Author Archives: zenithmag

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

BOΓΟΜΙΛΟΙ / BOGOMILS

Μιά μεσαιωνική «Αίρεση» που στοιχειώνει ακόμη τα Βαλκάνια…

«Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανώτερους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν τους δούλους να υπακούουν στους κυρίους τους».

Κοσμάς ο Ιερέας, Κατά των Βογομίλων

 

«Διάγουμε ένα βίο σκληρό και περιπλανητικό. Πάμε από πόλη σε πόλη σαν πρόβατα εν μέσω λύκων. Υποφέρουμε από τις διώξεις όπως οι απόστολοι και οι μάρτυρες. Η ζωή μας διάγεται με αποχή, προσευχή και ακατάπαυστη εργασία. Όμως όλα αυτά είναι εύκολα, γιατί δεν είμαστε πλέον αυτού του κόσμου…»

      Ο μεσαιωνικός συγγραφέας Εβέρβνιους για τους ιερείς των Βογόμιλων

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ (stamkos@post.com)

O συγγραφέας Γιώργος Στάμκος το 2007 δίπλα από έναν «βογομιλικού τύπου» σταυρό στο μεσαιωνικό νεκροταφείο της Νέας Χαλκηδώνας,που βρίσκεται 25 χιλιόμετρα περίπου βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης.

 

Η ΜΕΓΑΛΗ ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη, κοντά στην περιοχή της αρχαίας Πέλλας, βρίσκονται μια σειρά από παράξενα μεσαιωνικά μνημεία, που μέχρι πρόσφατα προβλημάτιζαν τους αρχαιολόγους, ενώ ενοχλούσαν και συνεχίζουν να ενοχλούν τη, γνωστή για την αλαζονεία και μισαλλοδοξία της, Ορθόδοξη Εκκλησία της χώρας μας. Πρόκειται για δεκάδες λίθινους σταυρούς, κυκλικού τύπου,  ορισμένοι εκ των οποίων φτάνουν σε ύψος τα δύο μέτρα. Τυλιγμένοι με λειχήνες, λυγισμένοι και φθαρμένοι από το βάρος των αιώνων αυτοί οι αινιγματικοί σταυροί είναι μοναδικοί στον ελλαδικό χώρο και αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες όχι μόνον της παρουσίας αλλά και της ακμής κατά το Μεσαίωνα θρησκευτικών ομάδων που δεν άνηκαν στο ορθόδοξο δόγμα, που υιοθετήθηκε επίσημα από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Πρόκειται για μνημεία-κατάλοιπα των Βογόμιλών, μιας νεομανιχαϊστικής αίρεσης που εμφανίστηκε στο χώρο της Θράκης και της Μακεδονίας τον 10 μ.Χ. αιώνα και, παρά τις διώξεις των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων και της ορθόδοξης «Ιεράς Εξέτασης», κατάφεραν να επιβιώσουν μέχρι τον 15ο μ.Χ. αιώνα. Οι ίδιοι μπορεί να εξαφανίστηκαν (στη Βοσνία εξισλαμίστηκαν, ενώ στη Βουλγαρία έγιναν Καθολικοί) αλλά τα μνημεία τους –όσα τουλάχιστον επέζησαν από τη μανία των Ορθόδοξων διωκτών τους– συνεχίζουν να μας τους θυμίζουν. Και αυτό είναι κάτι που ενοχλεί την Ορθόδοξη Εκκλησία και τους εγχώριους «ορθόδοξους Ταλιμπάν», που δεν έπαψαν στιγμή να θεωρούν «εθνικό καθήκον» την εξάλειψη αυτών των «αιρετικών» μνημείων. Αποτελεί κοινό μυστικό πως το ορθόδοξο ιερατείο, πιέστηκε πολύ από τους Ευρωπαίους ρομαντικούς και διαφωτιστές κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, για να αποδεχθεί την ανάγκη ανάδειξης και προστασίας των αρχαίων ελληνικών ναών, στους οποίους λατρεύονταν οι παλιοί θεοί των Ελλήνων. Είναι γνωστό άλλωστε πως πολλοί αρχαιοελληνικοί ναοί καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Χριστιανούς και σε ορισμένους από αυτούς κτίστηκαν πάνω στα θεμέλια τους ορθόδοξες εκκλησίες. Παρ’ όλα αυτά το ορθόδοξο ιερατείο αναγκάστηκε να ανεχθεί την ύπαρξη τους και να αναγνωρίσει το αυτονόητο: πως οι Έλληνες δεν ήταν πάντα Χριστιανοί, και πως τα αρχαία μνημεία «έχουν δικαίωμα» να υπάρχουν. Δεν συνέβη όμως το ίδιο με τα μνημεία άλλων θρησκειών και πολιτισμών, που υπήρχαν διάσπαρτα στον ελλαδικό χώρο. Μέχρι πρόσφατα η εξαφάνιση αυτών των μνημείων θεωρούνταν «εθνικό χρέος». Μέχρι το 1923 εκατοντάδες μουσουλμανικά τεμένη υπήρχαν διασκορπισμένα σ’ ολόκληρη την Ελλάδα και λειτουργούσαν κανονικά, όπως συμβαίνει σήμερα μόνο στη Δυτική Θράκη. Όλα αυτά τα τεμένη καταστράφηκαν μετά το 1923, οι μιναρέδες τους «αποκεφαλίστηκαν», και αφέθηκαν να φθαρούν από το χρόνο –ακόμη κι εκείνα τα μνημεία που είχαν μεγάλη ιστορική και πολιτιστική σημασία. Το ίδιο συνέβη και με αρκετές συναγωγές και νεκροταφεία των Εβραίων. Το ίδιο συνεχίζει να συμβαίνει και στις μέρες μας με τα ταφικά μνημεία των Βογόμιλων, μιας μεσαιωνικής αίρεσης που συνεχίζει να στοιχειώνει τα Βαλκάνια.

ΞΕΤΥΛΙΓΟΝΤΑΣ ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Βογόμιλοι. Όταν πληροφορήθηκα για πρώτη φορά γι’ αυτή την παράξενη μεσαιωνική αίρεση, που συνεχίζει να στοιχειώνει τα Βαλκάνια, το ενδιαφέρον μου άναψε και σύντομα μπήκα σε μια απίστευτη διανοητική περιπέτεια προκειμένου να ξετυλίξω το κουβάρι του «γνωστικιστικού όφεως»: Γνωστικοί, Οφίτες, Μανιχαίοι, Μασαλιανοί, Παυλικιανοί, Βογόμιλοι και Καθαροί –όλοι αξεδιάλυτα δεμένοι μεταξύ τους στην πορεία του Γνωστικισμού μέσα στην ιστορία– παρέλασαν μέσα στις σελίδες πολλών σχετικών βιβλίων που διάβασα. Οι Βογόμιλοι όμως βρίσκονταν πάντα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μου. Ίσως επειδή εμφανίστηκαν στα Βαλκάνια. Ίσως γιατί υπήρξε η κομβική αίρεση για τη διάδοση νέο-μανιχαϊστικών και γνωστικιστικών πεποιθήσεων προς την Ευρώπη. Γι’ αυτό και αναζήτησα τα ίχνη των Βογόμιλων, τα ίχνη ενός χαμένου κρίκου του γνωστικιστικού «όφεως», ο οποίος εμφανίστηκε στην Ελληνιστική Αίγυπτο για να καταλήξει, μέσω Μικρά Ασίας και Βαλκανίων, στην καρδιά της Δυτικής Ευρώπης, στην Προβηγκία, όπου κι εκφράστηκε στο πρόσωπο των της αίρεσης των Καθαρών (ή Αλβιγήνων). Ακολουθώντας τη μακριά σκιά των Βογόμιλων στα Βαλκάνια περιπλανήθηκα στις φθαρμένες νεκροπόλεις της Βοσνίας, που ακόμη δεν έχει συνέλθει από τον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο των αρχών της δεκαετίας του 1990 –παλιοί «δαίμονες» που έπρεπε να εξιλεωθούν. Για πάνω από τρεις αιώνες (12ος-15ος μ.Χ. αιώνας) η Βοσνία ήταν βυθισμένη στην «αιρετική πλάνη» του Βογομιλισμού και αποτέλεσε καταφύγιο των διωκόμενων αιρετικών της Ευρώπης και ιδιαίτερα των Καθαρών. Εκεί ιδρύθηκε η λεγόμενη Βοσνιακή Εκκλησία, που επιβίωσε αντιστεκόμενη γενναία στις «σταυροφορίες» των Καθολικών και Ορθόδοξων γειτόνων της κι αποτέλεσε κόμβο για τη διάδοση των νεογνωστικιστικών πεποιθήσεων στην Ευρώπη. Στη σημερινή Βοσνία όλο και περισσότεροι Σλάβοι μουσουλμάνοι, γνωστοί πλέον και ως Μποσνιάκοι, ανάγουν την καταγωγή τους στους αιρετικούς Βογόμιλους του ύστερου μεσαίωνα (12ος-15ος αι. μ.Χ.), οι οποίοι και προσηλυτίστηκαν μαζικά στο Ισλάμ όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν οριστικά τα εδάφη τους το 1463 μ.Χ. Στην αρχή πέρασαν στο Ισλάμ οι Βόσνιοι φεουδάρχες, προκειμένου να μη χάσουν τα κτήματα και τα προνόμια τους. Κατόπιν προσηλυτίστηκαν οι αγρότες και οι δουλοπάροικοι  κι έτσι ένα μεγάλο τμήμα των Βόσνιων εξισλαμίστηκε. Έτσι η Βοσνία, η χώρα των αιρετικών Βογόμιλων, μεταμορφώθηκε σε ισλαμικό κέντρο της περιοχής. Οι νέοι προσήλυτοι έδειξαν μεγαλύτερο ζήλο, από τους ίδιους τους Οθωμανούς, στην προώθηση του Ισλάμ στην Ευρώπη: η μετέπειτα κατάκτηση της Ουγγαρίας είναι έργο κυρίως των Βόσνιων, πρώην Βογόμιλων, μπέηδων. Ο εξισλαμισμός συνεχίστηκε σε όλη τη διάρκεια του 16ου αιώνα και τα τελευταία απομεινάρια των Βογόμιλων εξαφανίστηκαν οριστικά στα τέλη του 17ου αιώνα. Ή μήπως δεν εξαφανίστηκαν εντελώς;

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Οι Βογόμιλοι υπήρξαν μια από τις μακροβιότερες (10ος-15ος μ.Χ. αιώνας) γνωστές αιρετικές ομάδες στον χριστιανικό κόσμο. Αν και αρχική τους κοιτίδα θεωρείται η βυζαντινή Θράκη ή -σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή- η Μακεδονία, οι Βογόμιλοι εξαπλώθηκαν γρήγορα σ’ ολόκληρη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και ιδιαιτέρα στη Βουλγαρία, στη Σερβία και στη Βοσνία κι από εκεί, μέσω του κινήματος των Καθαρών, στη βόρεια Ιταλία και στη νότιο Γαλλία (Προβηγκία). Η μακραίωνη ιστορία των Βογόμιλων έχει ως αφετηρία της τον 9ο μ.χ. αιώνα, όταν έλαβαν χώρα μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών στο εσωτερικό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Την ίδια εποχή άρχισε κι ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων με την απόφαση του βασιλιά Μπόρις Α’ να βαπτιστεί και να πάρει το όνομα Μιχαήλ (864). Ο Μπόρις επιδίωξε μέσω του χριστιανισμού να ενοποιήσει την εθνολογικά ανάμεικτη χώρα του, αλλά επειδή οι σχέσεις Βυζαντίου-Βουλγαρίας ήταν εχθρικές και ο λαός δεν έβλεπε με καλό μάτι τους Έλληνες ιεραποστόλους, τους οποίους και θεωρούσε ως το «μακρύ χέρι» της Κωνσταντινούπολης, δυσφορούσε για τις επιλογές της ηγεσίας του. Γι’ αυτό και αρκετοί Βούλγαροι δεν προσηλυτίστηκαν στην Ορθοδοξία αλλά επέλεξαν πιο αιρετικούς δρόμους. Έτσι οι αιρετικοί Παυλικιανοί, κυρίως αρμενικής καταγωγής, που τους μετέφερε βίαια στη Θράκη τον 7ο μ.Χ. αιώνα ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε’, ήταν οι πρώτοι που διέδωσαν το Χριστιανισμό στη Βουλγαρία, έστω και με τη μορφή μιας νεομανιχαϊστικής αίρεσης… Στη Θράκη λοιπόν, κάτω από την ισχυρή επίδραση του παυλικιανισμού διαμορφώθηκε λίγο αργότερα ο Βογομιλισμός. Αυτός προήλθε από μια όψιμη σύνθεση στοιχείων του παυλικιανισμού με τον μεσσαλιανισμό, στη σκιά πάντα των δυιστικών (μανιχαϊστικών) δοξασιών, και προσέλαβε σλαβικό χαρακτήρα με τη διάδοση του ανάμεσα στους ημιχριστιανικούς σλαβικούς λαούς της χερσονήσου μας, που συνέχιζαν να λατρεύουν τον Ήλιο και τη Σελήνη μαζί με το Χριστό! Το πότε ακριβώς εμφανίστηκε ο Βογομιλισμός δεν είναι ιστορικά εξακριβωμένο. Σύμφωνα με τον Πατριάρχη Θεοφύλακτο αυτή η «νέα αίρεση» εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Βούλγαρου Τσάρου Πέτρου (927-949μ.Χ.), όπως δείχνει και μια σχετική συλλογή από αναθεματισμούς. Υπάρχουν βεβαίως και παλαιότερα στοιχεία για τους Βογόμιλους, για «τους αδιάντροπους, που πιστεύουν ότι ο Σατανάς είναι ο μεγαλύτερος γιος του Θεού» (Κοσμάς ο Πρεσβύτερος), αλλά τα μέσα του 10ου μ.Χ. αιώνα μπορούν να θεωρηθούν ως εποχή της εμφάνισής τους. Αιρεσιάρχης του Βογομιλισμού θεωρείται ο Μπόγκομιλ, ένας ιεροκήρυκας που έδρασε στην περιοχή της Φιλιππούπολης την περίοδο της βασιλείας του Πέτρου (927-965μ.χ.). Από τ’ όνομα του, που σημαίνει στα ελληνικά Θεόφιλος (Μπογκ = Θεός και Μιλ = Φίλος), οι οπαδοί του ονομάστηκαν Βογόμιλοι (Θεόφιλοι). Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή το όνομα τους προέρχεται από τη θρησκευτική επίκληση «Κύριε Ελέησον» (Bog Milovi), που σημαίνει ότι Βογόμιλοι είναι «Αυτοί που ζητούν το Έλεος του Θεού». Άλλες μεταγενέστερες ονομασίες των Βογόμιλων ήταν «Αδελφοί του Ελεύθερου Πνεύματος», «Αδελφοί της Ασίας», «Αδελφοί Σεραφείμ», «Φιλάδελφοι» κ.α. Το κίνημα των Βογόμιλων ανατάραξε τις αγροτικές μάζες της σλαβικής ενδοχώρας των Βαλκανίων, δίδαξε, αφύπνισε και δημιούργησε ένα μαχητικό πνεύμα αντίστασης απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας. Παρ’ ότι ντυμένος με τα πέπλα θρησκευτικής αίρεσης, ο βογομιλισμός ήταν στη βάση του ένα «κοινωνικό» κίνημα, ως «διαμαρτυρία» των σλαβόφωνων επαρχιών απέναντι στην εξουσία των βυζαντινών πόλεων, με την έννοια ότι συσπείρωνε μεγάλες μάζες του σλαβικού στοιχείου της βαλκανικής ενάντια στην κεντρική βυζαντινή εξουσία. Πως όμως πέτυχε κάτι τέτοιο; Χάρη στις ιδιόμορφες δοξασίες του, που έκανε τις μάζες των ημιχριστιανών Σλάβων της χερσονήσου, να πιστεύουν ότι ο Σατανάς κατοικοεδρεύει στην Αγιά Σοφιά! Η συλλογιστική τους ήταν απλή: Ο Ουρανός ανήκει στον Ιησού και η Γη στο Σατανά. Ποιοι, λοιπόν, έχουν την εξουσία στη Γη; Οι Βυζαντινοί, άρα είναι εκπρόσωποι του Σατανά και γι’ αυτό πρέπει να τους πολεμήσουμε…

 

Η «ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑ» ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Μαζί μ’ αυτή τη σκέψη μια ριπή παγωμένου αέρα με χαστούκισε ευεργετικά. Οι αναμνήσεις από τη Βοσνία μου φάνηκαν ξαφνικά μακρινές. Βρισκόμουν στις Πρέσπες, στη «μυστική καρδιά» της Μακεδονίας, κέντρο του Βογομιλισμού στα Βαλκάνια τον 11ο μ.Χ. αιώνα.  Περπατούσα πάνω ανεμοδαρμένο νησάκι του Αγίου Αχίλλειου, που βρίσκεται μέσα στη λίμνη της Μικρής Πρέσπας, και κατευθυνόμουν προς την ομώνυμη βασιλική του 10ου μ.Χ. αιώνα. Εκτός από τους λιγοστούς μόνιμους κατοίκους το νησάκι διέθετε κι αρκετές αγελάδες, που βοσκούσαν ελεύθερα και κούρευαν με την όρεξή τους το καταπράσινο χορτάρι. Η εικόνα των καλοδιατηρημένων ερειπίων του Αγίου Αχίλλειου με ταξίδεψαν στην εποχή του Βούλγαρου τσάρου Σαμουήλ. Δεν αποτελεί πλέον μυστικό πως ο Βογομιλισμός αποτελούσε το θρησκευτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο πολλών οπαδών του Σαμουήλ, ο οποίος ίδρυσε ένα ισχυρό «Δυτικοβουλγαρικό» κράτος στις αρχές του 11ου μ.χ. αιώνα. Συντρίφτηκε όμως από τον σκληρό βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Β’, το λεγόμενο Βουλγαροκτόνο, ο οποίος τύφλωσε παραδειγματικά τους 14.000 Βούλγαρους –οι περισσότεροι των οποίων ήταν Βογόμιλοι– αιχμάλωτους, που συνέλαβε στη μάχη στο Κλειδί (1014μ.χ.). Θυμάμαι χαρακτηριστικά την επίσκεψη μου το 1998 στο μοναστήρι Βόντοτσα (βρίσκεται στην κοιλάδα της Στρώμνιτσα της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας), το πόσο μου έκανε εντύπωση η θλίψη στο πρόσωπο του μοναχού Μετόντιε (Μεθόδιος), όταν μου διηγήθηκε την ιστορία της ίδρυσης της μονής: «Βόντι ότσι», σημαίνει «βγάζω μάτι» στα σλαβικά. Η μονή Βόντοτσα δημιουργήθηκε από τους τυφλούς Βούλγαρους αιχμαλώτους από τη μάχη στο Κλειδί. Σε κάθε εκατό τυφλούς αφηνόταν κι ένας μονόφθαλμος για να τους οδηγεί. Έτσι διατηρείται πάντα η αυτοκρατορική εξουσία: Δια πυρός και σιδήρου! Λέγεται πως ο Βούλγαρος Τσάρος Σαμουήλ δεν άντεξε τη στεναχώρια από την ήττα στη μάχη και την τραγική μοίρα των στρατιωτών του και πέθανε από καρδιακή προσβολή. Το 1966, 952 χρόνια μετά τον θάνατο του Σαμουήλ, ο καθηγητής αρχαιολογίας του ΑΠΘ Νικόλαος Μουτσόπουλος, που για πολλά χρόνια μελετούσε τις αρχαιότητες της Μακεδονίας, ανακάλυψε τον τάφο του Σαμουήλ στο νησάκι του Αγίου Αχίλλειου που βρίσκεται στη μικρή Πρέσπα. Ο τάφος βρίσκονταν στα  τα ερείπια μιας μεγαλόπρεπης Βασιλικής που κτίστηκε το 990 μΧ. από τον τσάρο Σαμουήλ. Να πως περιέγραψε ο Έλληνας αρχαιολόγος αυτή τη μεγάλη ανακάλυψη: «Κατάλαβα αμέσως ποιος ήταν όταν είδα το αγκυλωμένο χέρι. Όλα τα οστά είχαν το χρώμα της αυτοκρατορικής πορφύρας και στο ύψος της λεκάνης υπήρχε χρυσοΰφαντο ύφασμα τέτοιο που μόνο στην αυλή της Κωνσταντινούπολης μπορούσες να βρεις. Το στόλιζαν δύο παπαγάλοι τοποθετημένοι πλάτη-πλάτη. Η συγκίνησή μας έγινε μεγαλύτερη όταν ήλθε η επιβεβαίωση από τις Ακαδημίες Επιστημών της Σόφιας, της Μόσχας και του Εριβάν στην Αρμενία. Ήταν ο Σαμουήλ». Ο τάφος ανακαλύφθηκε ανέπαφος επειδή επάνω στην καλυπτήρια πλάκα στηριζόταν αρχικά κτιστό αρκοσόλιο (arcosolium) που εμπόδιζε την μετακίνησή της. Στη σλαβική ενδοχώρα της Μακεδονίας ο Βογομιλισμός διατηρούσε ισχυρά ερείσματα από τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Επηρέαζε μεγάλες αγροτικές μάζες, που είχαν ξεκάθαρες αντιφεουδαρχικές τάσεις. Αυτή η διυστική αίρεση απαντούσε απλά στα αιώνια ερωτήματα ενός φτωχού κι ακαλλιέργητου λαού, όπως ήταν οι Σλάβοι της ενδοχώρας: Γιατί ο Θεός να δίνει σε μερικούς ανθρώπους πολλά καλά και λίγα κακά, ενώ στους υπόλοιπους να δίνει πολλά κακά και λίγα καλά; Γιατί να υπάρχουν λίγοι πλούσιοι (φεουδάρχες), ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι να υποφέρουν από φτώχεια και δυστυχία; Το βογομιλικό κίνημα στη Μακεδονία ήταν εχθρικό προς τους Βυζαντινούς και τους Βούλγαρους κυρίαρχους, προς τους τοπικούς φεουδάρχες και προς εκκλησιαστική ιεραρχία. Οι Βογόμιλοι επιτίθονταν, λοιπόν, στις ανώτερες τάξεις των αξιωματούχων και των κληρικών και επειδή ο Σαμουήλ έτρεφε παρόμοιες πεποιθήσεις, κέρδισε τη συμπάθεια τους κι έτσι, εντάχθηκαν στις τάξεις του στρατού του. Μετά την ήττα του Σαμουήλ ο Βογομιλισμός δεν εξαφανίστηκε, αντίθετα εξαπλώθηκε όλο και περισσότερο ανάμεσα στους δυσαρεστημένους αγρότες της Βαλκανικής.

ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Ο χώρος της μεσαιωνικής Μακεδονίας υπήρξε λοιπόν ένα από τα κέντρα των Βογόμιλων στα Βαλκάνια. Η παρουσία πάντως ισχυρών βογομιλικών κοινοτήτων στην ενδοχώρα της Θεσσαλονίκης μεταξύ του 10ου και του 14ου αιώνα επιβεβαιώνεται από πολλές βυζαντινές πηγές. Στην πραγματεία του Κατά Πασών των Αιρέσεων, ο αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Συμεών (15ος αιώνας) ταξινομεί ως υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για τους Ορθόδοξους τους «Βογόμυλους, ανθρωπάρια δυσσεβέστατα, οι οποίοι και Κουδούγεροι ονομάζονται» (Μακαρίου Συμεών Άπαντα, Λειψία 1791, σ.17). Σύμφωνα μάλιστα με το γνωστό βυζαντινολόγο Στίβεν Ράνσιμαν, η επικρατέστερη προέλευση της ονομασίας «Κουδούγεροι» σχετίζεται με το χωριό Κουτούγερι των Βοδενών, τα σημερινά δηλαδή Καισαριανά Πέλλας (Steven Runciman The Medieval Manichee, Cambridge University Press 1947). Όπως καταλαβαίνεται η περιοχή του κάμπου της κεντρικής Μακεδονίας έβριθε το Μεσαίωνα από «αιρετικούς» Βογόμιλους και αυτό είναι κάτι που ενοχλεί την κυρίαρχη ορθόδοξη εκκλησία της Ελλάδας, που επιδιώκει να κάνει «εθνοκάθαρση» ακόμη και στα μνημεία του παρελθόντος. Η εξαφάνιση αυτών των «αιρετικών» νεκροταφείων από το χώρο της Μακεδονίας συνεχίζει να θεωρείται «ιερό καθήκον» από τους νεορθόδοξους «Ταλιμπάν». Αυτό συνέβη πριν από μερικά χρόνια στους εντυπωσιακούς μονολιθικούς σταυρούς του παλιού νεκροταφείου της Παλιάς Πέλλας των Γιαννιτσών. Τον Οκτώβριο του 2001, όπως κατήγγειλαν ευαισθητοποιημένοι κάτοικοι της περιοχής, «τα συνεργεία του δήμου, υπό την καθοδήγηση της τοπικής εκκλησιαστικής αρχής εισέβαλαν με μπουλντόζα στο χώρο του παλιού νεκροταφείου, εκθεμελίωσαν και κατέστρεψαν το βογομιλικό νεκροταφείο, χωρίς την επίβλεψη αρχαιολόγου και ενώ η πλειοψηφία των κατοίκων αντιδρά για την επιλεγείσα περιοχή». Ως δικαιολογία αυτής της ανυπολόγιστης καταστροφής προβλήθηκε η ανάγκη «ανάπλασης» του χώρου και η επιθυμία του τοπικού ιερέα για την εκεί οικοδόμηση μιας νέας εκκλησίας! Στις καταγγελίες η αρμόδια 11η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων αντέδρασε χλιαρά, παρά το γεγονός ότι κατά την αυτοψία που πραγματοποιήθηκε εκεί στις 9 Οκτωβρίου του 2001«διαπιστώθηκε ότι κατά τη διάρκεια σκαπτικών εργασιών καθαιρέθηκαν λίθινοι σταυροί μεταβυζαντινής περιόδου». Στην πραγματικότητα μια μπουλντόζα ξερίζωσε τους μεσαιωνικούς σταυρούς και τους μετέφερε σ’ ένα «ακριανό σημείο» και κατά τη μεταφορά πολλοί σταυροί γδάρθηκαν, ενώ ορισμένοι (2-3 σε σύνολο 21) θρυμματίστηκαν κιόλας! Στις πιεστικές ερωτήσεις δημοσιογράφων της εφημερίδας Ελευθεροτυπία, οι υπάλληλοι της 11ης Εφορείας είχαν το θράσος να δηλώσουν πως «το εν λόγω νεκροταφείο είναι μη αρχαιολογικός, και ως εκ τούτου μη διατηρητέος χώρος», γι’ αυτό και χρησιμοποιούν επίτηδες τον όρο «μεταβυζαντινά μνημεία», άσχετα αν αυτοί οι μονολιθικοί σταυροί χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα! Επισκέφθηκα το εν λόγω νεκροταφείο τον Οκτώβριο του 2005 και με θλίψη είδα τις πεσμένες και θρυμματισμένες μεσαιωνικές ταφόπλακες των Βογόμιλων. Το θέαμα ήταν αποκαρδιωτικό και δεν τιμά καθόλου μια χώρα που θέλει να λέγεται «κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Στην περιοχή του νομού Πέλλας υπάρχουν πολλά μεσαιωνικά νεκροταφεία και ορισμένα από αυτά χαρακτηρίζονται τυπολογικά «βογομιλικού τύπου»,  παρουσιάζοντας πολλές ομοιότητες με τις βογομιλικές νεκροπόλεις της Βοσνίας καθώς και με τα μνημεία των Καθαρών της Προβηγκίας, οι οποίοι αποτελούσαν ακόμη μια προέκταση των νεομανιχαίων Βογόμιλων στο χώρο της νότιας Γαλλίας. Αυτό άλλωστε είχε επισημάνει το 1988 στο 8ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης ο βυζαντινολόγος Νικόλαος Οικονομίδης, που έκανε λόγο για την ομοιότητα αυτών των μνημείων με αντίστοιχες μονολιθικές στήλες της νότιας Γαλλίας, της Βουλγαρίας και της Βοσνίας, που αποδίδονται στους Βογόμιλους και τη «θυγατρική» τους δυτικοευρωπαϊκή μεσαιωνική αίρεση των Καθαρών. Καθόλου περίεργο λοιπόν που η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη, η τότε Υπουργός Πολιτισμού, αποφάσισε να κηρύξει διατηρητέο το μεσαιωνικό νεκροταφείο της Χαλκηδόνας, όπου συναντάμε άλλους 53 λίθινους σταυρούς «βογομιλικού τύπου» (απόφαση αρ. Β2/Φ34/29280/756 της 4 Αυγούστου του 1988). Ωστόσο τα εντυπωσιακά αυτά μνημεία δεν αναφέρονται σε κανέναν τουριστικό οδηγό, σε κανένα βιβλίο, δεν υπάρχει καμιά πινακίδα που οδηγεί σ’ αυτά και γενικώς υπάρχει γύρω τους μια «διατεταγμένη σιωπή». Πρέπει κανείς να ψάξει πολύ για να τα ανακαλύψει. Αυτό το νεκροταφείο των Βογόμιλων βρίσκεται μόλις 31 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης. Δεν υπάρχει καμιά πινακίδα που να οδηγεί σ’ αυτό, παρά το γεγονός πως βρίσκεται εκατό μόλις μέτρα από την εθνική οδό Θεσσαλονίκης-Έδεσσας. Για να εντοπίσει κανείς αυτό το σπάνιο νεκροταφείο θα πρέπει, λίγο πριν μπει στη Νέα Χαλκηδόνα, να στρίψει δεξιά και, αφού ακολουθήσει για λίγο έναν χωματόδρομο, να φθάσει εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Αυτή η εκκλησία είναι μεσαιωνική, όπως μαρτυρούν και οι ογκόλιθοι των τοίχων της –μάλιστα στη βόρεια πλευρά της εκκλησίας υπάρχει εντοιχισμένη μια σπάνια βογομιλική ταφόπλακα που έχει χαραγμένο τον ήλιο και τη Σελήνη, συνηθισμένα σύμβολα των πρώην παγανιστών Σλάβων Βογόμιλων. Ακριβώς πίσω της υπάρχουν διάσπαρτοι οι μονολιθικοί σταυροί των Βογόμιλων. Κάποιοι είναι σπασμένοι, άλλοι είναι θαμμένοι μέσα στο χώμα και μόλις διακρίνονται, ενώ δύο-τρεις στέκουν ακόμη όρθιοι, αν και γυρτοί, και το ύψος τους φθάνει τα δύο μέτρα. Εννοείται πως ο χώρος είναι καλυμμένος με αγριόχορτα, ενώ κάποιοι επιτήδειοι αρχαιοκάπηλοι έχουν ανασκάψει ορισμένους τάφους για να κλέψουν οτιδήποτε θάφτηκε μαζί με τους νεκρούς. Η ατμόσφαιρα είναι εντελώς «γκόθικ», πράγμα που επηρεάζει ακόμη και τους ανίδεους σχετικά με τους Βογόμιλους. Τα μνημεία σε ταξιδεύουν. Νομίζεις προς στιγμήν πως δεν βρίσκεσαι στην Ελλάδα, αλλά στους λόφους της Βοσνίας, ακόμη και στα γεμάτα με κέλτικα μνημεία οροπέδια της Σκοτίας. Πρόκειται ασφαλώς για ψευδαίσθηση γιατί το νεκροταφείο αυτό, αν βρισκόταν σε κάποια φυσιολογική ευρωπαϊκή χώρα, θα ήταν περιποιημένο, καλοδιατηρημένο, και θα υπήρχαν παντού πινακίδες που θα υποδείκνυαν την ύπαρξη του. Όχι όμως στην Ελλάδα, όπου τα μεσαιωνικά  βογομιλικά μνημεία της Μακεδονίας έχουν μπει στο στο στόχαστρο των «εγχώριων Ταλιμπάν». Είναι παράξενο πάντως πως αυτά τα «αιρετικά» μνημεία στην αυλή της εκκλησίας των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου κατόρθωσαν να επιζήσουν ως τις μέρες μας και δεν καταστράφηκαν προηγουμένως από τους φανατικούς ορθόδοξους. Το μυστήριο λύνεται αν παρατηρήσει κανείς τα ίχνη της βάσης του μιναρέ που σώζονται ακόμη εκεί. Στα τέλη του 14ου αιώνα, με την έλευση των Οθωμανών, η παλιά βυζαντινή εκκλησία μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος για τους πιστούς του Αλλάχ της περιοχής. Αυτοί δεν πρέπει να ήταν μόνο νεοφερμένοι Τούρκοι, αλλά και πρώην Βογόμιλοι της Μακεδονίας που πέρασαν στο Ισλάμ προσελκυόμενοι από την ανεικονικότητα της μουσουλμανικής θρησκείας (ως γνωστόν οι Βογόμιλοι απέρριπταν τις εικόνες, το σταυρό και τις εκκλησίες). Αφού εξισλαμίστηκαν οι Βογόμιλοι είχαν κάθε λόγο να σεβαστούν τους τάφους των προγόνων τους και τα σύμβολα της «παλιάς θρησκείας» τους. Έτσι οι μεσαιωνικοί τάφοι παρέμειναν σχεδόν ανέπαφοι μέχρι το 1923, όταν οι μουσουλμάνοι της Μακεδονίας ανταλλάγησαν με τους ορθόδοξους της Μικρά Ασίας και εκδιώχθηκαν στην Τουρκία.

Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΟΣΜΟΘΕΑΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Οι πρώτοι Βογόμιλοι, σύμφωνα με τις περιγραφές του Κοσμά του Ιερέα, απέρριπταν ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη και βασίζονταν κυρίως στην Καινή Διαθήκη. Οι μετέπειτα Βογόμιλοι κράτησαν από την Παλαιά Διαθήκη τους Ψαλμούς και τα δεκαέξι βιβλία των Προφητειών. Από την Καινή Διαθήκη σεβόντουσαν περισσότερο τα Ευαγγέλια του Ιωάννη. Ερμήνευαν τις Γραφέςαλληγορικά για να υποστηρίξουν έτσι τις δυϊστικές και αντί-μυστηριακές τους ιδέες. Οι Βογόμιλοι δεν έπαιρναν κατά γράμμα την ιστορία των Ευαγγελίων. Αντίθετα ισχυρίζονταν ότι η ζωή του Χριστού ήταν συμβολική και περιείχε βαθύτερες αλήθειες, οι οποίες «παραχαράκτηκαν» από την Εκκλησία. Η Αγία Τριάδα θεωρούνταν πλάνη και απορρίπτονταν. Οι Βογόμιλοι έλεγαν ότι δεν υπάρχει Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, αλλά ότι αυτά τα τρία ονόματα άνηκαν μόνον στον Πατέρα. Σύμφωνα με τους ίδιους, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, αφού τέλειωσαν την αποστολή τους, επέστρεψαν στον Πατέρα. Τέλος ο σταυρός απορρίπτονταν ως διαβολικός, εφόσον ήταν το όργανο που χρησιμοποιήθηκε για τη θανάτωση του Ιησού. Η απόκρυφη βιβλιογραφία που δημιουργήθηκε για τους Βογόμιλους συμπλήρωσε την εικόνα που έχουμε γι’ αυτούς. Στο ψευδο-βογομιλικό Μυστικό Βιβλίοανακατεύεται ολόκληρη η πρώιμη χριστιανική μυθολογία, παγανιστικά (αρχαία και σλαβικά) στοιχεία, ορφισμός, ανατολική φιλοσοφία και ιστορίες της γέννησης του Ιησού και της ζωής της Μαρίας. Ο συγκρητισμός αποτελεί τη βάση της φιλοσοφίας των Βογόμιλων. Το βογομιλικό δόγμα είναι βαθιά πεσιμιστικό, πράγμα λογικό εφόσον αναδύθηκε στις πιο προβληματικές και κρίσιμες περιόδους του Μεσαίωνα. Για να γίνει κανείς Βογόμιλος αρκούσε να συμμετάσχει σε μια τελετή που ονομάζονταν «βάπτισμα δια του πυρός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή», σε αντιπαραβολή με το ορθόδοξο βάπτισμα, το οποίο και απέρριπταν. Αρνιόταν επίσης την εκκλησία, τους τύπους, τους αγίους, τα μυστήρια και κάθε μορφή εξωτερικής λατρείας. Πίστευαν μόνο στην προσευχή ως τρόπο άμεσης επικοινωνίας με το Θεό. Ζούσαν όσο το δυνατόν ασκητικά. Απέφευγαν την κρεωφαγία, την οινοποσία και τη θανάτωση των ζώων! Όλα ξεκινούσαν από τη βαθιά τους πεποίθηση ότι ο υλικός κόσμος και το ανθρώπινο σώμα ήταν σατανικά δημιουργήματα. Αντίθετα ο ουρανός και η ψυχή του ανθρώπου ήταν δημιουργήματα του Θεού, Για να επιβιώσουν ωστόσο οι κοινότητες τους κάποιοι έπρεπε να εργάζονται και να κάνουν παιδιά. Γι’ αυτό οι κανόνες τους χώριζαν σε δύο ομάδες: μόνον οι «Τέλειοι» ή «Εκλεκτοί» (τους αποκαλούσαν επίσης «Παρηγορητές» και «Αγαθούς Ανθρώπους») μπορούσαν να ζουν ασκητικά, να διδάσκουν και να προσηλυτίζουν. Οι υπόλοιποι, οι Πιστοί και οι Ακροατές, μπορούσαν να ζουν την απλή και καθημερινή ζωή και να εξασφαλίζουν την υλική επιβίωση της κοινότητας. Μπορούσαν να παντρεύονται, να εργάζονται, να κάνουν παιδιά, να πολεμούν κ.α. Οι Βογόμιλοι ήταν δυιστές, αλλά όχι τόσο καθαρόαιμοι, όσο οι Παυλιακιανοί και οι Μανιχαίοι. Ξεκινούσαν με την πεποίθηση της πτώσης του Σατανά (ή Σαταναήλ), τον οποίο και θεωρούσαν ως το μεγαλύτερο γιο του Θεού (ο Ιησούς ήταν ο μικρότερος). Πίστευαν ότι ο Σαταναήλ, ο «κοσμοποιητής», έπεσε στη γη, όταν αυτή ήταν ακόμη σκεπασμένη με νερά. Χώρισε τα ύδατα κι έκανε τη γη κατοικήσιμη. Δημιούργησε τον κόσμο. Προσπάθησε να δημιουργήσει και τον άνθρωπο, αλλά κατάφερε να φτιάξει μονάχα το σώμα του. Δεν μπόρεσε όμως να το ζωντανέψει. Τότε ζήτησε τη βοήθεια του Θεού. Ο Θεός όμως του είπε ότι θα έδινε στον άνθρωπο ζωή μόνο αν έπαιρνε ο Σαταναήλ τις ψυχές από τον παράδεισο. Αυτός συμφώνησε κι έτσι ο Θεός εμφύσησε τη ζωή στον άνθρωπο. Ο Σαταναήλ όμως, επειδή ζήλευε τον θεόπνευστο άνθρωπο, δεν κράτησε την υπόσχεση του. Εξαπάτησε τον Αδάμ και την Εύα, που γέννησε τον σατανικό Κάιν. Αυτός, σκότωσε τον αδελφό του Άβελ, επιβάλλοντας έτσι την κυριαρχία του Σαταναήλ στον κόσμο. Ο Σαταναήλ παρουσιάστηκε αργότερα στους Εβραίους ως ο ανώτερος και απόλυτος Θεός, αποκαλώντας τον εαυτό του Γιαχβέ.  Ο Θεός όμως, για να προστατεύσει τον άνθρωπο, έστειλε τον Ιησού Χριστό, τον λυτρωτή. Αυτός, ο δεύτερος υιός του Θεού ήρθε στον κόσμο για να τον απαλλάξει από την «διαβολική κυριαρχία» του μεγαλύτερου αδερφού του. Ο Σαταναήλ σχεδίασε το θάνατο του «ανατρεπτικού» Ιησού, χωρίς όμως να γνωρίζει την αντοχή του στους φυσικούς πόνους: το σώμα του Ιησού δεν ήταν παρά μια «σάρκινη ενδυμασία». Με την ανάσταση του Ιησού ο Σαταναήλ είχε νικηθεί. Έχασε τη θεϊκή του δύναμη κι επίσης την αγγελική κατάληξη «ηλ» κι έγινε έτσι απλός «Σατανάς». Αυτή ήταν σε γενικές γραμμές η κοσμολογία των Βογόμιλων, που έβλεπαν τον άνθρωπο ως πεδίο μάχης ανάμεσα στο Καλό και στο Κακό, ανάμεσα στον Χριστό και στον Σαταναήλ. Όπως οι αρχαίοι γνωστικοί πίστευαν κι αυτοί στη «θεϊκή σπίθα» ή αλλιώς στο ανθρώπινο πνεύμα, που είχε όμως παγιδευτεί σ’ αυτό το διαβολικό κόσμο, στη «μαύρη σιδερένια φυλακή».

         ΟΙ ΑΝΤΙΕΞΟΥΣΙΑΣΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

Οι Βογόμιλοι δεν ήταν απλώς μια θρησκευτική κίνηση αλλά και μια κοινωνική. Ήταν ένα αναρχικό κίνημα, σύμφωνα και με τα λεγόμενα του Κοσμά του Ιερέα, ο οποίος έγραψε στο περιβόητο Κατά Βογομίλων: «Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανωτέρους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν σ’ όλους τους δούλους να υπακούουν στους Κυρίους τους». Κάποτε αυτό μπορούσε να ηχούσε ως μομφή, σήμερα όμως φτάνει στ’ αυτιά μου ως έπαινος. Οι Βογόμιλοι δεν ήταν παρά ένα είδος αντιεξουσιατών του Μεσαίωνα! Γι’ αυτούς τους κατατρεγμένους αιρετικούς του μεσαίωνα η απομονωμένη περιοχή των μακεδονικών λιμνών ήταν πάντα ένα φυσικό καταφύγιο. Κοντά στη πόλη της Οχρίδας, στις όχθες της ομώνυμης λίμνης, βρίσκονται τα ερείπια του μεσαιωνικού κάστρου του τσάρου Σαμουήλ. Λίγο νοτιότερα, κοντά στα σύνορα με την Αλβανία, βρίσκεται και το βυζαντινό μοναστήρι του οσίου Ναούμ, όπου πολλοί απόγονοι των Βογόμιλων μεταστράφηκαν στην ορθοδοξία για ν’ αποφύγουν τις διώξεις: «Όταν είπε και από που κατάγεται και ότι οι δικοί του δεν ανήκουν ούτε στο Ανατολικό ούτε στο Δυτικό χριστιανισμό, αλλά στη ‘’θρησκεία των παππούδων’’, δηλαδή ήταν Βογόμιλοι ή Παταρένοι, τον υποχρέωσαν να περάσει μερικά χρόνια σε μετάνοια, ως δόκιμος, πριν ενταχθεί στην Αδελφότητα», (Μίλοραντ Πάβιτς, Η Εσωτερική Πλευρά του Ανέμου). Τόσο οι Βογόμιλοι όσο και οι Παυλικιανοί, που υπήρξαν και οι πνευματικοί πατέρες τους, υπέστησαν σκληρές διώξεις από τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες, τους Βούλγαρους, τους Σέρβους και τους Ούγγρους βασιλείς, και όσοι επιβίωσαν αναγκάστηκαν να μεταστραφούν. Στη Βοσνία οι Βογόμιλοι έγιναν μουσουλμάνοι, στη Μακεδονία έγιναν ορθόδοξοι και στη Βουλγαρία καθολικοί. Οι τελευταίοι Παυλικιανοί της Βουλγαρίας έγιναν καθολικοί τον 18ο αιώνα και μέχρι πρόσφατα διασώζονταν η ονομασία Pauliciani σε μια παλιά γειτονιά της Φιλιππούπολης. Η πλειονότητα των σημερινών Βούλγαρων καθολικών είναι απόγονοι Παυλικιανών και Βογόμιλων. Αν και δεν έχουν υπάρχουν πλέον Βογόμιλοι, εντούτοις έχουν επιβιώσει πολλές βογομιλικές δοξασίες και ιδέες, που συνεχίζουν να επηρεάζουν την κοσμοθέαση των λαών της Βαλκανικής.  

Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Καταδιωγμένοι, κυνηγημένοι, συκοφαντημένοι και βασανισμένοι, οι Βογόμιλοι εμφανίστηκαν σε δύσκολους καιρούς, έπειτα από καταστροφές κι επιδημίες, όταν υπήρχε η υπόνοια πως ο Θεός είχε «εγκαταλείψει τα πράγματα του κόσμου να κινούνται στην τύχη» (P. Gautier). Οι βογομιλικές ιδέες διαδόθηκαν κυρίως μεταξύ των Σλάβων της βαλκανικής χερσονήσου, οι οποίοι «κατάλαβαν πολύ βαθύτερα τον αδελφικό λόγο του Ευαγγελίου, και ετέθησαν επικεφαλής των κατωτέρων στρωμάτων της ανθρωπότητας εκείνης της εποχής» (Μπογιάν Μπόεβ). Θα έλεγε κανείς πως οι Σλάβοι, εξαιτίας των αρχαϊκών πατριαρχικών κοινωνικών δομών τους, ιδιαίτερα μάλιστα του συστήματος της ζάντρουγκα (μιας πατρογραμμικά διευρυμένης οικογένειας που λειτουργεί σε κοινό χώρο), ήταν κατά κάποιο τρόπο έτοιμοι να δεχθούν τον Βογομιλισμό, που επικροτούσε την κοινοκτημοσύνη και την επιστροφή στον «αντικαπιταλιστικό» Χριστιανισμό των πρώτων αιώνων. Αρκετοί μάλιστα ερευνητές έφτασαν στο σημείο να ανιχνεύσουν στο σύστημα της ζάντρουγκα πρώιμες «κομμουνιστικές τάσεις» στους Σλάβους των Βαλκανίων! Το σίγουρο πάντως είναι πως οι Σλάβοι της βαλκανικής χερσονήσου διακρίνονται για τις τάσεις αμφισβήτησης οποιασδήποτε εξουσίας. Αυτό θα μπορούσε να οφείλεται και στην πνευματική κληρονομιά του βογομιλισμού, ιδεολογικά κατάλοιπα του ανιχνεύονται ακόμη και σήμερα στην αναρχική τάση των βαλκανικών λαών. Βέβαια η κληρονομιά των Βογόμιλων δεν περιορίζεται μόνον στα Βαλκάνια, καθώς αυτό το κίνημα κατάφερε να διαδοθεί στη Δύση και ν’ αποτελέσει το πνευματικό και ιδεολογικό υπόβαθρο των Καθαρών και άλλων νεομανιχαϊστικών αιρέσεων της Ευρώπης. Η βογομιλική επίδραση κυρίως στη Γαλλία φαίνεται και μέσα από τη λέξη Bougre, που είναι παραφθορά της λέξης Bulgarus (Βούλγαρος), μια λέξη που υποδεικνύει περιφρονητικά τον  αιρετικό και τον «αποτρόπαιο αμαρτωλό». Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που στη Δύση ο οπαδός του Βογομιλισμού ταυτίζονταν σχεδόν πάντα με το Βούλγαρο. Αυτοί λοιπόν οι Bulgari/Bougres έμειναν τελικά γνωστοί στη Γαλλία ως Καθαροί. Κάτω από την επιρροή του βογομιλισμού δημιουργήθηκαν στη Δύση πολλές μυστικές και αποκρυφιστικές αδελφότητες, που προετοίμαζαν τη νέα συνειδητότητα ενός νέου πολιτισμού. Ανάμεσα τους ξεχωρίζει η αδελφότητα των Ροδόσταυρων, την οποία ίδρυσε ο Καθαρός (Βογόμιλος) Κρίστιαν Ρόζενκροιτς (Χριστιανός Ροδόσταυρος), που έζησε τον 14ο μ.Χ. αιώνα. Από την άλλη ο Βογομιλισμός εκδικήθηκε εκείνους που τον πολέμησαν. Σύμφωνα με τον Μωρίς Μέτερλινγκ: «Κάθε λαός, κάθε κοινωνία, κάθε φυλή, που κάνει αδικίες, βίαιες πράξεις κλπ. έλκει πάνω του σαν μαγνήτης τις δυνάμεις της καταστροφής και θα περάσει από μια καταστροφή ή θα εξαφανιστεί». Οι Βυζαντινοί, που καταδίωξαν πεισματικά τους αιρετικούς Παυλικιανούς και Βογόμιλους της Μικράς Ασίας, απώλεσαν μέσα σε λίγα χρόνια τον έλεγχο αυτής της ζωτικής χερσονήσου, της «σπονδυλικής στήλης» της αυτοκρατορίας τους, καθώς με την εμφάνιση των Τούρκων οι περισσότεροι αιρετικοί μεταστράφηκαν στον ισλαμισμό. Ο σφαγιασμός και η εξορία των Βογόμιλων από τους Βούλγαρους τσάρους ήταν ακριβώς ένα από τα κύρια αίτια της πτώσης της Βουλγαρίας υπό τον Τουρκικό ζυγό, που είχε ως συνέπεια μια σκληρή κατοχή διάρκειας πέντε αιώνων, στη διάρκεια της οποίας οι Βούλγαροι κινδύνεψαν να χάσουν την πολιτιστική τους ταυτότητα. Οι Σέρβοι, που επίσης καταδίωξαν σκληρά τον Βογομιλισμό, αναγκάστηκαν τη δεκαετία του 1990 να τον αντιμετωπίσουν στο πρόσωπο των εξισλαμισθέντων Βογόμιλων της Βοσνίας, που κάτω από τον μανδύα ενός ιδιόμορφου ισλαμισμού στράφηκαν και πάλι κατά των ορθόδοξων Σέρβων. Στη σημερινή δύσκολη περίοδο που διέρχονται οι λαοί των Βαλκανίων, πολλές βογομιλικές ιδέες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να ευδοκιμήσουν. Μια τέτοια βογομιλική ιδέα είναι και η άποψη αρκετών κατοίκων της βαλκανικής πως «ο κόσμος κυβερνάται από το Κακό» και πως αυτοί που έχουν τη δύναμη στον κόσμο, π.χ. οι Αμερικανοί, είναι «όργανα του Σατανά». Όλοι οι δυσαρεστημένοι και απελπισμένοι άνθρωποι, που βίωσαν την κατάρρευση των κομμουνιστικών συστημάτων των χωρών τους, αναζητούν απλές απαντήσεις στο ακατανόητο φαινόμενο της δυστυχίας τους. Η απογοήτευση για την κατάσταση στον κόσμο οδηγούν σε αναβίωση των βογομιλικών ιδεών. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως ο Βογομιλισμός εμφανίστηκε σε περιόδους καταστροφών και διάχυτης απαισιοδοξίας. Η αισιοδοξία και η πίστη στις θετικές δυνάμεις του ανθρώπου αποτελεί το τέλειο αντίδοτό του.Το κείμενο αυτό αποτελεί ομώνυμο κεφάλαιο του βιβλίου «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ» των Γιώργου Στάμκου (stamkos@post.com) και Μίλιτσα Κοσάνοβιτς (kosanovic@mail.com), που δημοσιεύτηκε το 2006 από τις εκδόσεις ΆΓΝΩΣΤΟ και επανακυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2017 από τις εκδόσεις ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.

Σημείωση: Οι Φωτογραφίες του «βογομιλικού τύπου» μεσαιωνικού νεκροταφείου της Νέας Χαλκηδώνας (30χλμ. δυτικά της Θεσσαλονίκης) αλλά κι από τις ταφόπλακες στο νεκροταφείο της Παλιάς Πέλλας, είναι από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα και απαγορεύεται η αναδημοσίευση τους.

 

 

 ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ!

Το Απαγορευμένο» Βιβλίο

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί  Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ,

ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

 

 

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

 

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

κοστίζει 20 ευρώ (με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ),

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα, αποκλειστικά για ειδικούς, συλλέκτες, μελετητές της ιστορίας της Γνώσης, ερευνητές και «υποψιασμένους» αναγνώστες της Απαγορευμένης Ιστορίας –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215

ή στο 

6945522050

 (μπορείτε να στείλετε και SMS, γράφοντας τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης και «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων»)

ή στο mail: stamkos@post.com

Διαβάστε το, πριν προλάβει να καεί κι αυτό στην Πυρά της μεταμοντέρνας Ιεράς Εξέτασης

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

BCMS ή Σερβο-Κροάτικα ή «Γιουγκοσλαβικά»: ΜΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΔΙΧΩΣ ΟΝΟΜΑ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΜΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΔΙΧΩΣ ΟΝΟΜΑ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

BCMS ή Σερβο-Κροάτικα ή «Γιουγκοσλαβικά»:

Σέρβοι, Κροάτες, Βόσνιοι και Μαυροβούνιοι μιλούν και γράφουν στην ίδια κοινή γλώσσα.

Γιατί επιμένουν να την ονομάζουν διαφορετικά;

Σχετική εικόνα

«Οι Σλάβοι του Νότου συνηθίζουμε μεταξύ μας να λέμε naš jezik (“η γλώσσα μας”)». Βλαντιμίρ Αρσενίγεβιτς

 

Γράφουν οι j. Derens & S. Rico 

Smoking kills 640. Photo Facebook Sava Mandic

H διάσπαση της Γιουγκοσλαβίας και η κλιμάκωση των εθνικών διαφορών είχαν και γλωσσολογικές συνέπειες: ήταν πολύ βολικό να μιλούν βοσνιακά στο Σαράγεβο, κροατικά στο Ζάγκρεμπ, σερβικά στο Βελιγράδι και μαυροβουνιακά στην Ποντγκόριτσα. Ενώ όμως αναγνωρίζουν τις τοπικές παραλλαγές, οι γλωσσολόγοι διακρίνουν σε αυτούς τους πληθυσμούς μια κοινή γλώσσα, την οποία ορισμένοι ελπίζουν να την ξαναδούν να χρησιμοποιείται καθολικά.

Στις 30 Μαρτίου 2017, στο Σαράγεβο παρουσιάστηκε μια Διακήρυξη για την Κοινή Γλώσσα (1) από έναν μεγάλο αριθμό διανοούμενων της ευρύτερης περιφέρειας, με στόχο να βάλουν τέλος στις γλωσσικές διαμάχες που διαιρούν τις τέσσερις πρώην γιουγκοσλαβικές δημοκρατίες από τη δεκαετία του 1990. «Χρησιμοποιούμε κοινή γλώσσα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, στην Κροατία, στο Μαυροβούνιο και στη Σερβία; Η απάντηση είναι καταφατική», μπορεί κάποιος να διαβάσει στην εισαγωγή του κειμένου, όπου στη συνέχεια διευκρινίζεται: «Πρόκειται για μια πολυκεντρική κοινή γλώσσα, δηλαδή για μια γλώσσα που ομιλείται από πολλούς λαούς σε διαφορετικά κράτη, με αναγνωρίσιμες γλωσσικές παραλλαγές, όπως συμβαίνει με τα γερμανικά, τα αγγλικά, τα αραβικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά, τα πορτογαλικά και πολλές άλλες γλώσσες». Όπως σημειώνει ο Σέρβος γλωσσολόγος Ράνκο Μπουγκάρσκι, «η διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι σε εμάς οι παραλλαγές έχουν όνομα, ενώ η γλώσσα ως ενιαίο σώμα, που δεν έχει πλέον θεσμική υπόσταση, έχασε την επίσημη ονομασία της».

Serbo croatian language2005.png

Οι αντιδράσεις δεν άργησαν να έρθουν. Οι πιο έντονες προκλήθηκαν στην Κροατία. Ο αρχιεπίσκοπος του Ζάγκρεμπ, ο σεβασμιότατος Γιόσιπ Μπόζανιτς, εξαπέλυσε δριμεία επίθεση στο πασχαλιάτικο κήρυγμά του: «Πρόκειται για επίθεση εναντίον της κροατικής γλώσσας, η οποία ετοιμάζει το έδαφος για μια άλλη επίθεση!», ενώ η συντηρητική πρόεδρος Κολίντα Γκραμπάρ-Κιτάροβιτς διαβεβαίωνε ότι «αυτή η υποτιθέμενη κοινή γλώσσα είναι ένα πολιτικό σχέδιο που πέθανε μαζί με τη Γιουγκοσλαβία». Από τη σερβική πλευρά, ο γλωσσολόγος Μίλος Κοβάτσεβιτς πρόβαλλε το εξής επιχείρημα: «Εάν δεν δίνουμε όνομα σ’ αυτή τη γλώσσα, είναι επειδή όλοι γνωρίζουν ότι πρόκειται για τη σερβική γλώσσα». Αυτός ο ένθερμος εθνικιστής θεωρεί τη σερβική γλώσσα έναν «θησαυρό» τον οποίο οι λαοί των γειτονικών χωρών προσπαθούν να «κλέψουν» (2).

Την εποχή της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας δεν υπήρχε καμία αμφιβολία για την ύπαρξη μιας κοινής γλώσσας, ομιλούμενης από περίπου 15 εκατομμύρια ανθρώπους στα Βαλκάνια, χωρίς να υπολογίζουμε τον σημαντικό αριθμό των Γιουγκοσλάβων της διασποράς. Αυτή η γλώσσα ονομαζόταν «σερβο-κροατική» ή «κροατο-σερβική» και στο γραπτό λόγο χρησιμοποιούνταν δύο αλφάβητα, το λατινικό ή το κυριλλικό –και τα δύο συστήματα γραφής διδάσκονταν συστηματικά. Ήταν η γλώσσα που χρησιμοποιούνταν καθημερινά ως μέσο επικοινωνίας στους ομοσπονδιακούς θεσμούς, καθώς και η γλώσσα της διοίκησης του Λαϊκού Γιουγκοσλαβικού Στρατού. Συνυπήρχε με πολλές άλλες γλώσσες που ομιλούνταν και διδάσκονταν στην ομοσπονδία –όπως σλοβενικά και σλαβομακεδονικά (αποτελούσαν τα επίσημα ιδιώματα των εν λόγω δημοκρατιών), αλλά και αλβανικά, ιταλικά, ουγγρικά, ρομανί, ρουθηνικά, τσεχικά, τουρκικά, σλοβακικά κ.λπ.

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

Στη Σορβόννη διδάσκονται τα «BCMS»

Μετά την αιματηρή διάσπαση της γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990, δεν υπάρχει ταυτότητα απόψεων για τον όρο ο οποίος θα καθορίζει το όνομα της γλώσσας που κάποτε ονομαζόταν σερβοκροατική. Στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης για την πρώην Γιουγκοσλαβία μιλούν τα «BCS» (τα βοσνιο-κροατο-σερβικά), ενώ η Σορβόννη προτείνει τη διδασκαλία των «BCMS», προσθέτοντας ένα «Μ» για τα μαυροβουνιακά. Όπως ομολογεί ο συγγραφέας, μεταφραστής και εκδότης Βλαντιμίρ Αρσενίγεβιτς, ένας από τους πρωτεργάτες της Διακήρυξης για την Κοινή Γλώσσα, «το ζήτημα της ονομασίας αποτέλεσε αντικείμενο έντονου διαλόγου. Δεν ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθούν οι πολιτικά φορτισμένοι όροι “σερβοκροατικά” ή “γιουγκοσλαβικά”. Οι Σλάβοι του Νότου συνηθίζουμε μεταξύ μας να λέμε naš jezik (“η γλώσσα μας”)». Υποδηλώνοντας έτσι την οικειότητα εντός μιας κοινής ταυτότητας, η οποία διατηρείται παρά τις πολιτικές ρήξεις.

Στην Κροατία, από το 1990 καταβλήθηκαν έντονες προσπάθειες ώστε να τονιστούν οι διαφορές των «κροατικών» από το κοινό πρότυπο. Έτσι, οι Κροάτες έχουν την τάση να πλάθουν νεολογισμούς ή να χρησιμοποιούν αποδόσεις κατά γράμμα προκειμένου να αντικαταστήσουν τους ξένους όρους: μιλούν λοιπόν για zračna luka («αερολιμένας»), όταν οι Βόσνιοι ή οι Σέρβοι λένε aerodrom· χρησιμοποιούν τον όρο pasolstvo (που τον συναντάμε επίσης στα ρωσικά) για την πρεσβεία, την οποία οι γείτονές τους ονομάζουν ambasada, δάνειο από τις λατινογενείς γλώσσες… Η τάση αυτή ενισχύθηκε από τους κήρυκες της γλωσσικής καθαρότητας, δημιουργώντας ενίοτε δυσνόητες λέξεις. Επίσης, κάθε χρόνο, ένας διαγωνισμός με μεγάλη προβολή από τα μέσα ενημέρωσης ανταμείβει την «καλύτερη καινούργια κροατική λέξη». Στη Σερβία, το διακύβευμα επικεντρώνεται γύρω από το κυριλλικό αλφάβητο, το οποίο υποστηρίζεται ένθερμα από την κραταιά ορθόδοξη Εκκλησία και θεωρείται ένας δείκτης σερβικότητας που απειλείται από τα μέσα επικοινωνίας όπως το Διαδίκτυο, όπου κυριαρχεί το λατινικό αλφάβητο, επίσης χρησιμοποιούμενο στη χώρα.

Smoking kills 640. Photo Facebook Sava Mandic

Οι εντάσεις γύρω από τη γλώσσα καταλήγουν μερικές φορές σε ευτράπελα. Έτσι, οι Κροάτες, όπως οι Λευκορώσοι ή οι Ουκρανοί, χρησιμοποιούν παλιούς σλαβικούς τύπους για ορίσουν τους μήνες του χρόνου: λένε travanj (κυριολεκτικά: «ο μήνας της πρασινάδας») για να δηλώσουν τον Απρίλιο, τον οποίο οι γείτονές τους ονομάζουν april. Στις μεικτές περιοχές, προκειμένου να αποφύγουν κάθε εθνικό προσδιορισμό, οι ομιλητές συχνά καταφεύγουν σε περιφράσεις και αναφέρονται «στον τέταρτο μήνα». Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο πολύπλοκη με την αποδοχή της ύπαρξης «βοσνιακών», που χαρακτηρίζονται από την αναγνώριση ορισμένων τουρκικών στοιχείων, πολύ λίγο χρησιμοποιούμενων στην καθομιλουμένη, και στη συνέχεια των «μαυροβουνιακών». Στα τελευταία, οι λέξεις γράφονται και στα δύο αλφάβητα αλλά, από το 2006, όταν η χώρα απέκτησε την ανεξαρτησία της, προστέθηκαν δύο σύμφωνα για να παραπέμπουν στους ιδιαίτερους ήχους της ομιλίας στη χώρα. Οι Σέρβοι εθνικιστές αμφισβητούν την ύπαρξη ιδιαίτερης εθνικής ταυτότητας των Μαυροβουνίων και το γλωσσικό ζήτημα πυροδοτεί συχνά τα πάθη σε αυτό το μικρό κράτος, το οποίο μόλις πρόσφατα εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, τα ATM των τραπεζών στο βόρειο τμήμα της χώρας (όπου ζουν ορθόδοξοι, από τους οποίους ορισμένοι αυτοπροσδιορίζονται ως Σέρβοι και άλλοι ως Μαυροβούνιοι, υπάρχει όμως και ένας σημαντικός αριθμός βοσνιακών κοινοτήτων), πρότειναν συνετά την επιλογή «μητρική γλώσσα» (maternji jezik)…

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

Τα περιφερειακά ΜΜΕ ανθίζουν

Αυτού του τύπου οι διεκδικήσεις ποτέ δεν στάθηκαν εμπόδιο στην αλληλοκατανόηση μεταξύ των κατοίκων των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Σύμφωνα με τον Κροάτη γλωσσολόγο από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Γιόσιπ Μπάοτιτς, οι διαφορές μεταξύ των παραλλαγών της σερβοκροατικής γλώσσας θα περιορίζονταν σε λιγότερο από το 10% των λημμάτων του λεξικού. Στην πραγματικότητα, ο διάλογος που έχει επικρατήσει από τη δεκαετία του 1990 δεν έχει τίποτα το επιστημονικό, είναι πρώτα απ’ όλα πολιτικός. Απόδειξη της «αλληλοκατανόησης, η οποία διασφαλίζει μια σχεδόν τέλεια επικοινωνία μεταξύ ατόμων στο πλαίσιο περίπλοκων δοσοληψιών (3)», εμφανίστηκαν πολλά ΜΜΕ που απευθύνονται σε ολόκληρη την περιφέρεια: το Radio Slobodna Evropa (η τοπική εκδοχή του Radio Free Europe), το Al–Jazeera Balkans ή, πιο πρόσφατα, το ενημερωτικό κανάλι N1, που αποτελεί μέρος του δικτύου του CNN. Παρά την ύπαρξη μερικών προβλημάτων οικονομικής φύσεως (το βιβλίο είναι πολύ ακριβότερο στην Κροατία απ’ ό,τι στη Σερβία ή στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη), οι εκδοτικοί οίκοι κατάφεραν να ανταπεξέλθουν στην πρόκληση μιας διασυνοριακής παραγωγής.

Το 2009, o Βλαντιμίρ Αρσενίγεβιτς ίδρυσε την οργάνωση Krokodil με σκοπό «την προαγωγή της κουλτούρας του διαλόγου, τη συμφιλίωση και την αποκατάσταση των δεσμών που έσπασαν σε αυτήν την περιοχή που ονομάζεται Δυτικά Βαλκάνια», προκειμένου να επαναφέρει στο αρχικό της μεγαλείο τη σλαβική λογοτεχνία του Νότου. «Μεγάλωσα στην Κροατία, αλλά ζω στη Σερβία και συνδυάζω λέξεις και από τις δύο γλωσσικές παραλλαγές», εξηγεί. «Όταν ξεκίνησα να γράφω, αντιμετώπισα προβλήματα με τους διορθωτές, που ήθελαν να αλλάξουν τις εκφράσεις μου». Παρόμοια και η περίπτωση του κοινωνιολόγου Ιγκόρ Στικς, ο οποίος γεννήθηκε στο Σαράγεβο, σπούδασε στο Ζάγκρεμπ και στο Παρίσι και πλέον ζει στο Βελιγράδι. «Πάντα ρωτάω τους μεταφραστές μου να μου πουν σε ποια γλώσσα γράφω, αλλά κανείς τους δεν ξέρει τι να μου απαντήσει», λέει χαριτολογώντας.

«Στο όνομα των υποτιθέμενων διαφορών μεταξύ των γλωσσών μας, ενισχύουμε τα ήδη υπάρχοντα σύνορα και υψώνουμε νέα τείχη. Οι γλωσσικές πολιτικές των τεσσάρων κρατών, που όλες τους επιμένουν στις διαφορές, έχουν ως συνέπεια πρακτικές ιδιαιτέρως επιζήμιες και επικίνδυνες, οι οποίες επιφέρουν την απαράδεκτη διάκριση των ατόμων, δυστυχώς διαδεδομένη μέχρι και στα παιδιά του σχολείου, ανάλογα με τη “μητρική γλώσσα” τους, γεγονός που καταλήγει στην ανατροφή γενεών γεμάτων με νεαρούς εθνικιστές», σημειώνει αγανακτισμένος ο Ράνκο Μπουγκάρσκι. Οι πρωτεργάτες της Διακήρυξης για την Κοινή Γλώσσα αποφεύγουν να εκφράσουν κάποια πολιτική προοπτική –η οποία αμέσως θα εκλαμβανόταν από τους εθνικιστικούς κύκλους των διαφορετικών χωρών ως μια «ένοχη» νοσταλγία για το πρώην ενιαίο κράτος. Όμως η ανταπόκριση που συνάντησε η πρωτοβουλία δείχνει ξεκάθαρα ότι οι πολίτες των Βαλκανίων σε μεγάλο βαθμό επιθυμούν να ξεπεράσουν τα εμπόδια που ορθώθηκαν εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα.

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

 

Έκαβσκη ή Γιέκαβσκη;

Τα σερβο-κροατικά συχνά παρουσιάζονται ως μια τεχνητή γλώσσα, ένα αμιγώς πολιτικό δημιούργημα του 19ου αιώνα. Πράγματι, η βούληση να ενοποιηθούν και να κανονικοποιηθούν τα ιδιώματα των σλαβικών πληθυσμών της Νότιας Ευρώπης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αναγνώριση της κοινής ταυτότητας αυτών των λαών, που την εποχή εκείνη βρίσκονταν υπό την κυριαρχία πολλών διαφορετικών πολιτικών οντοτήτων. Με τη Συνθήκη της Βιέννης, το 1850, οι Σέρβοι και Κροάτες διανοούμενοι συμφώνησαν να ενοποιήσουν τις τοπικές διαλέκτους της γλώσσας που θα έπαιρνε το όνομα «σερβοκροατική». Η τυποποίηση της γλώσσας έγινε από τον Σέρβο Βουκ Κάρατζιτς (1787-1864) και τον Κροάτη Λιούντεβιτ Γκάι (1809-1872), ηγέτη του ενωτικού ιλλυρικού κινήματος, που επιλέγει τη «στοκαβιανή» διάλεκτο (στόκαβσκη) για τις εφημερίδες του και για την οικοδόμηση της κροατικής λογοτεχνικής γλώσσας, παρ’ όλο που δεν την μιλούσαν στο Ζάγκρεμπ.

Η εξαιρετικά ιδιάζουσα περίπτωση της γαλλικής γλώσσας, όπως σχεδιάστηκε με το Διάταγμα της Villers-Cotterêts (1539), ως ένα στοιχείο κυριαρχίας που απέρρεε από τη βασιλική απολυταρχία και η οποία κωδικοποιήθηκε από πολύ νωρίς με τη δημιουργία της Γαλλικής Ακαδημίας (1635), δεν πρέπει να δημιουργεί πλάνες. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα δεν είχαν κωδικοποιηθεί ούτε η φιννική ούτε η γερμανική γλώσσα, ενώ τα σύγχρονα σουηδικά εμφανίστηκαν γύρω στο 1900. Στην Ελλάδα, η δημοτική, η επί πολλά χρόνια αγνοημένη λαϊκή εκδοχή της γλώσσας, αντικατέστησε επίσημα την αρχαϊκή μορφή της καθαρεύουσας το 1976. Στην πραγματικότητα, τα σερβοκροατικά κατατάσσονται ανάμεσα στις πρώτες ευρωπαϊκές γλώσσες που εναρμονίστηκαν.

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

 

Ωστόσο, η τυποποίηση αποδεχόταν την ύπαρξη περισσότερων γλωσσικών παραλλαγών. Πρώτα από όλα, επικύρωνε τη χρήση δύο αλφαβήτων, κυριλλικού και λατινικού, συνδεδεμένων με ένα αυστηρό σύστημα αντιστοίχισης: ορισμένα γράμματα του κυριλλικού σερβοκροατικού αλφαβήτου δεν υφίστανται στο ρωσικό ή στο βουλγαρικό αλφάβητο, ενώ το λατινικό αλφάβητο καταφεύγει σε διακριτικά σύμβολα για να εκφράσει ορισμένους ήχους –όπως το caron (σε μορφή ανεστραμμένης περισπωμένης), που τοποθετείται στο ž, το š και το č. Καθώς η φωνητική μεταγραφή της γλώσσας στηρίζεται στην αρχή που διατυπώθηκε από τον Κάρατζιτς («Γράψε όπως μιλάς!»), οι παραλλαγές στην προφορά γράφονται, κυρίως εκείνες που αφορούν τον ήχο «e», εξέλιξη του πρωταρχικού «iat» των σλαβικών γλωσσών. Αυτό θα δώσει τον ήχο «ε» στην «ξηρή» μορφή της γλώσσας (έκαβσκη, «εκαβιανή» προφορά), «γιε» ή «ίγιε» στην «υγρή» εκδοχή (γιέκαβσκη, «γιεκαβιανή» προφορά). Ο πειρασμός να «εθνικοποιηθούν» αυτές οι γλωσσικές παραλλαγές πάντοτε υπήρχε, καθιστώντας τη «εκαβιανή» εκδοχή χαρακτηριστική της γλώσσας που ομιλείται στη Σερβία, ενώ η «γιεκαβιανή» μορφή κυριαρχεί στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, στην Κροατία, όπως και στο Μαυροβούνιο. Στη Δαλματία και την Ίστρια (περιοχές της Κροατίας) υπάρχει ωστόσο μια τρίτη παραλλαγή, η επονομαζόμενη ίκαβσκη, που δεν αναγνωρίστηκε.

Σχετική εικόνα

Ταυτόχρονα, οι γλωσσολόγοι διακρίνουν τρεις ακόμη ομάδες διαλέκτων, αυτή τη φορά ανάλογα με τον τρόπο που θέτουν την ερωτηματική αντωνυμία «τι;»: τη στόκαβσκη, τη κάικαβσκη και την τσάκαβσκη. Η πρώτη μορφή είναι ευρέως διαδεδομένη, ενώ τις άλλες δύο δεν τις συναντάμε παρά σε ορισμένες περιοχές της Κροατίας (1). Αυτές οι διαφοροποιήσεις της διαλέκτου είναι γεωγραφικές, ενδεχομένως κοινωνικές, αλλά σε καμία περίπτωση «εθνικές»: ένας Βόσνιος, ένας Κροάτης και ένας Σέρβος στην ίδια πόλη ή περιοχή της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης μιλούν την ίδια γλωσσική μορφή, με την ίδια προφορά.

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

(1) Για την καλύτερη κατανόηση αυτής της γλωσσικής πολυπλοκότητας, πβ. Paul-Louis Thomas και Vladimir Osipov, «Grammaire du bosniaque-croate-monténégrin-serbe (BCMS)», Institut d’études slaves, Παρίσι, 2012.

Πηγή: Le Monde diplomatique 

ΜΟΛΙΣ ΕΠΑΝΕΚΔΟΘΗΚΕ!

