Author Archives: zenithmag

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΠΟΔΡΑΣΗΣ Από την Καθημερινή Πραγματικότητα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΠΟΔΡΑΣΗΣ 
Από την Καθημερινή Πραγματικότητα

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΚΗΣ


«Ο κόσμος δεν είναι μέτριος, εμείς είμαστε μέτριοι. Διαχωρείστε την θέση σας από τους μέτριους. Η συμβουλή μου είναι αυτή: Ταξιδέψτε προς το Άγνωστο, έτσι κι αλλιώς όλοι προς τα εκεί ταξιδεύουμε. Δεν έχετε να χάσετε τίποτε, αντιθέτως, έχετε να ανακαλύψετε τα πάντα…»
Σε μία σκοτεινή και δύσκολη εποχή για την ανθρώπινη συνείδηση: Αυτό είναι ένα βιβλίο έμπνευσης και αφύπνισης – ένας τολμηρός οδηγός σκέψης και τρόπων, για την απόδραση από την καθημερινή πραγματικότητα! 

Δεν είναι τυχαίο που βρέθηκε στα χέρια σου… 

Αντιστασιακά, στις σελίδες του εξερευνεί την ίδια την φύση της περιοριστικής και καταπιεστικής καθημερινής μας πραγματικότητας, της αντίληψης και του εαυτού μας μέσα σε αυτήν, και χαρτογραφεί συνειδησιακές διεξόδους και πρακτικές μεθοδολογίες για την δραπέτευσή μας έξω και πέρα από αυτήν. Χαρακτηρίζεται από μία διαφωτιστική –συχνά και διασκεδαστική– όσο και επαναστατική προσπάθεια κατανόησης και προέκτασης της πραγματικότητας. Ένα αιρετικό εγχείρημα απελευθέρωσης του ατόμου: Έξω από την ρουτίνα του και τις αυτοματικές συνήθειές του, από τον υπνωτισμό της καθημερινότητας, από την επιβαλλόμενη ομοιογένεια, από το απελπισμένο τέλμα της ζωής, ενάντια στο Σύστημα, έξω από τον Ιστό του Matrix… 

Ο συγγραφέας καταδύεται στην Ιδεαλιστική φιλοσοφία του Escapism, επιτίθεται στις ίδιες τις μεθοδολογίες του Κατεστημένου, προτείνει λεπτομερώς τρόπους για μια νέα αντιστασιακή πνευματικότητα, εκκεντρικά παιχνίδια με τον εαυτό και τον κόσμο, κόλπα μετάλλαξης της συνείδησης, λεξικά και χάρτες, αμφισβήτηση και πρωτοπορία, ενθαρρυντική ανάταση και ελπίδα. «Υπάρχει φως στην άκρη του Τούνελ μας!» 

Ακολουθήστε την παράξενη αυτή αναγνωστική διαδρομή με οδηγό τον Παντελή Γιαννουλάκη, σε μια περιπέτεια απόδρασης…

Τρόποι Παραγγελίας

—On Line άμεσα: από την ιστοσελίδα του περιοδικού Strange:

strange-egnarts.com

—Με email: InvisibleCollege.publ@gmail.com

—τηλεφωνικώς: 6946.825.126

Πολύ Περιορισμένα Αντίτυπα

Advertisements

Ο μακρύς δρόμος προς τις Πρέσπες: H διέξοδος ενός αδιεξόδου

Ο μακρύς δρόμος προς τη Συμφωνία των Πρεσπών

Η Διέξοδος ενός Αδιεξόδου

Γράφει ο Σπυρίδων Σφέτας

Όταν τον Φεβρουάριο του 1974 το σύνταγμα της Γιουγκοσλαβίας κατέστη αποκεντρωτικό και οι Ομόσπονδες Δημοκρατίες απέκτησαν σημαντικό βαθμό αυτονομίας, διευρύνθηκε το χάσμα Βορρά-Νότου και η χώρα μετατράπηκε σε ένα υβρίδιο μεταξύ Ομοσπονδίας και Συνομοσπονδίας. Το σύνταγμα του ’74, το οποίο δεν υπέγραψε ο γηραιός Τίτο, ήταν έργο του Σλοβένου Edvard Kardelj που θεωρούσε ότι η Γιουγκοσλαβία ήταν προσωρινό δημιούργημα του συσχετισμού των Μεγάλων Δυνάμεων και μοιραία θα εξέλειπε, καθώς θα εξελισσόταν η διαδικασία της παγκόσμιας ολοκλήρωσης και θα έδυε η εποχή του ιμπεριαλισμού. Στις 7 Απριλίου 1974, ο Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας, σε βαρυσήμαντη επιστολή προς τον Καραμανλή, ανέλυσε τους εθνικούς κινδύνους:

«Ως προς την Γιουγκοσλαβίαν. Αι ενδεχόμεναι εξελίξεις εκεί μετά τον θάνατο του Τίτο πρέπει να μας γεννούν ακόμα μεγαλυτέρας ανησυχίας. Ουδείς δύναται να προβλέψει ποια θα είναι η τύχη της γείτονός μας Σλαβικής Ομοσπονδίας. Λέγεται ότι θα διαλυθεί. Δεν είναι βέβαιον, θα σημειωθούν όμως αναμφισβητήτως οξείς εσωτερικοί ανταγωνισμοί. Όλαι αι ενδείξεις, και είναι πολλαί, πείθουν ότι η Σοβιετική Ένωση θα θελήσει να αποκτήσει και πάλιν τον έλεγχο της Γιουγκοσλαβίας τον οποίο η παρουσία Τίτο παρεμποδίζει. Δεν αποκλείεται καθόλου να χρησιμοποιήσει προς τούτο και δυναμικά μέσα».

Σήμερα γνωρίζουμε ότι το 1974 οι σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες προετοίμαζαν νέο Κομμουνιστικό Κόμμα Γιουγκοσλαβίας με πυρήνα Μαυροβούνιους Κομινφορμιστές, εξόριστους μετά το 1948, προκειμένου να αναλάβει δράση μετά τον θάνατο του Τίτο και να φέρει τη Γιουγκοσλαβία στην τροχιά της Μόσχας. Αλλά αποκαλύφθηκε πολύ νωρίς από τις γιουγκοσλαβικές μυστικές υπηρεσίες αυτή η σοβιετική συνωμοσία τότε στο Bar του Μαυροβουνίου.

Μπαίνουμε τώρα σε αυτό που αφορά εμάς. Ο Αβέρωφ συνεχίζει:

«Σήμερον όλοι σχεδόν οι κάτοικοι του ‘’Κράτους’’ των Σκοπίων, οι κάτω των 40 ή 50 ετών, είναι πεπεισμένοι ότι αποτελούν ιδίαν εθνότητα. Πολλοί από τους παλαιότερους βουλγαρίζουν, αλλά οι πρώτοι είναι πολυαριθμότεροι και δυναμικότεροι. Δυσφορούν δε δια τούτο διότι η Βουλγαρία ενεργώς μάχεται την ιδέα της μακεδονικής εθνότητας. Η Βουλγαρία διεκδικεί τους ‘’Μακεδόνας’’ ως ιδικούς τους. .

Αλλά ο φανατισμός των ΄΄Μακεδόνων’’ των Σκοπίων είναι μεγάλος και όπως σημαντική είναι τώρα και η θέση αυτών εις το Βελιγράδιον, δηλαδή εις τη διοίκησης της ομοσπονδιακής Κυβέρνησης.

Όταν λοιπόν θα λείψει ο Τίτο δια να προφυλαχθούν από την Βουλγαρία τον πιστότερο δορυφόρο της Μόσχας εν εκ των δύο πραγμάτων πρέπει να κάμουν. Ή να στηριχθούν εις τη Δύσιν ή να πλειοδοτήσουν εις φιλοσοβιετισμόν.

Το πρώτο το θεωρώ σχεδόν αδύνατο λόγω της εντόνου ιδεολογικής τοποθετήσεώς των και λόγω των κινδύνων που τούτο θα συνεπάγεται δια τους ηγέτας των. Το δεύτερο είναι λίαν πιθανόν και θα οδηγήσει πιθανότατα εις την εφαρμογή του παλιού σχεδίου της Μόσχας εις την δημιουργία υπό την αιγίδα της κάποιας βουλγαρογιουγκοσλαβικής Ομοσπονδίας-ολοκληρωμένης ή μερικής, την οποία επιμόνως αρνείτο ο Τίτο και η οποία υπήρξε η κύρια αιτία της ρήξεώς του με τη Μόσχα το 1948.

Πόσον τούτο θα είναι επικίνδυνο δι΄ εμάς είναι προφανές. Και γίνεται προφανέστερον όταν σκεφτούμε ότι αφενός μεν εις την περιοχή των Σκοπίων ζουν και (συχνά σταδιοδρομούν άριστα) περί τις 35.000 καταφυγόντας εκεί σλαβόφωνοι της Μακεδονίας μας και ότι αφετέρου εις την Ελληνικήν Μακεδονίαν οι σλαβόφωνοι υφίστανται την συστηματική προπαγάνδα που διεξάγει το ραδιόφωνο και η τηλεόραση των Σκοπίων».

Κατανοητό αυτό το φοβικό σύνδρομο στις συνθήκες του Ψυχρού Πολέμου, και ιδιαίτερα για τη Γιουγκοσλαβία με βάση τα δεδομένα του 1974. Κατανοητό επίσης και γιατί η Βουλγαρία δεν έχει πρόβλημα με τον όρο Μακεδονία και Μακεδόνες. Για τον Βούλγαρο η λέξη Μακεδών είναι ο υποδουλωμένος, ο μη ελεύθερος Βούλγαρος. Ουσιαστικά για εμάς έμπαινε ζήτημα ασφάλειας μέσω ανακινήσεως ζητήματος ‘’μακεδονικής μειονότητας’’ ως μακροπρόθεσμη έγερση εδαφικών διεκδικήσεων .Και αυτό φοβόταν ο Αβέρωφ, ότι οι Σλαβόφωνοι οι δικοί μας που υφίσταντο τη σημαντική προπαγάνδα, ράδιο, τηλεόραση κλπ. θα αποτελούσαν το μοχλό της αποσταθεροποίησης στη Βόρειο Ελλάδα, αν η Σοβιετική Ένωση ανακτούσε την επιρροή της στη Γιουγκοσλαβία. Ο Αβέρωφ θυμάται τον εμφύλιο πόλεμο, το ΝΟΦ, τον ρόλο της Γιουγκοσλαβίας στον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο με την εκμετάλλευση του Μακεδονικού, τα βουλγαρογιουγκοσλαβικά σχέδια για ομοσπονδία ή συνομοσπονδία των Νοτίων Σλάβων, τη σοβιετική βαλκανική πολιτική των ετών 1944-49, την τότε πολιτική του Βελιγραδίου και των Σκοπίων έναντι της Ελλάδας κ.λπ. και φοβόταν επανάληψη του σεναρίου αυτού στα νέα δεδομένα.

Αλλά δεν συνέβη το ανησυχητικό αυτό σενάριο. Η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε, η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε και ο κομμουνισμός κατέρρευσε. Όσο υπήρχε η Τιτοϊκή Γιουγκοσλαβία, το Μακεδονικό επηρέαζε τις διμερείς ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις ως ζήτημα αναγνώρισης ‘’ μακεδονικής μειονότητας’’ από την Ελλάδα. Το θέμα ανακινούσαν και αυτοτελώς τα Σκόπια, ιδιαίτερα μετά την απομάκρυνση του Rankovic το 1966 και την έναρξη της διαδικασίας αποκέντρωσης των Ομόσπονδων Δημοκρατιών, την έξαρση του εθνικού ζητήματος (ιδιαίτερα του Κροατικού), εξελίξεις που οδήγησαν στο σύνταγμα του 1974. Επισημαίνω τι έλεγε το ’73 και ο Φαίδων Άννινος- Καβαλιεράτος, αναπληρωτής- υπουργός Εξωτερικών τότε για ένα διάστημα, όταν ανακινούνταν από τα Σκόπια ζήτημα αναγνώρισης ‘’μακεδονικής’’ μειονότητας από την Ελλάδα.

«Μετά της παλαιάς φίλης Γιουγκοσλαβίας θα επιθυμούσαμε να αναπτύξουμε ταχύτερον τας σχέσεις μας. Λόγω όμως ορισμένων τεχνητών εμποδίων, παρεμβαλλομένων ουχί βεβαίως από ημετέρας πλευράς εν Γιουγκοσλαβία και εξαιτίας της στάσεως ωρισμένων επαρχιακών στοιχείων η οποία δημιουργεί αντιξόους αντιδράσεις εις την ελληνική κοινή γνώμην, αι σχέσεις μετά της χώρας αυτής, ομαλαί βεβαίως και φιλικαί, δεν σημειούν τον υφ΄ ημών επιθυμητόνν ρυθμόν αναπτύξεως.

Το επαρχιακόν στοιχείον, το οποίον εννοούσα, είναι ότι δημιουργείται εν Γιουγκοσλαβία μια τεχνητή εθνότης περί της οποίας π.χ. προ 50 ετών, ουδείς εγένετο λόγος. Και τούτο μεν αν περιωρίζετο εκεί, αν γινόταν μόνο εκεί θα ήτο καθαρό εσωτερικό ζήτημα της Γιουγκοσλαβίας, αφ΄ ης όμως στιγμής η Γιουγκοσλαβία επιμένει να παρεμβάλει το θέμα αυτό εις τα σχέσεις μετά της Ελλάδος είμεθα υποχρεωμένοι να λάβουμε αυτή την απορριπτική θέσιν.

Τώρα πως μπορεί να θεραπευτεί αυτή η δυσκολία; Μπορεί ευχερώς να εξαλειφθεί αν η γιουγκοσλαβική κυβέρνησις παύσει να αναμειγνύη αυτό το τεχνητό θέμα εις τας σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών».

Οι δηλώσεις του Άννινου-Καβαλιεράτου είχαν ως αποτέλεσμα μια προσωρινή κρίση στις ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις και τη ματαίωση της επίσκεψης του υπουργού Εξωτερικών της Γιουγκοσλαβίας Milos Minic στην Αθήνα. Δεν αντιδρούσαμε για τις εξελίξεις εντός της Γιουγκοσλαβίας, για τη διαμόρφωση της σλαβομακεδονικής ταυτότητας στο βαθμό που δεν έθιγε την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά της αρχαιότητας, αλλά για τη διάχυσή της στους Σλαβόφωνους της Ελληνικής Μακεδονίας, για τον αλυτρωτισμό και προς εμάς και προς τη Βουλγαρία η οποία έβλεπε και βλέπει τους ‘’Μακεδόνες’’ ως αλλοτριωμένους Βούλγαρους.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Βουλγαρία υπήρξε η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τα Σκόπια ως Δημοκρατία της Μακεδονίας και ότι δεν έχει πρόβλημα με τον όρο Μακεδονία και Μακεδόνες, γιατί θεωρεί ότι αυτοί είναι μη απελευθερωμένοι Βούλγαροι. Και το σύμφωνο φιλίας που υπέγραψε πέρυσι με τα Σκόπια δεν υπεισέρχεται σε τέτοια ζητήματα, κάνει λόγο απλά για ‘’ κοινό παρελθόν’’, κάτι που θα μπορούσε να προοιωνιστεί και κοινό μέλλον. Η Βουλγαρία ζει ακόμα στο πνεύμα του εθνικού ρομαντισμού του 19ου αιώνα.

