπωσιακές ξύλινες εκκλησίες, με τα πανύψηλα καμπαναριά τους, που μοιάζουν σα να θέλουν να τρυπήσουν τον ουρανό. Είναι γνωστή επίσης για το παράξενο νεκροταφείο του χωριού Σαπάντα, που ξεχωρίζει από όλα τα υπόλοιπα όχι μόνον της Ρουμανίας αλλά κι ολόκληρης της Ευρώπης!

Περιγελώντας το θάνατο

Δεν είναι παντού στα Βαλκάνια οι νεκροί ανήσυχοι, επικριτικοί και γεμάτοι εκδικητικότητα. Το μοναδικό, “χαρούμενο” νεκροταφείο (Cimitirul Vesel) της Σαπάντζα, γεμάτο έντονα χρώματα και αστεία ποιήματα, συνδέεται με το όνομα του Σταν Ιοάν Πάτρας. Ήταν ένας εμπνευσμένος ντόπιος καλλιτέχνης που σκάλισε τον πρώτο ξύλινο τάφο το 1935, σε ηλικία 14 ετών, χαράσσοντας πάνω του το πρώτο αστείο επιτάφιο ποίημα. Μέχρι τη δεκαετία του 1960 ο Σταν Ιοάν είχε προλάβει να κατασκευάσει περισσότερους από 800 παράξενους τάφους στο νεκροταφείο της Σαπάντζα. Μετά το θάνατό του, το 1977, άλλοι νεότεροι καλλιτέχνες συνέχισαν το έργο του, εμπλουτίζοντας το νεκροταφείο του χωριού με νέους ξύλινους τάφους με πιο σύγχρονη, αλλά πάντα αστεία, θεματολογία.

Η περιοχή γύρω από τη Σαπάντζα είναι πλούσια σε δάση βελανιδιάς, το ξύλο της οποίας αποτελεί την πρώτη ύλη για την κατασκευή των τάφων. Οι τεχνίτες του χωριού χρησιμοποιούν για να βάψουν τους ξύλινους τάφους ένα ειδικό μπλε χρώμα, που είναι γνωστό ως “μπλε της Σαπάντα”, ένα αποτροπαϊκό χρώμα που διώχνει το κακό.

Σύμφωνα με τη μυθολογία οι αρχαίοι Δάκες, όπως άλλωστε και οι αρχαίοι Θράκες, θρηνούσαν για τη γέννηση και γελούσαν με το θάνατο. Όταν γεννιόταν ένα μωρό έκλαιγαν για όλα όσα επρόκειτο να υποφέρει στην “κοιλάδα των δακρύων” που λέγεται ζωή και όταν πέθαινε γελούσαν ολόψυχα διότι πλέον απαλλάχθηκε από τα βάσανα και μπορούσε επιτέλους να ξεκουραστεί. Γι’ αυτό και οι επιγραφές, τότε που δημιουργήθηκε νεκροταφείο, θεωρούσαν ότι περιγελούσαν το θάνατο.

Ένα χαμόγελο απέναντι στο θάνατο”

Όπως μας είπε και ο Κονσταντίν Νόικα, ξυλουργός που κατασκευάζει “χαρούμενους τάφους”, αυτό το νεκροταφείο είναι “ένα χαμόγελο απέναντι στο θάνατο”. “Διαλέγουμε την εικόνα”, περιγράφει ο Κονσταντίν “κι αυτή εξαρτάται από το επάγγελμα του νεκρού και πολλές απ’ αυτές μπορούν κάπου να ενοχλούν. Για παράδειγμα αν του άρεσαν οι γυναίκες, είναι απέναντί του μια γυναίκα, αν του άρεσε το οινόπνευμα, τον παρουσιάζουμε έτσι να πίνει, και με το επάγγελμα του, αν ήτανε για παράδειγμα βοσκός”.

Ο ίδιος ο Στάν Ιοάν Πάτρας, ο οποίος ξεκίνησε το 1935 αυτή την τέχνη, έφτιαξε τη δική του επιτύμβια στήλη, η οποία και τον απεικονίζει να ζωγραφίζει τους σταυρούς του “Χαρούμενου Νεκροταφείου”. Πάνω από τον τάφο του γράφει: “Από τότε που ήμουν αγόρι, ήμουν γνωστός ως Σταν Ιόν Πάτρας. Ακούστε σε με, αδελφοί. Δεν υπάρχουν ψέματα σε αυτό που θα πω. Όλη η διάρκεια της ζωής μου δεν σήμαινε καμία ζημιά σε κανέναν. Αλλά έκανα καλό, όσο μπορούσα…”

Περπατώντας ανάμεσα στο “δάσος” από τους πολύχρωμους σταυρούς με τις επιγραφές με τα αστεία ποιήματα. Στεκόμαστε μπροστά σ’ ένα που απεικονίζει μια γριά και ο ξεναγός μας αρχίζει να μεταφράζει χαμογελώντας: “Σ’ αυτόν εδώ τον τάφο κείτεται η πεθερά μου. Τρεις μέρες να ζούσε ακόμη, εγώ θα κειτόμουν εδώ και εκείνη θα το διάβαζε αυτό. Εσείς που περνάτε από εδώ μην προσπαθήσετε να την ξυπνήσετε. Καθώς πάτε σπίτι χαρείτε για μένα. Όπως μου φέρθηκε έτσι γύρισε πίσω. Αυτό που διαβάζετε εδώ, όπως εγώ να μην το πάθετε, να βρείτε καλή πεθερά και θα ζήσετε καλά”. Ουδέν σχόλιο…

Παγανιστικά κατάλοιπα στα Βαλκάνια

Στο “χαρούμενο νεκροταφείο” της Σαπάντζα, οι νεκροί αναπαύονται μέσα σε μια κοσμογονία χρωμάτων και αστείων ποιημάτων. Μοιάζει σα να χαμογελά το θάνατο, τονίζοντας την κωμικοτραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Σύμφωνα με τους ιστορικούς αυτή η παράδοση διακωμώδησης του θανάτου προέρχεται από τους αρχαίους Δακοθράκες που, όπως κατέγραψε και ο Ηρόδοτος, θρηνούσαν με τη γέννηση ενός μωρού και γελούσαν όταν κάποιος πέθαινε.

Αυτό το νεκροταφείο φαίνεται πως αποτελεί τη συνέχεια μιας πανάρχαιης παράδοσης των βαλκανικών λαών και η οποία μπολιάστηκε με τον Χριστιανισμό. Στα άγνωστα Βαλκάνια, κατακερματισμένα από τη φύση και την ιστορία, και ειδικά σε απομακρυσμένα χωριά μπορεί να συναντήσει κανείς προχριστιανικά κατάλοιπα. Στην εποχή μας αυτές οι πανάρχαιες επιβιώσεις αναβιώνουν -πάντα υπό χριστιανικό μανδύα– ωθούμενες, είτε από αταβιστική παρόρμηση των αυτοχθόνων λαών είτε ακολουθώντας το ελευθεριακό πνεύμα της εποχής μας. Το “Χαρούμενο Νεκροταφείο” της Σαπάντα, που προσφέρει μια όχι πένθιμη εικόνα του θανάτου, είναι η απόδειξη.

Δημογραφικό Black Out στα Βαλκάνια

Σερβία και Κροατία

Δύο πρώην εχθροί μοιράζονται την ίδια δημογραφική μοίρα

Δημογραφικό Black Out στα Βαλκάνια

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Από τις σλοβενικές Άλπεις ως τις ακτές του Αιγαίου κι από τις δαλματικές ακτές ως τις εκβολές του Δούναβη, όλες οι βαλκανικές χώρες υφίστανται τις τελευταίες δεκαετίες μια δημογραφική κατάπτωση, που χαρακτηρίζεται από μείωση της γεννητικότητας, συνεχιζόμενη εκροή μεταναστών, δραματική αύξηση της γήρανσης, που οδηγούν σε ένα όλο και μικρότερο και πιο γερασμένο πληθυσμό. Υπολογίζεται πως όλα τα Βαλκάνια χάνουν κάθε χρόνο περίπου 800.000 με ένα εκατομμύριο κατοίκους τους. Από αυτούς πάνω από μισό εκατομμύριο μεταναστεύει κάθε χρόνο προς τη Δύση (μόνο από τα Δυτικά Βαλκάνια 238.000 άνθρωποι μετανάστευσαν κατά το 2018). Οι υπόλοιπες απώλειες οφείλονται στην καθαρή υπεροχή των θανάτων επί των γεννήσεων, που στερεί από κάθε βαλκανική χώρα τον πληθυσμό μιας επαρχιακής πόλης. Παντού στα Βαλκάνια συναντά κανείς την εικόνα των κλειστών δημοτικών σχολείων και των γεμάτων νεκροταφείων. Άδειες κούνιες και γεμάτα φέρετρα προεικάζουν μια γκρίζα προοπτική για τα Βαλκάνια του 21ου αιώνα.

Ο δημογραφικός κατήφορος δύο πρώην Γιουγκοσλάβων αντιπάλων

Σερβία και Κροατία, δύο χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, που ήταν εχθροί και σε εμπόλεμη κατάσταση κατά τη δεκαετία του 1990, μοιράζονται πλέον την ίδια ζοφερή δημογραφική μοίρα, που είναι ωστόσο κοινή σε όλα τα Βαλκάνια.