(αφού εξαντλήθηκε από παντού)

Το μοναδικό βιβλίο-οδηγός για τα Βαλκάνια

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

 

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Εκδόσεις Πύρινος Κόσμος, 2017

Τα Βαλκάνια είναι μια τεράστια ομιχλώδης και, ανεξερεύνητη για τους περισσότερους Έλληνες, ενδοχώρα που εκτείνεται βορείως των συνόρων μας. Μια πραγματική Terra Incognita. Λένε πως είναι στοιχειωμένα: Διεισδύοντας υπεροπτικά από το Δούναβη προς τις ακτές της Μεσογείου, τα Βαλκάνια είναι ένα απέραντο κοιμητήριο άταφων, ανήσυχων αναμνήσεων, ανείπωτων βασάνων και ωμωτήτων και αδικαιώτης Ιστορίας. Στοιχειώμενα από φαντάσματα και δαίμονες του παρελθόντος, βαμπίρ και λυκάνθρωπους, αλλά και αδικοχαμένους, στους σύγχρονους πολλέμους, νεκρούς που ζητούν συνεχώς εκδίκηση. Οι άνθρωποι στα Βαλκάνια βρίσκονται συνεχώς κάτω από την επικυριαρχία των νεκρών τους, που μοιάζουν σα να είναι ζωντανοί επηρέαζοντας τις σκέψεις, την πολιτικη αλλά και την καθημερινότητα των ζωντανών κατοίκων της Βαλκανικής χερσονήσου. Στα στοιχειωμένα, νεκρόφιλα Βαλκάνια το παρελθόν είναι στοιχείο του παρόντος και οι νεκροί, ιστορικά ή μυθικά πρόσωπα, πανταχού παρόντες.Έτσι το φάντασμα του Βλαντ Τέπες σέρνεται ακόμη στους διαδρόμους του κάστρου στο Μπραν της Τρανσυλβανίας, και η σκιά του Ρήγα Φεραίου στους τοίχους του Πύργου Νεμπόϊσα στις όχθες του Δούναβη στο Βελιγράδι… Ή έτσι τουλάχιστον θέλει το πλούσιο φαντασιακό των βαλκανικών λαών, το οποίο και εξερευνούν εκτενώς και σε βάθος οι συγγραφείς αυτού του βιβλίου.

Το βιβλίο Στοιχειωμένα Βαλκάνια, που εξαντλήθηκε κι επανεκδόθηκε τον Μάιο του 2017 από τις εκδόσεις “Πύρινος Κόσμος”, συνεισφέρει μ’ έναν μοναδικό τρόπο στην ελληνική Βαλκανολογία. Δεν είναι ένα τυπικό βιβλίο μελέτης των Βαλκανίων. Αποτελεί περισσότερο έναν ιδιαίτερο «διανοητικό χάρτη», κατασκευασμένο από τον Γιώργο Στάμκο και τη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς, δύο Βαλκάνιους συγγραφείς με διαφορετική εθνική καταγωγή αλλά και κοσμοθέαση, που ταξιδεύει τον αναγνώστη, ορθολογικά και μεταφυσικά, στο πολυσύνθετο σύμπαν των Βαλκανίων. Εκφράζει την «αρσενική» και τη «θηλυκή» όψη των Βαλκανίων, τα οποία δεν τα αντιλαμβάνεται ασπρόμαυρα και αποσπασματικά, αλλά πολύχρωμα και συνθετικά.

Στις σελίδες του παρελαύνουν θέματα άγνωστης ιστορίας, σύγχρονης πολιτικής, ανθρωπογεωγραφίας, μεταφυσικής, παραδοξολογίας, θρύλοι και παραδόσεις της χερσονήσου μας. Η ιστορία και η γεωπολιτική μαζί με τη μεταφυσική και την παραδοξολογία. Το ορθολογικό μαζί με το φαντασιακό. Ο Δράκουλας Βλαντ Τέπες με τη Μπάμπα Βάνγκα, την Τυφλή Προφήτισσα των Βαλκανίων. Τσέτνικς και Παρτιζάνοι, μαζί με Βογόμιλους και Βλάχικη Μαγεία. Από τη Μαγική Κωνσταντινούπολη μέχρι τη Δαλματάι, κι από τη Θεσσαλονίκη των Μυστηρίων μέχρι το Μυστικό Βελιγράδι. Κοντολογίς είναι ένα βιβλίο-οδηγός για τα πραγματικά και τα ονειρικά Βαλκάνια. Το μοναδικό και το καλύτερο στο είδος του, σύμφωνα τόσο με ειδκούς όσο και με βιβλιόφιλους, που υπάρχει στην ελληνική γλώσσα. Απαραίτητο για όσους επιθυμούν να εξερευνήσουν τα Βαλκάνια. Πάνω απ’ όλα όμως είναι ένα βιβλίο φτιαγμένο από αγάπη και πραγματικό ενδιαφέρον για τη χερσόνησό μας και τους λαούς που κατοικούν σ’ αυτήν. Ένα βιβλίο, που αποτελεί απόσταγμα πολύχρονης μελέτης αλλά και βιωμάτων των δύο συγγραφέων του, που κτίζουν γέφυρε εκεί που οι άλλοι κτίζουν τείχη, πάνω στα βαλκανικά ζητήματα. Ένα βιβλίο που σας καλεί να εξερευνήσετε τα άγνωστα Στοιχειωμένα Βαλκάνια

 

 Σύνολο σελίδων: 400

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

1. ΜΥΣΤΙΚΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ: Μυστήρια στις Όχθες του Δούναβη

2. ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ:  Ένα Μυστικό Ταξίδι στην Ανατολική Σερβία

3.ΟΡΟΣ ΡΑΝΤΑΝ ΚΑΙ ΤΟ «ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ»: Τα Μυστικά της Σέρβικης «Πεντέλης»

4. ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η Σκιά μιας Μεσαιωνικής Αίρεσης που Στοιχειώνει τα Βαλκάνια

5. Η  ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ  ΤΩΝ   ΠΑΛAΙΩΝ  ΘΕΩΝ: O Νεοπαγανισμός στις Σλαβικές Χώρες των Βαλκανίων

6. Η ΚΟΚΚΙΝΗ «ΘΡΗΣΚΕΙΑ» ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ: Οι Θεοί της Προηγούμενης Θρησκείας Γίνονται Πάντα οι «Διάβολοι» της Επόμενης!

 7. ΤΣΕΤΝΙΚΣ ΚΑΙ ΠΑΡΤΙΖΑΝΟΙ: Το  Αντάρτικο των Τσέτνικς στη Σερβία (1941-1945) και οι Παρτιζάνοι του Τίτο

8. ΣΙΩΠΗΡΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ: Το Ολοκαύτωμα των Σέρβων από τους Κροάτες Ούστασι (1941-1945)

9. Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ: Το «Ιδιωτικό Βασίλειο» του Μάρκο Μιλόσεβιτς στο Ποζάρεβατς

10: ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ

11.ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΒΑΡΔΑΡΗΣ: Tα Μυστικά της Άλλης «Μακεδονίας» και η Βυζαντινή Διαμάχη για το Όνομα Μακεδονία

12. ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ DNA ΤΟΥ ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ; Η Διαμάχη για την Προέλευση των Αρχαίων Μακεδόνων και οι Ανορθόδοξες Έρευνες των Σκοπίων

 13. ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: Θρακικά Μυστήρια, Σλαβικός Μυστικισμός και Εξωγήινα Κρανία

14. VANGA: Η Τυφλή Προφήτισσα των Βαλκανίων

15 ΜΑΓΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ: Περιπλάνηση σε μια Αθάνατη Πόλη

16. ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΒΑΜΠΙΡ: Οι Νυχτερινοί Δαίμονες των Βαλκανίων

17. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΔΡΑΚΟΥΛΑ: Γιατί ο Βλαντ Τέπες Έγινε Βαμπίρ;

18. ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Βρυκολακιασμένοι και Νεραϊδοπαρμένοι Βαλκάνιοι

19. Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΖΟΥΓΚΟΡΙΕ: Ο Ισχυρότερος Θαυματουργός Τόπος των Καθολικών στα Βαλκάνια

20. ΙΕΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ: Κυνήγι Μαγισσών στα Δυτικά Βαλκάνια

21. ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ: H «Ιερή Γη» των Σέρβων στα Χέρια των Αλβανών

22. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ; Τα Νέα «Εθνικά Καθαρά» Βαλκάνια και Σενάρια Επαναχάραξης των Συνόρων

23. Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ: Οι «Αστικοί Θρύλοι» της Μυστικής Πρωτεύουσας των Βαλκανίων  

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 25 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 20% και ΔΩΡΕΑΝ  τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω  ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας

Μόνον με 20 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

Gefyra Drina

 

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

  

Σκέψεις στο Πνεύμα των Βογόμιλων

Σκέψεις στο Πνεύμα των Βογόμιλων

Γράφει ο Δημήτρης Σκάλτσας Αργυρός 

 

Νιώθοντας βαθιά μέσα μου γνωστικιστής- αν και σε ένα άλλο βαθμό α-γνωστικιστής , όσο  και συγκρητιστής – και σε αυτή την βαθιά- αντιφατική-  πίστη μου, στηρίζω και την έλξη που μου ασκεί το αιρετικό Ισλάμ, οι Σούφι, οι Δερβίσηδες , οι Μπεκτασί , διάβασα με πάθος το βιβλίο του Γ. ΣΤΑΜΚΟΥ : «οι πρόδρομοι των Βογόμιλων .

Με το που το διάβασα, έγραψα στο Facebook ένα σχόλιο που δημοσιεύτηκε και στο ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η άποψη ενός αναγνώστη που το διάβασε σε 40 βαθμούς υπό Σκιάν

Σε αυτό το σημείωμα θα συνεχίσω την αναστοχαστική ανάγνωση του βιβλίου και θα δημοσιεύσω κάποιες περαιτέρω σκέψεις, στο ίδιο περίπου καμβά  με το πρώτο σχόλιο, ενταγμένο όμως σε μια συνολικότερη λογική,  που υπερβαίνει τα θέματα που συζητάει το βιβλίο του Γ. ΣΤΑΜΚΟΥ.

Από την αταξική στην ταξική   

Δεν ξεκίνησαν και ούτε εξελίχθησαν όλα αυτόματα και κυρίως γραμμικά: Ήταν όμως  κάπου στην νεολιθική περίοδο – σε μια  χρονική περίοδο χιλιάδων ετών- που την θέση της πρωτόγονης αταξικής κοινωνίας, την παίρνει η ταξική κοινωνία. Η ανάμνηση αυτή της πρώτης αταξικής κοινωνίας έχει περάσει σε όλες τις θρησκευτικού/ φιλοσοφικού τύπου αναγνώσεις περί αρχικής παραδεισένιας και ιδεατής κατάστασης.

‘Ύστερα ήρθε η βάρβαρη εποχή του χαλκού και η ακόμη πιο βάρβαρη εποχή του σιδήρου, με τους  ισχυρούς να σκλαβώνουν τους ανίσχυρους. Τα πράγματα άρχισαν να ισορροπούν στην κλασική Ελληνική αρχαιότητα: Με την δικαιοσύνη , την ύβρη και την νέμεση να αγωνίζονται για το πια αξία, για το πια δύναμη θα κυριαρχήσει.

Πρόκειται για ένα  αδυσώπητο  συνεχή αγώνα  ενάντια στην βαρβαρότητα της εξουσίας. Με  την τραγικότητα, τις τραγωδίες, την  ποίηση, το έπος, τα μυστήρια και τους μύστες και στην συνέχεια την φιλοσοφία να αποτελούν το αντίπαλο δέος σε αυτή την βάρβαρη εξουσία.

Μέση Οδός: η Θρησκεία

Η θρησκεία – ή κάθε μορφής θρησκεία- κρατούσε και κρατάει μια ενδιάμεση στάση, επιχειρώντας να συμβιβάσει τα αντίπαλα και ανταγωνιστικά  συμφέροντα, μεταφέροντας την σύγκρουση στο κόσμο των ιδεών, μιλώντας για μια παραδεισένια κατάσταση που κάπου χάθηκε όταν οι άνθρωποι αμφισβήτησαν την θεϊκή εξουσία. Και αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι άνθρωποι για να βρουν τον εαυτό τους, για να βρουν την ευτυχία,  να απαιτείται να μεταφέρουν την δική τους αυτεξούσια ελευθερία, την δική τους ελεύθερη βούληση,  στην θεία δύναμη.  Με τους ιερείς  και τους παπάδες- της κάθε θρησκείας- να παίζουν το ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ του ανθρώπου και του θεού.

Το κοινό μοτίβο στις θρησκείες και ειδικότερα στις μονοθεϊστικές θρησκείες  θεωρούσε πως  ο υπάρχον κόσμος δεν ήταν ο καλύτερος που μπορούσε να υπάρξει και πως η βαρβαρότητα, η αμαρτία έχουν κυριαρχήσει σε αυτό τον κόσμο, Με το μεσσία ή τους μεσσίες να καλούνται να σώσουν αυτό τον κόσμο από την αμαρτία και την καταστροφή. Μεσσίας και μεσσίες στέλνει ο θεός, όπως και τον υιό του για να ξανακερδίσει τον κόσμο από τις σατανικές δυνάμεις.  Με τον γνωστικισμό να επιχειρεί μια εναλλακτική ανάγνωση: ο υπάρχον κόσμος τον δημιούργησε ένας κακός  δημιουργός , ένας κακός θεός.

Το παραπάνω μοτίβο απέκτησε πολλές μορφές,  με τον Εβραϊσμό πήρε ιστορικό χαρακτήρα, ενώ με τον χριστιανισμό απόκτησε μια οικουμενικότητα, οικουμενικότητα της συνάντησης του Εβραϊσμού με το Ελληνορωμαϊκό πνεύμα.  Όμως δεν φτάνει μόνο η οικουμενικότητα του πνεύματος  του και των λόγων του: Ο Χριστιανισμός μετατράπηκε σε παγκόσμια θρησκεία μέσω της μετατροπής του σε κρατική θρησκεία, έχοντας τον μονοπώλιο στην θρησκευτική πίστη, θέτοντας στην παρανομία κάθε άλλη θρησκευτική πίστη.

Στον  Ελληνιστικό κόσμο γεννήθηκε ο  Γνωστικισμός

Στην φάση της μετάβασης, αυτής της βραδέως και πολύχρονης, μετάβασης, από την αρχαιότητα στην μεσαιωνική εποχή και στα πλαίσια του Ελληνιστικού περιβάλλοντος, ένα περιβάλλον που ευνοούσε τον εκλεκτικισμό και τον συγκρητισμό,  γεννήθηκε ο γνωστικισμός.

Γεννήθηκε ως ιερή αναρχία,  ως αρνητής, ως ένας καθολικός αρνητής των πάντων, σε αντίθεση και αντιπαράθεση με τα κυρίαρχα ρεύματα της πνευματικής και κοσμικής εξουσίας.

Πρόκειται για ένα πολύμορφο σύμπαν αρνητών αυτού του κόσμου, για ένα ιερό αναρχικό συγκρητισμό  που συνδύαζε στον ένα ή στον άλλο βαθμό  τον ζωροαστρισμό, τον ιουδαϊσμό, τον νεοπλατωνισμό και τον αιγυπτιακό και Χαλδαϊκό μυστικισμό.

Οι  γνωστικοί, το σύμπαν το γνωστικών, στην αρχή κινήθηκαν  σε σχέση, μια σχέση αγάπης και μίσους  και αντίθεση με τον χριστιανισμό για να καταλήξουν στην συνέχεια να διώκονται  από την καθεστωτική χριστιανική ελληνορωμαϊκή θρησκεία.

Από αυτούς τους ιερούς αναρχικούς, τους γνωστικούς  ξεκινά και  το βιβλίο του Γιώργου Στάμκου: «Οι πρόδομοι των Βογόμιλων στην σκιά του άλλου θεού» μιλώντας ο συγγραφέας για την ιστορία αυτών των αιρετικών της πίστης, μια ιστορία που ξεκινά από τους γνωστικούς, του μανιχαίους, για να καταλήξει στους παυλικιανούς και στους Βογόμιλους. Είναι ο πρώτος τόμος μιας 3τομης παρουσίασης της αίρεσης των Βογόμιλων.

Οι αρνητές του κόσμου δεν μπορούν να νικήσουν

Μιλάμε για την παρουσίαση μιας αναρχικής θρησκευτικής αίρεσης που εκ των πραγμάτων δεν μπορούσε να νικήσει τους κυνικά πραγματιστές χριστιανούς. Αυτούς που για να επιβάλουν το μονοπώλιο της πνευματικής/ κοσμικής εξουσίας,  μετατράπηκαν σε μια κοινή κοσμική εξουσία δίπλα ή και μαζί με τους αυτοκράτορες και πάσης φύσεως εξουσιαστές.

Δυστυχώς ή και σε ένα βαθμό και ευτυχώς μια απόλυτη άρνηση αυτού του θλιβερού κόσμου δεν μπορεί να νικήσει. Μια τέτοιου τύπου καθολική άρνηση θα οδηγούσε τα πράγματα και τις καταστάσεις όχι μόνο σε μια καθολική ανατροπή, αλλά σε καθολική καταστροφή. Και αυτό δεν το φοβούνται μόνο οι εξουσίες που θα χάσουν το μονοπώλιο τους, τον φοβούνται και οι απλοί άνθρωποι που   παρόλο που ζουν συχνά μες στην βαρβαρότητα,  φοβούνται τις δαπανηρές- σε ζωές, συναισθήματα και υλικά αγαθά- αλλαγές.

Και ίσως και να χουν και δίκαιο στο βαθμό που αυτό που θα το διαδεχτεί δεν είναι πάντα καλύτερο από αυτό που υπάρχει, πόσο μάλλον που οι γνωστικοί μιλούσαν για ένα κόσμο έξω από εμάς, έξω από την ύλη, από τα δημιουργήματα της τελευταίας ακόμη και αν είναι η τεκνοποίηση, σε κάθε περίπτωση ο ιερός αναρχισμός των γνωστικών ήταν για πολύ λίγους, για πολύ εκλεκτούς, όπως άλλωστε είναι κάθε καθαρός αναρχισμός.

Γνωστικοί/ ορθόδοξοι: η μάχη συνεχίζεται

Και όμως μες στην ήττα τους- αυτό το υπόγειο ρεύμα καθολικής ανατροπής- έπαιξε και παίζει τον ιστορικό της ρόλο.  Η  ιστορία αυτών των  αιρέσεων έπαιξε το ρόλο της, έτσι ώστε να γεννηθούν στην εποχή του διαφωτισμού, τα πάσης φύσεως ανατρεπτικά ρεύματα, τα κοσμικά ανατρεπτικά ρεύματα  που ανατρέψαν τους βασιλιάδες και τους τσάρους.

Φυσικά η ιστορική διαλεκτική παραμένει αμείλικτη: Τα κοσμικά ανατρεπτικά ρεύματα μετατράπηκαν στο αντίθετο τους: Από καθολικούς αρνητές , γνωστικής υφής, μετατράπηκαν σε ορθόδοξους δογματικούς – και ταυτόχρονα πραγματιστές- εξουσιαστές.

Σε ένα πολιτικό επίπεδο αυτό το συναντούμε στην ολότητα τους στην σοβιετική ορθοδοξία και στις αιρετικές του εκδοχές με τους τροτσκιστές να παραμένουν-φύση και θέση- γνωστικιστές στο βαθμό που δεν κατάφεραν πουθενά  να κατακτήσουν την εξουσία, όπως πχ  την κατάκτησαν οι γκεβαριστές και οι μαοϊκοί.

Μιλάμε για μια κοσμική εξουσία που όμως αν ξύσουμε  το περίβλημα της θα δούμε μια θρησκευτικού τύπου- υλιστική- πίστη. Όπως αντίστοιχα το ίδιο θα δούμε και στα  ανατρεπτικά κινήματα: Και εκεί αν ξύσουμε το περίβλημα θα δούμε μια γνωστικού/μανιχαιστικού/ μεσσιανικού  τύπου – υλιστική- πίστη.

Και ταυτόχρονα ισχύει και το αντίθετο:  Μια ορθόδοξη εξουσιαστική πίστη, δεν θα μπορούσε να κρατηθεί στην εξουσία,  δίχως την  γνωστική της πλευρά. Και κάθε γνωστική οπτική έχει μια ορθόδοξη λογική αποκαλυπτικής δογματικής αλήθειας και αυτό το συναντούμε όταν και εφόσον ένα τέτοιο ρεύμα κατακτήσει την εξουσία.

Τότε αν επιθυμεί να παραμείνει στην εξουσία, θα πρέπει να αποσύρει το γνωστικό μανδύα, κρατώντας την ορθόδοξη δογματική δοξασία, διαφορετικά θα χάσει την εξουσία επί του κόσμου τούτο, διατηρώντας την επαναστατική γνωστική  του αφέλεια.

Ταυτόχρονα όμως αυτό συνεπάγεται τον βοναπαρτισμό κάθε επαναστατικού εγχειρήματος που οδηγεί στην ήττα και τον  εκφυλισμό  των επαναστάσεων ως απόρροια της μετατροπής του γνωστικισμού σε δογματική εξουσιαστική ορθοδοξία. Και αυτό είναι ένα ιστορικό μάθημα που διαρκώς επαναλαμβάνεται και διαρκώς κανένας δεν το μαθαίνει.

Η επανάσταση πάντα  χάνει και έτσι κερδίζει…

Κάποιοι θα μου πουν: Μα  έτσι  η επανάσταση όχι μόνο  είναι ανώφελη αλλά και επιζήμια. Και ίσως να χουν και δίκαιο,  αν και εγώ έχω μια άλλη άποψη: Παρά την ήττα και τον εκφυλισμό των επαναστάσεων αυτές παραμένουν οι μαμές που γεννούν τις νέες καταστάσεις, γεννοβολούν τις νέες συνθήκες, ανεξάρτητα από την ήττα και τον εκφυλισμό τους.

Ένα κίνημα άρνησης αυτού του κόσμου, ανατρέπει τις συνθήκες μόνο που για να  νικήσει αναγκάζεται σε ένα μεγάλο βαθμό να τον διαχειριστεί, συνδυάζοντας τις νέες συνθήκες με τις παλιές και ταυτόχρονα το ίδιο μετατρέπεται στο αντίθετο του, σε ένα βοναπαρτίστικο ρεύμα

Οι νέες καταστάσεις όμως- σε σχετική έκπτωση, σε σχέση με τα  θεωρητικά εργαλεία- αποκτούν υλική βάση, με αποτέλεσμα να έχουμε κοινωνική εξέλιξη. Ο βοναπαρτισμός που οδηγεί στην εκφυλισμό και στην ήττα την επαναστατική διαδικασία δεν είναι οντολογικά δυνατός έτσι ώστε να καταστρέψει όλες τις κατακτήσεις της επανάστασης.

Ούτε οντολογικά δυνατή, είναι μια καθαρή αντεπαναστατική κατάσταση να επαναφέρει την πρότερη προεπαναστατική κατάσταση. Η βαρβαρότητα μιας αντεπανάστασης είναι μια αρνητικά οντολογική εκδοχή των πραγμάτων και δεν συνιστά μια θετική εκδοχή που θα στρατεύσει την μεγάλη πλειοψηφία. Η   ιστορία έχει οδηγήσει τα πράγματα μπροστά και καμιά, μα καμία αντεπανάσταση, δεν δύναται να οδηγήσει τα πράγματα σε πρότερες κοινωνικές συνθήκες.

Και αυτό δεν το είδαμε μόνο στην μεγάλη Γαλλική Επανάσταση αλλά ακόμη και στην Ρώσικη. Παρά την καταιγίδα του νεοφιλελευθερισμού- που είναι μια πραγματιστική κυνική αντιστροφή του γνωστικιστικού/ μανιχαιστικού χαρακτήρα του φιλελευθερισμού- η μανιχαιστικού τύπου, μεσσιανική σύνδεση της παγκόσμιας προλεταριακής ισοελευθερίας, δεν έχει χάσει την επαναστατική της φόρτιση.

Φυσικά 28 χρόνια ύστερα από το «1989» η εν λόγω επαναστατική φόρτιση δεν έχει βρει ακόμη τα εργαλεία για να επανεμφανιστεί, αυτό δεν συνεπάγεται πως δεν συνεχίζει να τρομοκρατεί τους εξουσιαστές. Με την απουσία αυτών των εργαλείων να χρεώνεται τόσο σε αντικειμενικούς όσο και υποκειμενικούς λόγους. Εργαλεία που  δεν θα είναι επανάληψη του 20ού αιώνα αλλά θα είναι προϊόν της νέας εποχής, δημιούργημα των νέων συνθηκών που σε ένα μεγάλο βαθμό θα είναι έκφραση της τεχνολογικής εποχής μας. Οι «ελεύθεροι συνεταιρισμένοι παραγωγοί» ή θα είναι υποκειμενική/ αντικειμενική  ενότητα των νέων παραγωγικών δυνάμεων ή δεν θα υπάρξει.

Κατά συνέπεια το επαναστατικό όνειρο των Βογόμιλων συνεχίζει να ζει και με την πρώτη αφορμή ντύνεται την ιστορική του φορεσιά, ανατρέποντας την κάθε φορά υπάρχουσα κατάσταση πραγμάτων. Στην συνεχεία ή ηττάται ή εκφυλίζεται στο αντίθετο του, μα σε κάθε περίπτωση είναι αυτή η κινητήριος ενέργεια που οδηγεί την ανθρώπινη εξέλιξη.

Από την ταξική στην αταξική

Και από αυτή την παραπάνω οπτική ίσως και να είναι αυτό το πεδίο δυνάμεων που ενοποιεί τον Πλάτων και τον Πρωταγόρα. Ο Πλάτων ως ένας αρνητής αυτού του κόσμου βλέπει την αλήθεια στο κόσμο των ιδεών, σε ένα μυθικό παρελθόν, στο κόσμο της ανάμνησης. Ο Πρωταγόρας πάλι είναι οπαδός της γνωστικής, κοινωνικής, πολιτικής εξέλιξης, βλέπει το μέλλον μπροστά σε μια ισοελεύθερη δημοκρατία.

Καμιά επανάσταση δεν νικάει  δίχως την καθολική άρνηση αυτού του κόσμου, δίχως να μιλάει στο όνομα των ιδεών, στο όνομα ενός ιδεατού κόσμου που ίσως και να προϋπήρχε,  αλλά σίγουρα θα πρέπει να υπάρξει και στο μέλλον. Δεν φτάνει η ανάμνηση, έστω και αν είναι η πλατωνική ανάμνηση, ούτε μια στείρα εξελικτική – γραμμική – θεώρηση των πραγμάτων.

Ο αναστοχασμός είναι  αναγκαίος να εκκινεί από τον κόσμο της ανάμνησης, της πλατωνικής ανάμνησης των ιδεών, από τον κόσμο της  Αλήθειας, για να συναντήσει την δυνατότητες που γεννάει η κάθε φορά πραγματικότητα. Και αυτό συνεπάγεται εξέλιξη και ανάπτυξη, μια αντιφατική και συγκρουσιακή διαδικασία κατάκτησης της γνώσης, της επιστήμης, της δημοκρατίας και της τεχνικής.

Έστω και αν αυτό  οδηγήσει τα πράγματα σε ένα συνδυασμό του κόσμου  που θέλει να δημιουργήσει και αυτού που υπάρχει. Έστω και αν οδηγήσει στο βοναπαρτισμό και την προδοσία, μα μόνο έτσι εξελίσσεται η ανθρωπότητα.

Ούτε η πρωτόγονη αταξική κοινωνία ήταν ο κήπος της Εδέμ, μα ούτε και μια μελλοντική αταξική κοινωνία θα είναι ο κήπος της Εδέμ. Είτε ως παιδία ενός κακού δημιουργού, είτε ως παιδιά ενός καλού δημιουργού, είτε ως παιδιά της κοσμικής τυχαιότητας διατρέχουμε το χρόνο μας σε αυτό το τόπο, κατακτώντας την γνώση, κατανοώντας τι είμαστε ή αντίθετα περνάμε την ζωή μας λίγο καλύτερα από τα ζώα,  μόνο με τα ένστικτα. Και πολλές φορές την περνάμε χειρότερα από ζώα.

Σε κάθε περίπτωση παραμένουμε  άνθρωποι, και οι  άνθρωποι παρά την «θεϊκή σπίθα» που έχουμε, παραμένουμε μια ενότητα αντιφατικών και αντιθετικών καταστάσεων και  πραγμάτων. Και αυτό συνεπάγεται μια ανοικτή αντιφατική και αντιθετική διαδικασία, που ίσως και να μην τελειώσει, ούτε σε μια μελλοντική αταξική κοινωνία.

Και από αυτή την οπτική αναστοχάζοντας  μια ανατροπή, παραμένουμε γνωστικοί και Βογόμιλοι,   θέλοντας όμως να μετατρέψουμε σε πράξη τους στοχασμούς μας δεν μπορούμε να κτίσουμε μια εκκλησία, ανεξάρτητα του τιμήματος που θα πληρώσουμε.

Και αυτό ισχύει και στην περίπτωση του προτάγματος των «ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών», που θέτει ως στοίχημα να ενοποιήσει αυτό που παραπάνω περιέγραψα ως ενότητα Πλάτωνα- Πρωταγόρα.

Δηλαδή την ενότητα ενός μεσσιανικού γνωστικού και μανιχαιστικού παρελθόντος και μέλλοντος και μιας εξελικτικής διαδικασίας που συσχετίζεται με την παραγωγή και την κατάκτηση  της γνώσης, της επιστήμης και  της τεχνολογίας.  Όπως και με ένα αντιφατικό- και ημιτελή – τρόπο παρουσίασα και στο βιβλίο μου «οι δυναμικές της χειραφέτησης».

Σε κάθε περίπτωση για τους εραστές της γνώσης και της αναζήτησης, για όσους έχουν ανοικτό πνεύμα και καθαρή καρδία,  συνιστώ το βιβλίο του Γ. ΣΤΑΜΚΟΥ: «Οι πρόδομοι των Βογόμιλων στην σκιά του άλλου θεού»

ΠΗΓΗ: http://argiros.net/?p=7958

ΑΡΗΣ ΠΟΥΛΙΑΝΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΡΧΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΩΝ ΠΕΤΡΑΛΩΝΩΝ

S

ΑΡΗΣ ΠΟΥΛΙΑΝΟΣ

ΚΑΙ Ο ΑΡΧΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΩΝ ΠΕΤΡΑΛΩΝΩΝ

«Η περιοχή της Ελλάδας είναι η κοιτίδα του ανθρώπινου είδους!»

Αποκλειστική Συνέντευξη στον ΓΙΩΡΓΟ ΣΤΑΜΚΟ

Στις 16 Σεπτεμβρίου του 1960 ανακαλύφθηκε από τον χωρικό Χρήστο Σαρηγιαννίδη ένα ανθρώπινο κρανίο κολλημένο μέσα σ’ ένα σταλαγμίτη του σπηλαίου των Πετραλώνων, το οποίο είχε ανακαλυφθεί ένα μόλις χρόνο νωρίτερα (1959). Γρήγορα έγινε αντιληπτό πως αυτό το απολιθωμένο κρανίο ήταν ένα σημαντικότατο εύρημα που θα άλλαζε την εικόνα για το παρελθόν του ανθρώπινου είδους. Αν και οι πρώτοι ειδικοί το θεωρούσαν το πολύ 200.000 ετών παλιό ο καθηγητής Άρης Πουλιανός, που τότε δίδασκε ανθρωπολογία στη Μόσχα, υποστήριζε πως το κρανίο αυτό είχε ηλικία πολύ παλαιότερη. Ο Πουλιανός ήταν ήδη γνωστός από τη μελέτη του Η Προέλευση των Ελλήνων (1961), που βασίστηκε σε κρανιολογικές και ανθρωπομετρικές μελέτες των σύγχρονων ελληνικών πληθυσμών. Με αυτές τις μελέτες έδειξε ότι ο ελληνικός λαός είναι αυτόχθονας και ότι είναι κοινές οι ρίζες του με αυτές των αρχαίων Ελλήνων. Ο Πουλιανός είδε για πρώτη φορά από κοντά το κρανίο του αρχάνθρωπου των Πετραλώνων, όταν ο Γερμανός ανθρωπολόγος Ε. Μπράιτινγκερ (E. Breitinger) το παρουσίασε στο 7ο Συνέδριο Ανθρωπολογίας στη Μόσχα. Αμέσως κατάλαβε πως η ηλικία του ήταν πολύ παλαιότερη απ’ όσο πίστευαν και πήρε την απόφαση να αφιερώσει τη ζωή του για να το μελετήσει. Με πρόσκληση λοιπόν του τότε πρωθυπουργού της Ελλάδας Κωνσταντίνου Καραμανλή ο καθηγητής Άρης Πουλιανός επέστρεψε στην Ελλάδα και στις 7 Ιανουαρίου του 1965 ανέλαβε τις έρευνες στο σπήλαιο των Πετραλώνων…

Αποτέλεσμα εικόνας για αρης πουλιανός

Ο Άρης Πουλιανός γεννήθηκε το 1924 στην Ικαρία, μεγάλωσε στην Αθήνα, αλλά βρέθηκε στις ΗΠΑ, όπου και σπούδασε Βιολογία. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Ελλάδα όπου πολέμησε μαζί με τους αντάρτες στα βουνά της βόρειας Ελλάδας. Το 1948 βρέθηκε ως πολιτικός πρόσφυγας στη Σοβιετική Ένωση και συγκεκριμένα στην Τασκένδη του Καζακστάν. Στη Σοβιετική Ένωση άρχισε τις ανθρωπολογικές του έρευνες και απέκτησε το διδακτορικό του με τη περίφημη μελέτη του για την προέλευση των Ελλήνων. Το 1965 επέστρεψε στην Ελλάδα και αφιερώθηκε στις ανασκαφές του σπηλαίου των Πετραλώνων και στη μελέτη του κρανίου και των οστών του αρχανθρώπου. Το 1967, εξαιτίας τού στρατιωτικού πραξικοπήματος, ο Πουλιανός απομακρύνθηκε για λίγους μήνες από τη θέση του και εξορίστηκε σε Γιάρο και Λέρο. Το 1968 επανήλθε στη θέση του αλλά οι ανασκαφές του διακόπτονται συχνά από το δικτατορικό καθεστώς.

Την ίδια περίοδο ανακαλύπτεται η ύπαρξη διατεταγμένης στρωματογραφίας που ξεπερνά τις 700.000 χρόνια και διαπιστώνεται η ανθρώπινη παρουσία στο σπήλαιο των Πετραλώνων με την αποκάλυψη παλαιολιθικών εργαλείων τής ίδιας ηλικίας και τα ίχνη της αρχαιότερης μέχρι σήμερα φωτιάς που είχε ανάψει ποτέ ανθρώπινο χέρι. Το 1976 ο χώρος του σπηλαίου απαλλοτριώθηκε από τον ΕΟΤ και υπό το καθεστώς ειδικής σύμβασης ανατέθηκε στην Ανθρωπολογική Εταιρεία Ελλάδος, η επιστημονική αξιοποίηση και προβολή σπηλαίου και ευρημάτων. Οι ανασκαφές τού Άρη Πουλιανού συνεχίστηκαν μέχρι το 1983, οπότε αυτός και οι συνεργάτες του εκδιώχθηκαν δια της βίας από το σπήλαιο, το οποίο και κατέλαβαν άνθρωποι του ΑΠΘ. Το 1997 η Ανθρωπολογική Εταιρεία Ελλάδος, δικαιωμένη ύστερα από 15ετή δικαστικό αγώνα, τόσο στον Άρειο Πάγο όσο και το Συμβούλιο της Επικρατείας, επανήλθε στο χώρο τού σπηλαίου. Από τότε ο ΕΟΤ και το Υπουργείο Πολιτισμού προσπαθούν με κάθε τρόπο να καταστήσουν ανενεργές τις Δικαστικές Αποφάσεις και να εκδιώξουν τον Άρη Πουλιανό και την Ανθρωπολογική Εταιρεία από τον χώρο του σπηλαίου.