Επειδή για μας ο όρος Μακεδών , λόγω της αρχαιότητας, είναι συνυφασμένος με τον Ελληνισμό, θέλουμε την οριοθέτηση των ταυτοτήτων, Ελληνισμού και Σλαβισμού, και για αυτό επιμένουμε τόσο πολύ στο να αποσαφηνιστούν ζητήματα ταυτοτήτων, χωρίς να αναγνωρίζουμε ‘’ μακεδονικό έθνος’’ με τους όρους της άλλης πλευράς. Αυτή η οριοθέτηση είναι το πνεύμα που διαχέεται σε όλη τη Συμφωνία.

Δυστυχώς, η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε και συνέβη αυτό το οποίο είχε διαισθανθεί ένας άλλος έξοχος διπλωμάτης, ο Χρήστος Ξανθόπουλος-Παλαμάς, όταν ως υφυπουργός Εξωτερικών επισκέφτηκε το 1971 το Βελιγράδι και συζητούσε διμερή θέματα με τον υπουργό Εξωτερικών της Γιουγκοσλαβίας, Μίρκο Τέπαβατς. Ήταν τότε σε εξέλιξη η Κροατική άνοιξη, η μεγαλύτερη εσωτερική κρίση της Γιουγκοσλαβίας μετά το 1948. .

« αν, πράγμα που ουδαμώς ευχόμεθα διότι διακαώς επιθυμούμε να ίδωμεν την Γιουγκοσλαβία παραμένουσαν ως έχει σήμερον, οιονδήποτε των αποτελουμένων αυτής τμημάτων απέκτα τυχόν διεθνή υπόστασιν τότε φυσικά θα εξετάζομεν το ζήτημα των απευθείας μετ΄ αυτού σχέσεών μας.

Ελπίζω να συμμερίζεστε την άποψίν μας ότι η θέσις αύτη βασίζεται στα δεδομένα του Διεθνούς Δικαίου».

Όσο υπήρχε η Γιουγκοσλαβία, μια κεντρική κυβέρνηση έστω και ανίσχυρη , μια διεθνής φυσιογνωμία της χώρας, μια σημαία, ένας εθνικός ύμνος, δεν ήταν για την Ελλάδα μείζον πρόβλημα το Μακεδονικό. Μόνο όταν ανακινούνταν ζήτημα μειονότητας, η Αθήνα αντιδρούσε, έστω και αν επίσημα η Γιουγκοσλαβία αρνούνταν ότι έχει εδαφικές διεκδικήσεις. Στις 30 Δεκεμβρίου 1969 σημείωνε ο υπουργός Εξωτερικών Παναγιώτης Πιπινέλης σε οδηγίες του προς τον πρέσβη στο Βελιγράδι, Σπύρο Τετενέ.

«Ανάμιξις υπό την μορφήν ενδιαφέροντος δια ‘’μειονότητας’’ πλειστάκις αποτελεί κεκαλυμμένην εδαφικήν διεκδίκησιν, τυχόν δε δήλωσις περί μη υπάρξεως εδαφικών διεκδικήσεων ουδεμίαν αξίαν έχει, δεδομένου ότι η πρώτη μορφή , δηλαδή η μειονοτική, οδηγεί θάττον ή βράδιον εις την εδαφικήν. Περαιτέρω η Ελληνική Κυβέρνησις δεν δύναται να επιτρέψη εις ξένην Κυβέρνησιν να αποφαίνεται περί της εθνικής συνειδήσεως των κατοίκων οιουδήποτε τμήματος της χώρας, έτι δε ολιγώτερον να αποδεχθή εκδήλωσιν σχετικού ενδιαφέροντος. Ταύτα αποτελούν, παρά πάσαν αντίθετον δήλωσιν, εδαφικήν διεκδίκησιν. Δικαιούμεθα και οφείλομεν εκ καθήκοντος ειλικρινείας να διευκρινίσωμεν ότι εφ’όσον δεν λαμβάνονται υπ’όψιν απόψεις επί ζητήματος θεμελιώδους δι’ημάς σημασίας, δεν έχουν πρακτικήν τινά σημασίαν αι διαβεβαιώσεις περί διαθέσεων αναπτύξεως των φιλικών μεθ’ημών σχέσεων».

Ποια είναι όμως αυτή η τεχνητή εθνότης η οποία δημιουργείται; Είναι νομίζω πασιφανές τι εννοεί ο Φαίδων Άνινος Καβαλιεράτος. Και γιατί δεν υπήρχε πριν 50 χρόνια; Το 1923; Εδώ τώρα μπαίνουμε στην καρδιά του προβλήματος, κάτι που μας αφορά. Γιατί βλέπω ότι τα αλυτρωτικά καλύφθηκαν, γενικά οι κόκκινες γραμμές μας ( σύνθετη ονομασία erga omnes, εξάλειψη αλυτρωτισμού, αναθεώρηση του συντάγματος κ.λπ.), αλλά αναμοχλεύονται ζητήματα ταυτότητας, γλώσσας, εθνότητας κ.λπ., σε λίγο και εμπορικών σημάτων, δεν ξέρω και εγώ τι θα ανακαλύψουμε.

Στον Μεσοπόλεμο διεξάγεται έντονος ανταγωνισμός μεταξύ της Βουλγαρίας και του Βασιλείου των Σέρβων , Κροατών και Σλοβένων / Γιουγκοσλαβίας μετά το 1929 για την ταυτότητα του πληθυσμού του τμήματος της Μακεδονίας που το 1913 και το 1919 επιδικάστηκε στην τότε Σερβία. Πρόκειται για τη σερβική Μακεδονία, τη Vardaska Makedonija, που το 1929 συμπεριλήφθηκε στην Vardaska Banovina. Οι όροι Pirinska Makedonija, Vardarska Makedonija , Egejska Makedonija εισήχθησαν το 1913 από την ηττημένη Βουλγαρία για να καταδείξουν τη ‘’ διάσπαση της Μακεδονίας ως ενότητας και βουλγαρικής περιοχής’’ με την επισήμανση ότι μόνο το μικρό βουλγαρικό τμήμα, η Pirinska Makedonija, ήταν το ελεύθερο τμήμα, ενώ το ελληνικό (Egejska) και το σερβικό τμήμα ( Vardaska) αλύτρωτες περιοχές.

Τι κληρονομήσανε οι Σέρβοι μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο; Κληρονομήσανε έναν πληθυσμό ο οποίος είχε φιλοβουλγαρικά αισθήματα, άλλοι ήταν ακραιφνείς Βούλγαροι, άλλοι είχαν μια ρευστή συνείδηση, και προσπαθούσαν με τη βία να τον εκσερβίσουν. Το Βελιγράδι δεν αναγνώριζε την ύπαρξη βουλγαρικής μειονότητας. Τα φιλοβουλγαρικά αισθήματα ενός τμήματος του σλαβικού πληθυσμού, ιδιαίτερα στις ανατολικές περιοχές του σερβικού τμήματος της Μακεδονίας, αποδίδονταν στην καλά οργανωμένη βουλγαρική προπαγάνδα του 19ου αιώνα, ο πληθυσμός χαρακτηριζόταν ως άμορφη μάζα που θα μπορούσε να εκσερβιστεί. Ένοπλη αντίσταση στην πολιτική του εκσερβισμού προέβαλλε η βουλγαρική οργάνωση VMRO που με ορμητήριο το βουλγαρικό τμήμα της Μακεδονίας εγκαινίασε από το 1920 μέχρι το 1934 την τακτική του ανταρτοπολέμου κατά των Σέρβων για να αποτρέψει τον εκσεβισμό της περιοχής, θέτοντας βραχυπρόθεσμα ζήτημα αναγνώρισης των δικαιωμάτων της βουλγαρικής μειονότητας και μακροπρόθεσμα την αυτονομία της σερβικής Μακεδονίας. Στην Ελλάδα προσπάθησε (ανεπιτυχώς) να αποτρέψει την εθελούσια ανταλλαγή πληθυσμών με βάση τη συνθήκη του Νεϊγύ ( 27.11. 1919), αλλά δεν είχε ένοπλη δράση, εκτός ορισμένων μεθοριακών επεισοδίων.

Κοντά στο άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου που είναι σήμερα στα Σκόπια στο πλαίσιο του αρχαϊκού κιτς πατριωτισμού του Γκρούεφσκυ, στον Μεσοπόλεμο δέσποζε το άγαλμα του Αλεξάνδρου Καραγιώργη, του βασιλιά της Σερβίας και της μετέπειτα Γιουγκοσλαβίας. Σκοπός των Σέρβων ήταν να εκσερβίσουν τον πληθυσμό αυτό, τμήμα του οποίου είχε φιλοβουλγαρικά αισθήματα, αλλού υπήρχαν ισχυροί βουλγαρικού πυρήνες, αλλά υπήρχε και ρευστότητα στη συνείδηση. Ο όρος Μακεδονία εξισώθηκε από τους Σέρβους εθνικιστές με τον όρο Νότιος Σερβία ή Παλαιά Σερβία, καλλιεργήθηκαν οι ιστορικές μνήμες των Σέρβων, ότι δηλαδή ο Κόσοβο και τα Σκόπια, η πρωτεύουσα του Μεσαιωνικού κράτους του Στέφανου Δουσάν, ήταν η κοιτίδα του Σερβισμού. Συνέπιπτε η ελληνική και η σερβική άποψη για τα όρια της ιστορικής Μακεδονίας. Ιστορική Μακεδονία ήταν για μας το σημερινό ελληνικό τμήμα και η γραμμή Αχρίδα- Μοναστήρι -Κρούσεβο- Γευγελή- Στρώμνιτσα, Νευροκόπι- Μελένικο. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης των Σκοπίων ήταν για μας και για τους Σέρβους τμήμα της Παλαιάς Σερβίας. Οι Σέρβοι τον 19ο αιώνα διέκριναν τους όρους Stara Srbija ( Παλαιά Σερβία) και Makedonija. Αλλά για την ευρωπαϊκή διπλωματία και για τη Βουλγαρία ο όρος της μείζονος Μακεδονίας ήταν πολύ ευρύτερος. Συμπεριλαμβανόταν στα τρία οθωμανικά βιλαέτια του Κοσόβου (με πρωτεύουσα τα Σκόπια ), του Μοναστηρίου και της Θεσσαλονίκης. Έτσι, υπήρχε και η συμβατική χρήση του όρου Μακεδονία.

Μέσω της σερβικής Μακεδονίας το Βασίλειο Σέρβων , Κροατών και Σλοβένων είχε διέξοδο στην ελεύθερη ζώνη της Θεσσαλονίκης. Η σερβική Μακεδονία ήταν εστία έντασης και συγκρούσεων μεταξύ Βουλγάρων κομιτατζήδων της VMRO και σερβικού τακτικού στρατού ή σερβικών παραστρατιωτικών οργανώσεων. Ευρωπαίοι ταξιδιώτες που ταξίδευαν με το Orient Express από το Παρίσι στην Κωνσταντινούπολη διακατέχονταν από τον φόβο βομβιστικών ενεργειών Βαλκάνιων τρομοκρατών, δηλαδή Βουλγάρων κομιτατζήδων. Ο εκσερβισμός σε μακροπρόθεσμη βάση δεν ήταν ανέφικτος. Αν τα αποτελέσματα δεν υπήρξαν ικανοποιητικά, αυτό οφειλόταν στον βίαιο τρόπο που εφαρμόστηκε η πολιτική αυτή , στο κλίμα έντασης και ανασφάλειας που κυριαρχούσε στη σερβική Μακεδονία μέχρι το 1934, στην απουσία μιας ουσιαστικής οικονομικής και κοινωνικής αναβάθμισης της περιοχής ( μικρά βήματα έγιναν από το 1938 από τον πρωθυπουργό της Γιουγκοσλαβίας Milan Stojadinovi?), και στη σύντομη σχετικά περίοδο του Μεσοπολέμου. Ήπια πολιτική εξελληνισμού των Σλαβοφώνων στην ελληνική Μακεδονία άσκησε και η Ελλάδα , μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών με τη Βουλγαρία και την Τουρκία. Εδώ τα αποτελέσματα υπήρξαν ικανοποιητικά λόγω της πληθυσμιακής υπεροχής του ελληνικού στοιχείου και της απουσίας δράσης της VMRO, υπήρχαν φιλοβουλγαρικές ομάδες ή Βουλγαρόφρονες, αλλά είχαν αποδεχτεί την ελληνική κυριαρχία και δεν δημιουργούσαν προβλήματα στο ελληνικό κράτος.

Θύμα του σερβοβουλγαρικού ανταγωνισμού στη σερβική Μακεδονία απέβη τελικά ο ίδιος ο τοπικός πληθυσμός. Από τη μια πλευρά εξαναγκαζόταν από τη VMRO να προσφέρει άσυλο στους Βούλγαρους κομιτατζήδες και να αυτοπροσδιορίζεται όχι ως σερβικός, αλλά ως βουλγαρικός, από την άλλη καταδιωκόταν από τις σερβικές αρχές, αν στήριζε τη VMRO και δηλωνόταν ως βουλγαρικός και όχι ως σερβικός, βρισκόταν μεταξύ σφύρας και άκμονος. Αν εκφραζόταν ως μακεδονικός, θα εξισορροπούσε τον σερβοβουλγαρικό ανταγωνισμό και πίστευε ότι θα απεμπλεκόταν από τη σερβοβουλγαρική διένεξη. Και εδώ είναι το πρόβλημα ακαταληψίας και δυσπεψίας για εμάς τους Έλληνες.

Υπήρχε η δυνατότητα ένας σλαβόφωνος χωρικός να χρησιμοποιεί τον όρο Μακεδών και να ονομάζει το ιδίωμα που μιλούσε μακεδονική διάλεκτο; Εδώ είναι το πρόβλημα, κάτι το οποίο δεν μπορεί να καταλάβει ο μέσος Έλληνας, όχι μόνο ο μέσος Έλληνας, αλλά και οι διπλωμάτες της εποχής του Μακεδονικού Αγώνα.