Η Σερβία θα χάσει σχεδόν το ένα τέταρτο του σημερινού πληθυσμού της έως το 2050, καθώς οι νέοι και οι ειδικευμένοι μεταναστεύουν σε αναζήτηση εργασίας και όχι μόνο. Από το 1989 ως το 2050 η Σερβία θα έχει χάσει το 23,81% του πληθυσμού της, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Έτσι ο πληθυσμός της Σερβίας θα πέσει στα 5,79 εκατομμύρια μέχρι το 2050 από 6,95 εκκατομύρια σήμερα και 7,81 εκατομμύρια το 1991.

Αλλά και το νεώτερο κράτος μέλος της Ε.Ε., η Κροατία, αν και μια από τις “νικήτριες” χώρες των γιουγκοσλαβικών πολέμων, μαστίζεται από παρόμοια δημογραφική και μεταναστευτική κρίση με την “ηττημένη” Σερβία. Ο πληθυσμός της Κροατίας έπεσε, για πρώτη φορά από το 1955, κάτω από τα 4 εκατομμύρια το 2019. Από 4,7 εκατομμύρια που ήταν το 1989, παρά την εισροή περίπου 200.000 Κροατών από τη Σερβία και τη Βοσνία -υπολογίζοντας και τη φυγή περισσότερων από 200.000 Σέρβων της Κροατίας.

Μια μελέτη του ΟΗΕ προβλέπει ότι ο πληθυσμός της Κροατίας θα μειωθεί στα 3,46 εκατομμύρια μέχρι το 2050 ή κατά 22,42%. Οι δύο χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας, που βρέθηκαν αντιμέτωπες στη δίνη των πολέμων της γιουγκοσλαβικής διαδοχής κατά τη δεκαετία του 1990, θα χάσουν ως το 2050 σχεδόν το 1/4 του πληθυσμού τους χωρίς να “πέσει ούτε μία σφαίρα” αλλά ως θύματα της “λευκής πανούκλας” του δημογραφικού.

Η αθρόα μετανάστευση των Κροατών προς την Ευρώπη

Κανείς δεν έχει μια κρυστάλλινη σφαίρα για να προβλέψει το μέλλον. Τα αμείλικτα όμως στατιστικά δεδομένα από το παρελθόν αφηγούνται μια ιστορία συνεχόμενης δημογραφικής κατάπτωσης τόσο της Σερβίας, όσο και της Κροατίας. Η Κροατία έλπιζε πως η είσοδος της στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2013 θα ανέκοπτε τη δημογραφική της κρίση μέσω της υποσχόμενης ανάπτυξης και της πολιτικής σταθερότητας. Στην πραγματικότητα συνέβη ακριβώς το αντίθετο, καθώς η χώρα γνώρισε μια οικονομική κρίση διάρκειας τριών χρόνων.. Μετά το 2013, όταν η Κροατία προσχώρησε στην Ε.Ε., περίπου 230.000 χιλιάδες, κυρίως νέοι, Κροάτες εγκατέλειψαν τη χώρα για να να μεταναστεύσουν στη Δύση. Από αυτούς το 71% μετανάστευσαν στη Γερμανία, το 8% στην Αυστρία και το 7% στην Ιρλανδία.

Από την 1η Ιουλίου του 2019, όταν η Κροατία θα έχει συμπληρώσει επτά χρόνια απο την είσοδό της στην Ε.Ε. και οι Κροάτες πολίτες θα έχουν πλήρη ελευθερία εγκατάστασης και εργασίας στις χώρες της Ένωσης. Πολλοί στο Ζάγκεμπ φοβούνται ότι το κύμα της μετανάστευσης Κροατών προς τη Δύση θα διογκωθεί επικίνδυνα. Και τότε ο πληθυσμός της χώρας θα αρχίσει να μειώνεται και να γηράσκει με μεγαλύτερη ταχύτητα. Σήμερα οι γυναίκες της Κροατίας έχουν κατά μέσο όρο 1,44 παιδιά, τα οποία δεν είναι μόνο κάτω από τα 2,1 που χρειάζονται για την αντικατάσταση του πληθυσμού μιας χώρας, αλλά το δεύτερο χαμηλότερο από τα επτά κράτη της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Το 2018, περίπου 37.000 βρέφη γεννήθηκαν στην Κροατία (το 1992, παρότι πόλεμος, γεννήθηκαν στη χώρα 43.000 μωρά), σχεδόν 400 περισσότερα από ό, τι το 2017 και οι Κροάτες αναθάρρησαν κάπως. Το 2017 ήταν το χειρότερο δημογραφικά έτος από το 1960, όταν στην Κροατία, γεννήθηκαν 76.156 μωρά. «Αυτό είναι ένα νέο φαινόμενο και δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο που έχει τόσο υψηλό ποσοστό μετανάστευσης και τέτοιο συνεχιζόμενο χαμηλό ποσοστό γονιμότητας». υποστηρίζει ο Ivica Bosnjak, αναπληρωτής υπουργός στο υπουργείο Δημογραφίας της Κροατίας.

Η Κροατία αναζητεί πλέον μετανάστες εκτός Ευρώπης

Ο πληθυσμός της Κροατίας λοιπόν συνεχίζει να συρρικνώνεται χάρη στο χαμηλό ποσοστό γεννήσεων, τα υψηλά ποσοστά μετανάστευσης και τη γήρανση του πληθυσμού. Κι αυτό, παρά τα τεράστια κονδύλια από την Ε.Ε. που επενδύονται από την κατασκευή νηπιαγωγείων έως τη γεωργία, ειδικά σε περιοχές που έχουν συρρικνωθεί το τελευταίο τέταρτο του αιώνα, όπως είναι τα ανατολικά της χώρας. Παρά τον τουρισμό και τους περισσότερους από 17 εκατομμύρια τουρίστες που επισκέπτονται κάθε χρόνο τις δαλματικές ακτές.

Στο παρελθόν τα μεγάλα κύματα μετανάστευσης των Κροατών προς το εξωτερικό αντισταθμίστηκαν από τα υψηλά ποσοστά γεννήσεων. Το ποσοστό γονιμότητας της Κροατίας έπεσε κάτω από το ποσοστό αντικατάστασης (2,1 παιδιά ανά γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας) το 1968. Ωστόσο κατά την περίοδο που ακολούθησε η Κροατία ήταν ένα από τα πλουσιότερα μέρη της Γιουγκοσλαβίας, και προσέλκυσε μετανάστες από την υπόλοιπη χώρα. Πλέον η δημογραφική κρίση και η μετανάστευση προκαλούν ήδη έλλειψη εργατικού δυναμικού στην εποχιακή τουριστική βιομηχανία στη Δαλματία αλλά και στον τομέα των κατασκευών. Το 2019 η κυβέρνηση διπλασίασε το ποσό των αδειών εργασίας για τους αλλοδαπούς από τον Τρίτο Κόσμο σε 63.900, σε σύγκριση με 39.000 το 2018.

Παλιότερα, πολλές από αυτές τις θέσεις απασχόλησης ήταν γεμάτες από εργαζόμενους από άλλα μέρη της πρώην Γιουγκοσλαβίας (εκτός της Ε.Ε.), αλλά τώρα, καθώς η Γερμανία και άλλες βορειοευρωπαϊκές χώρες άνοιξαν τις αγορές εργασίας τους σε αυτούς, πηγαίνουν εκεί για τις καλοαμειβόμενες και πλήρης απασχόλησης θέσεις εργασίας και όχι για κακοπληρωμένες εποχιακές δουλειές στην Κροατία. Μακροπρόθεσμα, ακόμη και αν ένα μεγάλο ποσοστό των Κροατών μεταναστών επιστρέψουν στην πατρίδα τους, η Κροατία θα χρειαστεί και μετανάστες εκτός Ευρώπης αν θέλει να αντιστρέψει την πτώση του πληθυσμού της.

Δεν υπάρχουν “Ουκρανοί” για την Κροατία

Η κροατική κυβέρνηση σχεδιάζει μια πολιτική που προβλέπει την πλήρωση κενών κατοικιών σε αραιοκατοικημένες περιοχές με εποίκους από την κροατική διασπορά και από χώρες που έχουν ήδη εθνικές μειονότητες στην Κροατία, όπως είναι η Βοσνία και η Σερβία. Ωστόσο η ανταπόκριση για την ώρα είναι μικρή.

Από την άλλη, στην Κροατία έχουν απομείνει μόνο 200.000 Σέρβοι, ενώ πριν απο τον πόλεμο ζούσαν περίπου 700.000. Ωστόσο όσοι Σέρβοι έφυγαν από την Κροατία εξαιτίας του πολέμου, ή τα παιδιά τους, δύσκολα θα αποφάσιζαν να επιστρέψουν στα σπίτια τους και στα χωριά τους, καθώς θεωρούνται ανεπιθύμητοι από το κροατικό κράτος και την κροατική κοινωνία γενικότερα. Ούτε φυσικά θέλουν στην καθολική Κροατία μουσουλμάνους ή Ασιάτες μετανάστες.