Ο Άρης Πουλιανός, 93 χρονών σήμερα (το 2017), συνεχίζει με πάθος τις έρευνες του και επιμένει να υποστηρίζει τις «αιρετικές» θέσεις του ότι η προέλευση όχι μόνον των Ελλήνων, αλλά και ολόκληρης της ανθρωπότητας, είναι από τον ελλαδικό χώρο πριν από πολλά εκατομμύρια χρόνια. Τον συνάντησα μια όμορφη ανοιξιάτικη μέρα –ήταν αρχές Απρίλη του 2006–, στα γραφεία της Ανθρωπολογικής Εταιρείας στο σπήλαιο των Πετραλώνων. Ήταν ευδιάθετος και προθυμοποιήθηκε να υποστεί την τρίωρη «ανάκριση» μου. Το αποτέλεσμα της μπορείτε να το απολαύσετε στη συνέχεια και να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα…

Γιώργος Στάμκος

Ο Άρης Πουλιανός παρουσιάζει στον Γιώργο Στάμκο τα ευρύματα στο σπήλαιο των Πετραλώνων και αναπτύσσει την ανθρωπολογική του θεωρία για την καταγωγή του αρχανθρώπου από την περιοχή της σημερινής Ελλάδας και των Βαλκανίων.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ: Κύριε Πουλιανέ, πως ξεκίνησε το ενδιαφέρον σας για την ανθρωπολογία;

Ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, όταν βρέθηκα ως αντάρτης σε διάφορα βουνά της βόρειας Ελλάδας και της Πίνδου. Εκεί συνάντησα εκτός από Έλληνες αντάρτες, Βλάχους, Πομάκους, Σλαβομακεδόνες, πολλούς τουρκόφωνους… δηλαδή λαό διαφορετικό και ποικιλόμορφο. Τότε, το 1948, άρχισα να αναρωτιέμαι «ποιοι είμαστε όλοι εμείς;». Κι έτσι, όταν καταφύγαμε στην Τασκένδη, έχοντας στην κατοχή μου πτυχίο Βιολογίας από την Αμερική, είπα να μάθω ποιοι είναι οι Έλληνες, ποιος λαός είναι, πως άρχισε να μιλάει διαφορετικές γλώσσες. Διότι οι Βλάχοι μιλούν το ιδίωμα το Βλαχικό, το ίδιο και οι Σλαβομακεδόνες…

Αυτό είναι που με ώθησε να επιδοθώ στην ανθρωπολογία. Είχα βλέπετε ένα μεγάλο προνόμιο. Ήμασταν 20.000 πολιτικοί πρόσφυγες στην Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας. Για έναν ανθρωπολόγο όλοι αυτοί οι άνθρωποι ήταν τρομερά «δείγματα», που δεν τα βρίσκεις εύκολα. Τόσους ανθρώπους συγκεντρωμένους σ’ ένα σημείο. Έτσι άρχισα να μετρώ τα χαρακτηριστικά τους, να κάνω δηλαδή ανθρωπομετρία. Τη μια μέρα Βλάχους, την άλλη Σλαβομακεδόνες, Έλληνες Μακεδόνες, Ηπειρώτες, Ποντίους… Είχα τη σπάνια τύχη να έχω όλα τα «φασόλια ανακατεμένα στο ίδιο σακούλι και να τα μετράω». Στην ανθρωπολογία δεν έχουμε εύκολα αυτό το προνόμιο συγκέντρωσης ετερόκλητων στοιχείων ενός λαού σε ένα μέρος. Ο πόλεμος όμως εκπάτρισε πάρα πολλούς και στην Τασκένδη τους είχα συγκεντρωμένους και μπορούσα μέρα νύχτα να μετρώ τα χαρακτηριστικά τους. Και τα μετρικά και τα ανθρωπογνωστικά. Έπαιρνα γύρω στα 100 γνωρίσματα από κάθε άτομο, ασχολιόμουν δηλαδή γύρω στα 15 λεπτά με τον καθένα. Έτσι, κοντά στην ατυχία της πολιτικής εξορίας, είχα και την ευκαιρία να κάνω μια σπάνια ανθρωπομετρική μελέτη που με οδήγησε σε χρήσιμα συμπεράσματα σχετικά με την καταγωγή των Ελλήνων.

Πως αποδέχθηκε τις έρευνες σας το πανεπιστημιακό Κατεστημένο της Μόσχας;

Μετά, όταν πλέον εγώ βρήκα κάποια άκρη, άρχισα να επεξεργάζομαι τα δεδομένα στατιστικά, δηλαδή μαθηματικά. Κατέληξα έτσι στο συμπέρασμα πως όλος αυτός ο πληθυσμός είχε κοινή ρίζα, μια ρίζα, και φοβήθηκα γιατί τότε εκεί είχαμε τη θεωρία του Ζαχαριάδη ότι είμαστε λαοί προερχόμενοι από το Βυζάντιο. Στη μελέτη μου όμως έβγαιναν τα γνωρίσματα πολύ μα πολύ αρχαία, πέραν της Νεολιθικής Εποχής. Πάω λοιπόν στον καθηγητή μου της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών και του λέω: «Ξέρετε εγώ δε θα συνεχίσω, τα παρατάω». «Γιατί;» με ρώτησε εκείνος. «Γιατί θα με φέρετε σε αντίθεση με το… Κόμμα. Αλλιώς τα βλέπουν εκείνοι, άλλα συμπεράσματα έχω βγάλει εγώ κι έτσι δεν θα ήθελα να ανακατευθώ στα πολιτικά, διότι το θέμα είναι πολιτικό », του απάντησα. «Θα τα πούμε στη συνέλευση», μου απάντησε. Κάλεσε λοιπόν μια συνέλευση του ανθρωπολογικού τμήματος της Ακαδημίας Επιστημών κι εκεί με ρωτάνε: «Μπορείς να μας βρεις 150 άτομα που να ήρθαν τα τελευταία χρόνια από την Ελλάδα ως πολιτικοί πρόσφυγες για τα μελετήσουμε;» Εγώ βέβαια είχα συγκεντρώσει τα ανθρωπομετρικά στοιχεία χιλιάδων… Μου είπαν να φέρω ένα δείγμα Ελλήνων στο τμήμα Φυλετικής της Ακαδημίας για να τους μελετήσουν και να εξακριβώσουν τα όσα ανακάλυψα. Άρχισαν να έρχονται λοιπόν εκεί οι Έλληνες και τους μέτραγε ο ίδιος ο καθηγητής και τα αποτελέσματα τα συνέκρινε με τα δικά μου των χιλιάδων. Κατόπιν κάλεσε το τμήμα της Φυλετικής και του είπε «να με υποχρεώσουν» να συνεχίσω τις έρευνες μου. Κι έτσι έγραψα το βιβλίο Η Προέλευση των Ελλήνων. Το τελείωσα το 1960 και το 1961 πήρα το διδακτορικό μου στη Μόσχα. Εκεί υποβάλεις πάντα το διδακτορικό σου σε άλλη σχολή, για να μην υπάρχουν γνωστοί και επηρεάσουν και μάλιστα ανακοίνωναν την ημέρα στις εφημερίδες 15 μέρες πριν…

Εγώ ήμουν ήδη βιολόγος πριν από τον πόλεμο. Γεννήθηκα στην Ικαρία και τέλειωσα το Γυμνάσιο στην Αθήνα. Σπούδασα όμως στην Αμερική. Οι γονείς μου ζούσαν στη Νέα Υόρκη πριν από τον πόλεμο. Και με πήραν εκεί. Μετά, κατά τη διάρκεια του πολέμου, εμείς οι Έλληνες της Νέας Υόρκης πήραμε ένα αντιτορπιλικό σκάφος, για την ακρίβεια «κλέψαμε» ένα αντιτορπιλικό. Την επιχείρηση την οργάνωσε το ΚΚΕ… (γελάει).

Και τι έγινε στη συνέχεια;

Μετά τη διατριβή μου ήρθε από την Ελλάδα ο Μαλτέζος, καθηγητής Φυσιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, και με προσκάλεσε να επιστρέψω στην πατρίδα. Αλλά εγώ ετοιμαζόμουν για άλλα. Για μια αποστολή της Σοβιετικής Ακαδημίας στη Βουλγαρία, γιατί και η Βουλγαρία τότε δεν είχε αναπτυγμένο κλάδο ανθρωπολογίας. Οι Βούλγαροι ήθελάν να μάθουν για την προέλευση τους. Κι έτσι, μου είπαν, εσύ έχεις αρχίσει ν’ ασχολείσαι με τα Βαλκάνια, εσύ θα πας εκεί. Άλλωστε βρίσκονται κι άλλοι Έλληνες εκεί, οι Σαρακατσαναίοι, κι εγώ πρώτη φορά θα συναντούσα του Σαρακατσάνους. Δεν υπήρχαν ως πολιτικοί πρόσφυγες στην Τασκένδη, μόνο τρία τέσσερα άτομα, ίσως επειδή όλοι οι Σαρακατσάνοι ήταν με τη Δεξιά…(γελάει). Συντηρητικότατοι, αλλά αυτή η συντηρητικότητα ήταν που τους διατήρησε… Κι έτσι κατέβηκα στη Βουλγαρία. Μέτρησα κι εκεί μερικές χιλιάδες Βούλγαρους…

Και τι συμπέρασμα είχατε βγάλει για τους Βούλγαρους; Κατάγονται όντως από τους Θράκες, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι;

Είναι προ-Θράκες. Έχουν σχέση βέβαια και με τους Βούλγαρους του Βόλγα, αλλά ελάχιστη. Έχουν σχέση και με τους Θράκες και με τους Σλάβους, αλλά μοιάζουν πολύ και με τους Έλληνες…

Είστε της θεωρίας…

Εγώ δεν είμαι της θεωρίας. Εγώ έχω στοιχεία!

Τελικά πως καταλήξατε στην Ελλάδα;

Μετά από αυτές τις «βαλκανικές περιπέτειες» ήρθα στην Ελλάδα. Το 1965 έρχομαι στην πατρίδα. Με κάλεσε ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ο Καραμανλής ήρθε και με βρήκε το 1981, ενώ με είχε καλέσει το 1962, και ήταν και λίγο παρεξηγημένος γιατί δεν ανταποκρίθηκα αμέσως. Αλλά πως; Έπρεπε να εγκαταλείψω τη δουλειά που είχα αναλάβει ενώπιον της Σοβιετικής Ακαδημίας… Πως να εγκαταλείψω; Να τους πω ότι πάω Ελλάδα επειδή με κάλεσε ο Καραμανλής; Δεν το κατάλαβαν από την αρχή. Ούτε και ο ίδιος. Γιατί πότε μπορούσε ξανά ένας ελληνικής καταγωγής ανθρωπολόγος να μελετήσει την καταγωγή Βουλγάρων και Βαλκάνιων. Γι’ αυτό και δεν ακολούθησα την οδηγία του καθηγητή που έστειλαν από το Πανεπιστήμιο Αθηνών να αναλάβω έδρα. Γι’ αυτό και δεν μου έδωσαν την έδρα όταν ήρθα στην Ελλάδα (γελάει)…

Πότε επιστρέψατε στην χώρα μας;

Στις 5 Ιανουαρίου του 1965 και στις 7 Ιανουαρίου βρέθηκα εδώ στο σπήλαιο των Πετραλώνων. Ήρθα εδώ διότι ήξερα. Γνώριζα για την ανακάλυψη. Είχε γίνει θέμα στο 7ο Συνέδριο Ανθρωπολογίας που είχε συνέλθει στη Μόσχα. Εκεί ο Γερμανός καθηγητής Μπράϊτιγκερ έφερε το κρανίο από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και μας το έδειξε. Ήταν 4.500 οι συμμετέχοντες. Η αίθουσα του Λεμονόσοφ ήταν γεμάτη. Και ιδού: «Ο πρώτος ‘’Αφρικανός’’ εκτός Αφρικής», μας έλεγε δείχνοντας το κρανίο που ανακαλύφθηκε στις 16 Φεβρουαρίου του 1960. Βέβαια γνώριζα ήδη για την ανακάλυψη, επειδή εμείς στην Ακαδημία της Μόσχας παίρναμε όλες τις ελληνικές εφημερίδες κι εκεί είδα εγώ την είδηση της ανακάλυψης του κρανίου. Ήταν σαν να είχα πέσει πάνω στη μοίρα μου… Κι έτσι πως να μην έρθω; Πως να μην κατέβω; Πως να μην έρθω για να μελετήσω ένα τέτοιο κρανίο;

Δηλαδή όταν ήρθατε στην Ελλάδα πήγατε κατευθείαν στα Πετράλωνα;

Στις 5 Ιανουαρίου ήρθα στην Αθήνα, είδα για δύο μέρες τους συγγενείς μου και στις 7 Ιανουαρίου με το αεροπλάνο πέταξα για Θεσσαλονίκη κι έφτασα στα Πετράλωνα. Το κρανίο των Πετραλώνων δεν ήταν απλώς ένα κρανίο, υπήρχε σκελετός. Κι έτσι ζήτησα να αναλάβω την έρευνα και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έκανε σχετικό πρακτικό και μου παρέδωσε τη σπηλιά για τις έρευνες.

Εξ αρχής καταλήξατε στο συμπέρασμα ότι αυτή η ανακάλυψη ήταν συγκλονιστική που, θα συντάραζε τα θεμέλια της Ανθρωπολογίας;

Πέρα για πέρα. Είχαμε επιτέλους κάπου να στηριχτούμε εμείς οι Έλληνες. Από που προερχόμασταν; Ερχόμασταν από τη «Λούσι» της Αφρικής;

Όχι μόνον οι Έλληνες…

Γενικά οι Ευρωπαίοι. Γι’ αυτό και από τότε άρχισα τις ανασκαφές. Θα έχετε δει εκείνο το «πηγάδι» μέσα στο σπήλαιο. Οι ανασκαφές του κράτησαν εννέα χρόνια, από το 1975 μέχρι το 1983! Συνέχεια ήμουν μέσα στο «πηγάδι». Μιλάμε για 34 διαφορετικά στρώματα. Χρονολογικά φτάνει μέχρι 1,7 εκατομμύρια χρόνια πριν. Τότε, πριν από 1.700.000 χρόνια, μπαίνει για πρώτη φορά ο άνθρωπος στο σπήλαιο των Πετραλώνων.

Άνθρωποι;

Ναι, πολύ τέλεια διαμορφωμένοι Homo Sapiens. Είχαν τέλεια εργαλεία. Ξέρετε, έχω ανακαλύψει εργαλεία ηλικίας δεκατριών εκατομμυρίων ετών, και λίθινα και οστέϊνα! Οι άνθρωποι αυτοί είχαν ανακαλύψει και τη φωτιά, πριν από 1.700.000 χρόνια. Αυτό το ανακάλυψα βέβαια όταν έφθασα σε βάθος με τις ανασκαφές μου.

Ποια είναι η επίσημη, η συμβατική άποψη, για την παλαιότητα της φωτιάς στους ανθρώπους;

Επίσημα πάει 400.000 χρόνια πριν, σύμφωνα με τα ευρήματα της Γαλλίας, και 500.000 χρόνια, με βάση τα ευρήματα στο Πεκίνο. Εμείς όμως, εδώ στα Πετράλωνα, πάμε 1.700.000 χρόνια πίσω.

Θεωρείτε πως το σπήλαιο των Πετραλώνων είναι μοναδικό παγκοσμίως; Δεν υπάρχει πουθενά αλλού κάτι το αντίστοιχο;

Βεβαίως. Ίσως και να υπάρχουν κι άλλα αντίστοιχα σπήλαια στον ελλαδικό χώρο, αλλά κάποιος πρέπει να έχει το χρόνο και την «τρέλα» να κάτσει πολύ καιρό μέσα σ’ αυτά για να τα μελετήσει. Εγώ έκατσα 40 χρόνια σε μια τρύπα!

Η Ελλάδα έχει 10.000 σπήλαια, από αυτά τουλάχιστον τα δέκα έχουν δείγματα αρχανθρώπων. Στη Θεσσαλία, στην Πελοπόννησο, στην Ήπειρο, στο σπήλαιο των Ιωαννίνων, αλλά κανείς δεν είχε την «τρέλα» και το χρόνο να πάει να τα ερευνήσει. Θέλει κόπο και υπομονή, σιγά-σιγά, σαν να είναι κέντημα… Για παράδειγμα έχω βρει τρίχες, και ανθρώπων και ζώων, αλλά αυτό δεν έχει βρεθεί ποτέ σε καμιά ανασκαφή, ούτε στην Ελλάδα ούτε αλλού.

Πριν από 1.700.000 χρόνια πως ήταν διαμορφωμένος ο ελλαδικός χώρος; Ήταν διαφορετικός απ’ ότι είναι σήμερα;

Βεβαίως. Την Πλειστόκαινο περίοδο, η περίοδος των Παγετώνων, τα βουνά του ελλαδικού χώρου, όπως ο Όλυμπος, ήταν μονίμως καλυμμένα από χιόνια. Υπήρχε μεγάλο ψύχος. Το Αιγαίο Πέλαγος δεν υπήρχε, άρχισε να σχηματίζεται, σύμφωνα με τις τελευταίες μου ανασκαφές του Μάη του 2005, απεδείχθη ότι άρχισε να μαζεύει νερό πριν από 17 εκατομμύρια χρόνια. Τη σημερινή τη στάθμη το Αιγαίο την πέτυχε πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια.

Και ο Όλυμπος τι γεωλογική ηλικία έχει;

Η γεωλογική ηλικία του Ολύμπου είναι 140-150 εκατομμύρια χρόνια. Όμως η Χαλκιδική, και συγκεκριμένα η ορεινή Χαλκιδική, έχει ηλικία 200 εκατομμυρίων ετών.

Πόσο βαθύ είναι το Σπήλαιο των Πετραλώνων;

Φτάνει τουλάχιστον τα τέσσερα χιλιόμετρα βάθος μέσα στο βουνό. Κι εμείς έχουμε εξερευνήσει μόνον αυτά τα πρώτα εκατό μέτρα… Οι ανασκαφές θέλουν πολύ δουλειά. Και προσωπικά θα προτιμούσα το σπήλαιο να μην δοθεί στους επισκέπτες, διότι οι τουρίστες το καταστρέφουν.

Τι διαπιστώσατε με τις έρευνες σας στο σπήλαιο;

Είδα ότι ο αρχάνθρωπος δεν ήταν μόνο το κρανίο αλλά ολόκληρος σκελετός και μάλιστα τον θεώρησα και αυτόχθονα κατευθείαν. Πήγα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και είδα το κρανίο. Αλλά και στη Μόσχα το είχα δει προηγουμένως. Μου το είχε δώσει ο Γερμανός καθηγητής και το πήρα στα χέρια μου λίγα λεπτά. Τα αφρικανικά κρανία έχουν ένα προγναθισμό, δηλαδή προεξέχει λίγο το τμήμα του σαγονιού. Ο αρχάνθρωπος όμως είναι οπισθοχειλικός, δηλαδή όπως εσύ κι εγώ. Ένας τελείως σχηματισμένος Ευρωπαίος.

Αποτέλεσμα εικόνας για αρης πουλιανός κρανιο πετράλωνα

Δεν έχει καμία συγγένεια με τα αφρικανικά κρανία;

Ουδεμία. Η κοινή τους προέλευση αρχίζει από εδώ, από τον ελλαδικό χώρο. Εδώ είναι και το μεγάλο στοίχημα με τους δικούς μας καθηγητάδες, οι οποίοι καθοδηγούνται από τη σκέψη ότι προήλθαμε από την Αφρική. Όμως δεν έχουμε καμία σχέση εμείς με τους χιμπαντζήδες της Αφρικής. Έχουμε σχέση μόνο με τον Ελλαδοπίθηκο. Ο Ελλαδοπίθηκος ζούσε πριν από 17 εκατομμύρια χρόνια. Τότε, τα ηφαίστεια νοτίως της Κασσάνδρας αρχίζουν να εκχέουν λάβα, η λάβα καίει τα δένδρα… Από τα 50 είδη πιθήκων, που υπολογίζω πως ζούσαν στον εύκρατο ελλαδικό χώρο, ένα από αυτά ήταν και ο Ελλαδοπίθηκος. Αυτός τότε άρχισε να κατεβαίνει από τα δένδρα. Φοβάται μην καεί. Κι αρχίζει να τρέχει. Και ήταν αυτό που τον «ανθρωποποίησε», η φυγή από τον κίνδυνο. Κι έτσι άρχισε να αποκτά δίποδη βάδιση. Αυτό ήταν αποτέλεσμα του ενστίκτου επιβίωσης.

Στα 13 εκατομμύρια χρόνια, πίσω από αυτό το βουνό, βρίσκω σκελετούς από Ελλαδοπίθηκους τελείως όρθιους. Όρθιους σχεδόν όπως εμείς. Επίσης έχουν εργαλεία, πολιτισμό. Είναι πλέον άνθρωποι. Πριν από 13 και όχι πριν από 3,5 εκατομμύρια χρόνια, όπως θεωρείται η «Λούσι», η Αυστραλοπίθηκος της Αφρικής, η «μητέρα» του ανθρώπινου είδους…

Οι έρευνες με βάση το DNA δεν μπορούν να δώσουν σχετικές πληροφορίες;

Οι έρευνες με το DNA είναι εν εξελίξει, δεν είναι η πιο σίγουρη μέθοδος. Παρ’ όλα αυτά χρησιμοποιείται και για τη χρονολόγηση και για τη μελέτη της συγγένειας των ειδών, όμως δεν μας δίνει τόσες πληροφορίες, όσο η μορφολογία και η ανατομία. Ελπίζω σε πενήντα χρόνια οι έρευνες με βάση το DNA να συνεισφέρουν πολλά.

Πως φτάσαμε από τον Ελλαδοπίθηκο στον αρχάνθρωπο των Πετραλώνων;

Από τον Ελλαδοπίθηκο φτάσαμε στον Χόμο Ερέκτους Τριλλιένσις (Homo Erectus Trilliensis) πριν από 13 εκατομμύρια χρόνια. Αυτός είναι τελείως όρθιος και έχει ίχνη έναρθρου λόγου και τέλεια εργαλεία. Ανακαλύψαμε εργαλεία, όπως ένα πέτρινο σκεπάρνι, τελείως ακονισμένο, με λαβή και κόψη. Το είδος αυτό ήταν παμφάγο. Αυτό το είδος εξελίσσεται και όταν πριν από 1,7 εκατομμύρια χρόνια, αρχίζει η Περίοδος του Παγετώνα χώνεται στις σπηλιές. Είχε το παράδειγμα των ζώων, που για να γλιτώσουν από το ψύχος κατέφευγαν στις σπηλιές. Ακολουθώντας τα ζώα ο άνθρωπος κατοικεί για πρώτη φορά στο σπήλαιο των Πετραλώνων. Η θερμοκρασία του σπηλαίου ήταν σταθερή στους 17 βαθμούς Κελσίου, διότι το σπήλαιο έχεις πάχος τοιχωμάτων 22 μέτρα.

Αποτέλεσμα εικόνας για αρης πουλιανός

Αλλού στην Ελλάδα δεν βρέθηκαν σημάδια αυτού του είδους ανθρώπων;

Ξέρετε έχω βρει αρκετά εργαλεία ηλικίας 13 εκατομμυρίων ετών, ακόμη και στην Κρήτη. Ποιος γνωρίζει πως η Κρήτη ήταν κατοικημένη από τότε; Καταρχάς ήταν ενωμένη με την ξηρά, γιατί το Αιγαίο δεν υπήρχε.

Από την εξέλιξη αυτού του είδους ισχυρίζεστε ότι κατάγονται όλοι οι άνθρωποι;

Όλοι οι άνθρωποι! Και οι Ευρωπαίοι κι εκείνοι που πήγαν στην Αφρική, στην Ασία και στην Αμερική! Όλοι ξεκίνησαν από την ελλαδική χερσόνησο…

Δεν μπορεί το ανθρώπινο είδος να εμφανίστηκε ταυτόχρονα σε διάφορα σημεία, και π.χ. οι Αφρικανοί να κατάγονται από τους δικούς τους πιθήκους;

Υπάρχει αυτή η θεωρία του πολυκεντρισμού, αλλά το πιο φυσικό είναι το ανθρώπινο είδος να έχει εξελιχθεί από εδώ… Έξω, στο προαύλιο χώρο, έχω στήσει μια καμηλοπάρδαλη, η οποία ήρθε από το βορρά. Όταν τον περασμένο Σεπτέμβριο είχε έρθει εδώ ο Πούτιν, απόρησε όταν του είπα πως αυτή η καμηλοπάρδαλη κατέβηκε από το βορρά, από τη Σιβηρία!

Γιατί έδειξε ενδιαφέρον ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν για το σπήλαιο των Πετραλώνων;

Έδειξε τρομερό ενδιαφέρον. Δεν γνωρίζω τη μόρφωση του, αλλά εγκυκλοπαιδικά τα «πιάνει» όλα. Εγώ τον είδα ξαφνικά εδώ, κανείς δεν μου είπε τίποτε. Ήρθε με την κουστωδία του, γύρω στα είκοσι άτομα, και δεν τον άφηναν να περάσει από τη μπάρα, που τοποθέτησε παράνομα ο Δήμος Τρίγλιας. Δεν άφηναν να περάσει ο πρώτος αρχηγός του ρωσικού κράτους που επισκέφτηκε ποτέ την Ελλάδα! Τελικά τον υποχρέωσαν να ανέβει στο λεωφοριάκι του Δήμου και να έρθει στο σπήλαιο. Έδειξε ενδιαφέρον για το σπήλαιο και έμαθε για τον αρχάνθρωπο των Πετραλώνων. Αν και οι ξεναγοί επέμεναν για την συμβατική εκδοχή της ιστορίας του αρχανθρώπου, εγώ πάντως του είπα τα δικά μου. Και του χάρισα από ένα βιβλίο μου, που είναι μεταφρασμένο στα Ρωσικά, διότι έρχονταν και αρκετοί Ρώσοι τουρίστες.

Κύριε Πουλιανέ, ποια πιστεύετε πως είναι η καταγωγή των Ελλήνων;

Είναι ντόπιοι, αυτόχθονες, από τον Ελλαδοπίθηκο κατευθείαν!

Καλά δεν υπήρξαν μεταναστεύσεις, Αχαιοί, Δωριείς κλπ. που ήρθαν από το βορρά;

Πότε το 1100 π.Χ., το 2000 π.Χ., το 3.000 π.Χ.; Μα εδώ μιλάμε για 13 εκατομμύρια χρόνια! Από τότε απλώθηκε η ανθρωπότητα από τον ελλαδικό χώρο σε όλο τον κόσμο. Και ποιοι ήρθαν πίσω στην Ελλάδα; Αυτοί που πήγαν στο βορρά έγιναν ξανθοί, αυτοί που πήγαν στο νότο έγιναν μαύροι. Κι από το νότο γύρισαν στην Ελλάδα, αλλά από το βορρά πιο πολλοί.

Γλωσσολογικές μελέτες έχετε κάνει γι’ αυτό το ανθρώπινο είδος;

Εγώ πιστεύω πως η γλώσσα που μίλαγε αυτό το είδος, δεν θέλω να την πω Ελληνική, είναι αυτή που διαδόθηκε και εξαπλώθηκε παντού.

Ήταν η λεγόμενη Ινδοευρωπαϊκή γλώσσα;

Η ινδοευρωπαϊκή έχει ηλικία 3.000-4.000 χρόνων. Ο άνθρωπος όμως μίλαγε εδώ και πολλά εκατομμύρια χρόνια. Και ήταν η γλώσσα αυτού εδώ του χώρου. Σ’ αυτό το σημείο δυσκολεύομαι να πείσω τους ξένους. Σου λένε ο Πουλιανός είναι Έλληνας και βλέπει το ζήτημα εθνικιστικά…

Γιώργο τα ελληνικά ξεκίνησαν από εδώ. Αν σήμερα διδάσκονται και οι ρωμανικές γλώσσες, οι Δυτικές, η ελληνική είναι η βάση τους. Πιστεύω πως τα ελληνικά είναι η αρχαιότερη γλώσσα του κόσμου. Ελπίζω να ανακαλύψουμε τα μηχανήματα που θα πάρουν τη γλώσσα του αρχανθρώπου μέσα από τα βράχια, να την αποτυπώσουν και να την αναλύσουν και θα αποδειχθεί πως είναι η αρχαιότερη γλώσσα.

Τώρα μου δίνετε την αφορμή να σας κάνω μια σχετική ερώτηση. Γιατί στην ανθρωπολογία, όπως τουλάχιστον έχω παρατηρήσει προσωπικά, επικρατεί ένα είδος εθνικισμού; Ειδικά στα τέλη του 19ου αιώνα, οι ανθρωπολόγοι, παρ’ ότι επιστήμονες, όταν ετίθετο θέμα «καταγωγής των Ινδοευρωπαίων», σχεδόν όλοι, ξεχνώντας το επιστημονικό τους υπόβαθρο, υποστήριζαν πως η κοιτίδα των Ινδοευρωπαίων βρισκόταν στο έδαφος των κρατών που εκπροσωπούσαν π.χ. οι Γερμανοί ανθρωπολόγοι έδειχναν τον Όντερ, οι Ρώσοι τον Δνείστερο κ.α.

Επρόκειτο απλώς για μια επίδειξη σοβινισμού. Εγώ πιστεύω πως οι ημιμαθείς είναι και η πιο εύκολη λεία του σοβινισμού και του εθνικισμού. Ενώ άμα αποκτήσεις μια γενικότερη παιδεία και γνώσεις, ξεφεύγεις από αυτή την παγίδα.

Τι ισχύει πάντως για τους Έλληνες; Ποια οι καταγωγή τους; Υπάρχουν τόσοι διαφορετικοί άνθρωποι, που αποτελούν το σημερινό ελληνικό λαό. Εκτός από τους Έλληνες υπάρχουν Βλάχοι, Σαρακατσάνοι, Αρβανίτες…

Και Σλαβομακεδόνες… Αλλά όλοι είμαστε το ίδιο αίμα, οι ίδιοι άνθρωποι, του ίδιου βιολογικού είδους…

Να γίνω πιο συγκεκριμένος. Οι Έλληνες, ειδικά της βορείου Ελλάδος, παρουσιάζουν σχέσεις με τους γειτονικούς λαούς, ακόμη και εκείνους που έχουν σλαβική καταγωγή;

Μα η σλαβική καταγωγή τι είναι; Είναι αρχανθρωπική καταγωγή! Οι σχέσεις μας μαζί τους είναι γενετικές, αυτό σημαίνει αιματολογικές, το ίδιο αίμα.

Δεν υπάρχουν και πιο σύγχρονες σχέσεις στα Βαλκάνια, που υπήρξε ένα χωνευτήρι λαών;

Τα Βαλκάνια ήταν πολύ κατοικημένα από πολύ παλιά, όλα τα Βαλκάνια. Οι άνθρωποι που έφυγαν από τα Βαλκάνια πριν από αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια έφθασαν μέχρι τη Λιθουανία και τη Βαλτική και γύρισαν πίσω, στο νότο, εξ αιτίας των παγετώνων και του ψύχους. Υπάρχει μια διαρκής επανάληψη των μεταναστεύσεων. Έφυγαν από τα Βαλκάνια και γύρισαν σ’ αυτά π.χ. ως Κέλτες, Σλάβοι κ.α.

Κύριε Πουλιανέ υπάρχουν ορισμένοι που πιστεύουν πως ο αρχάνθρωπος των Πετραλώνων ήταν Έλληνας. Ήταν όντως Έλληνας;

ΌΧΙ. Με κανένα τρόπο! Ήταν κάτοικος της Ελλάδας, δηλαδή ελλαδίτης, όχι Έλληνας. Κάποτε η εφημερίδα Αυγή με είχε χαρακτηρίσει Φασίστα… (γελάει). Πρόκειται για παρεξήγηση. Εγώ αντιθέτως, με τον ίδιο τρόπο βλέπω και τους νέγρους και τους ερυθρόδρεμους. Δεν έχω καμιά σχέση μ’ αυτά… Απλά τυχαίνει να είμαι Έλληνας και αυτό είναι το μειονέκτημά μου, διότι με παρεξηγούν, ειδικά οι ξένοι, άσχετα αν εγώ μιλάω διεθνιστικά. Σου λένε, εφόσον ο Πουλιανός είναι Έλληνας, υποστηρίζει την πατρίδα του. Εγώ όμως δεν το κάνω γιατί είμαι πατριώτης, αυτά που κάνω είναι επιστήμη. Πες μου σε ποιο άλλο μέρος του κόσμου βρέθηκε οστό όρθιου ανθρώπου ηλικίας δεκατριών εκατομμυρίων ετών; Δεν φταίω εγώ που εδώ υπήρξε ένας Ελλαδοπίθηκος ηλικίας 17 εκατομμυρίων χρόνων, υπήρξαν ηφαίστεια, υπήρξε αυτή η θάλασσα… και όλα αυτά οδήγησαν στην εμφάνιση του όρθιου ανθρώπου.

Είναι γνωστό πως έχετε ασχοληθεί πάρα πολύ με τη μελέτη των Σαρακατσάνων. Πείτε πως ξεκίνησε το ενδιαφέρον σας για τους Σαρακατσάνους και γιατί πιστεύετε πως είναι ο αρχαιότερος λαός των Βαλκανίων;

Εγώ θα έλεγα όχι μόνον των Βαλκανίων, αλλά της υφηλίου! Όταν το δήλωσα αυτό για πρώτη φορά με παρεξήγησε η Αρβελέρ και μου επετέθη σ’ ένα συνέδριο. Αυτή καταλαβαίνει μόνον από πού προήλθε ο Έλληνας, ο Τούρκος ή ο Σέρβος. Ξέρει ιστορία με λεπτομέρειες, εγώ δεν ενδιαφέρομαι γι’ αυτά. Εμένα με ενδιαφέρει η ανθρωπολογία.

Το ενδιαφέρον μου για τους Σαρακατσάνους ξεκίνησε, όταν πήγα στη Βουλγαρία το 1963 κι έμεινα κάποιους μήνες. Υπήρχε εκεί ένας εθνολόγος που ανθρωπολογούσε, ο Βασίλι Μαρίνωφ, που έλεγε πως ήταν Θράκες. Εγώ όμως ψάχνοντας ανακάλυψα πως οι Σαρακατσάνοι είναι καθαροί Πινδούσηδες, από την Πίνδο. Λέω λοιπόν στον Μαρίνωφ πως πέφτει έξω, τα θρακικά στοιχεία είναι τελείως διαφορετικά. Λέω μάλιστα στο Βούλγαρο καθηγητή που έδωσα την πρώτη αναφορά μου, κάποιος Γκιεργκίεφ, γλωσσολόγος, πως δεν έχετε καμία σχέση ούτε εσείς, ούτε οι Σαρακατσάνοι με Θράκες κλπ. Του έδειχνα τα στοιχεία μου για αρκετή ώρα, γιατί είχα εμπειρία στη συγκέντρωση σχετικών ανθρωπομετρικών στοιχείων. Με πήγαν σ’ ένα εργοστάσιο έξω από τη Σόφια, όπου εργάζονταν χιλιάδες άνθρωποι, όλων των εθνικοτήτων (Βούλγαροι, Τούρκοι, Έλληνες κ.α.). Του λέω λοιπόν πως «δεν είστε Σλάβοι»… Βέβαια καθεαυτό Σλάβοι υπάρχουν μόνο δυτικά της Ουκρανίας και νοτίως της Πολωνίας. Οι Ρώσοι είναι Σκανδιναβοί…

Και μου λέει ο Γκεοργκίεφ «ναι, έχεις δίκιο, είμαστε ‘’παρά πέντε λεπτών Έλληνες’’». Φοβερή ομολογία εκ μέρους ενός Βούλγαρου ακαδημαϊκού!

Αξιοσημείωτο όμως είναι πως στην περιοχή της Βουλγαρίας μεταφέρθηκαν κατά την περίοδο του Βυζάντίου, κυρίως τον 8ο-9ο αιώνα, εκατοντάδες χιλιάδες Μικρασιάτες και Αρμένιοι, που συνέβαλαν καθοριστικά στη συγκρότηση των Βουλγάρων…

Ναι, αλλά εγώ θεωρώ πιο Έλληνες τους Αλβανούς, το πιστεύετε; Μοιάζουν τρομερά με εμάς, όλη η Ήπειρος, είτε το κομμάτι της Ελλάδας είτε της Αλβανίας…

Μήπως γι’ αυτό και οι Αλβανοί εθνικιστές λένε πως οι Ηπειρώτες της Ελλάδας είναι Αλβανοί που εξελληνίστηκαν, και οι Έλληνες εθνικιστές υποστηρίζουν πως οι Αλβανοί της Βορείου Ηπείρου είναι Έλληνες που εξλαβανίστηκαν;

Το 1982 στο συνέδριο των Ιλλυριών, που έγινε στα Τίρανα, και ήμουν καλεσμένος, μαζί με τον καθηγητή Μαρινάτο και την Αρβελέρ, τους είπα, τις απόψεις μου, και οι ίδιοι επιμένανε να μιλάω Ελληνικά στο συνέδριο επί Εμβέρ Χότζα. Τους είπα πως είμαστε ένα πράμα, μια φάτσα…

Κι όμως βλέπετε πόσο περίεργο είναι που ο ελληνικός ρατσισμός στις μέρες είναι πιο εχθρικός απέναντι στους Αλβανούς, που όπως λέτε έχουμε αυτές τις ομοιότητες και αυτή την ιστορική σχέση, απ’ ότι απέναντι στους μαύρους…

Είναι φοβερό. Αυτό είναι Φασισμός! Είναι πέρα για πέρα παρανοϊκό! Γι΄ αυτό κι εγώ ποτέ δεν ξεχώρισα τους Αλβανούς από τους Έλληνες.

Να επιστρέψουμε λιγάκι στη μελέτη σας για τους Σαρακατσάνους…

Λοιπόν τα γνωρίσματά τους είναι Ηπειρώτικα, Πινδούσικα. (Μου δείχνει μια φωτογραφία): Τον βλέπετε που έχει τριγωνικό πρόσωπο; Είναι πολύ όμορφοι και αντιπροσωπευτικοί του λεγόμενου «Διναρικού Τύπου». Κατάγονται από την περιοχή Άγραφα-Πίνδος και είναι αυτόχθονες. Έχουν στενή σχέση με τον αρχάνθρωπο των Πετραλώνων, τουλάχιστον ανθρωπομορφολογικά και ανθρωπομετρικά. Είναι οι πλησιέστεροι ζώντες Ευρωπαίοι προς τον αρχάνθρωπο.