Άλλo η Αρχαία Μακεδονία, εννοείται ότι όλα συνδέονται με τον Ελληνισμό, και άλλο ο 19ος – 20ός αιώνας. Οι όροι Μακεδονία και Μακεδόνες άλλαζαν συχνά περιεχόμενο ανά τους αιώνες. Ο όρος Μακεδών χρησιμοποιούνταν από τις σλαβικές κοινότητες ως ένδειξη τοπικής ταυτότητας και οι σλαβικές διάλεκτοι αποκαλούνταν ως μακεδονικές, συγγενείς αλλού περισσότερο με τη βουλγαρική, αλλού με τη σερβική. Αυτό οι δικοί μας Μακεδονομάχοι το παρατηρούσαν. Για παράδειγμα, ποια ήταν η μακεδονική διάλεκτος στην οποία μιλούσε ο Καπετάν Κώτας στους χωρικούς και ο Πύρζας μετέφραζε στα ελληνικά, διότι ο Παύλος Μελάς δεν την καταλάβαινε; Σίγουρα ήταν σλαβικό ιδίωμα, βουλγαρομακεδονικό ιδίωμα το αποκαλεί ο ίδιος ο Μελάς σε άλλη του επιστολή, άσχετα αν στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα αποκαλείται μόνο μακεδονική διάλεκτος. Τι εννοούσε ο Κώτας με τον όρο ‘’ εμείς οι Μακεδόνες’’;

Και ο Ίων Δραγούμης παρατήρησε το φαινόμενο αυτό. Αλλά επειδή τότε είχαμε να αντιμετωπίσουμε τη Βουλγαρία που προσπαθούσε να διαμορφώσει βουλγαρική συνείδηση μέσω της Εξαρχίας και των κομιτάτων στους σλαβόφωνους χωρικούς που ως τοπική ταυτότητα χρησιμοποιούσαν τον όρο Μακεδόνες, εύκολα μπορούσες να δημιουργήσεις τον μύθο ότι πρόκειται για ελληνικούς πληθυσμούς που στην πορεία των αιώνων δέχτηκαν σλαβικές επιδράσεις και υπέστησαν εθνολογικές αναμίξεις. Το ίδιο και για τη γλώσσα . Η ύπαρξη ελληνικών λέξεων στο συνονθύλευμα των (σλαβο) μακεδονικών διαλέκτων λειτουργούσε ως δικλίδα ασφαλείας για την αναγωγή τους σε ελληνική γλώσσα που υπέστη αναμίξεις (σλαβικές, τουρκικές , βλάχικες, αλβανικές) και κατέστη ‘’μιξοβάρβαρο’’ ιδίωμα. Έτσι, πίσω από κάθε τι το μακεδονικό που σχετιζόταν με σλαβικό βλέπαμε κάτι το ελληνικό και το Μακεδονικό ζήτημα ήταν στη πράξη μια ελληνοβουλγαρική διαπάλη. Ο σλαβόφωνος που προσχωρούσε στην Εξαρχία ή στα κομιτάτα, μαζί με την τοπική ταυτότητα Μακεδών, αποκτούσε τώρα και την εθνική ταυτότητα Βούλγαρος. ‘’Πρέπει να ξέρη κανείς να διακρίνη τους σλαβόφωνους χωρικούς της Μακεδονίας από τους καθαυτό Βουλγάρους της Βουλγαρίας.. Κάθε νέαν άνοιξη οι Βούλγαροι της Βουλγαρίας ( και ειδικότερα τα κομιτάτα) προκηρύχνουν στον κόσμο και στους σλαβόφωνους της Μακεδονίας γενικήν εξέγερσιν ενάντια στον «απαίσιο τύραννον». Η ευαίσθητη Ευρώπη κλαίει για την ελειεινή κατάσταση των «δύστυχων Μακεδόνων». …Αν εγνώριζες τους χωρικούς αυτούς, θα πειθόσουν πως δεν σκέπτονται ούτε την εθνικότητά τους ούτε τα δικαιώματα του «Ελεύθερου Πολίτη» , που τ’αγνοούν εντελώς. Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις, τα σχισματικά ή εξαρχικά χωριά, από καιρό φανατισμένα από τη βουλγαρική προπαγάνδα… Οι λοιποί σλαβόφωνοι χωρικοί είναι μονάχα «αριθμοί» που τα κομιτάτα τους εκμεταλλεύονται και τους επιβάλλονται με τη βία ( τα κομιτάτα καλά κάνουν, αφού τους αφήνουμε το πεδίο ελεύθερο)’’, έγραφε ο Ίων Δραγούμης από τις Σέρρες στις 18/31 Οκτωβρίου 1903. Οι «δύστυχοι Μακεδόνες» ήταν προφανώς οι Σλαβόφωνοι χωρικοί στους οποίους η Βουλγαρία προσπαθούσε να εμφυσήσει βουλγαρική εθνική συνείδηση, και η ευαίσθητη Ευρώπη ήταν το φιλοβουλγαρικό Βαλκανικό Κομιτάτο των αδελφών Buxton που λειτουργούσε ως Think Tank της αγγλικής κυβέρνησης και εισηγούνταν την αυτονομία της Μακεδονίας ως λύση. Αν ο σλαβόφωνος χωρικός παρέμεινε Πατριαρχικός, θεωρούνταν Έλληνας, άσχετα αν δεν μιλούσε ελληνικά, παρόλο που και η διγλωσσία είχε μεγάλη διάδοση.

«Ήταν ένα κράμα όλων των βαλκανικών εθνοτήτων τότε η Μακεδονία…. Η γλώσσα τους ήταν η ίδια, μακεδονίτικη, ένα κράμα και αυτή από σλαβικά κι ελληνικά, ανακατωμένα με λέξεις τούρκικες. ….Όπως και στα βυζαντινά χρόνια , οι πληθυσμοί ήταν ανακατωμένοι τόσο, που δύσκολα χώριζες -τις δύο φυλές που κυριαρχούσαν. Εθνική συνείδηση είχαν τη μακεδονική μονάχα. Όταν όμως οι Βούλγαροι κήρυξαν την εκκλησιαστική τους ανεξαρτησία , και αναγνωρίστηκε στην Κωνσταντινούπολη αρχηγός της βουλγάρικης συνείδησης ο Έξαρχος αντί του Πατριάρχη , και όταν η Σύνοδος του 1872 κήρυξε σχισματικούς τους Βούλγαρους , χωρίστηκε η Μακεδονία σε Πατριαρχικούς Έλληνες κι Εξαρχικούς Βουλγάρους, χωρίστηκαν και οι συντοπίτες, οι συγχωρίτες-ακόμα και οικογένειες», έγραφε η Πηνελόπη Δέλτα Στα Μυστικά του Βάλτου».

Τι προκύπτει από την Πηνελόπη Δέλτα από την οποία δεν απαιτούμε βέβαια τις δάφνες ενός ιστορικού. Ότι ό όρος μακεδονική γλώσσα μπορούσε να ταυτιστεί με σλαβικό ιδίωμα, ότι η τοπική ( όχι ακόμα εθνική) συνείδηση του Μακεδόνα περιελάμβανε τους Σλαβόφωνους.

Δεν υπήρχαν διακριτά χαρακτηριστικά στους Σλαβόφωνους και ιστορική παράδοση για να διαμορφωθεί μια σλαβομακεδονική, μη βουλγαρική, ελληνική ή σερβική, ταυτότητα με εγγενείς δυνάμεις.

Δεν ήταν ελληνική ιδιαιτερότητα. Και οι Σέρβοι στο Κόσσοβο υποστήριζαν ότι οι Αλβανοί ήταν εξισλαμισμένοι Σέρβοι και μέσω του εξισλαμισμού εξαλβανίστηκαν. Το ίδιο λένε και οι Τούρκοι για τους Κούρδους, ότι οι Κούρδοι είναι ορεινοί Τούρκοι που λόγω γειτνίασης με την Περσία δέχτηκαν την επίδραση τη περσικής γλώσσας και αποξενώθηκαν από τους υπόλοιπους Τούρκους. Πριν μερικά χρόνια, το 1984-85 , όταν η κομμουνιστική Βουλγαρία άλλαξε τα ονόματα των τουρκογενών Μουσουλμάνων από τουρκικά και αραβικά σε βουλγαρικά (διαδικασία αναγέννησης), Βούλγαροι ιστορικοί υποστήριζαν τη θέση , ότι οι τουρκογενείς Μουσουλμάνοι είναι βουλγαρικοί πληθυσμοί που έχουν εξισλαμιστεί επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και έτσι εκτουρκίστηκαν. Η βίαιη αλλαγή των ονομάτων ( για παράδειγμα ο Αχμέτ Ντογκάν ονομάστηκε Μέντι Ντογκάνοφ) υπήρξε ατελέσφορη. Η πολιτική αυτή δεν πέτυχε και οι τουρκογενείς Μουσουλμάνοι χρησιμοποιούσαν τα δικά τους ονόματα στο στενό κύκλο. Αυτό σημαίνει ότι και δια των όπλων να καταλάβεις τα Σκόπια, δεν μπορείς να επιβάλεις αυτό το οποίο εσύ θέλεις στην πράξη.

Και εδώ τώρα τίθεται το μεγάλο μας πρόβλημα. Υπάρχει η τοπική ταυτότητα Μακεδών η οποία όμως δεν μπορεί να εξελιχθεί σε εθνική, διότι τότε δεν υπήρχαν εγγενείς δυνάμεις ούτε ευνοούσαν οι συνθήκες. Πολύ εύκολα ένας Σλάβος που είχε την τοπική ταυτότητα Μακεδών μπορούσε να αποκτήσει βουλγαρική συνείδηση μέσω βουλγαρικών σχολείων κλπ. Η Βουλγαρία όμως φαινόταν ότι δεν μπορούσε να επιτελέσει τον εθνικό της στόχο, δηλαδή να ενσωματώσει τη Μακεδονία στη Βουλγαρία 25 χρόνια μετά το σοκ του Συνεδρίου του Βερολίνου ( 13.7.1878) που αναθεώρησε την προκαταρκτική συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (3. 3. 1878 ) με την οποία η μείζων Μακεδονία ( πλην Χαλκιδικής και Θεσσαλονίκης) ενσωματωνόταν στη Βουλγαρία. Και κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Ίλιντεν (20 Ιουλίου/2. Αυγούστου 1903) , παρόλο που η Βουλγαρία υποκίνησε τους Βουλγαρομακεδόνες σε εξέγερση, δεν κήρυξε πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως υποσχέθηκε. Ούτε η Ρωσία, απασχολημένη με την Ιαπωνία, ήθελε ταραχές στα Βαλκάνια και επέδειξε αδράνεια. Η εξέγερση του Ίλιντεν κατεστάλη εύκολα από τον οθωμανικό στρατό και κατέστησε ορατό στην Αθήνα τον βουλγαρικό κίνδυνο για τον Ελληνισμό της Μακεδονίας. Ήταν το έναυσμα για την ένοπλη φάση του Μακεδονικού Αγώνα.

Μια ομάδα Σλάβων διανοουμένων από τη Μακεδονία που προέρχεται από τους κόλπους του Βουλγαρισμού, αλλά αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι η Βουλγαρία δεν μπορεί να επιτελέσει την εθνική της αποστολή, με αποτέλεσμα ο ‘’μακεδονικός λαός ‘’, όπως τον αποκαλούν , να διασπάται, τα βαλκανικά κράτη να ανταγωνίζονται στη Μακεδονία, η οθωμανική κακοδιοίκηση να διαιωνίζεται, και ο κίνδυνος διανομής της Μακεδονίας μεταξύ των βαλκανικών κρατών να είναι ορατός, τόνισε την ανάγκη διαμόρφωσης μιας σλαβομακεδονικής ταυτότητας ως μιας διαδικασίας διαφοροποίησης από τους Βούλγαρους, Σέρβους και Έλληνες. Κύριος εκπρόσωπος ήταν ο Κρστε Μισίρκωφ ο οποίος το 1903εξέδωσε την μπροσούρα του ‘’Ζα makedonckite raboti -Περί των μακεδονικών υποθέσεων’’ που αποτελεί το πολιτικό μανιφέστο του σλαβομακεδονικού εθνικού σεπαρατισμού. Ως όρους για τη διαμόρφωση της νέας ταυτότητας θεωρεί την κωδικοποίηση μιας σλαβομακεδονικής γλώσσας με βάση την κεντρική διάλεκτο (Βελεσσών, Περλεπέ, Μοναστηρίου και Αχρίδας), την ανασύσταση της Αρχιεπισκοπής Αχρίδας ως αυτοκέφαλης με εκκλησιαστική γλώσσα την σλαβονική, και ένα αυτόνομο πολιτικό καθεστώς με την καλλιέργεια φιλικών σχέσεων με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Γνωρίζει τις εύλογες απορίες που θα προκαλέσουν οι χωρίς ιστορικά ερείσματα θέσεις του, ότι στη Μακεδονία υπήρχαν και υπάρχουν μόνο δύο σλαβικές εθνότητες, οι Βούλγαροι και οι Σέρβοι, ότι στη Μακεδονία δεν υπάρχει γλώσσα , υπάρχουν μονάχα πολλές διάλεκτοι που διαφέρουν μεταξύ τους, αλλά είναι συγγενείς με τη βουλγαρική ή σερβική γλώσσα, ανάλογα με την περιοχή. Τις αντιρρήσεις αυτές αντέκρουσε με το επιχείρημα « ό,τι δεν υπήρχε στο παρελθόν, μπορεί να δημιουργηθεί αργότερα, αρκεί να το απαιτούν ιδιαίτερα οι διάφορες ιστορικές περιστάσεις». Ο Μισίρκωφ, δρώντας ως πολιτικός, προκατέλαβε την εποχή μας.

«Το όνομα Μακεδόνας χρησιμοποιούνταν αρχικά από τους Μακεδόνες Σλάβους ως γεωγραφικός όρος για την ένδειξη της καταγωγής τους. Αυτό το όνομα είναι γενικά γνωστό στους Μακεδόνες Σλάβους και όλοι ονομάζονται με αυτό. Καθώς ισχύει αυτό και πλέον η διαμόρφωση της εθνότητας είναι διαδικασία πολιτικού μηχανισμού, υπάρχουν οι αναγκαίες προϋποθέσεις η Μακεδονία να αποτελέσει αυτόνομη εθνογραφική περιοχή… Η διαμόρφωση των Μακεδόνων σε ξεχωριστή σλαβική εθνότητα είναι η πλέον συνηθισμένη ιστορική διαδικασία , παρόμοια με τη διαδικασία της διαμόρφωσης του βουλγαρικού και του σερβοκροατικού λαού, από τους άλλοτε Νότιους Σλάβους… Είναι σαφές ότι το όνομα Βούλγαρος δεν ταυτίζεται με βουλγαρική εθνότητα στη Μακεδονία. Το όνομα αυτό τώρα τεχνητά παραμένει στη Μακεδονία, όπως σπέρνεται εκεί και το όνομα Σέρβος τον τελευταίο καιρό. Το όνομα Βούλγαρος στη Μακεδονία δεν έχει τώρα θέση, διότι ήδη 25 ολόκληρα έτη ζήσαμε εμείς οι Μακεδόνες ξεχωριστή ζωή από τους Βούλγαρους. Ανάμεσα σε μας και τους Βούλγαρους υπάρχουν πάρα πολύ λίγα κοινά συμφέροντα… Ο πατέρας μου , ο παππούς μου, ο προπάππος μου, αν από ακαταληψία ονομάζονταν Βούλγαροι, αυτό δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι και εγώ πρέπει όπως και αυτοί να έχω άγνοια για την εθνικότητά μου.. Στους Μακεδόνες το όνομα Βούλγαρος είναι κίβδηλο νόμισμα με το οποίο αυτοί πληρώνουν και τη Βουλγαρία και τον ηγεμόνα της και την πατρίδα τους και το λαό τους. Είναι καιρός να αποκαλυφθεί αυτή η δολιότητα για να σταματήσει η εκμετάλλευσή της… Οι καλές σχέσεις ανάμεσα στους Έλληνες και σε μας τους Μακεδόνες (Σλάβους) εξαρτώνται πάλι περισσότερο από τους πρώτους παρά από μας. Για να βελτιωθούν αυτές, οι Έλληνες θα πρέπει να αρνηθούν τη ‘’ Μεγάλη τους Ιδέα’’ και να αναγνωρίσουν το δικαίωμα ύπαρξης και μακεδονικής εθνότητας μαζί με την ελληνική στη Μακεδονία. Ιδιαίτερα το Πατριαρχείο ως οικουμενικός θεσμός πρέπει να σταματήσει να δρα ως θεσμός με ελληνικό χαρακτήρα.. ».