Αλλά και “επιθυμητοί μετανάστες” από άλλες περιοχές της Ευρώπης δεν υπάρχουν πλέον διαθέσιμοι, όπως πριν από δύο δεκαετίες. Οι Ουκρανοί ως παράδειγμα. Γιατί ένας φτωχός Ουκρανός να πάει να ζήσει σήμερα σε μια κροατική περιοχή που δεν έχει να του προσφέρει αρκετά, αντί να μεταναστεύσει στην πιο πλούσια Πολωνία ή Γερμανία; Συνοπτικά από δημογραφική άποψη η Κροατία δεν κατευθύνεται σε κάποια μεγάλη καταστροφή ή κρίση αλλά μάλλον σε «μακροχρόνια στασιμότητα».

Η αναβίωση του Βαλκανικού Συνδρόμου: Δημογραφική κρίση στα Βαλκάνια

Η αναβίωση του Βαλκανικού Συνδρόμου

Οι νέοι εγκαταλείπουν μαζικά τα Βαλκάνια

Μετά το “βέτο” της Γαλλίας επιστρέφει ο Ευρωσκεπτικισμός

και η απαισιοδοξία στα Βαλκάνια

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Απογοήτευση, απαισιοδοξία, ευρωκόπωση, καθώς και μια αίσθηση έλλειψης προοπτικών για το μέλλον, επιστρέφουν και πάλι στα Δυτικά Βαλκάνια έπειτα από το πρόσφατο γαλλικό βέτο, που καθυστέρησε και πάλι την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Βόρειας Μακεδονίας και της Αλβανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό το “ιστορικό λάθος”, όπως το χαρακτήρισε ο απερχόμενος πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν Κλωντ Γιουνκέρ, θα έχει πολλαπλές αρνητικές συνέπειες τόσο για τους κατοίκους των δυτικών Βαλκανίων, όσο και για την ίδια την Ευρώπη, που έδειξε αδυναμία, ατολμία και αναβλητικότητα απέναντι στις ιστορικές της ευθύνες.

Η εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα και υπαίθριες δραστηριότητες

Το “βαλκανικό σύνδρομο”

Απουσία ενός αξιόπιστου κι αισιόδοξου αφηγήματος για το μέλλον των χωρών τους, οι πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων γλιστρούν και πάλι σε μια “μαύρη τρύπα” από την ενέργεια της οποίας ενισχύεται και πάλι ο Ευρωσκεπτικισμός, ο εθνικισμός, ο θρησκευτικός φανατισμός, η μισαλλοδοξία και η ξενοφοβία. Όλα όσα δηλαδή εκμεταλλεύονται οι εθνολαϊκιστές και ακροδεξιοί πολιτικοί για να επιβάλλουν την αυταρχική τους εξουσία, δημιουργώντας έτσι ένα τοξικό και κλειστοφοβικό “καφκικό” περιβάλλον, που προκαλεί ασφυξία ειδικά στους νέους. Ως αντίδραση οι νέοι των Βαλκανίων δραπετεύουν μεταναστεύοντας μαζικά στη Δύση.

Η εικόνα ίσως περιέχει: δέντρο, φυτό, ουρανός, σπίτι, υπαίθριες δραστηριότητες και φύση
Άδεια χωριά στη Σουμάντια, στην καρδιά της Σερβίας (Φώτο γ. Στάμκςς)

Αντίο Βαλκάνια!

Αντί να έλθει λοιπόν η Ευρώπη στα Βαλκάνια, τα Βαλκάνια πηγαίνουν στην Ευρώπη. Μεταναστεύουν μαζικά και μάλιστα με αυξανόμενο ρυθμό τα τελευταία χρόνια, παρά το τέλος των πολέμων, την όποια πολιτική και οικονομική σταθερότητα, και παρά το δέλεαρ της Ευρωατλαντικής ενσωμάτωσης να πλανάται στον ορίζοντα.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat περίπου 230.000 άνθρωποι, κυρίως νέοι, εγκατέλειψαν τις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, τις λεγόμενες WB6, μόνο το 2018. Ο μεγαλύτερος αριθμός (62.000) μετανάστευσε από την Αλβανία. Ακολούθησαν η Βοσνία & Ερζεγοβίνη (53.500), η Σερβία (51.000), το Κόσοβο (34.500), η Βόρεια Μακεδονία (24.500) και το Μαυροβούνιο (3.000).

Το κόστος της μετανάστευσης για τα φτωχά Βαλκάνια

Κι αυτή η τάση μετανάστευσης αυξάνεται αντί να μειώνεται. Μια έρευνα που έγινε στη Σερβία έδειξε πως το 46% των ανθρώπων ηλικίας 15 έως 29 ετών επιθυμούν να εγκαταλείψουν τη χώρα χωρίς πρόθεση να επιστρέψουν. Μάλιστα το 27% των ατόμων με ανώτερη εκπαίδευση εξέφρασε την επιθυμία να την εγκαταλείψει μόνιμα. Αυτή η ακατάσχετη ανθρωπορραγία έχει τεράστιο κόστος για τη Σερβία και για τις άλλες χώρες της περιοχής. Σύμφωνα με μια έκθεση του ιδρύματος Westminster που δημοσιεύτηκε το 2019, τέσσερις στους πέντε νέους Σέρβους σκέπτονται σοβαρά τη μετανάστευση. Αυτή η ανθρώπινη εκροή υπολογίζεται πως κοστίζει στην πολύπαθη Σερβία έως 1,2 δισεκατομμύρια Ευρώ ετησίως.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση (2019) της Παγκόσμιας Τράπεζας για τα Δυτικά Βαλκάνια αυτή “η αθρόα μετανάστευση, αν δεν παρεμποδιστεί, θα περιορίσει σοβαρά τις προοπτικές ανάπτυξης και μείωσης της φτώχειας» σε όλη την περιοχή. Πως όμως να αποτραπεί αυτό το μαζικό μεταναστευτικό φαινόμενο, όταν οι έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, παραμένουν οι φτωχότερες στην Ευρώπη και η σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ακολουθεί απελπιστικά αργούς ρυθμούς; Όταν οι καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας είναι σπάνιες; Όταν οι πολιτικές ελίτ των χωρών φαίνονται περισσότερο επικεντρωμένες στα προσωπικά οφέλη τους και στα ιδιωτικά επιχειρηματικά συμφέροντα, που τις σπονσοράρουν, παρά στο δημόσιο συμφέρον και στο μέλλον των νέων τους;

Μια “τοξική” ατμόσφαιρα

Δεν φεύγουν όμως όλοι οι νέοι για καθαρά οικονομικούς λόγους. Πολλοί αναχωρούν λόγω της «τοξικής» ατμόσφαιρας των χωρών τους (αυταρχισμός, διαφθορά, νεποτισμός, ρατσισμός κ.α.) και της έλλειψης προοπτικών. Απογοητευμένοι έπειτα από δεκαετίες κενών υποσχέσεων από τις τοπικές τους ελίτ, αλλά κι από την Ε.Ε., που για τους δικούς της λόγους έχει τις χώρες τους μονίμως “κολλημένες στο προθάλαμό” της.

Παρά την απογοήτευση ωστόσο τουλάχιστον τέσσερις στους πέντε πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων λένε ότι η ένταξη των χωρών στην ΕΕ θα ωφελήσει τη χώρα τους. Έπειτα όμως κι από την τελευταία απόρριψη της έναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Βόρειας Μακεδονία και της Αλβανίας, ένας αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων στα Δυτικά Βαλκάνια πιστεύουν πλέον ότι η χώρα τους δεν θα γίνει ποτέ μέλος της Ε.Ε. με τον Ευρωσκεπτικισμό να έχει επιστρέψει για τα καλά, μαζί με όλο το σχετικό “βαλκανικό σύνδρομο”. Ως αντίδραση οι νέοι αυτών των χωρών επιλέγουν να μεταναστεύσουν στην Ε.Ε.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 2 άτομα, , τα οποία χαμογελούν, υπαίθριες δραστηριότητες

Ο τρόμος των αμείλικτων στατιστικών

Αυτή η μαζική μετανάστευση συντελεί καθοριστικά στη δραματική γήρανση και πληθυσμιακή συρρίκνωση των χωρών της περιοχής. Με βάση τις τρέχουσες προβολές, μέχρι το 2050, η Βουλγαρία θα είναι κατά 38,6% μικρότερη πληθυσμιακά από ό,τι το 1989. Η Σερβία θα έχει 23,8% λιγότερους κατοίκους, η Κροατία 22,4% και η Ρουμανία 30,1%! Η Μολδαβία έχει ήδη χάσει το 33,9% του πληθυσμού της (από τα 4,7 το 1990 έπεσε στα τρία εκατομμύρια περίπου). Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη έχει ποσοστό γονιμότητας 1,26, που είναι ένα από τα χαμηλότερα στον κόσμο. Ακόμη και το Κόσοβο, το οποίο με μέση ηλικία 29 ετών είναι η νεώτερη χώρα στην περιοχή, δεν ξεφεύγει από τη δημογραφική κάμψη. Ο πληθυσμός του Κοσόβου θα μειωθεί κατά 11% ως το 2050, κυρίως λόγω της μετανάστευσης των Αλβανών κατοίκων τους προς την Ευρώπη.