Να επιστρέψουμε όμως στις έρευνες σας στο σπήλαιο των Πετραλώνων και ειδικά στα προβλήματα που αντιμετωπίσατε και αντιμετωπίζετε.

Τα προβλήματα είναι βασικά ο ανταγωνισμός των συναδέλφων μου, ιδιαίτερα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Αυτός υπήρξε εξ αρχής. Παρ’ όλο που με κάλεσαν οι ίδιοι! Παρόλο που το κρανίου του αρχανθρώπου έχει διασωθεί χάρη στις οδηγίες που τους έγραψα εγώ από τη Μόσχα. Τους είπα πώς να το διατηρήσουν, γιατί ήταν έτοιμοι να βάλουν υδροχλωρικό οξύ για να το καθαρίσουν, αλλά μ’ αυτό τον τρόπο θα το κατέστρέφαν! Και τους έστειλα ένα πολύ επείγον γράμμα και σταμάτησαν. Παρ’ όλα αυτά μόλις ήλθα στην Ελλάδα κι ανέλαβα τις έρευνες στο σπήλαιο φάνηκε πως με έβλεπαν ανταγωνιστικά. Κι αυτό επειδή δεν είναι πνευματικοί άνθρωποι.

Που βρίσκεται σήμερα το κρανίο του αρχανθρώπου;

Βρίσκεται στο παλαιοντολογικό και γεωλογικό τμήμα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σε κάποιο θησαυροφυλάκιο. Παλιότερο το είχαν σε ένα κουτί. Δεν είναι επιστημονικό αυτό. Δεν είναι σωστό να μην το προβάλουν σ’ ένα μέρος που κτίστηκε ειδικά γι’ αυτό το σκοπό. Και έχουν μάλιστα υπογράψει πως το κρανίο θα επανέλθει στα Πετράλωνα μόλις κτιστεί το Μουσείο. Δικαστικά το κρανίο θα έπρεπε να έχει επιστρέψει προ πολλού.

Πως ξεκίνησαν οι δικαστικές σας περιπέτειες;

Άρχισαν όταν ζήτησα να επιστρέψουν το κρανίο, λέγοντας πως το Ανθρωπολογικό Μουσείο έχει κτιστεί από το 1975. Το 1978 εγκαινιάστηκε από τον Λαμπρία, που ήταν γ.γ. του ΕΟΤ, αλλά αυτοί δεν το επέστρεφαν. Κι έτσι αναγκάστηκα να καταφύγω στα Δικαστήρια της Θεσσαλονίκης. Η απόφαση του δικαστηρίου ήταν «να δοθεί στον καθηγητή Α. Πουλιανό» και να μεταφερθεί, με δική του ευθύνη στο Μουσείο των Πετραλώνων. Όμως εκείνοι όχι μόνο δεν συμμορφώθηκαν αλλά οργανώσανε έξωση δια της βίας. Δηλαδή φάγαμε κανονικό ξύλο, όλοι όσοι ήμασταν εδώ στις 18 Αυγούστου του 1983! Υπάρχουν μάλιστα και οι σχετικές φωτογραφίες. Μας ξυλοκόπησαν και μας διώξανε για να καταλάβουν το χώρο.

Για πόσο διάστημα;

Για δεκαπέντε χρόνια. Από το 1983 μέχρι το 1997. Και όλο αυτό το διάστημα δεν πραγματοποίησαν καμία έρευνα. Αντίθετα εγκατέστησαν σ’ ένα σημείο, όπου είχα αρχίσει να κτίζω πτέρυγες για ανθρωπολογικά εργαστήρια, ένα μικρό χοιροτροφείο! Τι να πω; Δεν έχουν φιλότιμο…

Όταν έδιωξαν με ξύλο απ’ εδώ όλη την ομάδα μπήκαν αυτοί μέσα και έκαναν ότι θέλανε. Αυτοί διοικούσαν, πήραν το σκελετό του αρχανθρώπου, δύο με τρία κιλά στάχτης από πανάρχαια φωτιά… Τους έχω καταγγείλει κι έχει εξαφανιστεί η καταγγελία. Όταν λέω εξαφανίζεται, εννοώ μπαίνει στο αρχείο, παρακάμπτεται.

Κι όλο αυτό το διάστημα που κρατούσε αυτή η κατάληψη εσείς τι κάνατε;

Αλώνιζα όλη την Ελλάδα! Δεν άφησα τίποτε, ούτε Κρήτη, ούτε… Ανακάλυψα τον ελέφαντα στον Περδίκα της Πτολεμαϊδας… Αυτοί πραγματικά με ωφέλησαν, αλλά κανείς δεν με χρηματοδότησε, παρά τα μεγάλα ευρήματά μου. Στον Περδίκα έκτισα ένα ολόκληρο οκτάγωνο όπου βρίσκεται ο ελέφαντας, ηλικίας τριών εκατομμυρίων ετών, μαζί με τα εργαλεία των ανθρώπων που τον έσφαξαν και τον τεμάχισαν.

Την ίδια περίοδο συνεχίζατε τους δικαστικούς αγώνες;

Συνέχισα και κατέφυγα στον Άρειο Πάγο. Χρειάστηκε να κάνω γύρω στα εξήντα δικαστήρια προτού επανέλθω πίσω! Καταλαβαίνετε τι σημαίνει; Τι ταλαιπωρία και τι περιουσία που αναγκάστηκα να ξοδέψω; Σήμερα, αισίως, έχω φθάσει στα 120 δικαστήρια! Ελάτε να δείτε μερικές δίκες που έχω για τους επόμενους δύο μήνες, είναι άλλα 20 δικαστήρια ως το τέλος του Ιούνη! (Μου έδειξε ένα σημείωμα με τις ημερομηνίες των προσεχών δικαστηρίων κι εγώ το φωτογράφησα).

Ποιοι σας δημιουργούν προβλήματα;

Το Πανεπιστήμιο, ο ΕΟΤ, οι τοπικοί φορείς και ο Δήμος, το κράτος γενικότερα. Ο Βενιζέλος είναι επικεφαλής της προσπάθειας να με διώξουν. Δεν ξέρω γιατί. Ξεκίνησε την προσπάθεια εναντίον μου όταν ήταν Υπουργός Πολιτισμού και μου έχει δώσει τέσσερις φορές διοικητική αποβολή. Οι τρεις ακυρώθηκαν. Η τέταρτη εκδικάστηκε και περιμένουμε μέχρι το καλοκαίρι το αποτέλεσμα.

Θα σταματήσει ποτέ αυτός ο Γολγοθάς των δικαστηρίων;

Εγώ δεν θα το βάλω κάτω. Αφού δεν υπέκυψα μέχρι τώρα…

Ποιος είναι ο βασικός λόγος που η ανθρωπολογική έρευνα δεν είναι αναπτυγμένη στην Ελλάδα;

Διότι ήμασταν πάντοτε αποικία. Δεν μας επέτρεψαν να αναπτύξουμε τέτοιου είδους επιστήμη. Βλέπετε η ανθρωπολογία είναι εκείνη που καθορίζει πολλά εθνολογικά, γλωσσολογικά και ζητήματα καταγωγής, τα οποία μόνον η μητρόπολη πρέπει να γνωρίζει, όχι όμως οι «αποικίες». Στη Σοβιετική Ένωση είχε σε όλα τα πανεπιστήμια έδρα ανθρωπολογίας. Ήμουν ο πρώτος Έλληνας ανθρωπολόγος και στην Ελλάδα με βλέπουν ανταγωνιστικά. Η ζηλοφθονία και η κακία δεν αφήνουν την επιστήμη να προοδεύσει.

Η Ανθρωπολογική Εταιρεία, της οποίας πλέον είναι πρόεδρος ο γιος σας Νίκος Πουλιανός, διαχειρίζεται το σπήλαιο από το 1997 και μετά. Πως τα καταφέρνει οικονομικά;

Δεν υπάρχει επιχορήγηση από πουθενά. Τα μόνα έσοδά μας προέρχονται από τα εισιτήρια και δεν επαρκούν. Δεν επαρκούν ούτε για τη μισθοδοσία του προσωπικού, ούτε για τη συντήρηση, ούτε για την έρευνα. Η προσέλευση του κόσμου είναι αρκετή, κυρίως τους καλοκαιρινούς μήνες. Τελευταία μάλιστα ο Δήμος Νέας Τρίγλιας μας έβαλε και τη μπάρα στο δρόμο, κάτι που έρχεται ενάντια στις δικαστικές αποφάσεις. Έκλεισε έναν δρόμο που οδηγεί σε αρχαιολογικό χώρο. Πρόκειται για μια πράξη σαμποτάζ, που έχει ως στόχο τον οικονομικό στραγγαλισμό μας. Ωστόσο οι κάτοικοι των Πετραλώνων είναι στην πλειοψηφία υπέρ μας. Ο Δήμαρχος αντιδρά ίσως επειδή διαβάλλεται από το Πανεπιστήμιο. Η τοπική κοινότητα πρέπει να καταλάβει πως αυτό που κάνουμε είναι υπέρ της, πως μπορεί έτσι να αναδειχθεί σε πόλο έλξης επισκεπτών, τουριστών και επιστημόνων.

Ποιες είναι οι τελευταίες έρευνες και ανακαλύψεις σας στην περιοχή;

Υπάρχουν ανακαλύψεις, διότι δεν σταματάμε ποτέ. Οι τελευταίες έρευνες αφορούν στον Homo Erectus Trilliensis. Επίσης για το Ελλαδοθήριον, το οποίο αποκαλούμε συμβατικά καμηλοπάρδαλη. Αυτό το ανακάλυψα πριν από δύο χρόνια πίσω από αυτό το βουνό, έχω μια μεγάλη ανασκαφή, μερικά χιλιόμετρα, αλλά δεν υπάρχουν πόροι για να χρηματοδοτηθούν οι έρευνες. Ευτυχώς έρχονται πολλοί επιστήμονες από το εξωτερικό και με βοηθούν στη χρονολόγηση, ιδίως ο Ιάπωνας Ικέϊα Μοτοζί που έχει ανακαλύψει μια μέθοδο χρονολόγησης που πάει μέχρι 1,5 εκατομμύριο χρόνια πριν. Από το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης με βοηθά μόνον ο καθηγητής Στέφανος Παπαστεφάνου, από το τμήμα της πυρηνικής Φυσικής, που έχει άλλη νοοτροπία.

Ορισμένοι από τους επιστήμονες στην Ελλάδα χαρακτηρίζονται από ελληνοκεντρισμό. Ποια είναι η άποψη σας γι’ αυτό; Δεν είναι κακό ένας επιστήμονας να πολιτικοποιεί την επιστήμη του;

Νομίζω ναι. Αλλά, δέστε, ως ένα βαθμό το κάνω κι εγώ… Αλλά δεν έχω διέξοδο, διότι αυτά τα πράγματα βρέθηκαν μονάχα εδώ, τι φταίω εγώ που τον χώρο αυτόν τον λένε Ελλάδα; Αν βρισκόντουσαν σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη παλαιότερα οστά και ευρήματα τότε αμέσως θα αναθεωρούσα. Αλλά πρέπει να βρεθούν όμως…

Ποια είναι τα επιχειρήματά σας κατά της Αφροκεντρικής θεωρίας;

Απλώς διαθέτω αρχαιότερα ευρήματα από εκείνα που βρέθηκαν στην Αφρική. Βέβαια υπάρχει και πολιτικό παρασκήνιο στη μέση, διότι οι Γερμανοί πρωτοβρήκαν οστά ανθρώπου στην Τανζανία, πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατόπιν οι Άγγλοι αποικιοκράτες συνέχισαν τις ανασκαφές στην Κένυα και Άγγλοι ιεραπόστολοι ανακάλυψαν τα πρώτα οστά ανθρώπων και πιθήκων. Τα πήραν από τους Γερμανούς και τα παρουσίασαν ως αγγλικά ευρήματα. Κατόπιν έκτισαν στα μέρη αυτά ξενοδοχεία, συνεδριακά κέντρα, μια ολόκληρη τουριστική βιομηχανία… Αυτοί υποστήριξαν την Αφροκεντρική θεωρία επειδή αυτές οι περιοχές ήταν πρώην αποικίες τους!

Γιατί σας πολεμούν κύριε Πουλιάνε; Επειδή σας θεωρούν «αιρετικό» ή επικίνδυνο;

Όλα μαζί! Και αιρετικό και επικίνδυνο ΓΙΑ ΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥΣ. Διότι εγώ δεν διεκδικώ πανεπιστημιακές θέσεις, αν και παλαιότερα είχα ιδρύσει έδρα Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών, αλλά με καθαίρεσε ο Παναγιώτης Κανελόπουλος. Με καθαίρεσε ύστερα από ένα χρόνο δουλειάς και είχα δώσει και την πρώτη διάλεξη Ανθρωπολογίας σ’ αυτό το πανεπιστήμιο… Τέλος πάντων, πέρασα πολλές πίκρες.

Κύριε Πουλιανέ, επειδή είστε άνθρωπος κάποιας ηλικίας και μεγάλης εμπειρίας, ποιο όνειρο σας έμεινε ανεκπλήρωτο;

Να επανέλθει η Ανθρωπολογία στην Ελλάδα. Η Ανθρωπολογία στην Ελλάδα έχει υλικό, έχει έδαφος να κάνουμε τη μεγαλύτερη σχολή του είδους και να εξάγουμε γνώσεις. Και αυτό είναι που γίνεται με λίγα χρήματα.

Είστε 82 ετών. Ποιο είναι το μυστικό της μακροζωίας και της πνευματικής σας νεότητας;

Η καλή καρδιά, η αισιοδοξία και η δημιουργία. Και βέβαια η καλή σύντροφος στη ζωή…

Ποιο δίδαγμα σας άφησε η ζωή;

Ό,τι πρέπει να ‘χεις πείσμα, θέληση, αν πιστεύεις βέβαια σε κάτι. Να παλεύεις κι ό,τι βγει. Θα κερδίσεις. Εγώ, για παράδειγμα, δεν περίμενα να γυρίσω μετά από 15 χρόνια στο σπήλαιο. Γύρισα, επειδή δεν το έβαλα κάτω.

Ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Γιώργος Στάμκος μαζί με τον «αιρετικό» ανθρωπολόγο Άρη Πουλιανό στο σπήλαιο των Πετραλώνων.

Για επικοινωνία με τον Γ. Στάμκο: stamkos@post.com

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η συνέντευξη πάρθηκε το 2006 και πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΜΥΣΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ. Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο του Γιώργου Στάμκου και μπορούν να αναδημοσιευτούν μόνο με σαφή αναφορά στην πηγή τους.

ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΑ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Και η συνεχιζόμενη Καταστροφή τους

ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΑ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Και η συνεχιζόμενη σκόπιμη Καταστροφή τους

ΣΠΑΝΙΑ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΤΑΦΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΝΑ ΤΑ ΕΞΑΦΑΝΙΣΕΙ

«Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανώτερους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν τους δούλους να υπακούουν στους κυρίους τους».

Κοσμάς ο Ιερέας, Κατά των Βογομίλων

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη, κοντά στην περιοχή της Πέλλας, βρίσκονται μια σειρά από παράξενα μεσαιωνικά μνημεία, που μέχρι πρόσφατα προβλημάτιζαν τους αρχαιολόγους, ενώ ενοχλούσαν και συνεχίζουν να ενοχλούν τη, γνωστή για την αλαζονεία και μισαλλοδοξία της, Ορθόδοξη Εκκλησία της χώρας μας. Πρόκειται για δεκάδες λίθινους σταυρούς, κυκλικού τύπου, που ορισμένοι φτάνουν σε ύψος τα δύο μέτρα. Τυλιγμένοι με λειχήνες, λυγισμένοι και φθαρμένοι από το βάρος των αιώνων αυτοί οι αινιγματικοί σταυροί είναι μοναδικοί στον ελλαδικό χώρο και αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες όχι μόνον της παρουσίας αλλά και της ακμής κατά το Μεσαίωνα θρησκευτικών ομάδων που δεν άνηκαν στο ορθόδοξο δόγμα, που υιοθετήθηκε επίσημα από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Πρόκειται για μνημεία-κατάλοιπα των Βογόμιλών, μιας νεομανιχαϊστικής αίρεσης που εμφανίστηκε στο χώρο της Θράκης και της Μακεδονίας τον 10 μ.Χ. αιώνα και, παρά τις διώξεις των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων και της ορθόδοξης «Ιεράς Εξέτασης», κατάφεραν να επιβιώσουν μέχρι τον 15ο μ.Χ. αιώνα. Οι ίδιοι μπορεί να εξαφανίστηκαν (στη Βοσνία εξισλαμίστηκαν, ενώ στη Βουλγαρία έγιναν Καθολικοί) αλλά τα μνημεία τους –όσα τουλάχιστον επέζησαν από τη μανία των Ορθόδοξων διωκτών τους– συνεχίζουν να μας τους θυμίζουν. Και αυτό είναι κάτι που ενοχλεί την Ορθόδοξη Εκκλησία και τους εγχώριους «Ορθόδοξους Ταλιμπάν», που δεν έπαψαν στιγμή να θεωρούν «εθνικό καθήκον» την εξάλειψη αυτών των «αιρετικών» μνημείων.

Αποτελεί κοινό μυστικό πως το ορθόδοξο ιερατείο, πιέστηκε πολύ από τους Ευρωπαίους ρομαντικούς και διαφωτιστές κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, για να αποδεχθεί την ανάγκη ανάδειξης και προστασίας των αρχαίων ελληνικών ναών, στους οποίους λατρεύονταν οι παλιοί θεοί των Ελλήνων. Είναι γνωστό άλλωστε πως πολλοί αρχαιοελληνικοί ναοί καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Χριστιανούς και σε ορισμένους από αυτούς κτίστηκαν πάνω στα θεμέλια τους ορθόδοξες εκκλησίες. Παρ’ όλα αυτά το ορθόδοξο ιερατείο αναγκάστηκε να ανεχθεί την ύπαρξη τους και να αναγνωρίσει το αυτονόητο: πως οι Έλληνες δεν ήταν πάντα Χριστιανοί, και πως τα αρχαία μνημεία «έχουν δικαίωμα» να υπάρχουν. Δεν συνέβη όμως το ίδιο με τα μνημεία άλλων θρησκειών και πολιτισμών, που υπήρχαν διάσπαρτα στον ελλαδικό χώρο. Μέχρι πρόσφατα η εξαφάνιση αυτών των μνημείων θεωρούνταν «εθνικό χρέος». Να σας θυμίσω μόνο τα εκατοντάδες μουσουλμανικά τεμένη που υπήρχαν διασκορπισμένα σ’ ολόκληρη την Ελλάδα και μέχρι το 1923 λειτουργούσαν κανονικά, όπως συμβαίνει σήμερα μόνο στη Δυτική Θράκη. Όλα αυτά τα τεμένη καταστράφηκαν μετά το 1923, οι μιναρέδες τους «αποκεφαλίστηκαν», και αφέθηκαν να φθαρούν από το χρόνο –ακόμη κι εκείνα τα μνημεία που είχαν μεγάλη ιστορική και πολιτιστική σημασία. Το ίδιο συνέβη και με αρκετές συναγωγές και νεκροταφεία των Εβραίων. Το ίδιο συνεχίζει να συμβαίνει και στις μέρες μας με τα μεσαιωνικά μνημεία των «αιρετικών» Βογόμιλων.

ΕΞΑΦΑΝΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ!

Η εξαφάνιση αυτών των «αιρετικών» νεκροταφείων από το χώρο της Μακεδονίας συνεχίζει να θεωρείται «ιερό καθήκον» από τους νεορθόδοξους «Ταλιμπάν». Αυτό συνέβη πριν από μερικά χρόνια στους εντυπωσιακούς μονολιθικούς σταυρούς του παλιού νεκροταφείου της Παλιάς Πέλλας των Γιαννιτσών. Τον Οκτώβριο του 2001, όπως κατήγγειλαν ευαισθητοποιημένοι κάτοικοι της περιοχής, «τα συνεργεία του δήμου, υπό την καθοδήγηση της τοπικής εκκλησιαστικής αρχής εισέβαλαν με μπουλντόζα στο χώρο του παλιού νεκροταφείου, εκθεμελίωσαν και κατέστρεψαν το βογομιλικό νεκροταφείο, χωρίς την επίβλεψη αρχαιολόγου και ενώ η πλειοψηφία των κατοίκων αντιδρά για την επιλεγείσα περιοχή». Ως δικαιολογία αυτής της ανυπολόγιστης καταστροφής προβλήθηκε η ανάγκη «ανάπλασης» του χώρου και η επιθυμία του τοπικού ιερέα για την εκεί οικοδόμηση μιας νέας εκκλησίας!

Στις καταγγελίες η αρμόδια 11η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων αντέδρασε χλιαρά, παρά το γεγονός ότι κατά την αυτοψία που πραγματοποιήθηκε εκεί στις 9 Οκτωβρίου του 2001 «διαπιστώθηκε ότι κατά τη διάρκεια σκαπτικών εργασιών καθαιρέθηκαν λίθινοι σταυροί μεταβυζαντινής περιόδου».

Στην πραγματικότητα μια μπουλντόζα ξερίζωσε τους μεσαιωνικούς σταυρούς και τους μετέφερε σ’ ένα «ακριανό σημείο» και κατά τη μεταφορά πολλοί σταυροί γδάρθηκαν, ενώ ορισμένοι (2-3 σε σύνολο 21) θρυμματίστηκαν κιόλας! Στις πιεστικές ερωτήσεις δημοσιογράφων της εφημερίδας Ελευθεροτυπία, που ήταν η μόνη που ασχολήθηκε τότε με το θέμα, οι υπάλληλοι της 11ης Εφορείας είχαν το θράσος να δηλώσουν πως «το εν λόγω νεκροταφείο είναι μη αρχαιολογικός, και ως εκ τούτου μη διατηρητέος χώρος», γι’ αυτό και χρησιμοποιούν επίτηδες τον όρο «μεταβυζαντινά μνημεία», άσχετα αν αυτοί οι μονολιθικοί σταυροί χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα!

Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ

Στην περιοχή του νομού Πέλλας υπάρχουν πολλά μεσαιωνικά νεκροταφεία και ορισμένα από αυτά χαρακτηρίζονται τυπολογικά «βογομιλικού τύπου», παρουσιάζοντας πολλές ομοιότητες με τις βογομιλικές νεκροπόλεις της Βοσνίας καθώς και με τα μνημεία των Καθαρών της Προβηγκίας, οι οποίοι αποτελούσαν ακόμη μια προέκταση των νεομανιχαίων Βογόμιλων στο χώρο της νότιας Γαλλίας. Αυτό άλλωστε είχε επισημάνει το 1988 στο 8ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης ο βυζαντινολόγος Νικόλαος Οικονομίδης, που έκανε λόγο για την ομοιότητα αυτών των μνημείων με αντίστοιχες μονολιθικές στήλες της νότιας Γαλλίας, της Βουλγαρίας και της Βοσνίας, που αποδίδονται στους Βογόμιλους και τη «θυγατρική» τους δυτικοευρωπαϊκή μεσαιωνική αίρεση των Καθαρών. Καθόλου περίεργο λοιπόν που η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη, η τότε Υπουργός Πολιτισμού, αποφάσισε να κηρύξει διατηρητέο το μεσαιωνικό νεκροταφείο της Χαλκηδόνας, όπου συναντάμε άλλους 53 λίθινους σταυρούς «βογομιλικού τύπου» (απόφαση αρ. Β2/Φ34/29280/756 της 4 Αυγούστου του 1988). Ωστόσο τα εντυπωσιακά αυτά μνημεία δεν αναφέρονται σε κανέναν τουριστικό οδηγό, σε κανένα βιβλίο, δεν υπάρχει καμιά πινακίδα που οδηγεί σ’ αυτά και γενικώς υπάρχει γύρω τους μια «διατεταγμένη σιωπή». Πρέπει κανείς να ψάξει πολύ για να τα ανακαλύψει.

Αυτό για παράδειγμα συμβαίνει με το νεκροταφείο των Βογόμιλων της ΝέαςΧαλκηδόνας που βρίσκεται μόλις 31 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης. Δεν υπάρχει καμιά πινακίδα που να οδηγεί σ’ αυτό, παρά το γεγονός πως βρίσκεται εκατό μόλις μέτρα από την εθνική οδό Θεσσαλονίκης-Έδεσσας. Για να βρει κανείς αυτό το σπάνιο νεκροταφείο θα πρέπει, λίγο πριν μπει στη Νέα Χαλκηδόνα, να στρίψει δεξιά και, αφού ακολουθήσει για λίγο έναν χωματόδρομο, να φθάσει εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Αυτή η εκκλησία είναι μεσαιωνική, όπως μαρτυρούν και οι ογκόλιθοι των τοίχων της –μάλιστα στη βόρεια πλευρά της εκκλησίας υπάρχει εντοιχισμένη μια σπάνια βογομιλική ταφόπλακα που έχει χαραγμένο τον ήλιο και τη Σελήνη, συνηθισμένα σύμβολα των πρώην παγανιστών Σλάβων Βογόμιλων.

Ακριβώς πίσω της υπάρχουν διάσπαρτοι οι μονολιθικοί σταυροί των Βογόμιλων. Κάποιοι είναι σπασμένοι, άλλοι είναι θαμμένοι μέσα στο χώμα και μόλις διακρίνονται, ενώ δύο-τρεις στέκουν ακόμη όρθιοι, αν και γυρτοί, και το ύψος τους φθάνει τα δύο μέτρα. Εννοείται πως ο χώρος είναι καλυμμένος με αγριόχορτα, ενώ κάποιοι επιτήδειοι αρχαιοκάπηλοι έχουν ανασκάψει ορισμένους τάφους για να κλέψουν οτιδήποτε θάφτηκε μαζί με τους νεκρούς. Η ατμόσφαιρα είναι εντελώς «γκόθικ», πράγμα που επηρεάζει ακόμη και τους ανίδεους σχετικά με τους Βογόμιλους. Τα μνημεία σε ταξιδεύουν. Νομίζεις προς στιγμήν πως δεν βρίσκεσαι στην Ελλάδα, αλλά στους λόφους της Βοσνίας, ακόμη και στα γεμάτα με κέλτικα μνημεία οροπέδια της Σκοτίας. Πρόκειται ασφαλώς για ψευδαίσθηση γιατί το νεκροταφείο αυτό, αν βρισκόταν σε κάποια φυσιολογική ευρωπαϊκή χώρα, θα ήταν περιποιημένο, καλοδιατηρημένο, και θα υπήρχαν παντού πινακίδες που θα υποδείκνυαν την ύπαρξη του. Όχι όμως στην Ελλάδα, όπου τα μεσαιωνικά βογομιλικά μνημεία της Μακεδονίας έχουν μπει στο στο στόχαστρο των εγχώριων «ΟρθόδοξωνΤαλιμπάν».

ΟΙ ΒΟΓΟΜΙΛΟΙ ΕΞΙΣΛΑΜΙΣΤΗΚΑΝ;

Είναι παράξενο πάντως πως αυτά τα «αιρετικά» μνημεία στην αυλή της εκκλησίας των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου κατόρθωσαν να επιζήσουν ως τις μέρες μας και δεν καταστράφηκαν προηγουμένως από τους φανατικούς ορθόδοξους. Το μυστήριο λύνεται αν παρατηρήσει κανείς τα ίχνη της βάσης του μιναρέ που σώζονται ακόμη εκεί. Στα τέλη του 14ου αιώνα, με την έλευση των Οθωμανών, η παλιά βυζαντινή εκκλησία μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος για τους πιστούςΑλλάχ της περιοχής. Αυτοί δεν πρέπει να ήταν μόνο νεοφερμένοι Τούρκοι, αλλά και πρώην Βογόμιλοι της Μακεδονίας που πέρασαν στο Ισλάμ προσελκυόμενοι από την ανεικονικότητα της μουσουλμανικής θρησκείας (οι Βογόμιλοι απέρριπταν τις εικόνες, το σταυρό και τις εκκλησίες). Αφού εξισλαμίστηκαν οι Βογόμιλοι είχαν κάθε λόγο να σεβαστούν τους τάφους των προγόνων τους και τα σύμβολα της «παλιάς θρησκείας» τους. Έτσι οι μεσαιωνικοί τάφοι παρέμειναν σχεδόν ανέπαφοι μέχρι το 1923, όταν οι μουσουλμάνοι της Μακεδονίας ανταλλάγησαν με τους ορθόδοξους της Μικρά Ασίας και εκδιώχθηκαν στην Τουρκία.

Η παρουσία πάντως ισχυρών βογομιλικών κοινοτήτων στην ενδοχώρα της Θεσσαλονίκης μεταξύ του 10ου και του 14ου αιώνα επιβεβαιώνεται από πολλες βυζαντινές πηγές. Στην πραγματεία του Κατά Πασών των αιρέσεων, ο αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Συμεών (15ος αιώνας) ταξινομεί ως υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για τους Ορθόδοξους τους «Βογόμυλους, ανθρωπάρια δυσσεβέστατα, οι οποίοι και Κουδούγεροι ονομάζονται» (Μακαρίου Συμεών Απαντα, Λειψία 1791, σ.17). Σύμφωνα μάλιστα με το γνωστό βυζαντινολόγο Στίβεν Ράνσιμαν, η επικρατέστερη προέλευση της ονομασίας «Κουδούγεροι» σχετίζεται με το χωριό Κουτούγερι των Βοδενών (Έδεσσα), τα σημερινά δηλαδή Καισαριανά Πέλλας (Steven Runciman The Medieval Manichee, Cambridge University Press 1947). Όπως καταλαβαίνεται η περιοχή του κάμπου της κεντρικής Μακεδονίας έβριθε το Μεσαίωνα από «αιρετικούς» Βογόμιλους και αυτό είναι κάτι που ενοχλεί την κυρίαρχη ορθόδοξη εκκλησία της Ελλάδας, που επιδιώκει να κάνει «εθνοκάθαρση» ακόμη και στα μνημεία του παρελθόντος.

 



ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι φωτογραφίες είναι από το προσωπικό αρχείο του Γιώργου Στάμκου και απαγορεύεται η αναδημοσίευση τους χωρίς την αναφορά στην πηγή και στη βιβλιογραφία του συγγραφέα. 

Γιώργος Στάμκος στο βογομιλικό νεκροταφείο της Νέας Χαλκηδόνας

O συγγραφέας Γιώργος Στάμκος το 2007 δίπλα από έναν «βογομιλικού τύπου» σταυρό στο μεσαιωνικό νεκροταφείο της Νέας Χαλκηδώνας,που βρίσκεται 25 χιλιόμετρα περίπου βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης.

Ο συγγραφέας και δημοσιογραφος Γιώργος Στάμκος (stamkos@pot.com) ερευνά, μελετά και γράφει εδώ και 25 χρόνια σχετικά με το θέμα των Βογόμιλων, του Γνωστικισμού και των μεσαιωνικων αιρέσεων στα Βαλκάνια, αναζητώντας τα κατάλοιπα τους, γράφοντας δεκάδες σχετικά άρθρα και κεφάλαια βιβλίων. Αποτέλεσμα όλης αυτής της προσπάθειας αποτελεί η συγγραφή μιας Τριλογίας με θέμα τους Βογόμιλους και το Γνωστικισμό γενικότερα και την επίδραση τους στον ανθρώπινο πολιτισμό και στην πνευματική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Το πρώτο, και βασικότερο, βιβλίο της Τριλογίας έχει τίτλο «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Στη Σκιά του Άλλου Θεού – Γνωστικοί, Ζωροάστρες, Μιθραϊστές, Μανιχαίοι, Μεσσαλιανοι, Αλαουίτες, Γεζίντι, Μπεκτασήδες, Παυλικιανοι και η Αυγή των Βογόμιλων» εκδόθηκε το 2017. Το δευτερο βιβλίο με τίτλο «Η ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Βογόμιλοι, Καθαροί, αιρετικά κινήματα του ύστερου Μεσαίωνα και Προτεσταντική Μεταρρύθμιση» θα εκδοθεί το 2018, ενώ τρίτο και τελευταίο βιβλίο της Τριλογίας, σχετικά με τα κατάλοιπα και τις επιδράσεις του Γνωστικισμού από τη Γαλλική Επανάσταση ως τη σημερινη εποχή του Matrix και των Star Wars,αναμένεται να ολοκληρωθεί και να εκδοθεί το 2019.

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

 

MOΛΙΣ ΕΚΔΟΘΗΚΕ!

Το Απαγορευμένο Βιβλίο

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί 

Αλαουίτες  

Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

«Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανώτερους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν τους δούλους να υπακούουν στους κυρίους τους».

Κοσμάς ο Ιερέας, Κατά των Βογομίλων

Διαβάστε το, πριν προλάβει να καεί κι αυτό στην Πυρά της μεταμοντέρνας Ιεράς Εξέτασης…

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

 

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί 

Αλαουίτες  

Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

κοστίζει 20 ευρώ (με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ),

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα, αποκλειστικά για ειδικούς, συλλέκτες, μελετητές της ιστορίας της Γνώσης, ερευνητές και «υποψιασμένους» αναγνώστες της Απαγορευμένης Ιστορίας –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215

ή στο 

6945522050

 (μπορείτε να στείλετε και SMS, γράφοντας τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης και «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων»)

ή στο mail: stamkos@post.com

 

«Οι εκπεσόντες από τον Ουρανό άγγελοι, εισέρχονται στα σώματα των γυναικών μετά από σαρκική επιθυμία κι έτσι γεννιέται πνεύμα εκ πνεύματος και σαρξ εκ σαρκός. Μ’ αυτόν τον τρόπο συμπληρώνεται η βασιλεία του Σατανά σ’ αυτόν εδώ τον κόσμο και εις πάντα τα έθνη»

LIBER APOCRYPHUS SANCTI IOANNI

ή Tainata Kniga  

Το λεγόμενον Ψευδοευαγγέλιον Τουτέστιν Βίβλος Απόκρυφος των Βογομίλων

ή το «Χειρόγραφο του Καρκασόν»

(πλήρες από πλάνες)

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

MYΣΤIKH ΚΑΣΑΝΔΡΑ Η μυστηριώδης “Νήσος” της Θεσσαλονίκης

    • MYΣΤIKH ΚΑΣΑΝΔΡΑ

Η μυστηριώδης “Νήσος” της Θεσσαλονίκης

«Δύο Θεσσαλονικείς συναντιούνται μετά το θάνατό τους στον Παράδεισο. ‘’Ωραία είναι εδώ’’, λέει ο ένας και ο άλλος αμέσως του απαντά: ‘’Ναι, αλλά σαν τη Χαλκιδική δεν έχει!’’»

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Βρίσκεται στο προαύλιο της Θεσσαλονίκης και το όνομα της είναι ταυτόσημο στους πολλούς με τις λέξεις Weekend και Kαλοκαιρινές Διακοπές. Κάθε καλοκαίρι οι ακτές της κατακλύζονται από ένα τσουνάμι διψασμένων για θάλασσα τουριστών που προέρχονται σχεδόν από κάθε σημείο της Ευρώπης. Είναι φημισμένη για τις απαράμιλλες αμμουδιές της, τα κρυστάλλινα νερά της, τις καταπράσινες ακτές της, αλλά και για την ασύγκριτη ποικιλία διασκέδασης που προσφέρει στους επισκέπτες της. Είναι η Χαλκιδική, το καμάρι των Θεσσαλονικέων και όλων των βορειοελλαδιτών, ένα τρίποδο μαργαριτάρι αγκυροβολημένο στο βόρειο Αιγαίο.

Ας μην υπερβάλουμε. Είναι γνωστή άλλωστε η Χαλκιδικολατρεία των Θεσσαλονικέων, όπως φαίνεται κι απ’ το παρακάτω ανέκδοτο: «Δύο Θεσσαλονικείς συναντιούνται μετά το θάνατό τους στον Παράδεισο. ‘’Ωραία είναι εδώ’’, λέει ο ένας και ο άλλος αμέσως του απαντά: ‘’Ναι, αλλά όχι σαν τη Χαλκιδική!’’» (Καλού κακού πάντως μην τολμήσετε να πείτε κατάμουτρα στους Θεσσαλονικείς ότι υπάρχει στην Ελλάδα πιο… όμορφη περιοχή από τη Χαλκιδική, διότι θα μπλέξετε!)

Εκτός όμως από τα τουριστικά της θέλγητρα και τις ομορφιές της η γη της Χαλκιδικής «θηλάζει» πολλά μυστικά. Κρύβει πολλά προϊστορικά, ιστορικά και αρχαιολογικά μυστήρια, θρύλους και παραδοξολογίες, τόπους με ιδιαίτερη ενεργειακή ατμόσφαιρα και παράξενα μνημεία της Φύσης. Αυτή την «άλλη» Χαλκιδική θα προσπαθήσουμε να εξερευνήσουμε και να χαρτογραφήσουμε εδώ, ξεκινώντας από το πρώτο πόδι της, τη Μυστική Κασσάνδρα.