Οι αιρετικές αυτές θέσεις του Μισίρκωφ δεν έγιναν τότε ευρύτερα κατανοητές , κύκλοι της VMRO έκαψαν τη μπροσούρα του και ο ίδιος καταδικάστηκε σε θάνατο από την οργάνωση. Το έργο του Μισίρκωφ ήταν μια αυτοσχέδια πολιτική (όχι επιστημονική) πραγματεία, όπως ομολόγησε και ο ίδιος το 1907. Άλλωστε, η Βουλγαρία δεν είχε ακόμα χρεοκοπήσει στη μακεδονική της πολιτική. Ο σλαβομακεδονισμός παρέμεινε μια πολιτική επιλογή, αν η Βουλγαρία δεν εκπλήρωνε την ιστορική αποστολή στη Μακεδονία. Ό, τι όμως ήταν ανέφικτο το 1903, κατέστη εφικτό το 1943-44, επειδή η Βουλγαρία είχε οριστικά χρεοκοπήσει στο Μακεδονικό.

Στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913 στη Σερβία επιδικάστηκε ένα μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας, Ελλάδα και Σερβία απέκτησαν κοινά σύνορα, αυτό ήταν το όραμα Ελλήνων και Σέρβων πολιτικών του 19ου αιώνα. Ο Βενιζέλος πάντα μιλούσε για άξονα Αθηνών-Βελιγραδίου. Η Βουλγαρία ήταν η ηττημένη και δεν αποδέχτηκε το εδαφικό status quo. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο προσχώρησε στις Κεντρικές Δυνάμεις. Όταν εισήλθαν πρώτοι οι Σέρβοι, επιστράτευσαν τον τοπικό πληθυσμό ως δυνητικά σερβικό. . Όταν μετά την κατάρρευση της Σερβίας τον Νοέμβριο του 1915 εισήλθαν οι Βούλγαροι, προέβησαν σε νέα επιστράτευση στο όνομα του βουλγαρισμού. Σε μια οικογένεια υπήρχε το πρόβλημα ο ένας γιος υπηρετεί στο βουλγαρικό στρατό και ο άλλος γιος να υπηρετεί στο σερβικό στρατό. Μέσα σ’αυτό το πολεμικό κλίμα κατανοεί κανείς του αυτόπτη μάρτυρα Στρατή Μυριβήλη τη ρήση, «Ως τόσο δεν θέλουν νάναι μήτε ‘’ Μπουλγκάρ’’ μήτε ‘’Σρρπ’’, μήτε ‘’ Γκρρτς’’. Μοναχά ‘’ Μακεντόν ορτοντόξ ’’», κάτι που προκάλεσε αλλεργικό σύνδρομο στην Ελλάδα και εξοβελίστηκε από τις μεταγενέστερες εκδόσεις του βιβλίου του Η Ζωή εν Τάφω. Το λέει κάποιος ο οποίος είναι σλαβόφωνος και ο Στρατής Μυριβήλης ως Έλληνας αξιωματικός της Αντάντ, φιλοξενούμενος σε οικογένεια Σλαβοφώνων, προσπαθεί εκεί ( περιοχή Μοναστηρίου) να εξακριβώσει ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι που μιλούν μια γλώσσα που την καταλαβαίνουν και οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι. «Τους πρώτους τους μισούνε, γιατί τους πιλατεύουν και του μεταχειρίζονται για Βουλγάρους. Και τους Βουλγάρους τους μισούνε , γιατί πήραν τα παιδιά τους στον πόλεμο. Εμάς τους Ρωμιούς μας δέχονται με κάποια συμπαθητική περιέργεια, μόνο και μόνο γιατί είμαστε οι γνήσιοι πνευματικοί υποταχτικοί του Πατρίκ, δηλαδή του Οικουμενικού Πατριάρχη. Η ιδέα του Πατριαρχείου απλώνεται ακόμα, τυλιγμένη σε μια μυστικοπάθεια πολύ παράξενη, πάνω σε τούτο τον απλοϊκό χριστιανικό κόσμο… Μολοταύτα η γοητεία από το ελληνικό Βυζάντιο βαστάει. Ύστερα είναι και οι τάφοι των προεστών και των παπάδων τους πούναι σκαλισμένοι με τα ιερά και μυστηριώδικα ελληνικά γράμματα. Τα ίδια γράμματα είναι γραμμένα στα παλαιά σκεβρωμένα κονίσματά τους, γύρω από τ΄ασκητικά κεφάλια των αγίων του Βυζαντίου και μέσα στα κιτρινισμένα Βαγγέλια. Όλα αυτά μας κάνουν προνομιούχους αντίκρυ στα μάτια τους. Μολοταύτα δε θέλουν νάναι μήτε Μπουλγκάρ, μήτε Σρρπ, μήτε Γκρρτς. Μοναχά Μακεντόν ορτοντόξ».

Και κατόπιν στο Mεσοπόλεμο έχουμε τη διαπάλη Βουλγαρίας-Γιουγκοσλαβίας στη σερβική Μακεδονία με την ένοπλη δράση της βουλγαρικής VMRO κατά των Σέρβων: Από το 1920 μέχρι το 1924 η VMRO υπό την ηγεσία του Todor Aleksandrov και του Aleksander Protogerov διεξήγαγε ανταρτοπόλεμο κατά των Σέρβων, από το 1925 μέχρι το 1934 υπό τη ηγεσία του Ιvan Mihajlov επιδιδόταν και σε δολοφονίες κρατικών στελεχών του γιουγκοσλαβικού κράτους, με αποκορύφωμα τη δολοφονία στη Μασσαλία (9.10.1934) του βασιλιά της Γιουγκοσλαβίας Αλέξανδρου Καραγιώργη και του υπουργού Εξωτερικών της Γαλλίας Louis Barthou.

Στις 11 Ιανουαρίου 1930, ο Γερμανός δημοσιογράφος Max Fisher δημοσίευσε στην Deutsche Allgemeine Zeitung ένα άρθρο με τον τίτλο «Η μακεδονική σφίγγα», στην οποία χαρακτήρισε τους Σλαβόφωνους ( Μακεδόνες κατά τη δική του ορολογία) ως άμορφη μάζα, ως ένα ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ Σέρβων και Βουλγάρων και προδιέγραψε την επιτυχία του εκσερβισμού στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία, αν τα Βαλκάνια δεν γνώριζαν νέους πολέμους.

«Οι Μακεδόνες δεν είναι ούτε Βούλγαροι ούτε Σέρβοι. Όπως και οι δύο τελευταίοι, έτσι και αυτοί αποτελούν μια ιδιαίτερη νοτιοσλαβική φυλή, έχουν τη δική τους γλώσσα η οποία συγγενεύει με την εκκλησιαστική σλαβονική και διαφέρει τόσο από τη βουλγαρική όσο και από τη σερβική. Οι Μακεδόνες έχουν τα δικά τους λαϊκά τραγούδια και έθιμα, αλλά με πολλά κοινά στοιχεία τόσο με τους Σέρβους όσο και με τους Βούλγαρους. Αλλά οι Μακεδόνες δεν έχουν μια σύγχρονη λογοτεχνία με την ευρωπαϊκή σημασία της λέξης. Ως λόγια γλώσσα ο Μακεδόνας μαθαίνει είτε τη βουλγαρική είτε τη σερβική. Με την εκμάθηση του αλφαβήτου λύνεται και το ζήτημα του εκσερβισμού του ή του εκβουλγαρισμού του. Επειδή Βούλγαροι, Μακεδόνες και Σέρβοι έχουν μεγάλη συγγένεια, η αφομοίωσή τους μέσω της σερβικής ή βουλγαρικής κουλτούρας είναι εφικτή ακόμα και από την πρώτη γενιά. Όταν η Μακεδονία βρισκόταν υπό την επιρροή της βουλγαρικής εκκλησίας, η ευάριθμή της διανόηση είχε εκβουλγαριστεί. Σήμερα η μακεδονική νεολαία, η οποία μαθαίνει γραφή και ανάγνωση, εκπαιδεύεται μέσω σερβικών σχολείων και εκκλησιών στη σερβική εθνική ιδέα και θα εκσερβιστεί με τη ίδια επιτυχία , όπως είχαν εκβουλγαριστεί οι πρόγονοί της».

Κινούμενος στο πνεύμα της επίσημης σερβικής πολιτικής του Μεσοπολέμου, ο Fischer επιδίωκε προφανώς να τονίσει ότι οι Σλαβόφωνοι αποτελούσαν μια απροσδιόριστη εθνοτική ομάδα, χωρίς να έχουν τα εγγενή στοιχεία να εξελιχθούν σε αυτοδύναμο έθνος, και έτσι υπέκυπταν είτε στον εκσερβισμό είτε στον εκβουλγαρισμό. Τις παρενέργειες του σερβο-βουλγαρισμού ανταγωνισμού υφίστατο και η Ελλάδα, πιεζόμενη από τη Σόφια να αναγνωρίσει βουλγαρική μειονότητα και από το Βελιγράδι σερβική. Η εξέλιξη της υπόθεσης του Πρωτοκόλλου Πολίτη-Καλφώφ ήταν χαρακτηριστική. Για να απεμπλακεί η Ελλάδα από τον σερβοβουλγαρικό ανταγωνισμό και για την ταυτότητα των Σλαβοφώνων της ελληνικής Μακεδονίας, αλλά και για να φανεί συνεπής στις μειονοτικές της υποχρεώσεις έναντι της Κοινωνίας των Εθνών, ο Βενιζέλος ήταν πρόθυμος να επιτρέψει τη λειτουργία σχολείων με γλώσσα διδασκαλίας όχι τη σερβική ή τη βουλγαρική, αλλά τις τοπικές σλαβομακεδονικές διαλέκτους , εφόσον όμως οι ίδιοι οι Σλαβόφωνοι το ζητούσαν. «Θα ήμην διατεθειμένος , αν κατά τον εσωτερικόν νόμον ο απαιτούμενος αριθμός μας ζητήση το άνοιγμα σχολείων από αυτούς τους Σλαβόφωνους , νάνοίξω με την μόνην διαφοράν, ότι θα τα ήνοιγα ως μακεδονοσλαβικά, και δεν θα επέτρεπα καμμίαν επαφήν με κυβερνήσεις άλλων κρατών», έλεγε ο Βενιζέλος τον Ιούνιο του 1930 στον υπουργό Εξωτερικών της Γιουγκοσλαβίας Vojslav Marinkovi? . Αλλά παρόμοια αιτήματα δεν τέθηκαν.

Δυστυχώς, τα περισσότερα από τα 20 χρόνια του Μεσοπολέμου ήταν περίοδος πολεμικών συγκρούσεων στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία, κάτι που απέτρεψε την ολοκλήρωση του εκσερβισμού. Ήταν άλλωστε και σχετικά λίγα τα χρόνια. Αν δεν είχαμε τις ανακατατάξεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στα Βαλκάνια, εννοείται ότι ο εκσερβισμός θα είχε ολοκληρωθεί, όπως και αν η περιοχή είχε επιδικαστεί στη Βουλγαρία το 1912-1913 θα είχε εκβουλγαριστεί, αλλά η Βουλγαρία θα είχε τότε από καλύτερη βάση διεκδικήσεις και στην ελληνική Μακεδονία. Έχοντας η Βουλγαρία τα Σκόπια το πρώτο θύμα θα ήταν η ελληνική Μακεδονία.

Υπήρχε ωστόσο και μια άλλη σημαντική παράμετρος στο Μακεδονικό ζήτημα κατά τον Μεσοπόλεμο, η δράση τη Κομμουνιστικής Διεθνούς και των Βαλκανικών Κομμουνιστικών Κομμάτων. Δεν είναι σκόπιμο επί του παρόντος να αναλύσουμε την τακτική της Κομμουνιστικής Διεθνούς στο Μακεδονικό ενταγμένη στη στρατηγική της προώθησης του Κομμουνισμού, μας ενδιαφέρει μόνο να επισημάνουμε ότι από το 1934 η Κομμουνιστική Διεθνής, μετά από έντονες συζητήσεις, εισήγαγε το όρο ‘’ μακεδονικό έθνος’’ με αποκλειστική αναφορά στους Σλάβους που πριν χαρακτηρίζονταν ως Βούλγαροι ή ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ Βουλγάρων και Σέρβων. Η γραμμή αυτή υιοθετήθηκε και από τα Βαλκανικά Κομμουνιστικά Κόμματα. Οι ιδεολογικές και πολιτικές αφετηρίες της Κομμουνιστικής Διεθνούς ήταν βέβαια διαφορετικές από αυτές του Μισίρκωφ και οι πρώιμοι θιασώτες του σλαβομακεδονισμού δεν χαρακτηρίστηκαν ως προδρομικές μορφές, ωστόσο το εγχείρημα ήταν το ίδιο , η διαμόρφωση μιας ομοιογενούς σλαβομακεδονικής ταυτότητας. Υπήρχαν τώρα πολιτικές δυνάμεις για για να προωθήσουν τη μετεξέλιξη της τοπικής ταυτότητας ‘’ (Σλαβο)μακεδόνας’’ σε εθνική ταυτότητα, αν οι πολιτικές συγκυρίες ήταν ευνοϊκές. Η λύση αυτή εξισορροπούσε τον σερβοβουλγαρικό ανταγωνισμό στη σερβική Μακεδονία και παρείχε στον πληθυσμό τη δυνατότητα εθνικής ολοκλήρωσης εντός μιας νέας ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας. Σε αυτή τη λύση του εθνικού ζητήματος άρχισε να προσανατολίζεται το Κομμουνιστικό Κόμμα Γιουγκοσλαβίας το 1937, έχοντας ήδη ιδρύσει το 1934 σε εθνική βάση Κομμουνιστικά Κόμματα Κροατίας και Σλοβενίας και προβλέποντας στο άμεσο μέλλον και την ίδρυση ‘’ Κομμουνιστικού Κόμματος Μακεδονίας’’. Δεν κατέστη δυνατή η ίδρυση ‘’ Κομμουνιστικού Κόμματος Μακεδονίας’’, αλλά μιας Περιφερειακής Επιτροπής λόγω σερβικών αντιδράσεων.