Οι νέοι των Δυτικών Βαλκανίων φεύγουν. Τα ποσοστά γονιμότητας έχουν καταρρεύσει. Οι κοινωνίες γερνούν. Και παρόλο που εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες έχουν περάσει από την περιοχή, λίγοι θέλουν να μείνουν. Οι αγροτικές περιοχές παντού ερημώνονται και μόνο στη Βουλγαρία υπάρχουν περίπου 800 χωριά-φαντάσματα.

Υπάρχουν και λίγες εξαιρέσεις…

Κάποιες βαλκανικές πόλεις όμως συνεχίζουν να αυξάνονται, όπως τα Τίρανα, που προσελκύουν 25.000 νέους κατοίκους ετησίως, αν και η Αλβανία στο σύνολό της μειώνεται πληθυσμιακά.

Το Κλουζ στην Τρανσυλβανία της Ρουμανίας είναι επίσης μια πόλη με πληθυσμιακή έκρηξη, στην οποία συρρέουν άνθρωποι από άλλες περιοχές της Ρουμανίας αλλά και από το εξωτερικό. Η επιτυχία της βασίζεται στην οικονομία της γνώσης, στην πληροφορική, στη διασυνδεσιμότητα και στην εξωστρέφεια της. Ωστόσο το Κλουζ αποτελεί την εξαίρεση στον βαλκανικό “κανόνα” της υποανάπτυξης, της τεχνολογικής καθυστέρησης και της πληθυσμιακής εγκατάλειψης.


Μετριοπαθείς πολιτικοί σε υποχώρηση

Όλο αυτό το δυσοίωνο και τοξικό κλίμα, σε συνδυασμό με την ατολμία της Ε.Ε. να προχωρήσει τη διεύρυνσή της στα Δυτικά Βαλκάνια, παράγει ήδη αρνητικά πολιτικά και γεωπολιτικά αποτελέσματα. Μετριοπαθείς και προοδευτικοί πολιτικοί, όπως ο Ζόραν Ζάεφ, ενδέχεται να χάσουν την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων τους, καθώς αμφισβητείται ο βασικός κορμός της πολιτικής τους, που είναι ο εκδημοκρατισμός και η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μετά το γαλλικό “βέτο” στη διεύρυνση της Ε.Ε. ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας, Ζόραν Ζάεφ, προσέφυγε σε πρόωρες εκλογές για “να μιλήσει ο λαός για το μέλλον της χώρας”. Αυτές οι ραγδαίες πολιτικές εξελίξεις στη γειτονική χώρα εγκυμονούν τον κίνδυνο της επιστροφής των εθνικιστών και των Ευρωσκεπτικιστών του VMRO στην εξουσία στα Σκόπια. Παράλληλα αφήνουν ένα γεωπολιτικό κενό στα Δυτικά Βαλκάνια, το οποίο και θα σπεύσουν να καλύψουν δυνάμεις όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Τουρκία. Έτσι τα Βαλκάνια θα συνεχίσουν να φλερτάρουν με την αστάθεια και να παραμένουν η “αχίλλειος πτέρνα” της Ευρώπης.

ΤΕΣΛΑ και ΕΝΤΙΣΟΝ: Ο μεγάλος Πόλεμος του Ηλεκτρισμού

ΤΕΣΛΑ και ΕΝΤΙΣΟΝ

Ο μεγάλος Πόλεμος του Ηλεκτρισμού

Στα 1891, στην κατάμεστη αίθουσα διαλέξεων του Πανεπιστημίου Κολούμπια στη Νέα Υόρκη, ένας άνδρας κρατά από μία μπρούτζινη μπάλα σε κάθε χέρι. Αγγίζει τους ακροδέκτες ενός μετασχηματιστή υψηλής τάσης και συχνότητας (που σήμερα ονομάζεται πηνίο Τέσλα) και για μια στιγμή, 250.000 βολτ τύλιξαν το σώμα του, σε μια φαντασμαγορική σκηνή που οι εφημερίδες της εποχής περιέγραψαν, με τον υπερφίαλο τρόπο που συνηθιζόταν, ως «η απαστράπτουσα δόξα των μυριάδων γλωσσών της ηλεκτρικής φλόγας»…

Όταν η ηλεκτρική αύρα διαλύθηκε, το κοινό διαπίστωσε με ανακούφιση ότι ο άνδρας παρέμενε σώος και αβλαβής. Ήταν ο Νίκολα Τέσλα, εφευρέτης του εναλλασσόμενου ρεύματος (AC) και με την παρουσίαση εκείνη, πήρε το ρίσκο να αποδείξει την ασφάλεια της εφεύρεσής του.

Ο λόγος για την ανάγκη αυτής της απόδειξης ήταν, ότι η πανίσχυρη Edison Electric Light Company, την οποία ίδρυσε ο επίσης διάσημος εφευρέτης, Τόμας Έντισον, διεξήγαγε εκστρατεία εναντίον του AC. Τα συστήματα του συνεχόμενου ρεύματος (DC), το οποίο προωθούσε ο Έντισον μέσω της εταιρίας του, έχαναν μερίδιο αγοράς από τον υποστηρικτή του Τέσλα, το επιχειρηματικό μεγαθήριο της εποχής, την Westinghouse Electric Company και, ως απάντηση, ο όμιλος Έντισον αποφάσισε να αμφισβητήσει την ασφάλεια του AC μέσω εντυπωσιακών ιστοριών στις εφημερίδες. Ο Τέσλα με τη δραματοποιημένη επίδειξή του στο Κολούμπια προσπάθησε να απαντήσει στην αρνητική δημοσιότητα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1880, όταν η ηλεκτρική ενέργεια ήταν η «άγρια Δύση» της τεχνολογίας, κανείς δεν ήξερε τι είδους σύστημα επρόκειτο να επικρατήσει. Και «άγρια Δύση» σήμαινε σκληρός, ανελέητος, αθέμιτος ανταγωνισμός μέχρις εσχάτων. Ακριβώς αυτό συνέβη μεταξύ του Τέσλα και του Έντισον.

Ήταν ένας πόλεμος που περιλάμβανε, μεταξύ άλλων τρομακτικές επιδείξεις, προσπάθειες απαγόρευσης του AC. ακόμη και δημόσιες εκτελέσεις. Στο τέλος, ωστόσο, λόγω της ικανότητάς του να διανέμει σε ευρεία κλίμακα και φθηνή ηλεκτρική ισχύ, το εναλλασσόμενο ρεύμα κέρδισε.

Και εγένετο φως!

Η κοινή πεποίθηση ότι ο Τόμας Έντισον εφηύρε μόνος του τον ηλεκτρικό φωτισμό το 1879, δεν είναι αλήθεια. Το πρώτο ηλεκτρικό φως ήταν ο λαμπτήρας τόξου που εφευρέθηκε από τον Χάμφρι Ντέιβι το 1807. Εμπνευσμένος από την ηλεκτρική μπαταρία που εφευρέθηκε από τον Αλεσσάντρο Βόλτα το 1800, ο Ντέιβι είχε κατασκευάσει μια τεράστια ηλεκτρική μπαταρία στο υπόγειο του Βασιλικού Ινστιτούτου στο Λονδίνο. Για να δείξει τη δύναμη της μπαταρίας του, ο Ντέιβι συνέδεσε τους ακροδέκτες της μπαταρίας με δύο ράβδους άνθρακα. Όταν διαχώρισε τις ράβδους σε μικρή απόσταση μεταξύ τους, το ρεύμα πήδηξε το κενό και έδωσε ένα λαμπρό φως. Κατά τα επόμενα 50 χρόνια οι εφευρέτες δούλεψαν για την ανάπτυξη των λαμπτήρων τόξου. Οι προσπάθειές τους όμως ήταν περιορισμένες, αφενός διότι έπρεπε να βασίζονται σε μπαταρίες, αφετέρου, για να επεκταθούν, χρειάζονταν μια νέα πηγή ηλεκτρικού ρεύματος. Αυτή η νέα πηγή ήταν το δυναμό ή η γεννήτρια.

Το 1831 ο Μάικλ Φάραντέι, ο οποίος είχε ξεκινήσει την καριέρα του ως βοηθός στο εργαστήριο του Ντέιβι, έδειξε ότι  αν τυλίξεις δύο σπείρες σύρματος αντιδιαμετρικά, σε έναν δακτύλιο από σίδηρο και διοχετεύσεις ηλεκτρικό ρεύμα στο ένα από τα δύο σύρματα, τότε εμφανίζεται ηλεκτρικό ρεύμα και στο άλλο σύρμα, αλλά μόνο όταν το ρεύμα στο πρώτο σύρμα ξεκινά ή διακόπτεται.