Αυτός ο μαγικός τόπος έχει μια αλατισμένη γλυκύτητα, αλλά και μια ιστορία που χάνεται στα βάθη των χιλιετηρίδων, με απαρχές που αναμιγνύουν μύθους και θρύλους, ώστε συχνά να μπερδεύει κανείς που τελειώνει ο μύθος και ξεκινά η ιστορία.

Το νέο στενόμακρο “Νησί” της Θεσσαλονίκης

H Κασσάνδρα είναι στην πραγματικότητα νησί, το μεγαλύτερο “νησί” της Θεσσαλονίκης. Αν μετά τη διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου (1893) η Πελοπόννησος από χερσόνησος έγινε στην πραγματικότητα ένα μεγάλο νησί στο προαύλιο της Αθήνας, έτσι και η Κασσάνδρα, μετά την διάνοιξη της διώρυγας της Ποτίδαιας το 1973, έγινε στην ουσία ένα στενόμακρο νησί στο νότο της Θεσσαλονίκης. Από τότε οι παραπονιάρηδες Θεσσαλονικείς σταμάτησαν να παραπονιούνται πως δεν έχουν νησιά κοντά τους. Απέκτησαν ένα νέο και μάλιστα αρκετά μεγάλο, πανέμορφο και με απίστευτα πλούσια ιστορία. Την Κασσάνδρα, που είναι και χερσόνησος και νησί. Κάτι σαν σύζυγος και ερωμένη μαζί. Δύο σε ένα και μάλιστα σε απόσταση μόλις 70 χιλιομέτρων από τα νότια όρια της Θεσσαλονίκης.

Με έκταση σχεδόν 350 τ.χλμ. και 20.000 μόνιμους κατοίκους η Κασσάνδρα είναι μια πράσινη και παστέλ χιονοστιβάδα που διεισδύει με μορφή λυγισμένου δάκτυλου στη θάλασσα του Αιγαίου. Τα χωριά της, κουρνιασμένα τα περισσότερα σε χρυσές ακτές που τις σκιάζουν σκουροπράσινα πεύκα, έχουν μετατραπεί από τη δεκαετία του 1970 σε παγκοσμίου φήμης τουριστικά θέρετρα, που φιλοξενούν κάθε χρόνο πάνω από δύο εκατομμύρια τουρίστες, χωρίς να συμπεριληφθούν ανάμεσα τους και οι Θεσσαλονικείς επισκέπτες του Σαββατοκύριακου. Για τους τελευταίους η Κασσάνδρα έχει ταυτιστεί περισσότερο με κολύμπι, θάλασσα, φαγητό, ξέφρενη διασκέδαση και αναζήτηση ερωτικού συντρόφου, καθώς αυτή η χερσό-Νήσος θεωρείται πολύ πιο “θηλύκια” σε σχέση με τις άλλες δύο της Χαλκιδικής. Ένας τόπος λαγνείας, πάθους, αλλά και παραισθήσεων. Όπως λένε άλλωστε αστειευόμενοι κι οι ντόπιοι: “Στο πρώτο πόδι (Κασσάνδρα) της Χαλκιδικής πας για να βρεις γυναίκα, στο δεύτερο (Σιθωνία) πας όταν έχεις γυναίκα και στο τρίτο (Άθως) πας όταν χάσεις τη γυναίκα…”. (H φαντασίωση είναι αδελφή της πλάνης, άρα συχνά επικίνδυνη…).

Η φλεγόμενη Κασσάνδρα και η τουριστική έκρηξη

Αυτή η περιοχή δημιουργήθηκε όχι από την οργή των αρχαίων θεών, αλλά από την οργή των σωθικών της Γης, των ηφαιστείων. Η Μυθολογία ωστόσο μας διηγείται πως η χερσόνησος της Χαλκιδικής υπήρξε σφοδρό πεδίο σύγκρουσης κατά τη διάρκεια της Τιτανομαχίας. Οι Ολύμπιοι θεοί υποτίθεται πως ξερίζωναν τεράστια κομμάτια θρακικής γης και τα πετούσαν πάνω στους Γίγαντες για να τους καταπλακώσουν. Έτσι δημιουργήθηκε η χερσόνησος της Παλλήνης (Κασσάνδρα) ή Φλέγρα, της Σιθωνίας και του Άθωνα. Κάτω από την Κασσάνδρα θάφτηκε ο γίγαντας του σεισμού, ο γνωστός μας Εγκέλαδος. Το δεύτερο «πόδι», η Σιθωνία οφείλει το όνομά της στο Σίθωνα, το γιο του Ποσειδώνα. Τέλος ο πανύψηλος Άθως σχηματίστηκε από βράχο που έριξε εναντίον του ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας. Σύμφωνα όμως με μια άλλη εκδοχή του μύθου κατά την Τιτανομαχία ο Άθως ήταν ένας Θρακιώτης Γίγαντας που πέταξε έναν τεράστιο πέτρινο όγκο κατά του Θεού Ποσειδώνα, ξέφυγε όμως από τα χέρια του και έπεσε στη θάλασσα σχηματίζοντας το κομμάτι της ξηράς που βρίσκεται σήμερα η ομώνυμη χερσόνησος. Η θεά Δήμητρα έντυσε τον Άθω με χιλιάδες ρίζες, που έγιναν σύντομα έγιναν ένα πυκνό δάσος, και ο Δίας χάρισε την κατάφυτη χερσόνησο στην Άρτεμη για να κυνηγάει με τα χρυσά της βέλη, συντροφιά με τις Νύμφες, που ήταν ορκισμένες στην αγνότητα. Από τότε ο Άθως ονομάστηκε «Όρος της Παρθενίας»…

Στην αρχαιότητα η χερσόνησος της Κασσάνδρας ή Παλλήνης ονομάζονταν αρχικά Φλέγρα, που σημαίνει «φλεγόμενος τόπος» (εξαιτίας του Δία που έκαιγε από τον Όλυμπο απέναντι με τους κεραυνούς του τη “γη των Γιγάντων” που ζούσαν εκεί) ή επειδή κατά την αρχαιότητα έβγαιναν συνεχώς καπνοί από υπόγειες σπηλιές, κατάλοιπα πανάρχαιων ηφαιστείων. Τον Aύγουστο του 2006 οι εικόνες της φλεγόμενης Kασσάνδρας και της πνιγμένης στους καπνούς Χαλκιδικής, που έκαναν τον γύρο του κόσμου, έφεραν στο νου την αρχαία ονομασία του πρώτου «ποδιού» της Χαλκιδικής. Το πανέμορφο πευκοδάσος του πρώτου ποδιού της Χαλκιδικής τυλίχθηκε γρήγορα στις φλόγες και θα χρειαστούν τριάντα χρόνια για να αποκατασταθεί (Σήμερα δέκα χρόνια αργότερα, η Φύση έκανε και πάλι το θαύμα της κι ένα μεγάλο τμήμα της πυρίκαυστης περιοχής έχει και πάλι αποκτήσει το δάσος της). Αλλά η ζωή συνεχίστηκε και το τουριστικό πρόσωπο της Κασσάνδρας δεν επλήγη θανάσιμα, όπως πολλοί φοβήθηκαν ότι θα συμβεί μετά την καταστροφική πυρκαγιά. Αντίθετα οι μετοχές της Κασσάνδρας ανέβηκαν στον παγκόσμιο τουριστικό χάρτη. Πολυάριθμοι νέοι τουρίστες από τα Βαλκάνια, την κεντρική και ανατολική Ευρώπη και τη Ρωσία, την έκαναν αγαπημένο τόπο διακοπών, με θετικές και αρνητικές επιπτώσεις, ειδικά στον περιβαλλοντικό τομέα. Η “αυτοκρατορία της πλαστικής σακούλας” κυριαρχεί παντού και απειλεί να καταστήσει και την Κασσάνδρα έναν ακόμη Paradise Lost…

Ο ναός του Άμμωνος Διός και άλλα μυστήρια…

Από την αρχαιότητα η χερσόνησος της Κασσάνδρας ή Παλλήνης (ή Φλέγρας), κατοικημένη αρχικά από θρακικά φύλα, ήταν η πιο πυκνοκατοικημένη και φιλοξενούσε πλήθος πόλεων, ελληνικών αποικιών οι περισσότερες. Ανάμεσα τους ξεχώριζαν η Ποτίδαια, ή Άθυτος (ή Άφυτος), η Σκιώνη, η Σίβηρη, η Σάνη, η Νεάπολη και η Μένδη, στις δυτικές ακτές της χερσονήσου. Η τελευταία βρισκόταν κοντά στη σημερινή Καλάνδρα και ήταν η πατρίδα του γλύπτη Παιώνιου, που φιλοτέχνησε το άγαλμα της Νίκης στην αρχαία Ολυμπία. H αρχαία Μένδη ήταν αποικία των Ερετριέων που λάτρευαν το θεό Διόνυσο. Στο νόμισμα της πόλης απεικονίζονταν ο Διόνυσος αλλά και ο γάιδαρος (!), εξαιτίας ενός ξεχωριστού είδους που ενδημούσε στην περιοχή, ο λεγόμενος Μένδιος όνος. Απ’ αυτό προήλθε και το όνομα «κυρ Μέντιος» που έδιναν παλιότερα οι ντόπιοι κάτοικοι στα συμπαθέστατα γαϊδουράκια τους.

Σημαντική πόλη της χερσονήσου ήταν η Άθυτος ή Άφυτις, η οποία μνημονεύεται από τους αρχαίους συγγραφείς (Ηρόδοτος, Θουκυδίδης, Ξενοφών, Αριστοτέλης, Παυσανίας, Στράβων κ.α). Εκτός από το ιερό του Διόνυσου του 8ου π.Χ. αιώνα, η πόλη φιλοξενούσε και ναό του Άμμωνος Διός (δωρικού ρυθμού που χρονολογείται από τον 4ο π.Χ. αιώνα). Έκοβε μάλιστα και δικό της νόμισμα που έφερε την κεφαλή του προστάτη της, Άμμωνα Δία. Σήμερα σώζονται τα ερείπια αυτού του σπάνιου για τον ελλαδικό χώρο ναού, αλλά ο βράχος πάνω στον οποίο γινόταν οι θυσίες προς τιμήν του Άμμωνος Διός προσφέρει μια καταπληκτική θέα προς την κατεύθυνση της Σιθωνίας.Ο Ναός αφιερωμένος στον Άμμωνα Δία δίπλα στην παραλία του χωριοὐ Καλλιθέα και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής.

Τμήματα μόνον των κτισμάτων του ιερού του Άμμωνος Διός που χρονολογούνται στο α’ μισό του 4ου αιώνα έχουν διασωθε. Η ύπαρξη επιγραφής που χρονολογείται στον 3ο αιώνα ή στο α’ μισό του 2ου αιώνα π.Χ. προς τιμή του Ασκληπιού σε αναθηματικό βωμίσκο, που βρέθηκε στο χώρο και φυλάσσεται στη βιβλιοθήκη της Μονής Παντελεήμονος στο Άγιο Όρος, υποδηλώνει τη λατρεία του θεού στο ιερό αυτή την εποχή.
Το 2ο αι. μ.Χ. το ιερό γνωρίζει ακμή. Έξω από το ναό του Άμμωνος Διός κτίζονται κερκίδες και βόρεια του ναού κτίζεται το βαλανείο (μικρό λουτρό), το οποίο συνδέεται με τη λατρεία του Ασκληπιού και την ίαση. Το ιερό εγκαταλείπεται και καταστρέφεται στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ.

Εκτός από τα προηγούμενα στην Κασσάνδρα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον η διώρυγα και το κάστρο της Ποτίδαιας, ο βυζαντινός πύργος της Νέας Φώκαιας στην άκρη της θάλασσας, η παλαιοχριστιανική Βασιλική στην Καλλιθέα, ο πύργος και η κάτασπρη γρανιτική αμμουδιά της Σάνης, τα αρχαία λατομεία, ο Γλαρόκαβος με τις αμμοσούρες του και τον ορμίσκο του, οι πευκόφυτοι χωματόδρομοι προς την Αγία Παρασκευή, η Μαυρομπάρα και η κρυφή λιμνούλα της και η Παναγία Φανερωμένη με τη θαυματουργή πέτρα-βάση αρχαίου αγάλματος. Ειδικά στην Αγία Παρασκευή αναβλύζουν από τα έγκατα της γης ιαματικά ύδατα, πλούσια σε μεταλλικά στοιχεία, με μοναδική χημική σύσταση και ιδανική θερμοκρασία (36 βαθμοί Κελσίου), που διαθέτουν σπάνιες θεραπευτικές ιδιότητες και αναζωογονούν το σώμα και το πνεύμα. Εκεί πάνω στα βράχια, σε ένα μαγευτικό περιβάλλον με θεά το Αιγαίο -η θέα πίνοντας καφέ είναι όντως απίστευτη- υπάρχει κι ένα υπερσύγχρονο υδροθεραπευτήριο (spa) της Αγίας Παρασκευής και το έμπειρο προσωπικό του σας περιμένει για να σας αναζοωγονήσει. Τα τρεχάμενα ιαματικά ύδατα αγγίζουν μουσικά τα απόκρημνα βράχια και μουρμουρίζουν το ατελείωτο τραγούδι τους στην σκοτεινή θαλασσινή σπηλιά καθώς ανακατεύονται με το θεϊκό που βγαίνει από τα σπλάχνα αυτού του ευλογημένου τόπου για να σας θεραπεύσει ολιστικά.

Παρά το γεγονός πως η Κασσάνδρα είναι το πιο κοσμοπολίτικο μέρος της Χαλκιδικής, εντούτοις φιλοξενεί πολλά σπάνια και «μυστικά» μέρη για να την αγνοήσει ένας υποψιασμένος ταξιδευτής. Νοτίως της απλώνεται η απέραντη, δικτυωτή και κορφοπύθμενη θάλασσα του Αιγαίου. Στο βορρά της η Θεσσαλονίκη, η Μακεδονία και η απέραντη βαλκανική ενδοχώρα. Κι εδώ στη Χαλκιδική και στην Κασσάνδρα η ατμόσφαιρα του εξωπραγματικού έχει διεισδύσει παντού. Oνειροπόλος είναι αυτός που βρίσκει μόνος του το δρόμο ακολουθώντας το αχνό φως της πανσέληνου. Η δυστυχία του είναι πως βλέπει την αυγή μόνος του, πριν από τους άλλους…

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η άποψη ενός αναγνώστη που το διάβασε σε 40 βαθμούς υπό Σκιάν

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

Γράφει ο Δημήτρης Σκάλτσας Αργυρός

Τώρα που δίπλα στην θάλασσα τελείωσα το βιβλίο του Γιώργου Στάμκου θα γράψω δυο λόγια και ευελπιστώ να βρω χρόνο να γράψω στο sutired κάποια παραπάνω πράγματα:
Το βιβλίο το αγόρασα γιατι παντα με γοητεύει η ιστορία των αιρέσεων , αυτών των ηττημένων αλλά οχι χαμένων της ιστορίας. Και αυτο ειναι λογικό καθώς στρατεύτηκα και συνεχίζω να παραμενω στρατευμενος με τους ηττημένους αλλά οχι χαμένους του ταξικού αγώνα, ενώ παραμένω σε συτο το χώρο των αιρέσεων του κομμουνιστικού ρεύματος.

 Είχα και έχω την άποψη πως οι αιρέσεις με θρησκευτικό μανδύα- κατα την μετάβαση απο την αρχαιότητα στο μεσαίωνα, στο μεσαίωνα και στην μετάβαση απο το μεσαίωνα στην αναγέννηση – έκφρασαν ανατρεπτικές ρεύματα σε αντιεξουσιαστική κατεύθυνση. 
Και αυτήν την θέση μου την ενίσχυσε το εξαιρετικό αυτο βιβλίο.
Δεν θα βρω πολλές διαφωνίες μάλλον συμφωνίες , και θα περιμένω τους επόμενους τόμους της ιστορικής και θεολογικής πορείας των Βογομιλων. 


Σε αυτο το πρώτο τόμο ο συγγραφέας παρυσιάζει τους Γνωστικούς, Μανιχαϊστικους πρόδρομους τους, αυτούς τους υπόγειους μυστικούς που γεύτηκαν την χαρα της αναζητησης και της γεύση της γνώσης ενός κατα βάση ζωροαστρικου και νεοπλατωνικου θεού, που πολεμήθηκε απο την χριστιανική ορθοδοξία όταν αυτη τα βρήκε με την ρωμαϊκή κρατική εξουσία, που στην συνέχεια έγινε η βυζαντινή εξουσία με τα ελληνορωμαϊκα χαρακτηριστικά της απέναντι στην Ασία, τους Άραβες, τους Σλάβους και σκλαβουνους, τους Βούλγαρους και τους Τούρκους
Αυτη η υπόγεια ιστορία ανατροπής ίσως και να ζει και μάλλον δίχως τον εμφανή θρησκευτικό μανδύα, αν και αυτός νομίζω πως εχει πάρει υλιστικά θρησκευτικά χαρακτηριστικά.
Φυσικά παραμένει ιστορικά ανοικτό ζήτημα το ερώτημα τι θα γίνονταν αν οι ηττημένοι μετατρέπονταν σε νικητές: Μήπως τότε στην θέση των μανιχαιων, των βογομιλων και των παυλικιανων την έπαιρναν οι ελληνοορθόδοξοι ως οι αιρετικοί μιας άλλης μανιχαϊστικης δυιστικης ορθοδοξίας,
Βέβαια με τις αντιλήψεις που είχαν οι Μανιχαιοι και οι Γνωστικοί θα ήταν μάλλον αδύνατον να νικήσουν. Καθώς ήταν φύση και θέση αρνητές αυτού του κόσμου, μάλλον ανήκαν σε ενα άλλο κοσμο…

Περισσότερα για το βιβλίο «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Στη Σκιά του Άλλου Θεού», καθώς και το πως μπορείτε να το προμηθευτείτε ΕΔΩ:  https://zenithmag.wordpress.com/%CE%BF%CE%B9-%CF%80%CF%81%CE%BF%CE%B4%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CE%B9-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B2%CE%BF%CE%B3%CF%8C%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CF%89%CE%BD/

Σλάβοϊ Ζίζεκ/ Slavoj Zizek: «Χρειαζόμαστε την Ευρώπη όσο ποτέ άλλοτε!»

Σλάβοϊ Ζίζεκ

Slavoj Zizek

Πως ο «Γίγαντας της Λιουμπλιάνα», που θεωρείται ως ο πιο Hot μεταμοντέρνος φιλόσοφος της Ευρώπης, ξέρει πάντα να ταράζει τα λιμνάζοντα ύδατα των σκεπτόμενων ανθρώπων…

Σχετική εικόνα

Οι Τέσσερις Ιππότες τηςΑποκάλυψης είναι η καταστροφή του περιβάλλοντος, οι προφανείς συνέπειες των βιογενετικών ερευνών, η έλλειψη της αυτορύθμισης των χρηματοπιστωτικών αγορών και ο ολοένα και αυξανόμενος αριθμός των ανθρώπων που είναι αποκλεισμένοι”.

Slavoj Zizek

Χρειαζόμαστε την Ευρώπη περισσότερο από ποτέ. Απλά φανταστείτε έναν κόσμο δίχως την Ευρώπη. Θα έχετε μόνο δύο πόλους: από τη μία τις ΗΠΑ, με το βάναυσο νεοφιλελευθερισμό τους, κι από την άλλη τον λεγόμενο “Ασιατικό Καπιταλισμό”, με τις αυταρχικές πολιτικές δομές του. Κι ανάμεσά τους θα έχουμε τη Ρωσία του Πούτιν με τις επεκτατικές βλέψεις της…”

Slavoj Zizek

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Ο Σλοβένος φιλόσοφος Slavoj Zizek δεν θέλει να αποκαλείται «καθηγητής», άσχετα με τους ακαδημαϊκούς του τίτλους και τη πολυετή θητεία του σε πανεπιστημιακές έδρες. Αστειεύεται λέγοντας πως, όταν οι άνθρωποι χρησιμοποιούν αυτόν τον τιμητικό τίτλο, σπανίως διδάσκουν σε πανεπιστήμια. Ο ίδιος είναι πάρα πολύ παραγωγικός, γράφοντας ασταμάτητα βιβλία, δοκίμια, άρθρα και στήλες και στα εξηνταπέντε του χρόνια ο Zizek έχει αναδειχθεί σ’ έναν παγκόσμιας εμβέλειας διανοούμενο. Οι διαλέξεις και οι εμφανίσεις σε όλο τον κόσμο τον ανέδειξαν ως έναν από τους πιο διάσημους σύγχρονους στοχαστές με μεγάλη επιρροή. Παρά τη μεγάλη επιρροή του όμως είναι δύσκολο να τον κατατάξει επακριβώς κανείς, τόσο φιλοσοφικά όσο και πολιτικά. Γεννήθηκε στην πρωτεύουσα της Σλοβενίας Λιουμπλιάνα, όπου ζει ακόμη και σήμερα, ενώ ανήκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα από το οποίο αποχώρησε το 1988. Είχε μια δύσκολη σχέση με τα επίσημα κομματικά στελέχη διότι οι ιδέες του δεν θεωρήθηκαν αρκετά “μαρξιστικά ορθόδοξες” κι έτσι ο ίδιος δεν ανέλαβε ποτέ το ρόλο του Καθηγητή στο πανεπιστήμιο της πατρίδας του. Μπορούσε ωστόσο να πάει στο πανεπιστήμιο του Παρισίου μεταξύ 1981 και 1985, όπου και μελέτησε την ψυχανάλυση του Ζακ Λακάν. Ακριβώς πριν από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας το 1990, συμμετείχε ως υποψήφιος των Σλοβένων Φιλελεύθερων Δημοκρατών για την προεδρία της Σλοβενίας, παρά την εξαιρετικά επικριτική στάση του απέναντι πολιτικό φιλελευθερισμό, τον οποίο θεωρεί ότι στερείται ουσίας και δύναμης. Η σκέψη του Zizek, που είναι προσανατολισμένη στον Γερμανικό Ιδεαλισμό του Χέγκελ και του Μαρξ, επικεντρώνεται στην ανάπτυξη του αυτόνομου υποκειμένου, που είναι όμως φυλακισμένο από συνεχώς μεταβαλλόμενες ιδεολογίες και ταυτότητες. Από τη Λατινική Αμερική ως την Ασία ο Zizek εκτιμάται για την κριτική του στον σύγχρονο παγκόσμιο καπιταλισμό, αλλά και ως πνευματική μορφή για το αριστερό κίνημα διαμαρτυρίας παγκοσμίως. Το σοκ έπειτα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, τον ενέπνευσε να γράψει πρόσφατα ένα πολεμικό φιλοσοφικό δοκίμιο για το Ισλάμ και τον εκσυγχρονισμό. Σ’ αυτό ασχολείται με τη ρήξη μεταξύ της ανοχής, που χαρακτηρίζει τον Δυτικό κόσμο, και το θεμελιώδη μίσος του ριζοσπαστικού Ισλάμ κατά του Δυτικού φιλελευθερισμού, κάνοντας έκκληση στη Δύση να επιμείνει στην κληρονομιά του Διαφωτισμού και στις οικουμενικές αξίες της. Ο ίδιος υποστηρίζει πως η πραγματική λαϊκή κυριαρχία και η σωτηρία της φιλελεύθερης δημοκρατίας, αλλά και της ίδιας της Ευρώπης, είναι δυνατή μόνο μέσω της ανανέωσης της Αριστεράς, που αποτελεί και το κατεξοχήν παιδί του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.

Τον έχουν αποκαλέσει “Γίγαντα της Λουμπλιάνα” και τον έχουν χαρακτηρίσει ως τον πιο κορυφαίο εν ζωή μεταμοντέρνο φιλόσοφο. Ο Σλοβένος Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι ένας δαιμόνιος στοχαστής, πολυσυλλεκτικός και πληθωρικός, νευρωτικά υπερκινητικός, ψυχαναλυτικός με τον Λακανικό τρόπο, εκρηκτικός και με απίστευτο χιούμορ. Είναι ικανός να κινείται μέσα σε μια παράγραφο από τον Χέγκελ στο The Matrix κι από τον Κάφκα στην Κου Κλουξ Κλαν. Και πάνω απ’ όλα δεν είναι καθόλου ντροπαλός και βαρετός. Συχνά μάλιστα χρησιμοποιεί ανέκδοτα και αστείες ιστορίες, ώστε από τη μια να μη γίνεται βαρετός κι από την άλλη να μεταδίδει με εύπεπτο και αλληγορικό τρόπο τις φιλοσοφικές του αλήθειες… 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Ερώτηση: Κύριε Ζίζεκ, η τελευταία χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση έδειξε πόσο ευάλωτο είναι το σύστημα της ελεύθερης αγοράς. Εσείς έχετε μελετήσει τις αντιφάσεις του σύγχρονου καπιταλισμού. Προβλέπετε μια νέα επανάσταση;

Σλάβοϊ Ζίζεκ: Δυστυχώς όχι.

Αλλά δε θα θέλατε να ζήσετε μία επανάσταση; Δεν είστε ακόμη κομουνιστής;

Ζίζεκ: Πολλοί θεωρούν πως είμαι ένας τρελό-μαρξιστής που περιμένει το πλήρωμα του χρόνου. Μπορεί να είμαι πολύ εκκεντρικός, αλλά δεν είμαι τρελός. Είμαι κομμουνιστής, επειδή δεν υπάρχει κάτι καλύτερο, εκτός από την απελπισία για τη σημερινή κατάσταση στην Ευρώπη. Πριν από έξι μήνες βρισκόμουν στη Νότια Κορέα, όπου έδωσα ομιλίες σχετικά με την κρίση του σύγχρονου παγκόσμιου καπιταλισμού… Στη συνέχεια, το κοινό άρχισε να γελάει και είπε: ‘”Τι είναι αυτά που λες; Κοίταξε μας – Κίνα, Νότια Κορέα, Σιγκαπούρη, Βιετνάμ – τα πάμε πολύ καλά στην οικονομία. Ποιος έχει βυθιστεί σε κρίση; Εσείς στη Δυτική Ευρώπη ή, ακριβέστερα, σε ορισμένες χώρες της Δυτικής Ευρώπης”.

Σχετική εικόνα

Ναι, αλλά δεν είναι και τόσο απλά, όπως τα λένε…

Ζίζεκ: Υπάρχει όμως κάποια αλήθεια σε αυτό. Γιατί, μήπως εμείς οι Ευρωπαίοι αισθανόμαστε ότι η ατυχής κατάστασή μας είναι μια ολοκληρωμένη κρίση; Νομίζω ότι αυτό που νιώθουμε δεν είναι ζήτημα Ναι ή Όχι στον καπιταλισμό, αλλά αφορά το μέλλον της ίδιας της Δυτικής δημοκρατίας μας. Κάτι το σκοτεινό σχηματίζεται στον ορίζοντα μας και οι πρώτες καταιγίδες μας έχουν ήδη φτάσει…

Η οικονομική κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει δηλαδή και σε πολιτική κρίση;

Ζίζεκ: Κίνα, Σιγκαπούρη, Ινδία ή – πιο κοντά μας πρόσφατα – η Τουρκία δεν αποτελούν καλούς οιωνούς για το μέλλον. Πιστεύω πως ο σύγχρονος καπιταλισμός αναπτύσσεται σε μια κατεύθυνση στην οποία λειτουργεί καλύτερα χωρίς μία πλήρως ανεπτυγμένη δημοκρατία. Η άνοδος του λεγόμενου “καπιταλισμού με ασιατικές αξίες” κατά την τελευταία δεκαετία γεννά πολλές αμφιβολίες και ερωτήματα: Τι θα συμβεί αν το κινεζικό μοντέλο του αυταρχικού καπιταλισμού αποδείξει πως η φιλελεύθερη δημοκρατία, όπως την αντιλαμβανόμαστε, δεν είναι πλέον προϋπόθεση ούτε και κινητήριος δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά αντίθετα αποτελεί εμπόδιο της;

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Η δημοκρατία ωστόσο δεν υπάρχει για να ανοίξει το δρόμο για τον καπιταλισμό. Υπάρχει για να αντιμετωπίσει τους λανθάνοντες κινδύνους του καπιταλισμού, κι αυτό είναι κάτι που κάνει τη δημοκρατία όλο και πιο αναντικατάστατη…

Ζίζεκ: Όμως το ζήτημα είναι κάτι περισσότερο από το να υπάρχουν απλά ελεύθερες εκλογές. Η ελευθερία της επιλογής μπορεί να οδηγήσει μια κοινωνία προς κάθε πιθανή κατεύθυνση. Υπό αυτή την έννοια, είμαι Λενινιστής. Ο Λένιν ρωτούσε πάντα ειρωνικά: “Ελευθερία; Ναι, αλλά για ποιόν; Γιατί να το κάνετε αυτό;”

Για την ελευθερία της αυτοδιάθεσης. Και, πρώτα απ’ όλα, για την ελευθερία του λόγου και της έκφρασης…

Ζίζεκ: Θαυμάσια! Δεν είμαι Σταλινιστής, ο οποίος χλευάζει τις πολιτικές ελευθερίες και υποστηρίζει πως η γραμμή του κόμματος είναι και η μοναδική “αλήθεια”. Άλλωστε στην προσωπική σφαίρα και στους ιδιωτικούς χώρους, η ελευθερία της επιλογής αυξάνεται σήμερα, ακόμη και στην Κίνα. Αναφέρομαι φυσικά σε θέματα όπως η σεξουαλική ελευθερία, η ελευθερία μετακίνησης, η ελευθερία του εμπορίου και η ελευθερία στο να γίνουν κάποιοι πλούσιοι. Αναρωτιέμαι όμως αν αυτό είναι αρκετό και αν αυτό το είδος της προσωπικής ελευθερίας της επιλογής είναι στην πραγματικότητα μια παγίδα. Τα κέρδη στην προσωπική ελευθερία τα καλύπτει η απώλεια της κοινωνικής ελευθερίας. Για παράδειγμα το Κράτος-Πρόνοιας που κατεδαφίζεται. Το ζήτημα είναι σε τι είδους κοινωνία θέλουμε να ζούμε; Το πεδίο των επιλογών μέσα στο οποίο μπορούμε να απολαύσουμε τις ατομικές ελευθερίες μας πρέπει να επαναπροσδιοριστεί.

Οι φοιτητικές εξεγέρσεις του 1968 είδαμε πως δεν κατέληξαν σε κανένα πρακτικό αποτέλεσμα, με εξαίρεση βέβαια κάποιες επιπλέον φιλελεύθερες πολιτικές ελευθερίες που κερδήθηκαν. Σε αντίθεση με τη σημερινή επιθυμία για ατομική ελευθερία, δεν υπάρχει ταυτόχρονα και μια συλλογική κινητοποίηση και επιθυμία για να ξεπεραστεί το υπάρχον σύστημα;

Ζίζεκ: Ο 20ος αιώνας έχει τελειώσει Ένα ολοκληρωτικό καθεστώς είναι πλέον ανίκανο να επιβιώσει μακροπρόθεσμα. Αν θέλουμε να διατηρήσουμε την εικόνα του εαυτού μας που έχουμε στη Δύση, τότε θα πρέπει να επανεξετάσουμε τα τεράστια ζητήματα που σχετίζονται με την επέκταση των δημοκρατικών ελευθεριών και στη διαδικασία της αυτο-χειραφέτησης. Κι όμως αυτά στην Ευρώπη απειλούνται περισσότερο. Είμαι, βλέπετε, ένας ευρωπαϊστής Αριστερός. Έχει γίνει της μόδας σε αριστερούς κύκλους να επικρίνουν τον Ευρωπαϊσμό στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας. Αλλά είμαι πεπεισμένος ότι χρειαζόμαστε την Ευρώπη περισσότερο από ποτέ. Απλά φανταστείτε έναν κόσμο δίχως την Ευρώπη. Θα έχετε μόνο δύο πόλους: από τη μία τις ΗΠΑ, με το βάναυσο νεοφιλελευθερισμό τους, κι από την άλλη τον λεγόμενο “Ασιατικό Καπιταλισμό”, με τις αυταρχικές πολιτικές δομές του. Κι ανάμεσά τους θα έχουμε τη Ρωσία του Πούτιν με τις επεκτατικές βλέψεις της. Αυτός ο κόσμος θα έχει χάσει το πολυτιμότερο τμήμα της ευρωπαϊκής κληρονομιάς, όπου η δημοκρατία και η ελευθερία συνεπάγονται μια συλλογική δράση χωρίς την οποία θα ήταν αδύνατη η ισότητα και η δικαιοσύνη.

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Αυτή είναι και η κληρονομιά του Διαφωτισμού…

Ζίζεκ: Ακριβώς! Δεν είμαι ένας από τους καλύτερους φίλους του Jürgen Habermas, αλλά συμφωνώ απόλυτα μαζί του σ’ αυτό το σημείο. Περισσότερο από ποτέ πρέπει να συνεχίσουμε και να επιμείνουμε σταθερά στην κληρονομιά του ευρωπαϊκού διαφωτισμού. Είναι το μόνο πράγμα που θα μας επιτρέψει να αλλάξουμε το πλαίσιο αυτού που φαίνεται δυνατό ή εφικτό.

Αυτό όμως δεν είναι κάτι που περιμένουμε περισσότερο από μια φιλελεύθερη δημοκρατία;

Ζίζεκ: Ναι. Πρέπει όμως να πάμε πέρα από τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Η πλειοψηφία των ψηφοφόρων φαίνεται ικανοποιημένη με το πρόσχημα της ελευθερίας της επιλογής. αλλά στην πραγματικότητα κάνουν ό,τι λένε οι κυβερνώντες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η αγαπημένη κυβερνητική επιλογή των Γερμανών ψηφοφόρων ήταν ένας “μεγάλος συνασπισμός” (σ.μτφ. Η σημερινή συγκυβέρνηση της Μέρκελ βασίζεται στη συνεργασία των δύο μεγαλύτερων κομμάτων της Γερμανίας: τους κεντροαριστερούς Σοσιαλδημοκράτες και τους κεντροδεξιούς συντηρητικούς Χριστιανοδημοκράτες). Αυτό συνέβη από φόβο που έχουν οι περισσότεροι να πάρουν πραγματικά ριζοσπαστικές και πρωτοποριακές αποφάσεις και βολεύονται έτσι εντός προκαθορισμένων πλαισίων. Ωστόσο πρέπει να αλλάξει το πεδίο του ίδιου του νοήματος και όχι μόνο η επιδέξια ανάλυση των πραγμάτων και η προσαρμογή σε αυτά. Αντί για μια γενικότερη επιθυμία για αλλαγή, παρατηρούμε όμως μια εξατομικευμένη και ιδιωτικοποιημένη επιθυμία που είναι σε τελική ανάλυση απολιτική. Αυτό αποτελεί ένα εξαιρετικό δώρο για τον καπιταλισμό, επειδή η φιλελεύθερη δημοκρατική ελευθερία και ο εξατομικευμένος ηδονισμός, μπορούν να κινητοποιήσουν τους ανθρώπους για τους σκοπούς του καπιταλισμού μετατρέποντάς τους σε εργασιομανείς.

Εσείς τι βλέπετε ως εναλλακτική λύση;

Ζίζεκ: Δεν υπάρχει κανένας τρόπος να πάμε πίσω στον κομμουνισμό. Ο Σταλινισμός ήταν κατά κάποιο τρόπο χειρότερος από το Φασισμό, αν λάβει κανείς υπόψιν του ότι το κομμουνιστικό ιδεώδες ήταν εκείνο του Διαφωτισμού που στόχευε να οδηγήσει τελικά στην αυτο-απελευθέρωση του λαού. Αλλά αυτό είναι, επίσης, η τραγωδία της διαλεκτικής του Διαφωτισμού. Ο Σταλινισμός παραμένει ένας γρίφος για μένα. Ο Φασισμός δεν είχε ποτέ Διαφωτιστικές φιλοδοξίες, απλά επιδίωκε αποκλειστικά έναν “συντηρητικό εκσυγχρονισμό” χρησιμοποιώντας μάλιστα εγκληματικά μέσα. Ως ένα βαθμό ο Χίτλερ δεν ήταν ριζοσπαστικός… Αυτό που προσπαθώ να πω είναι ότι ο Φασισμός μπορεί αρχικά να αποτελούσε μια αντίδραση στην κοινοτυπία και αυταρέσκεια της αστικής κοινωνίας, αλλά όμως εγκλωβίστηκε μέσα στον ορίζοντα της αστικής κοινωνίας και διαιωνίζει ακριβώς αυτή την αυταρέσκεια… Συμμερίζομαι την άποψη του Walter Benjamin πως κάθε άνοδος του Φασισμού είναι προϊόν μιας αποτυχημένης επανάστασης. Η επιτυχία του Φασισμού είναι η αποτυχία της Αριστεράς. Αποδεικνύει ότι υπήρχε ένα επαναστατικό δυναμικό, αλλά η Αριστερά δεν ήξερε πώς να το αξιοποιήσει…

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Ποια είναι η παρούσα κατάσταση των βασικών αξιών του φιλελευθερισμού, δηλαδή η ελευθερία, η ισότητα και η δικαιοσύνη; Είναι η φιλελεύθερη δημοκρατία αρκετά ισχυρή για να προστατεύσει τον εαυτό της από ανελεύθερες επιθέσεις;

Ζίζεκ: Αμφιβάλλω πως είναι σε θέση να αντέξει τις προκλήσεις. Το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα προσεγγίζει επικίνδυνα το Σημείο Μηδέν. Οι Τέσσερις Ιππότες της Αποκάλυψης είναι η καταστροφή του κλίματος, οι προφανείς συνέπειες των βιογενετικών ερευνών, η έλλειψη της αυτορύθμισης των χρηματοπιστωτικών αγορών και ο όλο και πιο αυξανόμενος αριθμός των ανθρώπων που είναι αποκλεισμένοι. Όσο πιο παγκοσμιοποιημένες γίνονται οι αγορές, τόσο ισχυρότερες θα γίνονται και οι δυνάμεις του κοινωνικού αποκλεισμού.