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Βουλγαρία έπαιξε ξανά το μακεδονικό της χαρτί και προσχώρησε στον Άξονα στις 25.3.1941. Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι η Πέμπτη Βουλγαρική Στρατιά, όταν στις 18 Απριλίου 1941 εισήλθε στη σερβική Μακεδονία, έγινε δεκτή ως απελευθερωτική από μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Οι λεγόμενες Επιτροπές Κινητοποίησης που είχαν συγκροτηθεί από Βουλγαρομακεδόνες αμέσως μετά τη γερμανική επίθεση κατά της Γιουγκοσλαβίας, επιδόθηκαν σε μια προσπάθεια αφύπνισης του βουλγαρικού φρονήματος. Ωστόσο, το αρχικό φιλοβουλγαρικό κλίμα διαδέχτηκε μια αίσθηση συνεχώς διογκούμενης δυσαρέσκειας με τη βουλγαρική διοίκηση. Το συγκεντρωτικό διοικητικό σύστημα που επέβαλε το βουλγαρικό κράτος, διαλύοντας τις Επιτροπές Κινητοποίησης, η μη προώθηση ντόπιων στη στελέχωση του διοικητικού μηχανισμού με το επιχείρημα ότι δεν γνώριζαν την επίσημη βουλγαρική γλώσσα, οι αυθαιρεσίες και η αλαζονική συμπεριφορά των νεοφερμένων Βουλγάρων δημοσίων υπαλλήλων, τα προβλήματα του επισιτισμού και η άνθιση της αισχροκέρδειας ήταν βασικοί λόγοι. Εξάλλου, δεν εντάχθηκε όλη η Μακεδονία στο βουλγαρικό κράτος. Οι αλβανικές περιοχές του Τετόβου, Γκόστιβαρ, Κίτσεβο, Δίβρας, Στρούγκας και η λίμνη της Αχρίδας εντάχθηκαν στην ιταλο-αλαβική ζώνη , ενώ από το ελληνικό τμήμα μονάχα η Ανατολική Μακεδονία τελούσε υπό βουλγαρική κατοχή. Η διαφαινόμενη έκβαση του Πολέμου το 1942/43, η ήττα δηλαδή του Άξονα, ευνόησε την πολιτική του Κομμουνιστικού Κόμματος Γιουγκοσλαβίας (ΚΚΓ). Ο απεσταλμένος του Τίτο, ο Σφετοζάρ Βουκμάνοβιτς-Τέμπο, κατόρθωσε στις αρχές Μαρτίου 1943 να ιδρύσει Κομμουνιστικό Κόμμα Μακεδονίας (ΚΚΜ) και να ενισχύσει το Γενικό Επιτελείο των παρτιζάνικων τμημάτων. Ευνοϊκές συνθήκες για την έναρξη ενός αντιστασιακού κινήματος δημιουργήθηκαν στις δυτικές περιοχές μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας ( Σεπτέμβριος 1943), την αποχώρηση του ιταλικού στρατού και τη διαφαινόμενη ήττα της Γερμανίας. Ο σλαβομακεδονισμός ως η μοναδική συνεκτική εθνική επιλογή άρχισε να κερδίζει έδαφος σε βάρος της βουλγαρικής εθνικής επιλογής, ιδιαίτερα στις νέες γενιές, εφόσον η βουλγαρική πολιτική είχε αποτύχει και η Βουλγαρία θα ήταν πάλι μια ηττημένη χώρα. Από όλα τα σχετικά έγγραφα της εποχής προκύπτει ότι ως τελικός στόχος του ΚΚΜ και του Γενικού Επιτελείου είχε τεθεί η «ενοποίηση του μακεδονικού λαού, η ένωση και των τριών τμημάτων της Μακεδονίας σε ένα κράτος », αλλά το βασικό ερώτημα ήταν θα εντασσόταν σε μια γιουγκοσλαβική ομοσπονδία με κομμουνιστικό καθεστώς ή θα αποτελούσε ενιαίο και ανεξάρτητο κράτος χωρίς μεταβολή του πολιτικο-κοινωνικού συστήματος. Ο βραχυπρόθεσμος στόχος του Τίτο ήταν η εμπέδωση των θέσεων του ΚΚΓ/ΚΚΜ στη σερβική Μακεδονία, η καταπολέμηση κάθε έκδηλου ή λανθάνοντος φιλοβουλγαρισμού στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία και η ένταξη της περιοχής στη νέα σοσιαλιστική γιουγκοσλαβική ομοσπονδία. Ο μακροπρόθεσμος στόχος του Γενικού Επιτελείου ( στο παρτιζάνικο κίνημα προσχωρούσαν όχι μόνο κομμουνιστές, αλλά και πρώην βουλγαρόφιλοι, μέλη της VMRO, και άτομα με ρευστή μέχρι τότε συνείδησης) δεν ήταν μια στενή γιουγκοσλαβική λύση του Μακεδονικού με απλή ένταξη μόνο της πρώην σερβικής Μακεδονίας στη γιουγκοσλαβική ομοσπονδία. Προέτασσε την ένταξη και του βουλγαρικού και τμημάτων του ελληνικού τμήματος της Μακεδονία στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία εντός της νέας Γιουγκοσλαβίας, ή αν αυτό ήταν ανέφικτο, και την ίδρυση μιας Ενιαίας και Ανεξάρτητης Μακεδονίας εκτός της νέας σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας. Καλλιεργούνταν ένα ιδιότυπος σλαβομακεδονικός εθνικισμός και επεκτατισμός . Πάντως και ο ίδιος ο Τίτο και το ΚΚΓ/ΚΚΜ ως θέμα αρχής αναγνώριζε το ‘’ δικαίωμα του μακεδονικού λαού για ενοποίηση’’, αλλά χωρίς διατάραξη των διεθνών (αμερικανο-σοβιετικών) σχέσεων. Ο Τίτο ασκούσε υπεύθυνη γιουγκοσλαβική εξωτερική πολιτική. Διαφορετικά προσελάμβαναν το Μακεδονικό οι Σλοβένοι και οι Κροάτες, και διαφορετικά οι νεόκοποι Σλαβομακεδόνες εθνικιστές. Η ταχύτητα των πολεμικών εξελίξεων το 1943/44 ήταν πλέον τόσο καταιγιστική που ο σλαβομακεδονισμός αποτελούσε την ασφαλέστερη διέξοδο. Η δυσαρέσκεια που προκλήθηκε από τη χρεοκοπία της βουλγαρικής διοίκησης και η ορατή έκβαση του πολέμου δεν άφηναν περιθώρια αμφιταλαντεύσεων στις νέες κυρίως γενιές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εν εξακολουθούσαν και συνειδητοί Βούλγαροι που παρέμειναν αλώβητοι από τον σλαβομακεδονισμό.

Στις 2 Αυγούστου 1944, επέτειο της εξέγερσης του Ίλιντεν, πραγματοποιήθηκε στο μοναστήρι Πρόχωρ Πτσίνσκυ, κοντά στο Κουμάνοβο, η Πρώτη Αντιφασιστική Συνέλευση της Λαϊκής Απελευθέρωσης της Μακεδονίας ( ΑΣΝΟΜ) και διακήρυξε την ίδρυση της ‘’ Λαϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας’’. Μεταξύ των αποφάσεων συμπεριλαβανόταν η αναγνώριση της μακεδονικής ως επίσημης γλώσσας, η καθιέρωση του εορτασμού του Ίλιντεν ως εθνικής γιορτής και κυρίως η ενοποίηση των τριών τμημάτων της Μακεδονίας είτε εντός της Γιουγκοσλαβίας είτε ως μια Ενιαία και Ανεξάρτητη Μακεδονία. Γινόταν λόγος για την ένωση ολόκληρου του μακεδονικού έθνους σε μια ελεύθερη κοινότητα των χειραφετημένων λαών της Γιουγκοσλαβίας, για την ενοποίηση του μακεδονικού λαού στη βάση του δικαιώματος για αυτοδιάθεση. Ο αλυτρωτισμός και ο μεγαλοϊδεατισμός σε βάρος της Ελλάδας και της Βουλγαρίας ήταν έκδηλος. Η διάχυση του σλαβομακεδονισμού ως συνεκτική, συλλογική ταυτότητα και η έγερση εδαφικών διεκδικήσεων εκφράστηκε στην ελληνική περίπτωση το 1944-49 με το ΣΝΟΦ, την απόσχιση των Σλαβόφωνων ταγμάτων Αριδαίας-Έδεσσας και Φλώρινας-Καστοριάς από τον ΕΛΑΣ τον Οκτώβριο του 1944, τη γιουγκοσλαβική εμπλοκή στον εμφύλιο πόλεμο, την ίδρυση του ΝΟΦ. Στη βουλγαρική περίπτωση ο αλυτρωτισμός εκφράστηκε υπό τον μανδύα της κυοφορούμενης βουλγαρογιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας ή συνομοσπονδίας, κάτι που υποχρέωσε την Κομμουνιστική Βουλγαρία, υπό καθεστώς εξωτερικής πίεσης, το 1946/47 να αναγνωρίσει μακεδονικό έθνος στη Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας και μακεδονική μειονότητα στο βουλγαρικό τμήμα της Μακεδονίας (Pirinska Makedonija), χορηγώντας και πολιτιστική αυτονομία στον βουλγαρικό πληθυσμό για τη ‘’μακεδονοποίησή του’’, ως βήμα μελλοντικής ένωσης με τη ‘’Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας’’. Mετά τη ρήξη Τίτο-Στάλιν (28.6.1948) η Βουλγαρία αναθεώρησε την πολιτική της στο Μακεδονικό, ενώ η ήττα των Ελλήνων Κομμουνιστών το 1949 ματαίωσε τα όποια σχέδια υπήρχαν από γιουγκοσλαβικής πλευράς. Το ΚΚΓ επιβλήθηκε στη Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας, εξαλείφοντας τα κέντρα που προπαγάνδιζαν την Ενιαία και Ανεξάρτητη Μακεδονία. Μετά το 1949 η επίσημη Τιτοϊκή Γιουγκοσλαβία έθετε το Μακεδονικό ως μειονοτικό ζήτημα στην Ελλάδα και Βουλγαρία, αλλά οι δύο χώρες διαβλέποντας στην ανακίνηση ‘’ μειονοτικού’’ μελλοντικές εδαφικές διεκδικήσεις δεν αναγνώριζαν την ύπαρξη μακεδονικών μειονοτήτων στο έδαφός τους. Ο αντικομουνιστικός σλαβομακεδονικός μεγαλοϊδεατισμός εκφραζόταν στο μέλλον από κύκλους της διασποράς του εξωτερικού που έθεταν ζήτημα απόσχισης της ‘’Λαϊκής/Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας ‘’ από τη γιουγκοσλαβική κομμουνιστική ομοσπονδία και ίδρυσης μιας δημοκρατικής Ενιαίας και Ανεξάρτητης Μακεδονίας με το ελληνικό και βουλγαρικό τμήμα! H διασπορά αυτή ήταν ιδιαίτερα δραστήρια στην Αυστραλία και παρακολουθούνταν από τη γιουγκοσλαβική ασφάλεια. Από τέτοιους κύκλους της διασποράς στηρίχθηκε η ίδρυση της VMRO-DPMNE το 1990/91.

Μετά την ίδρυση κράτους το 1944, άρχισε και η διαδικασία διαμόρφωσης της σλαβομακεδονικής ταυτότητας, σε αντιβουλγαρική βάση. Εξαρθρώθηκαν οι καθαρώς βουλγαρικές βάσεις που θεωρούσαν ‘’τεχνητό’’ το μακεδονικό έθνος, οι καταλήξεις των ονομάτων άλλαξαν σε ovski / evski,από ov και ?, δημιουργήθηκε μια λόγια γλώσσα. Και εδώ λίγα λόγια για το ζήτημα της μακεδονικής γλώσσας. Αρμόδιοι για να μιλήσουν για τα θέματα αυτά είναι οι Σλαβολόγοι, ούτε Νεοελληνιστής ούτε Κλασικός φιλόλογος. Το πρώτο που διδάσκεται ένας πρωτοετής φοιτητής της Σλαβολογίας, όπου και σπουδάζει στον κόσμο, είναι ότι η σλοβακική και η μακεδονική είναι οι νεότερες κωδικοποιημένες σλαβικές γλώσσες. Τον 19ο αιώνα βασικό σημείο διένεξης μεταξύ των Βουλγαρομακεδόνων διανοουμένων και των διανοουμένων της Βορειονατολικής Βουλγαρίας ( μεταξύ Δουνάβεως και Αίμου) ήταν η κωδικοποίηση μιας κοινής λόγιας νεοβουλγαρικής γλώσσας, «η προσέγγιση και η ενοποίηση των δύο βουλγαρικών διαλέκτων, της Άνω Βουλγαρικής και της Μακεδονικής, σε μια κοινή λόγια γλώσσα», όπως έγραφε ο διανοούμενος Kuzman ?apkarev από την Αχρίδα, θεμελιωτής του βουλγαρικού γυμνασίου της Θεσσαλονίκης. Οι Βουλγαρομακεδόνες διανοούμενοι επιδίωκαν η νέα λόγια βουλγαρική γλώσσα να είναι πολυδιαλεκτική, να συμπεριλάβει δηλαδή και τα σλαβικά ιδιώματα της Μακεδονίας, οι άλλοι να είναι μονοδιαλεκτική, να στηρίζεται δηλαδή μόνο σε μια προηγμένη διάλεκτο των βορειοανατολικών βουλγαρικών χωρών. Μετά την ίδρυση βουλγαρικού κράτους (1878) επικράτησε η βορειονατολική διάλεκτος ( περιοχής Veliko T?rnovo) ως βάση της νεοβουλγαρικής γλώσσας με αποβολή ελληνικών λέξεων και εισαγωγή ρωσικών, με το ορθρογραφικό σύστημα του Marin Drinov. Η σλαβομακεδονική διάλεκτος εξοβελίστηκε και παρέμεινε μια ακαλλιέργητη προφορική διάλεκτος, χωρίς γραπτή παράδοση και δυνατότητες εξέλιξης. Όταν ανακηρύχτηκε η ίδρυση της «Λαϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας» εντός της Ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας στις 2 Αυγούστου 1944 η μακεδονική ( σλαβομακεδονική ) αναγνωρίστηκε ως επίσημη γλώσσα του κράτους και κωδικοποιήθηκε το 1944/45 με βάση τη διάλεκτο Μοναστηρίου-Περλεπέ (Prilep) και με προσκόλληση στη σερβική. Αναγνωρίστηκε μαζί με τη σερβοκρατική και τη σλοβενική ως μία από τις επίσημες γλώσσες της νέας Γιουγκοσλαβίας. Επίσημα στην επιστήμη της Σλαβολογίας χαρακτηρίζεται μακεδονική και είναι αυτονόητο ότι είναι σλαβική. Για το λόγο αυτό υπάρχει στη Συμφωνία η διευκρίνιση ότι ανήκει στην οικογένεια των νοτιοσλαβικών γλωσσών, δεν έχει σχέση με τη γλώσσα των Αρχαίων Μακεδόνων. Τίποτα δεν εμποδίζει τον Έλληνα να την αποκαλεί σλαβομακεδονική, θα αποτελούσε υπερβολική αξίωση όμως να απαιτήσουμε να επιβάλουμε εμείς διεθνώς αυτόν το χαρακτηρισμό. Για τη Βουλγαρία πρόκειται για μια σερβοποιημένη δυτικοβουλγαρική διάλεκτο, δεν έχει πρόβλημα με το όρο μακεδονική, αλλά την αναγνωρίζει μόνο στο πλαίσιο του συντάγματος της ΠΓΔΜ. Δηλαδή, όταν υπογράφονται διμερείς συμφωνίες στη βουλγαρική και μακεδονική μπαίνει η διευκρίνιση ( σύμφωνα με το Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Μακεδονίας), η Βουλγαρία δεν έχει πρόβλημα με το όνομα.