Η ονομασία που αποδόθηκε στο φαινόμενο ήταν «επαγωγή». Συνεχίζοντας τα πειράματα ο Φαραντέι κατέληξε σε δύο σημαντικά συμπεράσματα. Πρώτον, η ύπαρξη του σιδερένιου δακτυλίου δεν είναι απαραίτητη. Δεύτερον, το ρόλο του πρώτου σύρματος μπορούσε να παίξει και ένας ισχυρός μαγνήτης. Αυτό το συμπέρασμα ήταν ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, αφού σηματοδοτούσε τη δημιουργία ηλεκτρικού ρεύματος από μαγνήτη, με άλλα λόγια τη μετάβαση από τον μαγνητισμό στον ηλεκτρισμό. Η ηλεκτρομαγνητική επαγωγή ήταν γεγονός.

Με βάση την αρχή της ηλεκτρομαγνητικής επαγωγής του Φάραντέι, άρχισαν να κατασκευάζονται νέες συσκευές που στροβιλίζονταν με το χέρι ή από ατμοκινητήρα, για να παράξουν ισχυρό ηλεκτρικό ρεύμα.

Η δυνατότητα χρήσης λαμπτήρων τόξου για φωτισμό δρόμων και μεγάλων κτιρίων ώθησε τους ηλεκτρολόγους να βελτιώσουν τη γεννήτρια και το 1876 ο Τσαρλς Μπρας στο Κλίβελαντ σχεδίασε μια γεννήτρια DC που τροφοδοτεί τέσσερις λαμπτήρες τόξου σε ένα κύκλωμα σειράς. Τα ισχυρά φώτα του Μπρας χρησιμοποιήθηκαν για να φωτίζουν τους δρόμους, τα εργοστάσια και τα καταστήματα. Ο λαμπτήρας  τόξου ήταν ιδανικός για φωτισμό δρόμων και μεγάλων κτιρίων. Τόσο ιδανικός που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σήμερα στους ισχυρούς προβολείς που φωτίζουν τον ουρανό για τις ανάγκες κάποιας μεγάλης εκδήλωσης.

Ο Έντισον και ο ηλεκτροφωτισμός πυράκτωσης

Αλλά ο λαμπτήρας τόξου δεν ήταν χρήσιμος εάν θέλαμε λιγότερο, πιο «μαλακό» ηλεκτρικό φως. Έτσι ο Έντισον αποφάσισε το 1878 να αφήσει την έρευνα πάνω στο τηλέφωνο και το φωνογράφο και να βυθιστεί σε ένα πεδίο για το οποίο δεν γνώριζε τίποτα: Τον ηλεκτρικό φωτισμό.

Για να δημιουργήσει μια μικρότερη λάμπα, ο Έντισον αποφάσισε να βασιστεί στην πυράκτωση, δηλαδή την ιδιότητα ενός αντικειμένου να εκπέμπει ένα έντονο φως όταν θερμαίνεται. Ο Έντισον πειραματίστηκε αρχικά με πλατίνα. Επειδή αυτό το μέταλλο έχει υψηλό σημείο τήξης, υπολόγισε ότι θα μπορούσε να περάσει ρεύμα από ένα νήμα πλατίνας και η θερμότητα θα προκαλούσε το φαινόμενο της πυράκτωσης. Ωστόσο, διαπίστωσε ότι το οξυγόνο εξασθενούσε την πλατίνα όταν θερμαινόταν. Για να ξεπεραστεί αυτό το πρόβλημα, ο Έντισον τοποθέτησε ένα μεταλλικό νήμα σε έναν κενό αέρος λαμπτήρα.

Ενώ το κενό, λόγω της έλλειψης οξυγόνου, βελτίωσε την απόδοση των λαμπτήρων του, η πλατίνα ήταν ακόμα πολύ δαπανηρή και είχε επίσης χαμηλή ηλεκτρική αντίσταση, πράγμα που σήμαινε ότι θα χρειαζόταν μεγάλα και ακριβά καλώδια από χαλκό, αν έβγαινε σε μαζική παραγωγή. Η πρόκληση τώρα ήταν να βρεθεί ένα νημάτιο υψηλής αντοχής και αυτό ήταν  ο άνθρακας. Το 1879, ο Έντισον και η ομάδα του πραγματοποίησαν τα πρώτα επιτυχημένα πειράματά τους τοποθετώντας ένα νήμα άνθρακα σε κενό λαμπτήρα και το πυράκτωσαν δίχως να το καταστρέψουν, καθώς δεν υπήρχε οξυγόνο για να το κάψει.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, ο Έντισον πραγματοποίησε μια μεγάλη επίδειξη λαμπτήρων με νημάτια άνθρακα, μπροστά σε ένα τεράστιο πλήθος που συγκεντρώθηκε στο εργαστήριο του Menlo Park.

Αλλά για να προχωρήσει στη μαζική παραγωγή της λάμπας πυράκτωσης, ο Έντισον έπρεπε να σχεδιάσει ένα ολόκληρο ηλεκτρικό σύστημα για να την τροφοδοτήσει, το οποίο μοντελοποίησε βασιζόμενος στα συστήματα φωταερίου που χρησιμοποιούνταν στις μεγάλες πόλεις. Τα συστήματα φωταερίου περιλάμβαναν κεντρικούς σταθμούς, υπόγειους αγωγούς, μετρητές και φωτιστικά σώματα. Ο Έντισον έφτιαξε τον πρώτο κεντρικό του σταθμό στην οδό Περλ στο Μανχάταν το 1882. Περιελάμβανε το οικονομικό κέντρο της Wall Street και τα γραφεία των εφημερίδων της Νέας Υόρκης, εξασφαλίζοντας, έτσι, την πρόσβασή του σε χρηματοδότηση και προβολή.

Για να αντισταθμίσει το υψηλό κόστος των κυκλωμάτων χαλκού που απαιτούνταν για τη μεταφορά ενέργειας στις λάμπες του, ο Έντισον σχεδίασε το σύστημα DC για πυκνοκατοικημένα αστικά κέντρα και ήταν πιο αποδοτικό εξυπηρετώντας τους πελάτες σε απόσταση άνω του ενός χιλιομέτρου από τον κεντρικό σταθμό.

Η «επέλαση» του εναλλασσόμενου ρεύματος (AC)

Όμως, η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετώπιζε ο Έντισον ήταν το γεγονός, ότι το σύστημά του ήταν οικονομικό μόνο στις πυκνοκατοικημένες πόλεις, όπου υπήρχαν αρκετοί πελάτες που θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν το κόστος τοποθέτησης των χάλκινων αγωγών που απαιτούνταν για το σύστημά του.

Στην Αμερική υπήρχαν πολλές πόλεις που είχαν τα χρήματα για ηλεκτροφωτισμό, αλλά ο πληθυσμός ήταν πολύ απλωμένος ώστε να δικαιολογεί το κόστος της εγκατάστασης ενός συστήματος Έντισον. Όποιος μπορούσε να μπει σε αυτή τη μεγαλύτερη αγορά ήταν βέβαιο ότι θα έκανε μια περιουσία.

George Westinghouse, Thomas Edison and Nikola Tesla

Βλέποντας αυτή την ευκαιρία και το κενό που άφηνε ο Έντισον, ο Τζορτζ Γουέστινγκχάουζ (George Westinghouse) ανέπτυξε ένα σύστημα φωτισμού εναλλασσόμενου ρεύματος (AC). Ο Γουέστινγκχάουζ υπολόγισε, ότι εάν μεγάλωνε την τάση (ας πούμε στα 1.000 βολτ) που χρησιμοποιείται για τη μετάδοση του ρεύματος, θα μπορούσε να μειώσει το μέγεθος του δικτύου χαλκού. Ωστόσο, δεδομένου ότι η λήψη 1.000 βολτ στα σπίτια θα μπορούσε να είναι επικίνδυνη, ο Γουέστινγκχάουζ δανείστηκε μια συσκευή που εφευρέθηκε στην Ευρώπη, τον μετασχηματιστή, ο οποίος θα μπορούσε να μετατρέψει την τάση από 1.000 σε 110 V.

Αλλά οι μετασχηματιστές λειτουργούσαν μόνο με εναλλασσόμενο ρεύμα, πράγμα που σήμαινε, ότι το νέο σύστημα θα ήταν μια ριζική εγκατάλειψη του συνεχόμενου ρεύματος (DC) του Έντισον, το οποίο κυριαρχούσε. Στο σύστημα DC η τάση ήταν σταθερή (τυπικά 110 V), η οποία ήταν σχετικά ασφαλής για τους καταναλωτές. Η εγκατάσταση των συστημάτων συνεχούς ρεύματος ήταν απλή, διότι οι γραμμικοί σύνδεσμοι μπορούσαν να βασίζονται στις πρακτικές που χρησιμοποιούνται συνήθως σε τηλεφωνικά και τηλεγραφικά συστήματα.

Στο νέο σύστημα Westinghouse AC, όμως, η τάση στις γραμμές μετάδοσης θα εναλλάσσεται μεταξύ ενός μέγιστου θετικού 1.000 βολτ και μέγιστου αρνητικού 1.000 βολτ, πράγμα που σημαίνει ότι υπήρχε μεγαλύτερος κίνδυνος υπερφόρτωσης των νέων γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Οι υψηλότερες τάσεις λοιπόν δημιούργησαν την ανάγκη στους μηχανικούς της Westinghouse Electric να αναπτύξουν καλύτερη μόνωση και νέα μέτρα ασφαλείας.