Η έλλειψη ξεκάθαρης εναλλακτικής λύσης απέναντι σ΄ αυτές τις προκλήσεις δεν σημαίνει ότι μπορούμε να συνεχίσουμε απλά με την υπάρχουσα κατάσταση. Εάν το υπάρχον σύστημα συνεχίζει να αναπαράγεται, τότε οδεύουμε προς την κατάρρευση του. Το μόνο πράγμα που μπορεί να σώσει τη φιλελεύθερη δημοκρατία είναι η ανανέωση της Αριστεράς. Εάν οι Αριστεροί χάσουμε αυτή την ευκαιρία, τότε ο κίνδυνος του Φασισμού ή τουλάχιστον ενός νέου αυταρχισμού θα αυξηθεί.

Αυτοί οι κίνδυνοι που αναφέρετε παρατηρούνται ήδη και σήμερα μέσω της αναβίωσης του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, του ακροδεξιού λαϊκισμού και του επιθετικού εθνικισμού.

Ζίζεκ: Πράγματι και η απάντηση σ’ αυτούς τους κινδύνους δεν μπορεί να είναι οι συνηθισμένες αριστερές αντιδράσεις της ανοχής και της κατανόησης. Όχι! Μ’ αυτόν τον τρόπο ο φιλελευθερισμός ίδια θα υπονομεύονταν σιγά-σιγά. Έχουμε το δικαίωμα να θέσουμε όρια. Αισθανόμαστε πολύ ενοχικοί στην Ευρώπη. Η πολυπολιτισμική ανοχή μας είναι ένα σύμπλεγμα ενοχής που μπορεί να προκαλέσει την εξαφάνιση της Ευρώπης. Η μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη είναι η αδράνεια, η υποχώρηση της σε μια κουλτούρα της απάθειας και της γενικής σχετικότητας. Υπό αυτή την έννοια είμαι δογματικός. Η ελευθερία δεν μπορεί να διατηρηθεί χωρίς μια ορισμένη δόση δογματισμού. Δεν θέλω να θέσω υπό αμφισβήτηση τα πάντα ή να αμφισβητούνται τα πάντα. Ο φιλελεύθερος δογματισμός βασίζεται σε αυτό που ο Χέγκελ που ονομάζει Ηθική Υπόσταση. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο είμαι επίσης ενάντια σε κάθε μορφή πολιτικής ορθότητας (politically correct), που προσπαθεί να ελέγξει κάτι που πρέπει να αποτελεί μέρος της ηθικής ουσίας μας με τις κοινωνικές ή νομικές απαγορεύσεις.

Δεν πρέπει όμως κάθε πολιτισμός να έχει ένα κατώτατο όριο ανεκτικότητας;

Ζίζεκ: Υπάρχουν πράγματα που είναι αδύνατο να ανεχθεί. Τι θα συμβεί αν κάποιο περιοδικό έκανε ανοιχτά διακωμώδηση του Ολοκαυτώματος; Τι γίνεται με τα ανέκδοτα που γίνονται αντιληπτά ως σεξιστικά ή ρατσιστικά; Η αριστερή-φιλελεύθερη στάση για τη γενικευμένη σάτυρα ή το χιούμορ τείνει να πάει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Προς μια αυξημένη ευαισθησία για τους απροστάτευτους άλλους. Βλέπετε τα άσεμνα αστεία είναι μια καλή δοκιμή των ορίων ανοχής μεταξύ διαφόρων πολιτιστικών ομάδων. Γι’ αυτό και τα αγαπώ.

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Μπαίνω στον πειρασμό να σας ζητήσω να πείτε μερικά…

Ζίζεκ: Παλιά στην πρώην Γιουγκοσλαβία κάθε ομόσπονδο κρατίδιο είχε κι ένα ανέκδοτο για τους υπόλοιπους. Για παράδειγμα οι Μαυροβούνιοι θεωρούνταν από τους άλλους τεμπέληδες. Το Μαυροβούνιο έχει συχνούς σεισμούς. Το αντίστοιχο λοιπόν ανέκδοτο ήταν: “Γιατί ένας Μαυροβούνιος βάζει το πέος του σε κάθε τρύπα ή ρωγμή; Περιμένει τη σεισμική δόνηση, γιατί είναι πολύ τεμπέλης για να αυνανιστεί!” Χωρίς άσεμνες ανταλλαγές δεν έχουμε καμία πραγματική επαφή με το Άλλο, απλώς έναν ψυχρό σεβασμό.

Αυτές όμως μπορεί να θέσει σε δοκιμασία τα όρια των ανοχών…

Ζίζεκ: Υπάρχουν όρια, αναμφίβολα. Το πρόβλημα γίνεται εκρηκτικό όταν δύο εθνοτικές ή θρησκευτικές ομάδες συμβιώνουν σε στενή γειτνίαση, αλλά έχουν ασυμβίβαστους τρόπους ζωής και, ως εκ τούτου, αντιλαμβάνονται την κριτική της θρησκείας τους ή του τρόπου ζωής τους ως μια επίθεση στην ίδια τους την ταυτότητα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Υπό αυτή την έννοια το το Ισλάμ αποτελεί μέρος της Ευρώπης;

Ζίζεκ: Η ανοχή δεν αποτελεί λύση. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι μια ανώτερη κυρίαρχη κουλτούρα, που να ρυθμίζει τον τρόπο με τον οποίο οι διάφορες υποκουλτούρες αλληλεπιδρούν. Η πολυπολιτισμικότητα, με τον αμοιβαίο σεβασμό της για τις ευαισθησίες των άλλων, δεν μπορεί να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα στην Ευρώπη. Οι φανατικοί Μουσουλμάνοι θεωρούν ότι είναι αδύνατο να ανεχθούν τις βλάσφημες εικόνες μας και το ασεβές χιούμορ μας, τα οποία αποτελούν μέρος της ελευθερίας μας. Αλλά και η Δύση, με τις φιλελεύθερες πρακτικές της, επίσης, βρίσκει απαράδεκτους τους αναγκαστικούς γάμους ή το διαχωρισμό των γυναικών, που αποτελούν μέρος της ζωής των Μουσουλμάνων. Γι ‘αυτό, ως Αριστερός, υποστηρίζω ότι πρέπει να δημιουργήσουμε τον δικό μας ανώτερο πολιτισμό

Τι θα μπορούσε να είναι αυτός; Πως θα μπορούσε να μοιάζει ένας τέτοιος πολιτισμός; Ακόμη και η οικουμενική εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενίοτε αμφισβητείται στο όνομα των πολιτισμικών διαφορών…

Ζίζεκ: Η κορυφαία Ευρωπαϊκή κουλτούρα είναι η καθολικότητα του Διαφωτισμού, μέσα στην οποία τα άτομα αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους, δηλαδή ως ανθρωπότητα. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να είναι σε θέση να απαλλαγούν από ορισμένα χαρακτηριστικά τους και ειδικά να αγνοήσουν τις κοινωνικές, θρησκευτικές ή εθνικές αναφορές. Δεν είναι αρκετό να ανέχεται ο ένας τον άλλο. Πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να βιώσουν τη δική τους πολιτισμική ταυτότητα ως κάτι ενδεχομένως τυχαίο, ως κάτι που μπορεί να αλλάξει.

Σχετική εικόνα

Ωστόσο η ανθρωπότητα είναι μια αφηρημένη έννοια. Δεν υπάρχει στην πραγματική ζωή. Στην πραγματικότητα ο καθένας ανήκει σε μια ομάδα ή μια κοινότητα.

Ζίζεκ: Κι όμως η ανθρωπότητα αποτελεί μια πραγματικότητα στη ζωή μας. Εκτός από τα μήλα, τα αχλάδια και τα σταφύλια, πρέπει να υπάρχει μια θέση και για τα φρούτα ως τέτοια. Αγαπώ την ομορφιά αυτής της πλατωνικής ιδέας. Οι άνθρωποι ανήκουν σε μια συγκεκριμένη ομάδα, αλλά την ίδια στιγμή αποτελούν μέρος μιας καθολικής διάστασης, της Ανθρωπότητας. Δεν παραμένουμε οι ίδιοι σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Ένα άτομο μπορεί να αφήσει τη μία κοινότητα, τη μία ταυτότητα και να συμμετέχει σε μία άλλη. Η ταυτότητά μας αποτελείται από πολλές ταυτότητες που μπορεί να υπάρχουν διαδοχικά και παράλληλα.

Οι μέρες περνούν, όχι εγώ» λέει ένα ποίημα του Guillaume Apollinaire…

Ζίζεκ: Αναφέρεται στη χριστιανική άποψη: Το Άγιο Πνεύμα βρίσκεται σε όλους μας, όλοι το μοιραζόμαστε, ανεξάρτητα αν η ταυτότητά μας συνδέεται με μια συγκεκριμένη κοινότητα. Είμαι άθεος, αλλά θαυμάζω τον χειραφετικό πυρήνα της χριστιανικής διδασκαλίας: “Αφήστε τον πατέρα σας, τη μητέρα σας και ακολουθήστε με”, είπε ο Χριστός. Αφήστε την κοινότητά σας πίσω για να βρείτε το δρόμο σας προς την καθολικότητα της ανθρωπότητας!

Η χειραφέτηση είναι στην ουσία μια πράξη βίας. Χωρίζει και ξεριζώνει. Το Ισλάμ δεν δίνει την άδεια στους ανθρώπους του να εγκαταλείψουν την κοινότητα των πιστών.

Ζίζεκ: Δεν υπάρχει ελευθερία, τουλάχιστον όχι καθολική ελευθερία, χωρίς μια στιγμή βίας. Ο αποχωρισμός ενός ατόμου από τις ρίζες του είναι μια αρκετά δύσκολη διαδικασία, αλλά αυτή η δύναμη έχει κάτι το λυτρωτικό γι ‘αυτό ακριβώς το λόγο. Άλλωστε το μυαλό μας είναι αυτό που μας κάνει ξεχωριστούς. Συνδέεται με την ιδιοσυγκρασία μας. Αλλά θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πως η συγκεκριμένη ιδιοσυγκρασία μας είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα τυχαιότητας και δεν είναι και τόσο σημαντική για τον εαυτό μας. Η Οικουμενικότητα είναι ανοικτή σε ριζικές αλλαγές της ταυτότητας μας.

Σχετική εικόνα

Τι σημαίνει αυτό για την πολιτική;

Ζίζεκ: Ο ηγέτης της Ισλαμικής Επανάστασης στο Ιράν, ο Αγιοταλάχ Χομεϊνί είπε κάποτε: “Εμείς οι μουσουλμάνοι δεν φοβόμαστε όπλα της Δύσης ή τον οικονομικό ιμπεριαλισμός της. Αυτό που φοβόμαστε είναι την ηθική διαφθορά της Δύσης”. Η ακραία μορφή αυτής της αντίστασης είναι το Ισλαμικό Κράτος (ISIS) ή, ακόμα περισσότερο, η οργάνωση “Μπόκο Χαράμ” στη Νιγηρία. Τι περίεργο φαινόμενο! Πρόκειται για ένα κοινωνικό και πολιτικό κίνημα κύριος στόχος του οποίου είναι να κρατήσουν τις γυναίκες αγράμματες και να υποβιβάσουν κι άλλο τη θέση τους. Το παλιό σύνθημα της δεκαετίας του 1960, ότι όλα τα σεξουαλικά θέματα είναι επίσης πολιτικά, αποκτούν εδώ μια απρόσμενη νέα έννοια: Η διατήρηση της αυστηρής ιεραρχίας του φύλου γίνεται η πιο σημαντική πολιτική επιταγή. Η ίδια στάση άλλωστε δεν παρατηρείται, σε μια ηπιότερη μορφή της, στην ρωσική απάντηση στο διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision, επειδή ένας γενειοφόρος, η “Conchita Wurst” νίκησε; Ο Ρώσος εθνικιστής Βλαντιμίρ Ζιρινόφσκι δήλωσε τον Μάιο του 2014 πως «δεν υπάρχουν περισσότεροι άνδρες ή γυναίκες στην Ευρώπη.» Ακόμη και η Καθολική Εκκλησία ξεσηκώνει τον ίδιο πανικό με τη στάση της απέναντι στο γάμο ατόμων του ιδίου φύλου.

Είναι ο αχαλίνωτος ατομικός ηδονισμός το μόνο πράγμα που έχουμε ως σημείο αντιπαράθεσης σ’ αυτόν τον φονταμενταλισμό;

Ζίζεκ: Όχι, για δύο λόγους. Το πρώτο είναι ότι ο αντίπαλός μας δεν είναι στην πραγματικότητα η θρησκεία. Ο Zivko Kusti, ένας Κροάτης καθολικός εθνικιστής ιερέας, δήλωσε ότι ο Καθολικισμός είναι ένα σύμβολο του γεγονότος ότι οι άνθρωποι δεν είναι διατεθειμένοι να απαρνηθούν την εθνική και πολιτιστική τους κληρονομιά, την “Κροατικότητα” τους. Αυτή η δήλωση καθιστά σαφές ότι δεν είναι πλέον ζήτημα πίστης και “εξ αποκαλύψεως αλήθειας”, αλλά περισσότερο ένα πολιτικό-πολιτιστικό έργο. Η θρησκεία εδώ είναι απλά ένα μέσο, ένας δείκτης της συλλογικής μας ταυτότητας. Ένας τρόπος να ασκείται έλεγχος πάνω στα άτομα που ανήκουν στη συλλογικότητά “μας”. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο Kusti παραθέτει επιδοκιμαστικά τα λόγια ενός Ιταλού κομμουνιστή που λέει «είμαι άθεος καθολικός». Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο Νορβηγός μαζικός δολοφόνος Άντερς Μπρέιβικ, που ο ίδιος δεν είναι πολύ θρησκευόμενος, αναφέρεται στη χριστιανική κληρονομιά ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Ο δεύτερος λόγος, που είναι ακόμη πιο καθοριστικός, είναι ότι η ανεξέλεγκτη προσωπική ελευθερία της επιλογής ταιριάζει άριστα με το σημερινό καπιταλισμό. Ο ατομικός ηδονισμός και ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός έχουν μια αμοιβαιότητα, καθώς οδηγούν ο ένας στον άλλο. Μπορεί κανείς να καταπολεμήσει αποτελεσματικά τον φονταμενταλισμό μόνον με ένα νέο συλλογικό έργο ριζοσπαστικής αλλαγής.

Ποιος καθορίζει τι είναι επιλογή και τι είναι σημαντικό; Για έναν ορθόδοξο μουσουλμάνο, για παράδειγμα, η μαντίλα είναι σημαντική…

Ζίζεκ: Εκεί ακριβώς βρίσκεται το εκρηκτικό πρόβλημα. Το κορίτσι, η γυναίκα πρέπει να αποφασίζει σχετικά με ό,τι την αφορά, να αυτοπροσδιορίζεται. Για να μπορεί να γίνει αυτό πρέπει να απελευθερωθεί από την πίεση της οικογένειας και της κοινότητας. Και για να γίνει δυνατό αυτό όμως χρειάζεται μια βίαιη χειραφέτηση. Η μόνη δυνατότητα για αυτονομία βρίσκεται στον ξεριζωμό από την πίεση της κοινότητας να συμμορφωθεί στους κανόνες της. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ένας από τους ήρωές μου είναι ο Malcolm X. Το «X» σημαίνει τον ξεριζωμό. Δεν τον οδήγησε να αναζητήσει τις αφρικανικές ρίζες του. Αντίθετα το είδε ως έναυσμα για την επίτευξη μιας νέας παγκόσμιας ελευθερίας.

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Αποδέχεστε αυτή τη μορφή βίας;

Ζίζεκ: Αποδέχομαι αυτή τη βία, επειδή αυτό είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσουμε για την πραγματική απελευθέρωση του εαυτού μας. Είναι σαν ένα σαδομαζοχιστικό σεξουαλικό παιχνίδι. Όσοι συμμετέχουν σ’ αυτό μπορούν να συμμετέχουν σε όλες τις διαστροφές. Ανά πάσα στιγμή, όμως, ο καθένας έχει το δικαίωμα να πει: «Σταματήστε, αυτό είναι όλο, βγαίνω έξω». Η πρόοδος στην Δυτική δημοκρατία αποτελείται από τη συνεχόμενη επέκταση του πεδίου της καθολικότητας και, μ’ αυτόν τον τρόπο, επίσης, τη διαφοροποίηση της ελευθερίας επιλογής μεταξύ των πιθανών αποφάσεων. Αυτό δεν σημαίνει κοινοτυπία. Πιο πολύτιμο κι από τις συλλογικές κατακτήσεις μας είναι ενδεχομένως αυτό που έρχεται από το πουθενά για να κατακερματίσει την ταυτότητα μας.

Πριν από χρόνια είχατε συνεργαστεί με το συγκρότημα Laibach και με το κίνημα NSK (Neue Slovenische Kunst). Γιατί να ασχοληθήκατε μαζί τους;

Zizek: Ο λόγος που μου άρεσαν σε μια συγκεκριμένη στιγμή (που ήταν κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών του «υπαρκτού σοσιαλισμού») ήταν διότι συνιστούσαν μια τρίτη φωνή, μια ενοχλητική φωνή, που δεν εντάσσονταν στην αντίθεση μεταξύ των παλαιών κομμουνιστών και των νεοφιλελεύθερο δημοκρατών. Για μένα το μήνυμά τους ήταν πως υπήρχαν θεμελιώδεις μηχανισμοί της εξουσίας από τους οποίους δεν θα μπορούσαμε να απαλλαγούμε με την απλή μετάβαση προς τη δημοκρατία. Αυτό ήταν ένα ενοχλητική μήνυμα, το οποίο ήταν και ο λόγος που νευρίασε τους πάντες. Αυτό όμως δεν ήταν κάποιο αφηρημένο θεωρητικό κατασκεύασμα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, οι άνθρωποι της πρώην Γιουγκοσλαβίας πήραν αυτό το μήνυμα ενστικτωδώς. Αυτός ήταν και ο λόγος που οι Laibach καταπιέστηκαν πιο έντονα από τις νέες δημοκρατικές, εθνικιστικές δυνάμεις στη Σλοβενία από ό,τι στο παρελθόν από τους κομμουνιστές. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 είχαν βέβαια κάποια προβλήματα με τους κομμουνιστές, αλλά από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 και μετά, δεν είχαν κανένα πρόβλημα. Αλλά απέκτησαν και πάλι προβλήματα με τη μετάβαση της εξουσίας. Με τις σκωπτικές τελετουργίες τους για την ολοκληρωτική εξουσία μεταδίδονταν ένα συγκεκριμένο μήνυμα σχετικά με τη λειτουργία της εξουσίας που δεν ταίριαζε με την αφελή πίστη στη φιλελεύθερη δημοκρατία. Το θαύμα ήταν ότι το έκαναν μέσα από συναυλίες και τα κατάφεραν. Αργότερα, προσπάθησαν να αλλάξουν την εικόνα τους (για να το θέσουμε με όρους marketing) αλλά απέτυχαν…

Σχετική εικόνα

Γιατί, ένας διάσημος διανοούμενος όπως εσείς, προτιμά να προσφέρει δωρεάν το έργο του σε δημόσιους χώρους; Αυτό είναι κάτι που θυμίζει περισσότερο τα περί “ανοιχτής κοινωνίας” του Karl Popper παρά την “προλεταριακή επανάσταση” του Μαρξ.

Ζίζεκ: Θεέ μου, όλα καλά, αλλά όχι Popper! Υπό αυτή την έννοια, είμαι ακόμα ένας μαρξιστής, γιατί αυτό που έχει σημασία για μένα είναι η υποδομή της ελευθερίας και τα θεμέλια της. Οι ειδικοί ας φροντίσουν για την εξεύρεση λύσεων σε συγκεκριμένα προβλήματα. Η διανόηση ασχολείται με τις διερωτήσεις, και αντανακλά τις κοινωνικές συνθήκες στην άσκηση των προσωπικών πολιτικών ελευθεριών. Στο δοκίμιό του «Τι είναι Διαφωτισμός» ο Καντ κάνει διάκριση μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων χρήσεων του Λόγου. Αυτό είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ. Για τον Καντ η δημόσια χρήση της Λογικής σημαίνει ελεύθερη σκέψη, πέρα από οποιεσδήποτε πολιτικές ή θρησκευτικές πιέσεις, ενώ η χρήση της Λογικής αποκλειστικά στην υπηρεσία του κράτους θεωρείται ιδιωτική. Ο αγώνας μας σήμερα, και αυτός περιλαμβάνει και το WikiLeaks, είναι να κρατήσουμε το δημόσιο χώρο εν ζωή.

Πώς, τέλος, μπορούμε να αναπτύξουμε μια απελευθερωτική αλληλεγγύη μεταξύ των ομάδων που είναι πολιτιστικά διαφορετικές;

Ζίζεκ: Η λύση βρίσκεται στο να αγωνιστούμε. Η οικουμενικότητα δεν έχει αρκετή σαφήνεια. Η σύγκρουση των πολιτισμών δεν μπορεί να ξεπεραστεί μέσω ενός πανανθρώπινου συναισθήματος, αλλά περισσότερο μέσω της συνολικής αλληλεγγύης προς εκείνους που αγωνίζονται στα πλαίσια κάθε πολιτισμού. Ο αγώνας μας για την απελευθέρωση θα πρέπει να συνδυαστεί με τη μάχη κατά του συστήματος των Καστών στην Ινδία και την αντίσταση των εργατών στην Κίνα. Τα πάντα εξαρτώνται από αυτό: η μάχη για τους Παλαιστίνιους και κατά του αντισημιτισμού, του WikiLeaks και των Pussy Riot -όλα είναι μέρος του ίδιου αγώνα. Αν όχι, τότε μπορούμε όλοι να πάμε αυτοκτονήσουμε…

Μετάφραση-Απόδοση: Γιώργος Στάμκος

Αποτέλεσμα εικόνας για Slavoj Zizek

Είμαστε Aστρόσκονη Zωντανεμένη στο μεγάλο Εργαστήριο της Βιόσφαιρας

Είμαστε αστρόσκονη ζωντανεμένη στο μεγάλο Εργαστήριο της Βιόσφαιρας

Αποτέλεσμα εικόνας για gaia

 

 

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

claslessdemocracy@gmail.com,

 

 

«Μια φορά υπάρχουμε, δεν υπάρχει τρόπος να υπάρξουμε δυο φορές και δεν θα

υπάρξουμε ξανά ποτέ και δεν είναι δυνατό να ζει κανείς ευχάριστα, αν δεν ζει

φρόνιμα, ηθικά και δίκαια, όπως και δεν μπορεί να ζει φρόνιμα, ηθικά

και δίκαια, αν δεν ζει ευχάριστα».

Επίκουρος[1]

 

«Όπως έχει αποδειχτεί, η βλάβη στους μετωπιαίους λοβούς του εγκεφάλου

συνεπάγεται τη διάβρωση της επινοητικότητας, το μειωμένο ενδιαφέρον

για το μέλλον, τον ελαττωμένο αυτοέλεγχο, την αναισθησία και την

εμμονική προσκόλληση σε ατελέσφορα μονοπάτια»

Γιώργος Παξινός[2]

 

«Εάν δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα μάτια μας για να βλέπουμε,

τότε θα τα χρειαστούμε για να κλάψουμε».

Ζαν Πωλ Σαρτρ[3] 

Σχετική εικόνα

Είναι πολύ συνηθισμένη η έκφραση, σύμφωνα με την οποία ‘είμαστε ό,τι τρώμε’, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζεται τι είναι εκείνοι που δεν έχουν να φάνε, ή εκείνοι που τρώνε ληγμένα, νοθευμένα και ακατάλληλα τρόφιμα και τέλος τι είναι οι ‘αόρατοι’, δηλαδή εκείνοι που τρέφονται από τα αποφάγια που βρίσκουν τα βράδια στα σκουπίδια των μεγαλουπόλεων.

Εκτιμώ ότι θα ήταν ιδιαίτερα διαφωτιστική μια διεπιστημονική έρευνα για τη σχέση μεταξύ ζωής-ψυχής και φαγητού, καθώς επίσης και μεταξύ χόρτασης-υπερσίτισης και πείνας-υποσιτισμού και ασιτίας. Βέβαιο είναι, πάντως, πως υπάρχει μεγάλη σχέση μεταξύ φαγητού και ενεργητικότητας, συνείδησης και συμπεριφοράς αυτού που ορίζουμε ως άτομο, άνθρωπο και ατομική προσωπικότητα. Όλοι έχουμε σχετικές εμπειρίες από χορτάτους που είναι γεμάτοι ενέργεια, έχουν καλή διάθεση, είναι αισιόδοξοι και πολύ δραστήριοι, αγαπάνε και δεν χορταίνουν τη ζωή, σε αντίθεση με τους υποσιτιζόμενους και τους νηστικούς που είναι νωχελείς, χωρίς ενεργητικότητα, απαισιόδοξοι μοιρολάτρες που καταριούνται τη ζωή και παρακαλάνε να πεθάνουν. Αυτές οι παρατηρήσεις παραπέμπουν στο γεγονός πως από την κατάσταση του σώματος, η οποία εξαρτάται από τον τρόπο ζωής, την ποιότητα, την ποσότητα και την κανονικότητα λήψης ενέργειας-τροφής και κοινωνικής αναγνώρισης εξαρτάται η ζωή του ανθρώπου, και όχι από σκοταδιστικούς μύθους, τοξικές ιδεολογίες, ανούσιες δουλικές προσευχές και μεθυστικά λιβάνια.

Αποτέλεσμα εικόνας για gaia

Κάρολος Δαρβίνος  (1808-1882)

Με την ίδια λογική μπορούμε να ισχυριστούμε, και με βάση τις διαπιστώσεις των σχετικών επιστημών, ότι ‘είμαστε ό,τι πιστεύουμε’, με την έννοια ότι η ζωή μας ορίζεται και προσδιορίζεται από το επίπεδο γνώσης, αυτογνωσίας, επίγνωσης και συνείδησης, καθώς επίσης και από τον βαθμό της εξάρτησής μας από ψευδαισθήσεις, νεκρές παραδόσεις και υποτιθέμενες μεταφυσικές δυνάμεις. Δυνάμεις που δεν υπάρχουν, αλλά τις δημιουργήσαμε με τη φαντασία μας ή μας τις επέβαλαν με την παιδεία ως ‘αυτονόητες’ τα σκοταδιστικά και εξουσιαστικά ιερατεία για να μας εξουσιάζουν με όσα αυτή η υποταγή-εξάρτηση-εξουσίαση συνεπάγεται. Ας σκεφτούμε μόνο πως οι θρησκείες υποστηρίζουν ότι ο κόσμος και η ζωή δημιουργήθηκαν από κάποιο απροσδιόριστο θεό πριν από 5-6 χιλιάδες χρόνια, ενώ η επιστήμη απέδειξε ότι ο Γαλαξίας μας, ένα μικρό κύτταρο του αχανούς, μεγαλοπρεπούς και αειυπάρχοντος Σύμπαντος, έχει ηλικία δεκατρεισήμισι δισεκατομμύρια χρόνια. Επίσης, οι θρησκείες υποστηρίζουν ότι ο θεός έπλασε ξεχωριστά κάθε μορφή ζωής, ενώ η επιστήμη, ακόμα από την εποχή του Αριστοτέλη και ιδιαίτερα με τις έρευνες και τη θεωρία του Δαρβίνου[4], απέδειξε, παρά τις κραυγές όσων φανατικών ‘δημιουργιστών’ δεν διάβασαν ποτέ ούτε Αριστοτέλη ούτε και Δαρβίνο, ότι όλες οι μορφές ζωής έχουν κοινή ρίζα, προέρχονται από την ίδια γενετική δεξαμενή, είναι φτιαγμένες με τον ίδιο τρόπο και από τα ίδια υλικά στοιχεία της Φύσης και γι’ αυτό έχουν κατά 98% και πλέον κοινό DNA. Η αποκρυπτογράφηση[5] και η χαρτογράφηση μάλιστα του γενετικού κώδικα απέδειξε ότι τα είδη διαφοροποιούνται, ανάλογα με τις φυσικές συνθήκες και τους όρους ζωής, στην πορεία τους με τη διαδικασία της εξέλιξής τους, κατά το υπόλοιπο 1-1,5%. Τελικά, είμαστε ό,τι μας έμαθαν να σκεφτόμαστε, δηλαδή είμαστε ό,τι πιστεύουμε και συνεπώς είναι σημαντικό να μελετήσουμε την επίδραση της εξουσιαστικής ιδεολογίας, της θρησκευτικής πίστης, της θρησκοληψίας, του θρησκευτικού φανατισμού, της αθεΐας και της α-θρησκευτικότητας στη διαμόρφωση του ανθρωπολογικού τύπουτων θρησκευόμενων και μη θρησκευόμενων ανθρώπων. Από μια απλή παρατήρηση μπορούμε να καταλήξουμε σε κάποια πρώτα συμπεράσματα:

Αποτέλεσμα εικόνας για gaia

 

  • Ο απλός θρησκευόμενος είναι κατά κανόνα άτομο ηλικιωμένο, φοβικό, συνεσταλμένο, άτολμο, μοιρολάτρης, υποτακτικός, ‘φιλήσυχος’, διακριτικός, απαισιόδοξος, δουλικός. Βλέποντας πως οι συνθήκες της κοινωνικής ανισότητας τον έριξαν στο περιθώριο και δεν του επέτρεψαν να χαρεί και να γεμίσει τη ζωή του με έργα ελεύθερης δημιουργικότητας που θα του εξασφάλιζαν αυτοσεβασμό και ευτυχία, ακολούθησε τον αμαθή ή ημιμαθή επαγγελματία παπά της ενορίας του και προσχώρησε στο πιο κοντινό του θρησκευτικό ποίμνιο με την ελπίδα πως θα έχει μια δεύτερη ευκαιρία για μια δεύτερη διαφορετική ζωή με περιεχόμενο. Η σύγχυσή του είναι τόσο έντονη ώστε να ταυτίζει το θεό, το φετίχ της εξουσίας, με την ίδια την κοσμική εξουσία και να ζητάει από αυτόν, με αντάλλαγμα την πίστη-υποταγή, τα πιο απίθανα ρουσφέτια, αγαθά και υπηρεσίες που όφειλε να του προσφέρει, ως αντάλλαγμα των υπηρεσιών του η Πολιτεία. Πολιτικά είναι αδιάφορος, αλλά επιλέγει συνήθως συντηρητικά πολιτικά κόμματα με δεσμούς με την Εκκλησία ή το κάθε φορά πλειοψηφικό ρεύμα με την ελπίδα πως ‘αυτή τη φορά’ κάτι θα αλλάξει στη ζωή του. Στην αποφασιστική τους πλειονότητα οι παραδοσιακά θρησκευόμενοι είναι, εξαιτίας του πατριαρχικού χαρακτήρα της κοινωνίας μας, άτομα θυλικού φύλου, χαμηλού εισοδηματικού και μορφωτικού επιπέδου, άτομα τσακισμένα, ανασφαλή και χαμηλής αυτοεκτίμησης που ψάχνουν απεγνωσμένα να βρουν στρούγκα και τσοπάνη για να νιώσουν ασφάλεια, αν και γνωρίζουν πως κάποια μέρα ο τσοπάνης τους θα τους κρεμάσει στο τσιγκέλι κάποιου κατακτητικού, ιμπεριαλιστικού ή εμφύλιου πόλεμου. Χωρίς αυτό το κοινωνικό στρώμα καμιά εξουσία δεν μπορεί να ριζώσει και να ευδοκιμήσει.
  • Ο θρησκόληπτος είναι βασικά ένα κομπλεξικό, ιδιοτελές, πανούργο, καιροσκοπικό και ξενοφοβικό άτομο που χαρακτηρίζεται από υπέρμετρο εγωισμό, αμυντική επιθετικότητα, πάθος για την πίστη του, εξωστρέφεια, εχθρότητα απέναντι σε αλλόθρησκους και ‘άπιστους’. Πολιτικά συντηρητικό-αντιδραστικό άτομο, με ρατσιστική μέχρι και φασιστική συμπεριφορά. Είναι από υστεροβουλία ‘λάτρης του νόμου και της τάξης’ και ενώ είναι υποτακτικός σε βαθμό δουλικότητας απέναντι στην εκκλησιαστική και στην κοσμική εξουσιαστική ιεραρχία, αντίθετα γίνεται τυραννικός απέναντι στους αδύναμους και ανυπεράσπιστους ‘παρακατιανούς’ και υφισταμένους του. Ανήκει κατά κανόνα σε μικρό-μεσοαστικά στρώματα, με μέση εκπαίδευση και είναι άτομο υστερόβουλο που εξαργυρώνει με όποιο τρόπο μπορεί την ‘πίστη του στο θεό’ και την υποταγή του στους αυτόχριστους εκπροσώπους του, με δουλικότητα αλλά και με συχνή παραβατικότητα.
  • Ο θρησκευτικά φανατισμένος, ο χριστιανός φονταμενταλιστής χθες, ο ισλαμιστής κατά κύριο λόγο σήμερα, είναι η τυπική περίπτωση του φασίστα σαδομαζοχιστή, που θεωρεί τον εαυτό του απόστολο της πίστης του και είναι ικανός κατ’ εντολή των ‘ανωτέρων του’ να σκοτώσει χωρίς τύψεις, αλλά και να σκοτωθεί, γιατί πιστεύει πως θα γίνει μάρτυρας και θα συνομιλεί με τον Αλλάχ και τον Μωάμεθ, ή με τον λεγόμενο ‘Άγιο Πέτρο’ στον ‘άλλο κόσμο’. Κατά κανόνα πρόκειται για αγράμματους, εξαθλιωμένους και απογοητευμένους φτωχούς ανθρώπους που ακολουθούν σπουδαγμένους στο εξωτερικό νέους αστικών και μικροαστικών οικογενειών, οι οποίοι επιδιώκουν, αποκτώντας οπαδούς και κοινωνικό έρεισμα να γίνουν αποδεκτοί για να στελεχώσουν τους εξουσιαστικούς θεσμούς και να αντικαταστήσουν αυτούς που κυβερνούν. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι επαγγελματίες φονιάδες και αμετανόητοι φασίστες.
  • Ο σκεπτικιστής προβληματίζεται και ψάχνει απαντήσεις, κρατάει, όμως, αποστάσεις ασφαλείας τόσο από τους θρησκευόμενους όσο και από τους άθρησκους, μέχρι ν’ αποφασίσει τελικά ‘τι τον συμφέρει’, να επιστρέψει στο ‘μαντρί’ ή ν’ απαλλαγεί από την εκκρεμότητα και να οργανώσει τη ζωή του χωρίς τον φόβο του θανάτου, του θεού και της εξουσίας. Είναι συνήθως άτομα υποψιασμένα, με αστικοδημοκρατική αντίληψη και με ευαισθησίες που κινούνται στον χώρο των μικρό-μεσαίων εισοδηματικά και μορφωτικά στρωμάτων, με μέση, ανώτερη ή/και ανώτατη εκπαίδευση, αλλά με μικροαστική παιδεία και όνειρο ‘να πιάσουν την καλή’ και να ανεβούν οικονομικά και κοινωνικά, για ‘να σωθούν’, πράγμα που τους επιτρέπει να κινούνται και να μετακινούνται στους χώρους της εκάστοτε εξουσίας και να αφοσιωθούν και να υπηρετήσουν καταστάσεις αντίθετες από τις πεποιθήσεις τους.
  • Ο άθεος, μη θρησκευόμενος, αρνητής θεού και θρησκείας είναι συνήθως ένας σκεπτόμενος, μελετημένος, κατασταλαγμένος, ήρεμος άνθρωπος, σχετικά αδιάφορος και αποστασιοποιημένος από παραδοσιακές ιδεολογίες, αλτρουιστής, αισιόδοξος, έντονα πολιτικοποιημένος σοσιαλιστικών, αντικαπιταλιστικών, προοδευτικών πολιτικών πεποιθήσεων και δημιουργικός άνθρωπος. Άθεοι υπάρχουν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, κατά κανόνα όμως σε μικροαστικά και πάνω, με καλό μορφωτικό επίπεδο.
  • Ο ουμανιστής είναι από θέση άθεος, άθρησκος και άπιστος, άτομο με βαθιά μόρφωση, ανθρωπιστική παιδεία και πνευματική καλλιέργεια, κατασταλαγμένος και αποστασιοποιημένος από εξουσιαστικές ιδεολογίες και δομές, δεν πιστεύει σε τίποτα μεταφυσικό παρά μόνο στους νόμους της φύσης, στους συνανθρώπου του και στην κοινωνία του, που με τα οράματά τους και τους αγώνες τους οδήγησαν την ανθρωπότητα από τις σπηλιές στον σύγχρονο πολιτισμό και στο διάστημα. Έχει θέσεις και αγωνίζεται για ένα καλύτερο κόσμο[6], είναι κοινωνικός και αισιόδοξος πως κι αυτή τη φορά η ανθρωπότητα θα ξεπεράσει το εμπόδιο, τον καπιταλισμό, που την εμποδίζει να κάνει το επόμενο βήμα προς ένα καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας. Είναι ρεαλιστής, δεν κρύβεται, δεν φοβάται, δεν σιωπά, δηλώνει παρών. Αποτέλεσμα εικόνας για gaiaμε Πέρα, όμως, από το τι τρώμε ή δεν τρώκαι το τι σκεφτόμαστε ή δεν σκεφτόμαστε, είμαστε ένας αέναα εξελισσόμενος πολυσύνθετος μηχανισμός της Φύσης, ένας ζωντανός οργανισμός, άθροισμα πολλών συμπληρωματικών οργανικών υποσυστημάτων, η καλή ή κακή λειτουργία των οποίων επηρεάζει θετικά ή αρνητικά τόσο το τι τρώμε και το τι και πώς σκεπτόμαστε, όσο και το πώς αισθανόμαστε και συμπεριφερόμαστε. Έτσι, και ανεξάρτητα από το τι τρώμε και τι πιστεύουμε, η αντικειμενική πραγματικότητα μας λέει ότι ‘πάνω απ’ όλα είμαστε φυσικοχημεία’Είμαστε ένας φυσικός οργανισμός που είναι φτιαγμένος από όλα σχεδόν τα χημικά στοιχεία, από τα οποία αποτελείται το Σύμπαν. Είμαστε, όπως αποκαλύπτει η χημική ανάλυση, υψηλής οργανωτικότητας ζωντανή αστρόσκονη[7] και μ’ αυτήν την έννοια είμαστε μια συμπαντική ύπαρξη που εμφανίστηκε και εξελίχτηκε όταν συνέτρεξαν όλες οι φυσικές προϋποθέσεις, που έθεσαν σε κίνηση τις αναγκαίες φυσικοχημικές διεργασίες στα σπλάχνα, στον πλακούντα για να κυριολεκτήσουμε, της γήινης βιόσφαιρας, οι οποίες κατάληξαν στις πρώτες απλές μορφές ζωής, που στη συνέχεια εξελίχτηκαν σε σύνθετες και πολυσύνθετες μέχρι τις ανώτερες μορφές ζωής στην κορυφή των οποίων βρίσκονται τα ‘ανώτερα θηλαστικά’ και ο άνθρωπος. Υπάρχουν πολλές επιστημονικές και μη θεωρίες για την εμφάνιση της ζωής, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας. Το θέμα μας είναι αν και σε ποιο βαθμό η ανθρώπινη ζωή ως ενεργός παρουσία, συμπεριφορά και συνείδηση, επηρεάζεται και από την καλή ή κακή λειτουργία και την αρμονική συνεργασία των αντίστοιχων οργάνων που ελέγχουν-ρυθμίζουν την αναλογική επάρκεια όλων των αναγκαίων, για ομαλή, δημιουργική και ευτυχισμένη ζωή, χημικών στοιχείων. Υπόθεση της φυσικής, της χημείας και κύρια της βιολογίας είναι η γέννηση, η ανάπτυξη, ο πολλαπλασιασμός, αλλά και ο θάνατος ενός ζωντανού οργανισμού και όχι κάποιας αρχέτυπης ιδέας ή κάποιου ανύπαρκτου θεού.