Ο αποτελεσματικός μηχανισμός του σχολείου στη ‘’ Λαϊκή Δημοκρατίας της Μακεδονίας’’ έλυσε σε μεγάλο βαθμό και το ζήτημα της ταυτότητας. Καλλιεργήθηκε ένα εθνικό αφήγημα για την ιστορική συνέχεια του μακεδονικού λαού από το μεσαιωνικό κράτος του Σαμουήλ. Στους αγώνες του μακεδονικού λαού ο όρος Βούλγαρος χαρακτηρίστηκε όχι ως εθνώνυμο, αλλά ως ξένη ετικέτα, ως εξωτερική μορφή του μακεδονικού στον πυρήνα του λαού, λόγω της αφομοιωτικής πολιτικής των βουλγαρικών παραγόντων στη Μακεδονία. Το μακεδονικό έθνος παρουσιάστηκε ως ιστορικό έθνος με μεσαιωνικό παρελθόν που αφυπνίστηκε τον 19ο αιώνα, αντιστάθηκε στις ξένες προπαγάνδες, αναγνωρίστηκε από τις προοδευτικές δυνάμεις του Μεσοπολέμου, ωρίμασε στις συνθήκες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και καταξιώθηκε το 1944, αλλά μόνο η άλλοτε Vardarska Makedonija ήταν η ελεύθερη περιοχή. Το 1946 ιδρύθηκε μια αυτόνομη ‘’ Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία’’ εντός των κόλπων του Πατριαρχείου Σερβίας με σκοπό την ενίσχυση της εθνογένεσης. Το 1967, στο πλαίσιο της τότε αποκέντρωσης της Γιουγκοσλαβίας, η αυτόνομη ‘’Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία ‘’ ανακηρύχτηκε πραξικοπηματικά σε ‘’Αυτοκέφαλη’’ , χωρίς όμως να αναγνωριστεί από τις άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες και είναι μέχρι σήμερα σχισματική. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε και η Μακεδονική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών (MANU) για την επιστημονική ενίσχυση του ‘’ετεροχρονισμένου’’ σλαβομακεδονικού έθνους. Ο αντιβουλγαρικός κυρίως άξονας της διαμορφούμενης ταυτότητας ήταν ορατός. Για το λόγο αυτό ήδη το 1963 η κομμουνιστική Βουλγαρία καθόρισε τους σταθερούς της άξονες στο Μακεδονικό: Δεν υπάρχει ιστορικά διαμορφωμένο μακεδονικό έθνος, δεν υπάρχει μακεδονική μειονότητα στη Βουλγαρία, είναι απαράδεκτη η παραχάραξη της βουλγαρικής ιστορίας από τους Ιστορικούς των Σκοπίων, υπάρχει ωστόσο μακεδονική συνείδηση στον πληθυσμό λόγω της αποξένωσής του από τη Βουλγαρία.

Η αρχαία Μακεδονία δεν ήταν αρχικά αντικείμενο σφετερισμού, εκτός από κύκλους της διασποράς. Τα τελευταία χρόνια, λόγω της διένεξης με την Ελλάδα για την ιστορική κληρονομιά τους ονόματος Μακεδονία, άρχισε στην ΠΓΔΜ μια νευρική αναζήτηση ‘’στοιχείων’’ για τη μη ελληνικότητα των Αρχαίων Μακεδόνων και για την ανάμιξη Αρχαίων Μακεδόνων και Σλάβων από τους οποίους οι Σλάβοι κληρονόμησαν το όνομα Μακεδόνες ως δηλωτικό πλέον της σλαβικής οντότητας, κάτι που άγγιξε τα όρια ενός υστερικού φετιχισμού και αποκορυφώθηκε στον αρχαϊκό κιτς πατριωτισμό του Γρούεφσκυ. Απέβη μπούμερανγκ στη διεθνή κοινότητα για τα Σκόπια.

Παρόλες τις αμφισβητήσεις που υπέστη η σλαβομακεδονική ταυτότητα, δεν παρουσίασε σημάδια απονεύρωσης και αποσύνθεσης, ούτε υπήρξε μια αναβίωση φιλοβουλγαρισμού μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και την ανεξαρτητοποίηση των Σκοπίων. Δεν επακολούθησε το μολδαβικό σενάριο, όταν στην ανεξάρτητη Μολδαβία το 1990-92 επικράτησε ένα έντονο φιλορουμανικό κλίμα. Η Μολδαβία εισήγαγε τη ρουμανική γλώσσα ως επίσημη, τον ρουμανικό εθνικό ύμνο, τη ρουμανική σημαία, οι νέες γενιές αποδέχονται μια ρουμανική εθνική ταυτότητα. Στην ΠΓΔΜ δεν εκδηλώθηκε αναβίωση φιλοβουλγαρισμού, οι νέες γενιές είναι φανατικοί ‘’Μακεδόνες’’, όπως είχε επισημάνει σωστά ο Αβέρωφ. Τα 45 χρόνια ήρεμου βίου που διήλθε η Λαϊκή/Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας εντός της Γιουγκοσλαβίας ( στο παρελθόν η περιοχή ήταν πολεμική εστία) ήταν αρκετά για την παγίωση της νέας ταυτότητας.

Έχοντας υπόψη αυτό το ιστορικό πλαίσιο, κατανοεί κανείς ότι το ονοματολογικό δεν θα επιλυόταν, αν δεν υπήρχε η λέξη Μακεδονία σε κάποια μορφή. Μόνο τον γέλωτα μπορούσαν να προκαλέσουν όροι που προτάθηκαν από ορισμένους μη ειδήμονες συναδέλφους, όπως Δαρδανία, Δακία, Κεντρική Δημοκρατία της Βαλκανικής! Για την Ελλάδα ήταν απαράδεκτη η επωνυμία Republic of Macedonia και λόγω εδαφικής και λόγω πολιτιστικής απειλής. Μετά τη συνειδητοποίηση του αδιεξόδου της πολιτικής μας να μην υπάρχει η λέξη Μακεδονία και, καθώς μια σειρά από χώρες είχαν αναγνωρίζει την ΠΓΔΜ με το συνταγματικό της όνομα, η Ελλάδα χάραξε τη στρατηγική της το 2008 με συναίνεση όλων των πολιτικών κομμάτων , πλην του ΛΑΟΣ: Σύνθετη ονομασία, erga omnes, αναθεώρηση συντάγματος, εξάλειψη αλυτρωτισμού κ.λπ Οι κόκκινες αυτές γραμμές μας ικανοποιούνται με τη Συμφωνία των Πρεσπών, που αποτελεί επίτευγμα της ελληνικής διπλωματίας. Μόνο όσοι διπλωμάτες συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις με τα Σκόπια τα παρελθόντα έτη και γνώριζαν την αδιαλλαξία της άλλης πλευράς, μπορούν να εκτιμήσουν σωστά τη Συμφωνία των Πρεσπών. Για τους πολιτικούς της ΠΓΔΜ το μείζον θέμα ήταν η ταυτότητα. Εδώ για μας το κομβικό σημείο ήταν η διάκριση Σλαβισμού και Ελληνισμού υπό τον όρο Μακεδονία και Μακεδόνες, ο σαφής διαχωρισμός του ελληνικού, ιστορικού τμήματος της Μακεδονίας από την ΠΓΔΜ, ο αυτοπροσδιορισμός των Σλαβομακεδόνων να μην καταστρατηγεί τον αυτοπροσδιορισμό των Ελληνομακεδόνων. Αυτό το πνεύμα διαχέεται σε όλη τη Συμφωνία Για μας δεν αλλάζει τίποτα. Και Μακεδόνες (ως Έλληνες) θα συνεχίσουμε να αυτοαποκαλούμαστε, ούτε το Αεροδρόμιο Μακεδονίας ούτε το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας θα αλλάξει όνομα. Η αρχαία μακεδονική κληρονομιά δεν μπορεί να είναι συστατικό τμήμα της ταυτότητά τους που είναι σλαβική. Σε τελευταία ανάλυση με τη Συμφωνία η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει εθνότητα, αλλά υπηκοότητα. Η λέξη Nationality εδώ είναι νομικός όρος. Ο όρος μακεδονική/πολίτες της Δημοκρατίας της Βορείου Μακεδονία δηλώνει ιθαγένεια και υπό τον όρο μακεδονική συμπεριλαμβάνονται Σλάβοι, Αλβανοί, Τούρκοι, Βλάχοι, Τορμπέσηδες ως πολίτες της Δημοκρατίας της Δημοκρατίας της Βορείου Μακεδονίας. Για τη γλώσσα έγινε εκτενής αναφορά, υπάρχει η σαφής επισήμανση ότι εμπίπτει στις νοτιοσλαβικές γλώσσες και δεν έχει καμία σχέση με τη γλώσσα των Αρχαίων Μακεδόνων.

Η προκλητική ρηματική διακοίνωση των Σκοπίων για την εκχώρηση της Μακεδονίας από Τσίπρα - Προσβάλουν τον Ελληνισμό (upd)

Προβάλλεται από ελληνικής πλευράς η ένσταση στη Συμφωνία ότι μια σύνθετη ονομασία που θα επέλεγε η άλλη πλευρά από το πακέτο Νίμιτς θα συμπαρέσυρε και την ταυτότητα και την γλώσσα.

Republic of Nova Makedonija- Novomakedonci, Novomakedonski

Republic of Gorna Makedonija- Gornomakedonci, Gornomakadonski,

Republic of Vardar Makedonija- Vardaromakedonci, Vardaromakedonski,

Republic of Severna Makedokija- Severomakedonci, Severomakedonski.

Την ταυτότητα δεν την αλλάζει κανείς σαν το πουκάμισο, ανάλογα με το εξωτερικό κοστούμι που φορά. Γι΄αυτούς ήταν κόκκινη γραμμή το θέμα της ταυτότητας. Οριοθετούμε τη σλαβική τους ταυτότητα από το Ελληνισμό, δεν τους εξοντώνουμε για να τους καταστήσουμε άμορφη μάζα, όπως ήταν τον 19ο αιώνα. Είναι Σλάβοι, παρότι χρησιμοποιούν τον όρο Μακεδόνες, είδαμε ότι δεν ήταν μη συμβατό αυτό ήδη από τον 19ο αιώνα, εμείς μπορούμε να τους αποκαλούμε Σλαβομακεδόνες και τη γλώσσα τους Σλαβομακεδονική. Δεν συγκροτούν τώρα ταυτότητα.. Όροι όπως Βορειομακεδόνες για την ταυτότητα και Βορειομακεδονική για τη γλώσσα είναι νεολογισμοί, κενοί περιεχομένου. Δεν απορρέει αναγκαστικά από το όνομα του κράτους και το όνομα της υπηκοότητας, ταυτότητας και γλώσσας. Για παράδειγμα στο Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας υπηκοότητα είναι η βρετανική, άσχετα αν κάποιος μπορεί να αυτοπροσδιορίζεται ως Οθαλός, Σκωτσέζος ή Ιρλανδίας. γλώσσα είναι η αγγλική Όταν άρχισαν ψελλίζουν κάτι για το θέμα της σύνθετης ονομασίας, ακόμα επί Γκρούεφσκυ, επιδίωκαν να μη διασπαστεί το συνταγματικό τους όνομα και να μπει ο επιθετικός προσδιορισμός σε παρένθεση μετά το ουσιαστικό, ακριβώς για να αποτραπεί η αλλοίωση της ταυτότητάς τους. Για παράδειγμα, Republic of Makedonija (Vardarsκa, Nova, Severna, Gorna). Αυτό ενείχε τον κίνδυνο να απαλειφθούν οι εντός παρενθέσεως επιθετικοί προσδιορισμοί και σωστά η Ελλάδα το απέρριψε, επιμένοντας ο επιθετικός προσδιορισμός να τεθεί μπροστά από το ουσιαστικό. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ζάεφ εστίαζε την διαφωτιστική του τακτική για το δημοψήφισμα στο θέμα της διατήρησης της ταυτότητας, ενώ η αντιπολίτευση τον κατηγορούσε για συνθηκολόγηση στην Ελλάδα και στο θέμα της ταυτότητας, αφού η Αρχαιότητα απαλείφεται, όπως θα απαλειφθεί και ο Μεσαίωνας σε σχέση με τη Βουλγαρία. Η οριοθέτηση Σλαβομακεδονισμού και Βουλγαρισμού τον 19ο – πρώτο μισό του 20ού αιώνα είναι πολύ δύσκολη υπόθεση, ήδη εκδηλώθηκε η πρώτη αψιμαχία Σκοπίων -Σόφιας για τον χαρακτήρα της εξέγερσης του Ίλιντεν.

Για την ΠΓΔΜ η ένταξη στο ΝΑΤΟ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ζήτημα ύπαρξης, για να εξέλθουν οι πολίτες από την απομόνωση και την ψύχωση πολιορκίας, αλλά και για την ασφάλειά τους . Διαισθάνονται τον αλβανικό κίνδυνο, αν υπάρξουν εξελίξεις στο ζήτημα του Κοσόβου. Ως περίκλειστος χώρα η Ελλάδα είναι γι’ αυτούς η κύρια διέξοδος, η προσφυγή της ΠΓΔΜ στη Χάγη και η καταδίκη της Ελλάδας για δήθεν παραβίαση της ενδιάμεσης συμφωνίας του 1995 δεν είχαν κανένα πρακτικό αποτέλεσμα. Υπάρχουν στη Συμφωνία οι ασφαλιστικές δικλίδες για να μπλοκάρεις την άλλη πλευρά στην ενταξιακή πορεία προς το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, αν αυτή παρασπονδήσει. Για την Ελλάδα, που πάντα πρέπει να παίζει ηγεμονικό ρόλο στα Βαλκάνια, δεν είναι συμφέρουσα η διαιώνιση της διένεξης με την ΠΓΔΜ. Η Τουρκία μετά το 2008 ασκεί έντονη οικονομική και πολιτιστική διπλωματία στην ΠΓΔΜ σε βάρος της Ελλάδας, ιδρύοντας και φιλοτουρκικό αλβανικό κόμμα, την Besa, Τούρκοι αξιωματικοί εκπαιδεύουν αξιωματικούς της ΠΓΔΜ, στις συνόδους του ΝΑΤΟ η Τουρκία έθετε πάντα αστερίσκο με την επισήμανση ‘’ ότι από την Τουρκία αναγνωρίζεται ως Republic of Macedonia’’, πολίτες της ΠΓΔΜ , όταν βρίσκονται στο εξωτερικό και αντιμετωπίζουν διάφορα προβλήματα, μπορούν να απευθύνονται στην τουρκική πρεσβεία και να εξυπηρετούνται ως Τούρκοι πολίτες κλπ. Υπάρχουν και πληροφορίες ότι η Τουρκία, εκτός από τους εκπροσώπους της ‘’τουρκικής μειονότητας στη Θράκη’’, χρηματοδοτούσε και το Ουράνιο Τόξο που τώρα δεν έχει λόγο ύπαρξης και πρέπει να διαλυθεί, όπως η OMO- Ilinden στη Βουλγαρία πριν από μερικά χρόνια.

O Ζάεφ πέρασε τον Γολγοθά του δημοψηφίσματος και των συνταγματικών αλλαγών, η Συμφωνία θα έλθει στο ελληνικό Κοινοβούλιο, θα είναι πράξη απερισκεψίας με απρόβλεπτες συνέπειες να μην επικυρωθεί. Θα χαμογελούν οι Βούλγαροι και θα επιχαίρουν οι Τούρκοι. Το αφήγημα της αντιπολίτευσης ότι μπορεί να επιφέρει βελτιώσεις στη Συμφωνία ως μελλοντική κυβέρνηση είναι το ίδιο με αυτό της VMRO στα Σκόπια: Ο Ζάεφ συνθηκολόγησε, έκανε μυστική διπλωματία χωρίς να ενημερώνει την αντιπολίτευση, δεν εκμεταλλεύτηκε την καταδικαστική για την Ελλάδα απόφαση της Χάγης, επιτέλεσε εθνική προδοσία, όταν έρθουμε στην εξουσία, θα διαπραγματευτούμε καλύτερη για μας Συμφωνία με την Ελλάδα, άρα χειρότερη για την Ελλάδα μπορεί να συμπεράνει κανείς.