Ωστόσο σύντομα συνειδητοποίησαν ότι είχαν ένα οικονομικό πρόβλημα στα χέρια τους. Στην ιδανική περίπτωση, ένα σύστημα εναλλασσόμενου ρεύματος θα έπρεπε να καλύπτει ολόκληρη την πόλη, αλλά αυτό σήμαινε ότι το εργοστάσιο και το δίκτυο διανομής θα κόστιζαν εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια και για να αντισταθμιστεί αυτή η επένδυση, θα έπρεπε το εργοστάσιο να παράγει ηλεκτρική ενέργεια 24 ώρες την ημέρα, 7 ημέρες την εβδομάδα. Για να γίνει αυτό, οι μηχανικοί συνειδητοποίησαν ότι θα χρειαστούν ένα ανάλογο κινητήρα. Ακριβώς σε αυτό το κρίσιμο σημείο, το 1887, εμφανίστηκε ο Τέσλα με την κατάλληλη εφεύρεση: Έναν ηλεκτροκινητήρα εναλλασσόμενου ρεύματος.

Ο Τέσλα γεννήθηκε το 1856 σε μια σερβική οικογένεια που τότε ζούσε στη σημερινή Κροατία. Ο πατέρας του ήταν Σέρβος ορθόδοξος ιερέας που έλπιζε ότι ο γιος του θα ακολουθήσει τα βήματά του. Ως έφηβος, όμως, ο Νίκολα χειραφετήθηκε από την πίστη, οδηγήθηε στην επιστήμη και σπούδασε μηχανική στην Πολυτεχνική Σχολή του Γκρατς της Αυστρίας.

Εκεί άρχισε να ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη ενός νέου ηλεκτροκινητήρα. Ενώ παρακολουθούσε πώς ένα μοτέρ συνεχούς ρεύματος (DC) προκάλεσε σπινθήρες κατά τη διάρκεια μιας επίδειξης, αποφάσισε να βρει έναν τρόπο να φτιάξει έναν κινητήρα χωρίς σπινθήρες. Το 1882, ενώ ζούσε στη Βουδαπέστη, βρήκε τη λύση.  Όλοι οι κινητήρες έχουν δύο σετ ηλεκτρομαγνητών. Ένα σετ είναι ακίνητο (ονομάζεται στάτορας) και το άλλο είναι τοποθετημένο σε περιστρεφόμενο άξονα (που ονομάζεται ρότορας). Η ρύθμιση του ρεύματος που τροφοδοτεί το κάθε σετ μπορεί να δημιουργήσει παρόμοιους μαγνητικούς πόλους ο ένας προς τον άλλο στον στάτορα και τον ρότορα. Όταν συμβεί αυτό, τα δύο σετ μαγνητών αποκλίνουν το ένα το άλλο και ο άξονας του κινητήρα γυρίζει.

Στον κινητήρα του, ο Τέσλα ενεργοποίησε και απενεργοποίησε το ρεύμα στους ηλεκτρομαγνήτες του στάτορα, δημιουργώντας έτσι ένα περιστρεφόμενο μαγνητικό πεδίο. Καθώς το μαγνητικό πεδίο στον στάτορα περιστρέφεται, προκαλεί ένα αντίθετο ηλεκτρικό πεδίο στον ρότορα, κάνοντάς τον να περιστρέφεται. Ο Τέσλα ήξερε ότι το περιστρεφόμενο μαγνητικό πεδίο μπορούσε να δημιουργηθεί χρησιμοποιώντας εναλλασσόμενο ρεύμα αντί για συνεχόμενο, αλλά εκείνη τη στιγμή δεν ήξερε πώς να το επιτύχει.

Ο Τέσλα προσπάθησε να αποκτήσει τις πρακτικές γνώσεις που απαιτούνταν για να τελειοποιήσει τον κινητήρα του. Αφού βοήθησε στην εγκατάσταση ενός τηλεφωνικού κέντρου στη Βουδαπέστη, μετακόμισε στο Παρίσι για να εργαστεί στην εταιρεία Continental Edison για την εγκατάσταση συστημάτων ηλεκτροφωτισμού σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Το 1884 ο Τέσλα μετατέθηκε στο Edison Machine Works στη Νέα Υόρκη. Εκεί του ανατέθηκε να σχεδιάσει ένα σύστημα φωτισμού τόξου. Μετά από μια διαφωνία οικονομικής φύσης για τα σχέδιά του, ο Τέσλα παραιτήθηκε αηδιασμένος από την εταιρία.

Έστησε μια εταιρία με κεφάλαια υποστηρικτών του και παρουσίασε το δικό του σύστημα φωτισμού τόξου, αλλά η εταιρεία σύντομα χρεοκόπησε. Μέσα σε μεγάλες δυσκολίες κατάφερε να υποβάλει αίτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας για έναν θερμομαγνητικό κινητήρα. Ο Τέσλα προσπάθησε να τελειοποιήσει τον θερμομαγνητικό κινητήρα, αλλά όταν αποδείχθηκε ανέφικτο, οι χρηματοδότες του τον ενθάρρυναν να επιστρέψει στον κινητήρα εναλλασσόμενου ρεύματος. Το 1887 ο Τέσλα ανακάλυψε ότι θα μπορούσε να παράγει ένα περιστρεφόμενο μαγνητικό πεδίο χρησιμοποιώντας δύο ξεχωριστά εναλλασσόμενα ρεύματα τροφοδοτούμενα σε ζεύγη πηνίων σε αντίθετες πλευρές του στάτορα. Οι σύγχρονοι μηχανικοί θα έλεγαν ότι ο κινητήρας του Τέσλα  λειτουργούσε σε «ρεύμα δύο φάσεων». Κατέθεσε διπλώματα ευρεσιτεχνίας που καλύπτουν γενικά τους κινητήρες εναλλασσόμενου ρεύματος, καθώς και την ιδέα ότι το εναλλασσόμενο ρεύμα πολλαπλών φάσεων μπορεί να ηλεκτροδοτήσει σημεία σε μεγάλες αποστάσεις.

Ο Γουέστινγκχάουζ αγόρασε τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας του Τέσλα για 200.000 δολάρια (5 εκατομμύρια σημερινά δολάρια).

Nikola Tesla and Thomas Edison

The Current War: O Πόλεμος των Ρευμάτων – AC Vs DC

Εξοπλισμένος με ένα σύστημα εναλλασσόμενου ρεύματος που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει λάμπες και κινητήρες, ο Γουέστινγκχάουζ ανυπομονούσε να χτυπήσει  τον βασικό ανταγωνιστή του, την Edison Electric Light Company.

Έτσι, η Westinghouse ανέλαβε τα συμβόλαια για τις ίδιες περιοχές που δεν μπορούσε να εξυπηρετήσει το σύστημα Edison DC, δηλαδή τις πόλεις όπου ο πληθυσμός ήταν απλωμένος σε μια ευρεία περιοχή. Ταυτόχρονα, υπολογίζοντας τα μακροπρόθεσμα κέρδη και για να προλαβαίνει τον Έντισον στις νέες αγορές, η Westinghouse μειοδοτούσε συνεχώς στους διαγωνισμούς συμβάσεων και πολύ συχνά έχτισε νέους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κάτω από το κόστος.

Οι τακτικές της Westinghouse τρόμαξαν τον Έντισον. Το 1888, μετά την απώλεια σημαντικών συμβάσεων για το φωτισμό του Ντένβερ και της Μινεάπολης, ένας από τους διευθυντές της Edison, ο Φράνσις  Χάστινγκς, αποφάσισε να αντιδράσει επιτιθέμενος στην ασφάλεια του συστήματος της Westinghouse Electric AC.

Καθώς εγκαταστάθηκαν τα πρώτα συστήματα εναλλασσόμενου ρεύματος, υπήρχαν αναπόφευκτα ατυχήματα κυρίως με την υπερφόρτωση των γραμμών στις υψηλότερες τάσεις. Με το κατάλληλο «λόμπινγκ» στα μεγαθήρια της ενημέρωσης, οι εφημερίδες «φούσκωσαν» πολύ γρήγορα αυτά τα ατυχήματα. Μάλιστα, η Edison έφτασε στο σημείο να μαζεύει δημοσιογράφους και να σκοτώνει μπροστά τους αδέσποτα σκυλιά με ηλεκτροπληξία, χρησιμοποιώντας τον «δαιμονικό» εξοπλισμό της Westinghouse Electric AC!

Ο πόλεμος έφτασε στο αποκορύφωμά του, όταν άνθρωπος της Edison, εκμεταλλευόμενος τη δημόσια συζήτηση για το αν μπορούσε να βρεθεί εναλλακτικός, πιο «ανθρώπινος» τρόπος εκτέλεσης θανατικής ποινής από τον απαγχονισμό, έπεισε τους αρμόδιους ότι το εναλλασσόμενο ρεύμα ήταν ιδανικό. Αγόρασε μεταχειρισμένο εξοπλισμό της Westinghouse και με αυτόν εκτελέστηκε ο καταδικασμένος Γουίλιαμ Κέμλερ το 1890. Φυσικά, οι εφημερίδες τον εμφάνισαν ως εκτελεσμένο…  από την Westinghouse.