Ο οργανισμός του ανθρώπου αλλά και κάθε ζωντανός οργανισμός είναι ένα βιοχημικό εργαστήριο, η λειτουργία του οποίου έχει δύο αιτίες αναφοράς, την εξωγενή και την εσωγενή. Η εξωγενής προέρχεται από τις ακτινοβολίες κάθε εποχής, από τις οπτικές εικόνες, από τους ήχους, που δημιουργούν τις σκέψεις, τις πράξεις, τα διάφορα συναισθήματα και φυσικά τις διάφορες αντιδράσεις. Η εξωγενής χημεία προσδιορίζει περισσότερο την υγεία του οργανισμού και την ανάπτυξή του. Παράδειγμα, η βιταμίνη D δημιουργείται με την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας, ενώ η καταστροφή της βιταμίνης Α γίνεται απ’ τους θορύβους. Η εξωγενής χημεία του οργανισμού είναι σχεδόν ανεξέλεγκτη. Η εσωγενής αιτία προκαλείται από τη λήψη των τροφών, ποτών, φαρμάκων και άλλων διάφορων σκευασμάτων. Αυτή είναι η ελεγχόμενη χημεία, αφού είναι στο χέρι μας να δώσουμε στον οργανισμό μας αυτό ή εκείνο το χημικό στοιχείο. Είναι εκείνη που συμπληρώνει ή μειώνει το αποτέλεσμα των εξωτερικών επιδράσεων[8].

Η χημεία του ανθρώπινου οργανισμού στηρίζεται στη λειτουργία οργάνων και συστημάτων που διατηρούν την ομοιοστασία του ανθρώπινου οργανισμού και εγγυώνται την ανθρώπινη υγεία και υποστηρίζουν τη ζωή. Αντίθετα, κάθε διαταραχή, με την έννοια της δυσλειτουργίας των αδένων, του πλεονάσματος ή της έλλειψης ορμονών, δημιουργεί οργανικές ασθένειες, συνειδησιακές διαταραχές, ακόμα και τον θάνατο.

Σχετική εικόνα

Για καλύτερη κατανόηση της φύσης[9] και της σημασίας της χημείας του οργανισμού μας[10], ας δούμε τους βασικούς αδένες και τις ορμόνες[11], πώς λειτουργούν, τί παράγουν και πώς καθορίζουν την ύπαρξή μας, τη διάθεσή μας και την καθημερινότητά μας[12], μερικές βασικές πληροφορίες, που «θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε καλύτερα τι συμβαίνει στο εσωτερικό των ανθρώπων που πέφτουν θύματα του μυστικισμού και της συναισθηματικής πανούκλας»[13]:

▪ Η Επίφυση είναι ένας αδένας στο πίσω μέρος του εγκεφάλου. Ανιχνεύει το φως και εκκρίνει την ορμόνη μελατονίνη, που προκαλεί ένα είδος νάρκης, φυσική αντίδραση στο κρύο του χειμώνα, την ανάγκη για περισσότερη ανάπαυση και ύπνο. Αυξάνεται περισσότερο σε συνθήκες σκότους, κατά την νύκτα και σε συνθήκες έλλειψης υπεριώδους ακτινοβολίας. Εάν διαταραχθεί η έκκριση της μελατονίνης, το άτομο κατά τη διάρκεια της ημέρας έχει ζαλάδες, νευρικότητα, ατονία, κατάθλιψη, μελαγχολία, άγχος, φοβίες κ.ά. Η μελατονίνη εκκρίνεται κατά τις πρώτες πρωινές ώρες, γι’ αυτό και ο καλύτερος ύπνος είναι στη διάρκεια αυτών των ωρών. Το παρατεταμένο ξενύχτι μειώνει την έκκριση αυτής της ορμόνης.

▪ Η Υπόφυση είναι ένας αδένας[14] που εκκρίνει τη στιμουλίνη για τη λειτουργία άλλων αδένων, τη μελανίνη για το χρώμα του δέρματος, την ορμόνη της ανάπτυξης του σώματος, την ορμόνη διέγερσης του θυρεοειδούς και των επινεφριδίων, την οκυτοκίνη για τη μυϊκή δραστηριότητα, την αντιδιουρητική για την αύξηση ή μείωση της αρτηριακής πίεσης, την προλακτίνη που ρυθμίζει τη διαμόρφωση των μαστών και του γάλακτος στις γυναίκες. Εκκρίνει, επίσης, τις ενδορφίνες που συμβάλλουν στην ομαλή λειτουργία του οργανισμού και στην καλή ψυχολογική μας κατάσταση, καθώς ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα σε καταστάσεις στρες, βοηθούν στην καλύτερη κυκλοφορία του αίματος, έχουν αντιγηραντική δράση και βελτιώνουν τη μνήμη.

▪ Ο Θυρεοειδής αδένας ρυθμίζει την παραγωγή και την αποθήκευση ενέργειας σε όλο το σώμα και λειτουργεί σαν θερμοστάτης για τα κύτταρα του οργανισμού. Παράγει βασικά δύο ορμόνες, τη θυροξίνη (Τ4) και την τριιωδοθυρονίνη (Τ3). Οι δύο αυτές ορμόνες ρυθμίζουν την ωρίμανση του σκελετού και του εγκεφάλου του εμβρύου, την αύξηση του βασικού μεταβολισμού, την αύξηση του ρυθμού και της συσταλτικότητας της καρδιάς, την αύξηση της κινητικότητας του εντέρου, την αύξηση του σακχάρου και την ελάττωση της χοληστερίνης του αίματος.

▪ Οι Παραθυρεοειδείς αδένες εκκρίνουν ορμόνη η οποία ελέγχει το ποσοστό του ασβεστίου στα οστά και τη χρήση του φωσφόρου από το κύτταρο. Η έλλειψή της προκαλεί δυσλειτουργία στο νευρικό και στο μυϊκό σύστημα.

▪ Ο Θύμος αδένας είναι ένα λεμφοεπιθηλιακό όργανο. Εντοπίζεται στο μεσοθωράκιο, πιο συγκεκριμένα στο οπίσθιο μεσοπνευμόνιο. Ανήκει στο λεμφικό σύστημα και αποτελεί πρωτογενές όργανο λεμφοποίησης. Παράγει τη θυμοσίνη, που συμβάλλει στον σχηματισμό αντισωμάτων.

▪ Τα Επινεφρίδια παράγουν την κορτιζόνη, την κορτικοστερόνη που διεγείρει τον σχηματισμό υδατανθράκων, την αλδοστερόνη που ρυθμίζει τη στάθμη των αλάτων, την αδρεναλίνη που προκαλεί άγχος, συναγερμό στον οργανισμό και τη νορεπινεφρίνη που προκαλεί τα αντίστροφα.

▪ Το Πάγκρεας παράγει την ινσουλίνη, που ρυθμίζει το σάκχαρο στο αίμα, και τη γλυκαγόνο.

▪ Οι Ωοθήκες παράγουν τις οιστρογενείς ορμόνες που διατηρούν τη νεότητα των γυναικών και την προγεστερόνη.

▪ Οι Όρχεις παράγουν την τεστοστερόνη και άλλα ανδρογόνα, η μεγάλη ποσότητα των οποίων αυξάνει την ερωτική δραστηριότητα του άνδρα.

▪ Τα ένζυμα είναι οι καταλύτες όλων των βιοχημικών διεργασιών του σώματος συμπεριλαμβανομένης της σύνθεσης, της αποσύνθεσης, της οξείδωσης, της μεταφοράς και του ισομερισμού των ουσιών. Τα ένζυμα αποσυνθέτουν και μεταφέρουν την τροφή, απομονώνουν τις άχρηστες ουσίες που συσσωρεύονται στο αίμα, αποσυνθέτουν του ιούς που προκαλούν φλεγμονές και κατεβάζουν τη χοληστερίνη στο αίμα για να διατηρήσουν την ισορροπία του pH[15]. Τα ένζυμα, όπως όλοι οι καταλύτες, αλλάζουν τον ρυθμό μιας χημικής αντίδρασης χωρίς να μεταβληθούν τα ίδια και είναι απαραίτητα για τον μεταβολισμό όλων των ζωντανών οργανισμών. Η προμήθεια των ενζύμων από εξωτερικές τροφές ενισχύει την καλή λειτουργία των οργάνων. Τα πρώτα συμπτώματα των χαμηλών ενζυμικών επίπεδων είναι κόπωση, απώλεια συγκέντρωσης, ευαισθησία σε λοιμώξεις, δερματικά προβλήματα, νωθρότητα και δυσλειτουργίες του πεπτικού συστήματος που καταλήγουν σε βλάβες των κυττάρων και των ιστών, οι οποίες οδηγούν αναπόφευκτα σε σοβαρές ασθένειες[16]. Τέλος, ας δούμε ενδεικτικά πόσο απλό και υλικό είναι κατά βάση το πολυσήμαντο και πολύτιμο φαινόμενο της ζωής με μια ακόμα προσέγγιση της σημασίας της λειτουργίας ενός ακόμα υποσυστήματος του οργανισμού.

▪ Πεπτικό σύστημα. Κάθε μικρή ή μεγάλη διαταραχή του πεπτικού συστήματος, δηλαδή, του στομαχιού και των εντέρων, που μετατρέπουν, χάρη στην πολύπλοκη συνεργασία αμέτρητων συστημάτων ενζύμων, οξέων, πεπτιδίων και φιλικών βακτηρίων, τις τροφές σε καύσιμα και θρεπτικά συστατικά για το σώμα, εμφανίζεται ως κάποια ασήμαντη ή σημαντική ασθένεια, η οποία οδηγεί στην ανατροπή της καλής κατάστασης, της υγείας, και όχι σπάνια στο θάνατο του οργανισμού. Στην πραγματικότητα, όλα τα είδη των σύγχρονων ασθενειών, για τις οποίες η ιατρική επιστήμη αναζητά μέσω της έρευνας πρακτικά χρήσιμες απαντήσεις, όπως η ομαλή σωματική ανάπτυξη και η πνευματική εξέλιξη, η γενική δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού, ακόμα και οι συναισθηματικές ή ψυχικές διαταραχές όλων των ειδών, συνδέονται σε μικρότερο ή σε μεγαλύτερο βαθμό με διαταραχές του πεπτικού συστήματος. Συνηθέστερη αιτία της όποιας διαταραχής του πεπτικού συστήματος είναι, όπως είναι γνωστό, η έλλειψη επαρκούς και ποιοτικά κατάλληλης τροφής ή η κακή διατροφή που συνδέεται άμεσα με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ζει, δημιουργεί και εργάζεται το κάθε άτομο, πράγμα που παραπέμπει ευθέως στο εκάστοτε κυρίαρχο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό σύστημα[17], δηλαδή, στον τρόπο παραγωγής και διανομής των αγαθών.

Αποτέλεσμα εικόνας για gaia

Οι επιστήμες διαπιστώνουν ότι δεν υπάρχει τίποτα στη νευροφυσιολογία που να μας υποχρεώνει να αντιδρούμε βίαια. Σε κανένα ανθρώπινο ον η βία δεν προσφέρει ασφάλεια, επειδή προκαλεί αντιβία και συνεπώς ανασφάλεια. Η επιθετικότητα, ο ατομισμός, ο πόλεμος δεν είναι εκδήλωση βιολογικών ή κληρονομικών παραγόντων, αλλά καταστάσεων που προκαλούνται από την οικονομικοκοινωνική ανισότητα που την επιβάλλουν οι θρησκείες και οι εξουσίες. Το πώς ενεργούμε, διαμορφώνεται από το πώς κοινωνικοποιηθήκαμε και, εκτός από σπάνιες παθολογικές περιπτώσεις, τα γονίδιά μας δεν δημιουργούν άτομα αναγκαστικά προδιατεθειμένα προς τη βία. Η προσπάθεια να αποδοθεί στην ‘ανθρώπινη φύση’, μέγεθος πια κατ’ εξοχήν κοινωνικό-πολιτισμικό, η αλητεία, η απληστία, ο ατομισμός, η ανταγωνιστικότητα, η βία, η εγκληματικότητα, η ανισότητα και ο πόλεμος δεν επιβεβαιώνεται από καμιά επιστήμη και αποσκοπεί στην απόκρυψη της αλήθειας ότι όλα αυτά πηγάζουν από τη βιαιότητα των θεσμών, των δομών και των λειτουργιών των εκμεταλλευτικών συστημάτων, με κυρίαρχη έκφρασή τους τον απάνθρωπο και καταστροφικό καπιταλιστικό τρόπο της άναρχης εμπορευματικής παραγωγής και της ακραίας ανισοκατανομής του κοινωνικού πλούτου.

Αυτές οι ελάχιστες πληροφορίες που πήραμε από την περιληπτική περιγραφή μερικών οργάνων και στοιχείων του ανθρώπινου οργανισμού που προηγήθηκε, πείθουν κάθε καλοπροαίρετο άνθρωπο για το γεγονός ότι δεν είμαστε ένα μεταφυσικό δημιούργημα, αλλά είμαστε υψηλά και πολυσύνθετα οργανωμένη ζωντανή ύλη και ενέργεια, που εξελίσσεται διαρκώς, ως άτομα στο μέτρο του μικρού, του βιολογικού μας κύκλου και ως είδος στο μέτρο του μεγάλου ιστορικού κύκλου. Είμαστε, δηλαδή, φυσικά, υλικά όντα που λειτουργούμε στη βάση φυσικών νόμων, αλλά και κοινωνικών συνθηκών ως άτομα με λογική, αυτογνωσία, συνείδηση και αξιοπρέπεια, που πέρα από τις υλικές τροφές χρειαζόμαστε αγάπη, αναγνώριση, ηρεμία, αίσθημα ασφάλειας και μόρφωση για ομαλή, δημιουργική και ευτυχισμένη ζωή. Ως είδος με τεράστια βιολογική κληρονομιά, βιωματική και ιστορική εμπειρία, αλλά και προοπτική χρειαζόμαστε αρμονική ανασύνδεση με τη βιόσφαιρα, στην οποία αποκλειστικά χρωστάμε την ύπαρξή μας, αποκατάσταση της ενότητας της κοινωνίας, πάνω στη βάση της κοινοκτημοσύνης, της αμεσοδημοκρατικής αυτοδιεύθυνσης, της αλληλεγγύης και της αμοιβαίας συνεργασίας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και οικουμενικό επίπεδο. Διαφορετικά, η ανθρωπότητα δεν θα καταφέρει ν’ απαλλαχθεί από τις σκοταδιστικές θρησκείες και τις εξουσιαστικές ιδεολογίες, με συνέπεια να ολισθαίνει συνεχώς όλο και βαθύτερα προς το ψέμα των εξουσιαστικών θρησκειών και τη βαρβαρότητα του θεού-κεφαλαίου με εργαλείο την ‘αθάνατη ψυχή’ ως φετίχ της ‘ιερής ατομικής ιδιοκτησίας’[18]. Είναι όμως γνωστό, όπως μας πληροφορούν η βιολογία και οι νευροεπιστήμες, ακόμα και η λεγόμενη ψυχολογία και ψυχανάλυση ότι αθάνατη ψυχή δεν υπάρχει παρά ως χρυσοφόρος μύθος και πως το συναισθηματικό και διανοητικό μας κέντρο, ο Νους μας, βρίσκεται στον Εγκέφαλό μας, στο Μυαλό μας, εκεί όπου συγκεντρώνονται και επεξεργάζονται όλες οι πληροφορίες που μεταφέρουν οι αισθήσεις μας και σε συνδυασμό με τη μόρφωση και τις εμπειρίες μας καταλήγουν σε Γνώση, Επίγνωση και Συνείδηση που διαμορφώνουν την συμπεριφορά μας ως άτομα, ως Εγώ, μέσα στο κοινωνικό μας περιβάλλον, μέσα στο Εμείς από το οποίο προερχόμαστε και χάρη σ’ αυτό υπάρχουμε και μπορούμε να συνεχίσουμε να υπάρχουμε.

Αυτές οι λίγες αναφορές στη διαδικασία σχηματισμού του σώματος, της ζωής και στη λειτουργία των οργάνων του ανθρώπινου οργανισμού, που ρυθμίζουν τη ζωτικότητα, τη σκέψη, τη διάθεση, τη συμπεριφορά και τους μηχανισμούς διαμόρφωσης της συνείδησης των ανθρώπων, είναι ενδεικτικές για την υλικότητα της ζωής, αλλά και για τη σοφία, με την έννοια της πολύπλοκης φυσικοχημικής γονιμότητας-δημιουργικότητας, της ασύνειδης, δηλαδή της χωρίς επίγνωση και σκοπιμότητα δρώσας Φύσης. Όπως το ίδιο ενδεικτικές είναι και για την επιμονή και την υπομονή της ζωής στον διαρκή και αέναο αγώνα της για την επιβίωση, την εξέλιξη και τη βελτίωση και δεν αφήνουν περιθώρια για μύθους και μεταφυσικές ψευδαισθήσεις περί ‘θεϊκής και αθάνατης ψυχής’ και περί ‘θεού δημιουργού της ζωής’[19]. Πολύ περισσότερο, δεν αφήνουν περιθώρια για εξουσιαστικές ιδεολογίες που στρέφονται ενάντια στην ίδια τη Φύση, στο συναρπαστικό φαινόμενο της ζωής, στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και στον αγώνα των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού για έναν ακόμα καλύτερο κόσμο[20], για ένα λαμπρότερο μέλλον. Βέβαια, γι’ αυτό χρειάζεται η κατάλληλη παιδεία και γνώση[21] και αντίστοιχη συνείδηση, ικανή ν’ απελευθερώσει όλες τις επιστήμες από τα νύχια της εξουσίας[22] για να μπορέσουν να σταθούν αρωγοί της ζωής και της κοινωνίας, παράγοντας αγαθά για την προστασία της Φύσης, της υγείας και της ζωής και όχι μηχανισμούς και μέσα εξουσίας, όπλα θανάτου και καταστροφής, υπηρεσίες, ανοησίες και ουσίες αποβλάκωσης και υποταγής στις απάνθρωπες και καταστροφικές εξουσίες.

Η αντιπαράθεση του δικαιώματος της υποκειμενικής πίστης στο απροσδιόριστο, στο μεταφυσικό, στο ιδιοτελές και στο παράλογο απέναντι και ενάντια στην αντικειμενική πραγματικότητα, δεν αδικεί την πραγματικότητα, αλλά το υποκείμενο που κρύβεται πίσω από την ‘πίστη του’, η οποία ως δύναμη στασιμότητας και φυγής από την πραγματικότητα στέκεται εμπόδιο στην προσπάθεια της κοινωνίας, της ανθρωπότητας και της επιστήμης για την αξιοπρέπεια και τη ζωή όλων και ανεξάρτητα από την πίστη τους. Γιατί τελικά ο άνθρωπος δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, ‘θεός’, ούτε θηρίο και συνεπώς δεν είναι μόνο ένα απλό σύνολο υλικών στοιχείων και χημικών συστημάτων, όπως είναι άλλες μορφές ζωής, αλλά για λόγους επιβίωσής του επέλεξε να είναι ένα έλλογο κοινωνικό ον[23], ιδιότητα που τον κατέστησε ικανό να αξιοποιεί τους υλικούς όρους της ύπαρξής του, για να δημιουργεί πνευματικούς πολιτισμούς που εξελίσσονται και συγκλίνουν στην προοπτική του βέλους του χρόνου, από το Εκεί και το Χθες στο Εδώ και στο Σήμερα και από το Εδώ και το Σήμερα στο Εκεί, στο Παντού και στο Αύριο, στο Μέλλον προς έναν Οικουμενικό Ουμανιστικό Πολιτισμό.

Αποτέλεσμα εικόνας για gaia

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ο Επίκουρος (341-270 παλιάς χρονολόγησης.) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, ιδρυτής της φιλοσοφίας της ανθρώπινης ευτυχίας.

[2] Ο Γιώργος Παξινός, είναι κορυφαίος Έλληνας νευροεπιστήμονας. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σύδνεϋ της Αυστραλίας, που έγινε παγκόσμια γνωστός από το έργο του της χαρτογράφησης του ανθρώπινου εγκεφάλου.

[3] Ζαν-Πωλ Σαρτρ (1905-1980). Γάλλος φιλόσοφος, λογοτέχνης και κριτικός, γνωστότερος ως εκπρόσωπος της φιλοσοφίας του υπαρξισμού.

[4] Βλέπε Δαρβίνος Κάρολος, Η καταγωγή των ειδών, ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ, Αθήνα 2006 και Δαρβίνος Κάρολος, Η καταγωγή του ανθρώπου, ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ, Αθήνα 2006.

[5] Βλ. Watson James, Η διπλή έλικα, έκδοση της εφημερίδας Το Βήμα, Αθήνα 2010. Βλ. επίσης Αλαχιώτης Σταμάτης, Η έλικα που ορίζει τη ζωή μας, Το Βήμα, 16.04.2011.

[6]  «Οι μαχητικοί αθεϊστές της εποχής μας τείνουν να υιοθετούν έναν κοσμικό ανθρωπισμό και να τονίζουν την ανάγκη για τη διάδοση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλο τον κόσμο». Μουζέλης Νίκος, Νεωτερικότητα και θρησκευτικότητα, Αθήνα 2014, σ. 183.

[7] Αυτήν την υλιστική αντίληψη για την προέλευση της ζωής την συναντάμε πολλές φορές σε αρχαίους ελληνικούς μύθους και ευρήματα: «Είμαι παιδί της Γης και του γεμάτου με Αστέρια Ουρανού», αναγράφεται σε φύλλα χρυσού που βρέθηκαν στην αρχαία Ελεύθερνα της Κρήτης, η ίδρυση της οποίας χρονολογείται κατά την περίοδο μεταξύ 970-820 π. Χ. Βλ. Ελεύθερνα, Επιστημονική Επετηρίδα Πανεπιστημίου Κρήτης (επιμέλεια έκδοσης: Καθηγητής Γιώργος Ν. Γαλάνης), Ρέθυμνο 2004.

[8] Κουτούζης Βασίλης, Χημικές διεργασίες είναι η ζωή μας, στο: http://www.koutouzis.gr/

[9] Αναλυτικά για τη φυσιολογία του ανθρώπινου σώματος, βλ. Πλέσσας Σ.Τ., Φυσιολογία του Ανθρώπου, εκδ. Φάρμακον Τύπος, Αθήνα 2010, Χανιώτης Φ.Ι, και Χανιώτης Δ., Φυσιολογία του Ανθρώπου, Ιατρικές Εκδόσεις Λίτσας, Αθήνα 2009 και Χατζημηνάς Ι.Σ., Επίτομη Φυσιολογία, Επιστημονικές Εκδόσεις Γρηγόριος Κ. Παρρισιάνος, Αθήνα 1987.

[10] Παπαδοδημητράκη Μαρία, Οι ορμόνες που μας κυβερνούν, http://www.vita.gr/ygeia/article/20370/oi-ormones-poy-mas-kybernoyn/

[11] Κουτούζης Βασίλης, Χημικές διεργασίες είναι η ζωή μας, ό.π.

[12] Ράιχ Βίλχελμ, Η βιοπάθεια του καρκίνου, Άκμων, Αθήνα χ.χ., σ. 12.

[13] Λιαρόπουλος Κωνσταντίνος, Τα αδενώματα της υπόφυσης, Ελευθεροτυπία της 12.04.2014.

[14] Λιαρόπουλος Κωνσταντίνος, Τα αδενώματα της υπόφυσης, Ελευθεροτυπία της 12.04.2014.

[15] Το pH, συντομογραφία που προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων Potential of Hydrogen, είναι ένας ‘αριθμός’ που μας δείχνει πόσο όξινο ή αλκαλικό είναι ένα διάλυμα.

[16] Ανώνυμου, Το ένζυμο της ζωής. Τα πρωτογενή ένζυμα, οι καταλύτες της ζωής, http://oikoiasisblogspot.gr/2011/12/cni-life-enzyme.html

[17] Βλέπε σχετικά, Gottschall Elaine, Breaking the Vicious Cycle: Intestinal Health Through Diet, Kirkton Press, Ontario 1994 και Gottschall Elaine, Food and the Gut Reaction, Kirkton Press, Ontario 1987.

[18] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία  ωε μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

[19] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015.

[20] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.

[21] Αλαχιώτης Ν. Σταμάτης και Καρατζιά-Σταυλιώτη Ελένη, Διαθεματική και βιοπαιδαγωγική θεώρηση της μάθησης και της αξιολόγησης, Λιβάνης, Αθήνα 2009.

[22] «Προορισμός της επιστήμης είναι η αποκάλυψη της αλήθειας και η χωρίς φόβο και πάθος μετάδοσή της στους ανθρώπους. Η επιστήμη μπορεί να συμμαχήσει με τον ‘διάβολο’ μόνο όταν τεθεί στην υπηρεσία της εξουσίας. Αντίθετα, η επιστήμη που αποκαλύπτει την εξουσία και τις μεθόδους της παραμένει ολοκληρωτικά ανθρωπιστική, μοναδική ελπίδα των απροστάτευτων ανθρώπων να απελευθερωθούν από τα χέρια των δυνατών. Και τότε ο επιστημονικός λόγος γίνεται λόγος πολιτικός», Μανωλεδάκης Ιωάννης, Πρόλογος στο: Γρίβας Κλεάνθης, Πλανητική κυριαρχία και ναρκωτικά. Τα ναρκωτικά ως εργαλείο της εσωτερικής και εξωτερικής αμερικανικής πολιτικής, Ιανός, Θεσσαλονίκη 2006, σ. 18.

[23] «Ο άνθρωπος επικοινωνεί με τη Φύση και τους ομοίους του με τη βοήθεια των αισθήσεων. Ένα ανθρώπινο ον, αποκομμένο ολοκληρωτικά από το κοινωνικό περιβάλλον, δεν θα αποκτούσε καμιά γνώση: οι νοητικές του δυνατότητες θα ατροφούσαν ολοκληρωτικά. Σήμερα έχουμε το δικαίωμα να απορρίψουμε, με βάση τη νευρολογία και τη γνωσιοθεωρία, την ύπαρξη έμφυτων ιδεών», Μπιτσάκης Ευτύχης, Τι είναι φιλοσοφία, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1986.

Σχετική εικόνα

Τα απίθανα “σουβενίρ” της ανθρωπότητας στο Διάστημα…

TI ΘΑ ΒΛΕΠΑΤΕ ΑΝ ΕΙΣΑΣΤΑΝ ΕΞΩΓΗΙΝΟΣ

Τα απίθανα “σουβενίρ” της ανθρωπότητας στο Διάστημα…

Image result for souvenir in space of humanity

Εδώ και περίπου εξήντα χρόνια η ανθρωπότητα έκανε αισθητή την παρουσία της στο διάστημα καταφέρνοντας, ανάμεσα στ’ άλλα, να μολύνει το διαστημικό περιβάλλον με διάφορα διαστημικά σκουπίδια, αλλά και να τοποθετήσει ή να εκτοξεύσει διάφορα αντικείμενα που ενδεχομένως θα πληροφορήσουν τους εξωγήινους για την ύπαρξη της, ακόμη και σε περίπτωση που εξαφανιστούμε από προσώπου Γης. Στην αρχή αυτή η διαδικασία γινόταν σκόπιμα και τα διαστημόπλοια που εκτοξεύαμε σε μακρινές αποστολές φιλοξενούσαν αντικείμενα τα οποία, σε περίπτωση που έπεφταν στα χέρια εξωγήινων, θα τους έδιναν να καταλάβουν κάποια πράγματα για τους ανθρώπους και τον πολιτισμό τους. Θα ήταν δηλαδή σαν το μήνυμα που μετέφερε το μπουκάλι ενός ναυαγού στη “θάλασσα του διαστήματος”. Στη συνέχεια όμως στα διαστημικά σκάφη άρχισαν να τοποθετούνται κάθε λογής αντικείμενα, που ξέφευγαν πολύ από την αρχική ιδέα του να μεταφέρουν πληροφορίες στους εξωγήινους για το τι ακριβώς είναι η ανθρωπότητα. Μάλιστα τα τελευταία χρόνια αποστέλλονται επίσης σε τεράστιες αποστάσεις από τη Γη, μέσω προηγμένων συστημάτων επικοινωνίας, σήματα διαφόρων ειδών και περιεχομένου. Ας δούμε ορισμένα από τα πιο «παράξενα» και ασυνήθιστα αντικείμενα και σήματα που ταξιδεύουν για λογαριασμό όλων μας στο Διάστημα…

Related image

# Το 2008 η NASA, μέσω του συστήματος επικοινωνίας και παρατηρήσεων Deep Space Network, μετέδωσε στο διάστημα το τραγούδι «Across the Universe» των Beatles. Το τραγούδι αυτό ταξιδεύει με την ταχύτητα του φωτός προς τον Πολικό Αστέρα (Polaris) σε απόσταση 431 ετών φωτός από τη Γη! Με τον ίδιο τρόπο, την ίδια χρονιά ξεκίνησε το ταξίδι της προς τον Άλφα του Κενταύρου (Proxima) η ταινία Όταν η Γη Σταματήσει να Γυρίζει με πρωταγωνιστή τον Κιάνου Ριβς…

# Με την αποστολή STS-120 του διαστημικού λεωφορείου Discovery ταξίδεψε στο διάστημα και το κινηματογραφικό φωτόσπαθο του Λουκ Σκαϊγουόκερ, του θρυλικού πολεμιστή Τζεντάι, πρωταγωνιστή της δημοφιλούς σειράς ταινιών επιστημονικής φαντασίας «Πόλεμος των Άστρων».

Image result for star wars

# Στην αποστολή Juno, που ταξιδεύει στον Δία, υπάρχουν φιγούρες του Γαλιλαίου και του θεού Δία φτιαγμένες από τουβλάκια Lego…

# Έχει αποσταλεί στο διάστημα ο ήχος του φιλιού μιας μητέρας στο παιδί της…

# Στάλθηκε και μια έγχρωμη φωτογραφία της Οξφόρδης….

# Η μουσική του Λούις Άρμστρονγκ ταξιδεύει στο διάστημα…

# Έχουν αποσταλεί και σημαίες του αμερικανικού ράλι Nascar….

# Οι ήχοι που κάνει ο βοσκός για να μαζέψει το κοπάδι του ταξιδεύουν ήδη ανάμεσα στ’ άστρα…

# Η ηχογράφηση ενός ανθρώπινου καρδιακού παλμού…

# Το τραγούδι «Johnny B. Goode» του Τσακ Μπέρι….

# Η απόκοσμη μουσική των Αβοριγίνων της Αυστραλίας (δικαιολογημένα) κι έναν χαιρετισμό των Ζουλού...

# Ηχητικό αρχείο με τον κώδικα Μορς, αλλά και ο ήχος ενός κεραυνού και μιας ατμομηχανής…

# Έγχρωμο διάγραμμα της έλικας του DNA…

# Ένα κουκλάκι του αστροναύτη Buzz Lightyear, πρωταγωνιστή της ταινίας «Toy Story»…

# Ένα κομμάτι του αεροσκάφους με το οποίο πραγματοποίησαν την πρώτη πτήση (1903) οι αδελφοί Ράιτ…

# Ένα σκίτσο του Μίκι Μάους…

# Ένα πόστερ της ταινίας Άκρως Τρελό και Απόρρητο («Top Secret») του 1984 που έκανε διάσημο τον ηθοποιό Βαλ Κίλμερ…

# Γνωστή εταιρεία παρασκευής πίτσας πλήρωσε περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ για να στείλει σε Ρώσο κοσμοναύτη μια πίτσα της…

# Εκατό χιλιάδες διαφημίσεις που προβλήθηκαν στον δημοφιλή δικτυακό τόπο αγγελιών Craiglist…

# Οι στάχτες του ηθοποιού Τζέιμς Ντούχαν που έγινε γνωστός από τη συμμετοχή του στη θρυλική σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek. Υποδυόταν τον ρόλο του μηχανικού Σκότι που χειριζόταν το περίφημο σύστημα διακτίνισης ανθρώπων. Στο Διάστημα βρίσκονται επίσης οι στάχτες του δημιουργού του «Star Trek» Τζιν Ροντενμπέρι...

# Κι επίσης ένα σαξόφωνο, ένα τεύχος του περιοδικού PLAYBOY, απολιθώματα δεινοσαύρων, σπέρμα αχινού, μία μπάλα ποδοσφαίρου, ένας μεγάλος εκτυπωτής 3D, κουτάκια γνωστών αναψυκτικών, ένα παϊδάκι καρφωμένο σε ένα πιρούνι, μία ακτινογραφία χεριών και απίστευτα άλλα αντικείμενα.

# Και -ευτυχώς- μπόλικη Κλασική μουσική!

Image result for souvenir in space of humanity

Όλα αυτά είναι διαστρική επικοινωνία; Όχι, αποτελούν απλά επίδειξη ανθρώπινης ματαιοδοξίας, που θα κάνουν τους εξωγήινους, αν έχουν βέβαια αίσθηση του χιούμορ, να γελάσουν αλλά και να προβληματιστούν σοβαρά για το αν θα σταματήσουν την “καραντίνα” που μας έχουν επιβάλλει, αφήνοντας ίσως μια μικρή χαραμάδα ελπίδας για το αν θα μας δεχθούν, κάποτε στο μέλλον, στη λέσχη των διαστρικών πολιτισμών.

Image result for souvenir in space of humanity