Η Συμφωνία των Πρεσπών είναι επωφελής, πρέπει να απεμπλακεί από την έντονη κομματικοποίηση, καλύπτει πλήρως τις κόκκινες γραμμές μας, είναι ισορροπημένη, ίσως να είναι ετεροβαρής για την άλλη πλευρά, αλλά όχι ταπεινωτική, ως διπλωματικό κείμενο μαεστρίας μπορεί να συγκριθεί με την απάντηση της Σερβίας στο αυστριακό τελεσίγραφο (Ιούλιος 1914) για να αποφευχθεί ο πόλεμος. Υπάρχει και ένας συμβολισμός που δείχνει τη νέα εποχή: Στις 25 και 26 Μαρτίου 1949 στην εκκλησία του χωριού Ψαράδες, κοντά στις Πρέσπες, συνήλθε το Δεύτερο Συνέδριο του ΝΟΦ, που διακήρυξε το δικαίωμα αυτοδιάθεσης και εθνικής αποκατάστασης του μακεδονικού λαού, σύμφωνα με την απόφαση της Πέμπτης Ολομέλειας (Ιανουάριος 1949) του ΚΚΕ για το Μακεδονικό. Στην ίδια περιοχή, στις 17 Ιουνίου 2018, μπήκαν οι βάσεις για μια νέα εποχή στις σχέσεις Ελλάδας-ΠΓΔΜ. Τίποτα δεν κρίθηκε ακόμα. Aν για πολλούς απλούς πολίτες, αλλά και βουλευτές, προφανώς λόγω άγνοιας ή ψηφοθηρίας, η 17η Ιουνίου 2018 είναι αποφράς ημέρα (dies ater), η Συμφωνία των Πρεσπών ας μην επικυρωθεί από την ελληνική Βουλή. Τότε ας αναλάβει ο καθένας τις ευθύνες του.

* Ο Σπυρίδων Σφέτας είναι καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Βαλκανικής Ιστορίας στο ΑΠΘ.

Μετανάστευση: Μια διαστρεβλωμένη αντιπαράθεση

Μετανάστευση

Μια διαστρεβλωμένη αντιπαράθεση

karikatura: vladimir stankovski


Ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνάει και παραμένει στάσιμος. Από την άλλη πλευρά της Μεσογείου, ο πληθυσμός αυξάνεται και η ηλικία του μειώνεται. Με αυτά τα δεδομένα, πολλοί οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι η έκρηξη των μεταναστευτικών ροών φαντάζει αναπόφευκτη. Κάτι που σημαίνει ότι η Ευρώπη είτε θα περιχαρακωθεί είτε θα ανοίξει τα σύνορά της. Όμως, μια τέτοια προσέγγιση δεν είναι αδικαιολόγητα μοιρολατρική;

Γράφει ο Benoît Bréville

Οι μεταναστευτικές ροές με κατεύθυνση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδό τους από το ξεκίνημα της «προσφυγικής κρίσης» που πυροδότησε ο πόλεμος στη Συρία. Ο αριθμός των παράνομων διασυνοριακών διελεύσεων προς την Ευρώπη έχει μειωθεί κατά εννέα φορές, περνώντας από τα 1,8 εκατομμύρια το 2015 στις 204.219 το 2017, σύμφωνα με τη Frontex. Παρ’ όλα αυτά, το θέμα της μετανάστευσης εξακολουθεί να βρίσκεται στο προσκήνιο. Και το ζήτημα αυτό απειλεί να κυριαρχήσει στις ευρωεκλογές της άνοιξης του 2019.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό μάλλον εύχονται τόσο ο Εμμανουέλ Μακρόν όσο και ο Βίκτορ Όρμπαν. Φοβούμενος μια «εισβολή», ο Ούγγρος πρωθυπουργός εξηγεί: «Στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο στρατόπεδα στην Ευρώπη. Ο Μακρόν είναι επικεφαλής των πολιτικών δυνάμεων που στηρίζουν τη μετανάστευση. Στον αντίποδα βρισκόμαστε εμείς, που επιθυμούμε τον τερματισμό της παράνομης μετανάστευσης». Οι ηγέτες της άκρας Δεξιάς, ενισχυμένοι από τις δημοσκοπήσεις και τα καλά αποτελέσματα που έλαβαν στις τελευταίες εκλογές, φαντάζονται ήδη τους εαυτούς τους πλειοψηφία στην Ευρώπη. «Στην Πολωνία, στην Αυστρία, στην Ουγγαρία, η ιδεολογία μας έχει καταλάβει την εξουσία», δήλωνε περιχαρής η Μαρίν Λεπέν, πρόεδρος του Εθνικού Συναγερμού, στις 16 Σεπτεμβρίου 2018. Από την πλευρά του, ο Μακρόν όρισε ως τους κύριους αντιπάλους του τους «εθνικιστές» που «προωθούν μια ρητορική μίσους» (29 Αυγούστου 2018).

Η θεώρηση του Γάλλου προέδρου ως «αρχηγού ενός κόμματος υπέρ των μεταναστών», σύμφωνα με τα λόγια του Όρμπαν, μαρτυρά μια άρνηση των γεγονότων που δεν φαίνεται και πολύ ειλικρινής. Με τον νόμο για τον έλεγχο της μετανάστευσης, την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος ασύλου και την επιτυχημένη ενσωμάτωση (ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 10 Σεπτεμβρίου 2018), η διάρκεια της διοικητικής κράτησης παρατάθηκε μέχρι τις 90 ημέρες (ενώ πριν ήταν 45), ακόμη και για οικογένειες με παιδιά. Επίσης, θεσμοθετήθηκε η ηλεκτρονική καταχώρηση των ασυνόδευτων ανηλίκων, τυποποιήθηκαν οι ακροάσεις για αίτηση ασύλου μέσω τηλεδιάσκεψης, έγινε πιο δύσκολη η πρόσβαση στο δικαίωμα χορήγησης άδειας παραμονής στους γονείς παιδιών με γαλλική υπηκοότητα, περιορίστηκε η εφαρμογή του δικαίου του εδάφους στους κατοίκους της υπερπόντιας περιοχής Μαγιότ κ.λπ.

Στο μεταξύ, εν μέσω αυτής της αναστάτωσης, η ριζοσπαστική Αριστερά εμφανίζεται διαιρεμένη μεταξύ των υποστηρικτών του ανοίγματος των συνόρων και των υποστηρικτών μιας διευθέτησης που θα αντιμετώπιζε στη ρίζα της τις αιτίες των πληθυσμιακών μετακινήσεων (1). Οι πρώτοι, όμως, αντικρούουν τον ισχυρισμό των δεύτερων, χαρακτηρίζοντάς τον μη επιτεύξιμο, καθώς ισχυρίζονται ότι η ανάπτυξη των χωρών του Νότου αντί να μειώσει τις μεταναστευτικές ροές, αντιθέτως θα τις τροφοδοτήσει.

Το συγκεκριμένο επιχείρημα αποκτά όλο και περισσότερους υποστηρικτές από τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν εκδόθηκε ένα βιβλίο του Στίβεν Σμιθ που προβλέπει μια «εφόρμηση» της «νεανικής Αφρικής» προς την Ευρώπη και μια «αφρικανοποίηση» της Γηραιάς Ηπείρου (2). Βασισμένοι σε μια πληθώρα αριθμών και στατιστικών στοιχείων, οι ισχυρισμοί του παλαιού δημοσιογράφου, που έχει εργαστεί στη «Libération», τη «Le Monde» και το «Radio France Internationale» (RFI), είναι αμείλικτοι. Η Αφρική θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν «δημογραφικό οδοστρωτήρα», τροφοδοτημένο από τους ιδιαιτέρως αυξημένους δείκτες γονιμότητας στα νότια της Σαχάρας. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις του ΟΗΕ, ο πληθυσμός της θα φτάσει από τα 1,2 δισ. κατοίκους το 2017 στα 2,5 δισ. το 2050, ακόμη και στα 4,4 δισ. το 2100. Στο διάστημα αυτό, η αφρικανική ήπειρος θα γνωρίσει σημαντική οικονομική ανάπτυξη, τα εισοδήματα των κατοίκων της θα αυξηθούν και έτσι όλο και περισσότεροι ανάμεσά τους θα διαθέτουν «τα απαραίτητα μέσα για να αναζητήσουν αλλού την τύχη τους». Θα πρέπει λοιπόν να αναμένεται μια «μαζική διόγκωση» του πληθυσμού της ηπείρου σε τέτοιο επίπεδο ώστε, μέσα σε 30 χρόνια, το 20 με 25% του ευρωπαϊκού πληθυσμού θα έχει αφρικανική καταγωγή (σε αντίθεση με σημερινό 1,5 με 2%).

Ο Σμιθ εξέφρασε την ανησυχία ότι λόγω των προβλέψεων που διατυπώνει, το βιβλίο του, το οποίο θα μεταφραστεί σύντομα στα αγγλικά, στα γερμανικά, στα ισπανικά και τα ιταλικά, θα «ξεσήκωνε πάθη και αντιπαραθέσεις». Αντιθέτως, το βιβλίο έχει ήδη λάβει το βραβείο της ιστορικής μηνιαίας επιθεώρησης «Revue des deux mondes», έπαινο από τη Γαλλική Ακαδημία και το βραβείο γεωπολιτικού βιβλίου Μπριέν, το οποίο απονέμεται από τον υπουργό Εξωτερικών, τίτλος που του εξασφαλίζει μια θέση στα βιβλιοπωλεία με μια κόκκινη κορδέλα με τη σφραγίδα του υπουργείου Εξωτερικών. Την ίδια στιγμή, ο φιλόσοφος Μαρσέλ Γκοσέ θα επιθυμούσε η ανάγνωσή του να καταστεί «υποχρεωτική για όλους τους αρμόδιους πολιτικούς» («L’Obs», 27 Ιουνίου 2018). Ο Μακρόν επίσης πιστεύει ότι το βιβλίο «περιγράφει επακριβώς (…) αυτή τη δημογραφική έκρηξη στην Αφρική, η οποία αποτελεί πραγματική βόμβα» (15 Απριλίου 2018). Για τους επόμενους έξι μήνες, με την εξαίρεση των ενστάσεων του ανθρωπολόγου Μισέλ Αζιέ σε μια συνέντευξη (3), δεν εκφράστηκε καμία φωνή αντίθεσης στα γραφόμενα του Σμιθ.

Η πρώτη συγκροτημένη αντεπίθεση ήρθε τελικά τον Σεπτέμβριο του 2018 από τον Φρανσουά Εράν. Σε ένα ενημερωτικό σημείωμα του Εθνικού Ινστιτούτου Δημογραφικών Σπουδών (INED), και στη συνέχεια σε ένα άρθρο απευθυνόμενο στο ευρύ κοινό (4), ο καθηγητής του Κολλεγίου της Γαλλίας, κάτοχος της έδρας Μεταναστευτικές Ροές και Κοινωνίες, υπενθυμίζει ότι το 70% των Αφρικανών μεταναστών παραμένει στην αφρικανική ήπειρο, ποσοστό που έχει παραμείνει σταθερό από τη δεκαετία του 1990. Κυρίως όμως αμφισβητεί τη μέθοδο και τα στοιχεία που χρησιμοποίησε ο Σμιθ. Αξιοποιώντας τη διμερή βάση δεδομένων για τις μεταναστατευτικές ροές που έχουν δημιουργήσει η Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και ο ΟΟΣΑ, ο Εράν εκτιμά ότι οι Αφρικανοί και οι απόγονοί τους θα αποτελούν το 3 με 4% του ευρωπαϊκού πληθυσμού γύρω στο 2050, το οποίο «απέχει παρασάγγας από το 25% που φοβούνται κάποιοι».

Ο Εράν δεν συζητάει καν την άποψη μιας «μαζικής διόγκωσης» της Αφρικής: πολύ απλά θεωρεί ότι δεν θα συμβεί πριν από το 2050. Για να καθορίσει το εύρος των μελλοντικών αφρικανικών μεταναστευτικών ροών, ο Σμιθ χρησιμοποίησε τις τάξεις μεγέθους παλαιότερων μετακινήσεων πληθυσμών, ιδίως τη μεγάλη διατλαντική μετανάστευση –κατά τη διάρκεια της οποίας, τον 19ο αιώνα, 50 εκατομμύρια Ευρωπαίοι εγκαταστάθηκαν στην Αμερική– και τη μετανάστευση των Μεξικανών προς τις ΗΠΑ μεταξύ 1970 και 2015. Ο Εράν εκφράζει τις αντιρρήσεις του, θεωρώντας ότι η μέθοδος του Σμιθ στερείται εγκυρότητας: «Αν θέσουμε τον δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης σε μια κλίμακα από το 1 έως το 10, οι περισσότερες υποσαχάριες χώρες βρίσκονται στο 1, ενώ το Μεξικό βρίσκεται στο 6, η Γαλλία στο 9 και οι ΗΠΑ στο 10. Ενόσω οι μεταναστεύσεις από το επίπεδο 6 προς το επίπεδο 10 είναι μαζικές (25 εκατομμύρια στις εξεταζόμενες περιπτώσεις), οι μεταναστευτικές ροές από το επίπεδο 1 στα επίπεδα 9 και 10 είναι περιορισμένες (λιγότερα από 2,3 εκατομμύρια). Και ποιος μπορεί να πιστέψει ότι μέχρι τα τέλη του 2050 η υποσαχάρια Αφρική θα έχει ξεπεράσει τα απαιτούμενα στάδια της ανάπτυξης ώστε να φτάσει στη σημερινή σχετική θέση του Μεξικού;» Με άλλα λόγια, στις επόμενες τρεις δεκαετίες, οι Αφρικανοί θα είναι ακόμη πολύ φτωχοί ώστε να είναι σε θέση να αναχωρήσουν από την ήπειρο τους.

foto: ap

Οι νέοι στο περιθώριο

Πέρα από τις αποκλίνουσες απόψεις τους, ο Σμιθ και ο Εράν συμφωνούν στην εξής διαπίστωση: οι πληθυσμοί των πολύ φτωχών χωρών μετατοπίζονται ελάχιστα, ενώ η οικονομική ανάπτυξη, αντί να φρενάρει την μετανάστευση, αντιθέτως την ενθαρρύνει. «Κομματιάζετε τις πιο σταθερές βεβαιότητές μας», αναφωνεί με έκπληξη ο Αλέν Φινκελκρό κατά τη συνέντευξη που πήρε από τον Σμιθ (5). Ο συγκεκριμένος φιλόσοφος μάλλον εκείνη τη στιγμή ήρθε πρόσωπο με πρόσωπο με ένα φαινόμενο που έχει τεκμηριωθεί ήδη από το 1971. Πριν από εκείνη τη χρονιά, επικρατούσε το επονομαζόμενο «νεοκλασικό» μοντέλο: κάθε προσέγγιση του οικονομικού επιπέδου μεταξύ των χωρών άφιξης και των χωρών αναχώρησης οδηγούσε αυτομάτως σε μείωση των μεταναστευτικών ροών. Έπειτα, το μοντέλο αυτό επανεξετάστηκε από τον γεωγράφο Γουΐλμπουρ Ζελίνσκι, ο οποίος για πρώτη φορά ανέπτυξε την υπόθεση μιας «μεταστροφής μέσα στην κινητικότητα» (πλέον αποκαλείται συχνότερα «μεταναστευτική μεταστροφή»), της οποίας διακρίνει διάφορα στάδια (6). Στο μέτρο που οι πολύ φτωχές χώρες αναπτύσσονται, τα ποσοστά θνησιμότητάς τους, ιδίως της παιδικής, μειώνονται, ο πληθυσμός ανανεώνεται και τα ποσοστά μετανάστευσης αυξάνονται. Από τη στιγμή που επιτυγχάνεται ένα υψηλό επίπεδο ευημερίας, οι αναχωρήσεις κατοίκων μειώνονται και οι αφίξεις ξένων αυξάνονται –εκτός εξαιρετικών περιπτώσεων (πόλεμος, οικονομική κατάρρευση, πολιτική κρίση…), που μπορούν να αλλάξουν δραστικά τα δεδομένα.