Ήταν αυτή η προπαγανδιστική εκστρατεία που οδήγησε τον Τέσλα το 1891 να χρησιμοποιήσει ο ίδιος το σώμα του για να περάσει από πάνω του 250.000 βολτ, τα οποία, λόγω του πηνίου που εφηύρε, «ταξίδεψαν» πάνω του χωρίς να τον βλάψουν.

Το εναλλασσόμενο ρεύμα (AC) επικρατεί

Ενώ η Edison πολεμούσε στο πεδίο της κοινής γνώμης, η Westinghouse και ο Τέσλα επικράτησαν στον τομέα της μηχανικής και των επιχειρήσεων. Η Westinghouse αποφάσισε να κάνει μια εντυπωσιακή επίδειξη του συστήματος AC, ηλεκτροδοτώντας χιλιάδες φώτα στην Διεθνή Έκθεση του 1893 στο Σικάγο. Οι επισκέπτες δεν ήταν μόνο ενθουσιασμένοι από την ομορφιά του νυχτερινού φωτισμού, αλλά πείστηκαν ότι το AC ήταν το μέλλον.

Παράλληλα ο Τέσλα κινήθηκε παρασκηνιακά για να πείσει επενδυτές της Wall Street ότι στον γιγαντιαίο υδροηλεκτρικό σταθμό στους καταρράκτες του Νιαγάρα θα έπρεπε να χρησιμοποιήσουν σύστημα AC για να μεταφέρουν ηλεκτρικό ρεύμα σε πόλεις σε ολόκληρη την πολιτεία της Νέας Υόρκης.

Όπως εκτιμά το National Geographic, μετά τον Νιαγάρα, δημιουργήθηκε το βασικό μοτίβο της αμερικανικής βιομηχανίας ηλεκτρικής ενέργειας. Για μεγάλο μέρος του 20ου αιώνα, η ισχύς εναλλασσόμενου ρεύματος έχει παραχθεί και διανεμηθεί σε τεράστια κλίμακα για χρήση από επιχειρήσεις και οικιακούς πελάτες. Επειδή το κόστος για την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων είναι υψηλό και τα οριακά κέρδη στην πώληση της ηλεκτροενέργειας είναι χαμηλά, οι επιχειρήσεις επιδιώκουν να στήνουν ολοένα και μεγαλύτερα δίκτυα, πρώτα σε ολόκληρες πόλεις, στη συνέχεια σε ολόκληρα κράτη και τελικά σε περιοχές που καλύπτουν πολλαπλά κράτη. Με αυτόν τον τρόπο, συνεχίζουν να βασίζονται στην πολυφασική τεχνολογία του εναλλασσόμενου ρεύματος στην οποία πρωτοπόρησαν ο Τέσλα και ο  Westinghouse.

Η Αρχετυπική Σύγκρουση που Άλλαξε τον Κόσμο.
Ο πρώτος μεγάλος Τεχνολογικός και Εμπορικός Πόλεμος της σύγχρονης βιομηχανικής εποχής:

Ο «Πόλεμος των Ρευμάτων» (War of the Currents)!
Εναλλασσόμενο Ρεύμα (Alternative Current ή AC)

Vs

Συνεχές Ρεύμα (Direct Current ή DC)

«Προμηθέας του Ηλεκτρισμού» Vs «Μάγος του Μένλο Παρκ»
99% Έμπνευση ή 99% Πειραματισμός;

Ενορατική Επιστήμη της Ανατολής ή Πρακτική Επιστήμη της Δύσης;

ΤΕΣΛΑ ή ΕΝΤΙΣΟΝ;
Δύο διαφορετικοί τύποι ανθρώπου, δύο αλλοπαρμένες μεγαλοφυΐες με τελείως διαφορετικό όμως χαρακτήρα, τρόπο σκέψης και αντίληψης, συγκρούονται αμείλικτα στην Αμερική στα τέλη του 19ου αιώνα.
Έπαθλο;

Το ίδιο το Μέλλον της ανθρωπότητας!

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ»;

Το νέο αποκαλυπτικό βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ

Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου

κοστίζει 20 ευρώ και σας αποστέλλεται στη διεύθυνσή σας με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ,

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215 ή στο 6945522050

Μπορείτε επίσης να στείλετε και SMS (στο 6945522050), γράφοντας το ονοματεπώνυμο σας, τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης, ένα τηλέφωνο (κινητό κατά προτίμηση) και σημειώνοντας «ΤΕΣΛΑ Vs EΝΤΙΣΟΝ»)

ή στο mail stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

Μπούζλουντζα: Ο κομμουνιστικός “ιπτάμενος δίσκος” της Βουλγαρίας

Μπούζλουντζα

Ο κομμουνιστικός “ιπτάμενος δίσκος” της Βουλγαρίας

Ένας από τους πιο όμορφους εγκαταλελειμμένους χώρους στον κόσμο, δίπλα μας

γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Ταξιδεύοντας στην περίφημη “Κοιλάδα των Ρόδων”, που βρίσκεται στην καρδιά της Βουλγαρίας και στη σκιά της οροσειράς του Αίμου ή Στάρα Πλάνινα, έχεις πολλά αξιοθέατα για να δεις. Από τα απέραντα ροδοχώραφα, που μοσχοβολούν τον Μάιο, και τα παραδοσιακά αποστακτήρια του πολύτιμου ροδέλαιου, μέχρι τις πολυάριθμες τούμπες των θρακικών τάφων, που έδωσαν κι ένα δεύτερο όνομα στην περιοχή: Κοιλάδα των Θρακών βασιλέων.

Ο σκηνοθέτης τιου Balkan Express Θόδωρος Καλέσης εν ώρα κινηματογράφησης του μνημείου της Μπούζλουντζα.

Το Πέρασμα της Σίπκα

Όσοι επιθυμούν να πάρουν μια γεύση από την πρόσφατη ιστορία των Βαλκανίων και ειδικά της Βουλγαρίας, μπορούν να επισκεφτούν το όμορφο χωριό Σίπκα, που βρίσκεται στις υπώρειες του Αίμου, δίπλα στο περίφημο Πέρασμα Σίπκα. Εδώ βρίσκεται η, μοναδική στα Βαλκάνια, ρωσική εκκλησία της Γεννήσεως, η οποία ολοκληρώθηκε το 1902, στη μνήμη των Ρώσων στρατιωτών που σκοτώθηκαν στο Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-1878. Αυτή η ασυνήθιστη εκκλησία, με τους κρεμμυδόσχημους χρυσούς τρούλους της, που θυμίζουν Κρεμλίνο, διαθέτει ένα καμπαναριό με ύψος 53 μέτρα, όπου η βαρύτερη καμπάνα του ζυγίζει 12 τόνους και είναι φτιαγμένη από τους κάλυκες της Μάχης της Σίπκα!

Στην μονίμως παγωμένη κορυφή, πάνω από το Πέρασμα της Σίπκα, βρίσκεται το, ύψους 32 μέτρων, “Μνημείο της Ελευθερίας”, που αποτελεί “τόπο προσκυνήματος” για χιλιάδες Βούλγαρους που το επισκέπτονται όλο το χρόνο. Κτίστηκε το Μεσοπόλεμο και είναι αφιερωμένο στους χιλιάδες Ρώσους και Βούλγαρους στρατιώτες, που σκοτώθηκαν υπερασπιζόμενοι το Πέρασμα της Σίπκα κατά τον Ρωσο-τουρκικό πόλεμο του 1877-78. Ένα μνημείο που θα μπορούσε να αποτελέσει πόλο έκφρασης του εθνικού συναισθήματος, όπως οι παλιοί ναοί.

Η τέχνη του σοσιαλρεαλισμού

Πέρα από αυτά τα μνημεία της περιόδου της εθνικής απελευθέρωσης της Βουλγαρίας από την οθωμανική κατοχή, η “Κοιλάδα των Ρόδων” φιλοξενεί επίσης και πολλά μνημεία της πρόσφατης κομουνιστικής εποχής. Το γιγαντιαίο άγαλμα του Ντιμιτάρ Μπλαγκόεφ, φιλόσοφου και ιδρυτή του σοσιαλιστικού κόμματος Βουλγαρίας, που βρίσκεται στο δρόμο για την Σίπκα, μοιάζει σαν οδόσημο για ένα πολύ πιο παράξενο μνημείο: τη Μπούζλουντζα, που βρίσκεται στην βουνοκορφή από πάνω του. Το άγαλμα του Μπλαγκόεφ είναι τυπικό δείγμα σοσιαλρεαλισμού με τις υπεράνθρωπες διαστάσεις του και το λιτό, εργασιακό του ντύσιμο.

Ο σοσιαλρεαλισμός στα αγάλματα διέθετε μια περίεργη σεμνοτυφία. Ακόμη και τα ημίγυμνα κορμιά των εργατών και των εργατριών δεν εξέπεμπαν ερωτισμό. Αντίθετα έσβηναν κάθε ερωτική διάθεση, όταν οι γυναίκες παρουσιάζονταν στα αγάλματα με ανύπαρκτα στήθη και χωρίς γοφούς. Το μήνυμα ήταν σαφές: αντί για άσκοπους θνησιγενείς έρωτες, ελεύθερο σεξ δίχως όρια και ιδρωμένους δυτικόφερτους χορούς στις πίστες, η ενέργεια των νέων στις χώρες του λεγόμενου “κομουνιστικού μπλοκ” θα έπρεπε να επενδύεται στα εργοστάσια, στο χτίσιμο φραγμάτων, άντε και στις κατασκευές μεγαλειωδών μνημείων, όπως αυτά εδώ. Αυτό τουλάχιστον υποστήριζε η πολιτική ηγεσία αυτών των χωρών, αν θυμηθούμε και τα λόγια του ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης Νικήτα Χρουστσόφ: “Η απόσταση που χωρίζει το σαξόφωνο από τους σουγιάδες είναι ελάχιστη”.

Το “κομμουνιστικό UFO” της Μπούζλουντζα

Η γειτονική μας Βουλγαρία είναι γεμάτη με μνημεία της κομουνιστικής εποχής. Και σε αντίθεση με άλλες, πρώην κομουνιστικές, χώρες της Ανατολικής Ευρώπης η Βουλγαρία δεν κατεδάφισε τα μνημεία της κομουνιστικής περιόδου. Όσα δεν συνέχισε να τα φροντίζει, απλά τα παραμέλησε ή τα εγκατέλειψε στο έλεος της φύσης και του χρόνου.

Αυτό συνέβη και με το, εξωπραγματικών διαστάσεων και σχήματος, μνημείο της Μπούζλουντζα. Από μακριά μοιάζει με γιγαντιαίο τσιμεντένιο πουλί, με το διαστημόπλοιο Έντερπραϊζ, ακόμη και με ιπτάμενο δίσκο, που “προσάραξε” κατά λάθος σ’ αυτή τη βουνοκορφή του Αίμου. Εξαρτάται από τη φαντασία του καθενός. Σίγουρα πάντως μοιάζει σαν να βγήκε από ταινία επιστημονικής φαντασίας.

Ο συγγραφέας Γιώργος Στάμκος στην κορυφή Μπούζλουντζα, ατενίζοντας τον πύργο του μνημείου, με το τεράστιο κόκκινο αστέρι, που φωτιζόταν τις νύχτες και φαινόταν από δεκάδες χιλιόμετρα απόσταση.

Ανεβήκαμε σ’ αυτή την βουνοκορφή, όπου ο καιρός σπάνια δεν είναι οργισμένος. Όσο ανεβαίναμε οι “ψαλμοί” των ανέμων θέριευαν και λυσσομανούσαν, ενώ η θερμοκρασία άρχισε να πέφτει αισθητά κάτω από το μηδέν παρότι ήταν ακόμη τέλη Σεπτεμβρίου και είχε ήλιο.

Εδώ σε υψόμετρο 1.432 μέτρων, στη θρυλική κορυφή Μπούζλουντζα, βρίσκεται ένα φαραωνικού μεγέθους μνημείο, που από μακριά μοιάζει με… “ιπτάμενο δίσκο”! Δεν έχει όμως καμία σχέση με… εξωγήινους. Αν και πολλοί το αποκαλούν “κομμουνιστικό UFO” αυτό το εξωπραγματικό μνημείο, που έχει συμπεριληφθεί στον κατάλογο των 33 πιο όμορφων εγκαταλελειμμένων χώρων στον κόσμο, ήταν στην πραγματικότητα ο Οίκος-Μνημείο του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος.

Ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1974 και κόστισε 14.186.000 λέβα ή 35 εκατομμύρια δολάρια -ποσό θηριώδες για την εποχή εκείνη. Για να ισοπεδωθεί η κορυφή του βουνού από τα 1.441 στα 1.432 μέτρα, ώστε να δημιουργηθεί επίπεδος χώρος για να μπουν τα θεμέλια αυτού γιγαντιαίου κτίσματος, χρησιμοποιήθηκαν μεγάλες ποσότητες ΤΝΤ, ενώ οι εκρήξεις ακουγόταν τότε μέχρι την Ελλάδα. Θεωρήθηκε ως ένας θρίαμβος της ανθρώπινης θέλησης, της εργασίας, της τεχνολογίας και του σοσιαλισμού. Καμιά ανησυχία δεν υπήρχε τότε για τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο της κατασκευής αυτού του φαραωνικού κτίσματος, που μετέβαλε τόσο δραματικά το περιβάλλον και το τοπίο της βουνοκορφής Μπούζλουντζα.

Το μνημείο, που άρχισε να κατασκευάζεται το 1974, εγκαινιάστηκε τελικά στις 23 Αυγούστου του 1981, με αφορμή την επέτειο των 90 χρόνων από την ίδρυση του Βουλγαρικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, υπό τον Μπλαγκόεφ, σε μυστική συνάντηση που έγινε τότε στην ίδια κορυφή. Το κτίριο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα του μπρουταλιστικού αρχιτεκτονικού ρυθμού της κομουνιστικής εποχής.

Τα πρώτα χρόνια ήταν “τόπος προσκυνήματος” και σημαντικό μνημείο στην “Ιερή γεωγραφία” των Βουλγάρων κομουνιστών. Τα μωσαϊκά του μνημείου, κατασκευασμένα από γυαλί κοβαλτίου, κάλυπταν περισσότερα από χίλια τετραγωνικά μέτρα επιφάνειας και παρουσίαζαν την ιστορία του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος με εικόνες που απηχούσαν το σοσιαλιστικό-ρεαλιστικό στυλ.

Από την εγκατάλειψη και τους βανδαλισμούς στο “Μπούζλουντζα Πρότζεκτ”

Μετά το 1990 όμως, και την πτώση του καθεστώτος, το κτίριο περιέπεσε σε αχρηστία. Εγκαταλείφθηκε, βανδαλίστηκε κι έπαθε σοβαρές ζημίες. Ό,τι ήταν χρήσιμο και μπορούσε να πουληθεί, ξηλώθηκε. Γκράφιτι ανακατεύτηκαν με παλιά κομουνιστικά συνθήματα. Υπάρχει πλέον ο κίνδυνος κατάρρευσης της στέγης του. Γι’ αυτό και είναι κλειστό, απαγορεύεται η είσοδος σε αυτό και υπάρχει πλέον και φύλακας. Για να επισκεφθεί κανείς το εσωτερικό του θα πρέπει να πάρει ειδική άδεια από την Νομαρχία της Στάρα Ζαγόρα, στην οποία και υπάγεται.

Εγκαταλειμμένο στους παγωμένους ανέμους, τις βροχές και τα χιόνια του Αίμου, το Μνημείο της Μπούζλουντζα μοιάζει πλέον με σκηνικό ταινίας επιστημονικής φαντασίας ή με εικόνα ενός μετα-αποκαλυπτικού κόσμου. Ωστόσο όλο και περισσότεροι γοητεύονται από αυτό το ερειπωμένο σοσιαλρεαλιστικό μνημείο και θέλουν να το επισκεφθούν -και μάλιστα απ’ όλο τον κόσμο. Αλλά είναι επικίνδυνο λόγω του κινδύνου κατάρρευσης των μεταλλικών πλακιδίων του.

Γι’ αυτό και ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΕΙΣΟΔΟΣ και υπάρχει πλέον εξωτερική φύλαξη, με φρουρό και φυλάκιο. (Μπορείτε βεβαια να μπείτε μόνον έπειτα από ειδική άδεια από τη Νομαρχία της Στάρα Ζαγόρας, που δίνεται μόνο σε δημοσιογράφους και τηλεοπτικά συνεργεία για λόγους «τουριστικής προβολής».

This image has an empty alt attribute; its file name is s2235577.jpg

Υπάρχει ωστόσο ελπίδα και λέγεται “Μπούζλουντζα Πρότζεκτ”. Ένα νέο σχέδιο αναστήλωσης και προστασίας του Μνημείου. Φιλοδοξία του είναι το μνημείο Μπούζλουντζα να αποτελέσει παράδειγμα για τη σωστή διατήρηση και άλλων παρόμοιων μνημείων σε όλη την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Οι εργασίες συντήρησης για τη σταθεροποίηση του κτιρίου και την προετοιμασία του μνημείου για βιώσιμο τουρισμό θεωρούνται ως οι πιο βιώσιμες μακροπρόθεσμες λύσεις για την επιβίωσή του. Θα είναι βεβαίως μια επαναφορά του στη ζωή, χωρίς ωστόσο έμφαση στην προηγούμενη ιδεολογία του. Κάτι σαν αναγνώριση της “τζιν Περεστρόικα” που διέλυσε το κομουνιστικό μπλοκ…

This image has an empty alt attribute; its file name is ce9ccf80cebfcf85ceb6cebbcebfcf85cf84ceb6ceb1-10-ceb3ceb9ceb1-tvxs-.jpg

Φωτογραφίες: Γιώργος Στάμκος