Τα τελευταία σαράντα χρόνια, πολυάριθμες μελέτες περίπτωσης έχουν επιβεβαιώσει αυτό το μοντέλο. Χώρες που άλλοτε είχαν μεταναστευτικές εκροές, όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Νότια Κορέα, η Μαλαισία ή και η Ταϊβάν, ολοκλήρωσαν αυτόν τον κύκλο και εξελίχθηκαν σε χώρες μεταναστευτικών εισροών. Άλλες χώρες, όπως η Τουρκία, η Ινδία, η Κίνα και το Μαρόκο, ενδέχεται να επιτύχουν μια τέτοια αντιστροφή μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Γενικότερα, οι οικονομολόγοι Μάικλ Κλέμενς και Χάνα Πόστελ παρατήρησαν ότι, μεταξύ 1960 και 2010, τα ποσοστά αποδημίας αυξήθηκαν σε 67 από τις 71 χώρες που πέρασαν από την κατηγορία των χωρών με χαμηλό εισόδημα σε εκείνη του μέσου εισοδήματος (7). Αυτό το φαινόμενο επαναλαμβάνεται τόσο συχνά, ανεξάρτητα από τόπο και εποχή, που μοιάζει σαν κάτι φυσικό. Και από τη στιγμή που η Αφρική δεν θα αποτελέσει εξαίρεση στον κανόνα, η οικονομική ανάπτυξη θα μπορούσε να επιφέρει μια εντυπωσιακή άνοδο της αποδημίας, κυρίως στις υποσαχάριες περιοχές. «Με την αναπτυξιακή βοήθεια, την οποία θεωρούσαν ότι ήταν ακριβώς το μέσο για να μείνουν οι Αφρικανοί στις χώρες τους και την επικαλούνταν συχνά, στην πραγματικότητα οι πλούσιες χώρες πυροβολούν το πόδι τους», καταλήγει χωρίς καμία ψυχραιμία ο Φινκελκρό.

Οι ερευνητές έχουν παρουσιάσει διάφορες αιτίες προκειμένου να εξηγήσουν το φαινόμενο. Μία από αυτές, εκείνη που αναφέρεται συχνότερα και η μόνη που δέχεται ο Σμιθ, αφορά τη χαλάρωση των οικονομικών περιορισμών. Η μετανάστευση κοστίζει ακριβά: πρέπει να πληρωθεί η βίζα, το ταξίδι, τα έξοδα εγκατάστασης –πράγματα που βάζουν φρένο στους φτωχότερους. Η αύξηση των εισοδημάτων επιτρέπει μηχανικά σε έναν μεγαλύτερο αριθμό ατόμων να διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους ώστε να ξεκινήσουν την περιπέτεια της μετανάστευσης, με τη δεξαμενή των υποψήφιων προς αναχώρηση να αποκτά τόσο μεγαλύτερη βαρύτητα όσο αυξάνεται το ποσοστό των νέων στον γενικό πληθυσμό.

Όμως, ακόμη και αν η έλλειψη πόρων μπορεί με βεβαιότητα να θέσει εμπόδια στην αποδημία, και πάλι οφείλουμε να αναρωτηθούμε γιατί κάποιοι επιθυμούν να εγκαταλείψουν μια χώρα που βρίσκεται σε φάση πλήρους οικονομικής μεγέθυνσης. Η απάντηση που δίνουν οι ερευνητές είναι απλή: στα πιο φτωχά κράτη, η οικονομική ανάπτυξη δεν αποτελεί συνώνυμο της ευημερίας για όλους. Η αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας μεταμορφώνει τον αγροτικό τομέα και αχρηστεύει έναν μεγάλο αριθμό εργατικού δυναμικού, συνήθως νεαρής ηλικίας. Ένα δυναμικό ολοένα και πιο καταρτισμένο, το οποίο η αναδυόμενη βιομηχανική και αστική οικονομία δεν καταφέρνει να απορροφήσει μέσω της προσφοράς ενός ικανοποιητικού αριθμού εξειδικευμένων θέσεων εργασίας. Μπλοκαρισμένοι στις αγροτικές περιοχές ή στα περίχωρα των πόλεων, οι περιθωριοποιημένοι κρατιούνται σε απόσταση από όσους έχουν τον τρόπο τους και είναι σε θέση να εκμεταλλευθούν τα ευεργετήματα της κατανάλωσης. Σε ένα πλαίσιο καλύτερης πρόσβασης στην πληροφορία, αυτό το χάσμα τροφοδοτεί την επιθυμία να ψάξουν αλλού την τύχη τους, καθώς η αύξηση των εισοδημάτων το επιτρέπει.

Ήδη, σε μια πληθώρα περιπτώσεων, η οικονομική ανάπτυξη συνδέεται επιπλέον και με τη θεσμοθέτηση του ελεύθερου εμπορίου, του οποίου οι συνέπειες για τις μετακινήσεις των πληθυσμών έχουν ευρέως τεκμηριωθεί. Το Μεξικό αποτελεί μια τέτοια υποδειγματική περίπτωση. Το 1992 υπεγράφη η Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου Βόρειας Αμερικής (NAFTA), η οποία παρουσιάστηκε στους Μεξικανούς ως ένα μέσο για τη μείωση των μεταναστευτικών εκροών. «Οι Μεξικανοί δεν θα έχουν πλέον ανάγκη να μεταναστεύουν στον βορρά για να βρουν δουλειά: θα μπορούν να βρίσκουν εδώ», υποσχόταν ο πρόεδρος Κάρλος Σαλίνας ντε Γκορτάρι (8). Από την πλευρά του, ο οικονομολόγος Φίλιπ Μάρτιν ήδη προέβλεπε ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα (9) και οι εξελίξεις που ακολούθησαν τον δικαίωσαν. Έχοντας απαλλαγεί από τα τελωνειακά εμπόδια, οι ΗΠΑ κατέκλυσαν τη γειτονική χώρα με επιδοτούμενο καλαμπόκι, προϊόν εντατικής γεωργίας. Η μείωση των τιμών αποσταθεροποίησε την αγροτική οικονομία, πετώντας στους δρόμους εκατομμύρια καμπεσίνος, οι οποίοι δεν μπορούσαν να βρουν δουλειά ούτε στον τόπο τους ούτε στα καινούργια εργοστάσια που εγκαταστάθηκαν στα σύνορα. Σε λιγότερο από δέκα χρόνια, ο αριθμός των παράτυπων μεταναστών από το Μεξικό προς τις ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 144%, φτάνοντας από τα 4,8 εκατομμύρια το 1993 στα 11,7 εκατομμύρια το 2002. Υπογράφοντας το 2014 συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με περίπου τριάντα αφρικανικές χώρες, η Ευρωπαϊκή Ένωση ίσως τροφοδοτεί τη μετανάστευση που υποτίθεται ότι καταπολεμά.

Σε κανένα σημείο ο Σμιθ δεν αναφέρεται στον ανισομερή χαρακτήρα της ανάπτυξης, στις συνέπειες της λογικής της αγοράς , στις διαδικασίες συσσώρευσης κεφαλαίου και στην υφαρπαγή της γης από τους μεγαλοϊδιοκτήτες, οι οποίοι καταστρέφουν την αγροτική οικονομία με την εισαγωγή της μισθωτής εργασίας (10). Και αν όλες οι μελέτες για τη μεταναστευτική μεταστροφή καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα, αυτό αναμφισβήτητα συμβαίνει επειδή μελετούν τον ίδιο τύπο ανάπτυξης, βασισμένο όχι στην επιδίωξη της πλήρους απασχόλησης και τη μείωση των ανισοτήτων αλλά στο ελεύθερο εμπόριο, στις ιδιωτικοποιήσεις, στην ευελιξία της αγοράς εργασίας και στη μεγιστοποίηση των «συγκριτικών πλεονεκτημάτων» για την προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων.

Στην πραγματικότητα, δεν είναι η ανάπτυξη που προκαλεί τη μετανάστευση αλλά η ασυμμετρία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση εργασίας, ιδίως όσον αφορά τους νέους. «Όλα τα δεδομένα δείχνουν ότι μια εκτεταμένη αγορά εργασίας στα κράτη προέλευσης αποθαρρύνει τις αναχωρήσεις» (11), υπογραμμίζει ο οικονομολόγος Ρόμπερτ Λούκας, ενώ οι Κλέμενς και Πόστελ επισημαίνουν: «Υπάρχει αδιαμφισβήτητα μια αρνητική σχέση μεταξύ των ποσοστών απασχόλησης των νέων και της μετανάστευσης. Το ποσοστό μετανάστευσης σε χώρες όπου το ποσοστό απασχόλησης των νέων ξεπερνάει το 90% είναι μικρότερο από το ήμισυ του ποσοστού σε χώρες όπου μόνο το 70% των νέων έχουν εργασία» (12). Τέλος, τονίζοντας ότι δεν πρέπει να μπερδεύουμε τη συσχέτιση με την αιτιολογική σχέση, ο καθηγητής Χάιν ντε Χάας υπογραμμίζει ότι μια δυναμική δημογραφική ανάπτυξη δεν προκαλεί μηχανικά και μια έντονη μεταναστευτική τάση. «Οι νέοι δεν μεταναστεύουν εξαιτίας της δημογραφικής μεγέθυνσης», υπενθυμίζει. «Μεταναστεύουν μόνο όταν η αύξηση του πληθυσμού συνοδεύεται από έναν αργό ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης και έναν υψηλό δείκτη ανεργίας. (…) Στις περιπτώσεις όπου μια έντονη δημογραφική μεγέθυνση συμπίπτει με μια ισχυρή οικονομική μεγέθυνση, όπως συμβαίνει στις πετρελαϊκές μοναρχίες του Κόλπου, η μετανάστευση είναι ισχνή» (13).

foto: pedro armestre – save the children

Διαίρεση των λαϊκών τάξεων

Στην εποχή μας, στη Γηραιά Ήπειρο κυριαρχεί ευρέως η άποψη ότι δεκάδες εκατομμύρια Αφρικανοί θα πάρουν τον δρόμο της εξορίας λόγω της απουσίας προοπτικών, των πολέμων και της κλιματικής αλλαγής. Όσοι αρέσκονται να προκαλούν πανικό γύρω από την ευρωπαϊκή ταυτότητα, δράττονται της ευκαιρίας για να ζητήσουν την επιβολή περισσότερων περιορισμών –«η Ευρώπη δεν επιθυμεί να γίνει αφρικανική», επισημαίνει ο Φινκελκρό. Από την άλλη πλευρά, κάποιοι απαιτούν, με μοιρολατρικό όμως τρόπο, ελευθερία στην κίνηση προσώπων και άνοιγμα των συνόρων. «Εθελοτυφλούμε αν πιστεύουμε ότι θα μπορέσουμε να περιορίσουμε και, ακόμη περισσότερο, να διακόψουμε τις μεταναστευτικές ροές. (…) Στις επόμενες δεκαετίες, οι μεταναστευτικές ροές, είτε εθελοντικές είτε καταναγκαστικές, θα ενταθούν. Θα προσεγγίσουν τις ακτές μας, και η ίδια μας η χώρα, όπως και σήμερα, θα έχει τους δικούς της ξενιτεμένους. Οι μετανάστες λόγω πολέμων και κλιματικών καταστροφών θα είναι ακόμη περισσότεροι», εξηγεί για παράδειγμα με λεπτομέρειες το «Μανιφέστο για την υποδοχή των μεταναστών» που εξέδωσαν τα περιοδικά «Politis» και «Regards» και η ιστοσελίδα Mediapart.

Μία ακόμη οδός, πιο ρηξικέλευθη, θα ήταν πιθανή, αλλά δεν την διερευνούν: μια επαναθεώρηση του κυρίαρχου οικονομικού μοντέλου, ώστε οι κοινωνίες τους να γίνουν πιο ελκυστικές για τους πληθυσμούς που επιθυμούν να τις εγκαταλείψουν. Εξάλλου, προδικάζοντας για τον Νότο ένα πεπρωμένο κρίσης και μιζέριας, δεν φανερώνει υπερβολική απαισιοδοξία;

Ούτε όμως και η δυσφορία που παρατηρείται στις χώρες υποδοχής είναι εκ των προτέρων δεδομένη. Δημιουργείται από τη γενικευμένη λιτότητα, την αποσταθεροποίηση της κοινωνικής προστασίας, την αποδυνάμωση των δημοσίων υπηρεσιών, την πολιτική επιλογή να έρθουν σε αντιπαράθεση οι φτωχοί με τους πιο φτωχούς, το δημόσιο με το ιδιωτικό, οι οικονομικά ενεργοί με τους συνταξιούχους, οι εργαζόμενοι με βασικό με τους ανέργους, για την απόκτηση ενός επιδόματος, ενός κοινοτικού διαμερίσματος και μιας θέσης σε βρεφονηπιακό σταθμό. Υπό αυτές τις συνθήκες περιορισμένων πόρων, η άφιξη των μεταναστών προσθέτει μια επιπλέον πίεση, η οποία επιτρέπει στην ακροδεξιά να ακολουθεί τη στρατηγική της διαίρεσης των λαϊκών τάξεων. «Εγώ επιλέγω να μεροληπτώ υπέρ των Γάλλων διότι πιστεύω ότι οφείλουμε να κατευθύνουμε την εθνική μας αλληλεγγύη προς αυτούς. Και επίσης μου προκαλεί αποτροπιασμό η ιδέα της υποδοχής χιλιάδων μεταναστών με ασυνεπή και ανεύθυνο τρόπο, την ίδια στιγμή που οι άστεγοι αφήνονται στον δρόμο», διακηρύττει η Λεπέν (14). Και εδώ υπάρχει μια διαφορετική εναλλακτική. Μια εναλλακτική που δεν θα στηρίζεται στην υπογραφή διακηρύξεων και στην απαίτηση ανοίγματος των συνόρων, γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί, αλλά στην επίπονη και υπομονετική πολιτική δουλειά που θα ωθούσε στην εξουσία δυνάμεις οι οποίες θα μπορέσουν πραγματικά να αλλάξουν τον ρου των πραγμάτων.

foto: nemanja pančić / srpski telegraf

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(1) Βλ. Benoît Bréville, «Γαλλία: Αμηχανία της Αριστεράς απέναντι στη μετανάστευση», «Le Monde diplomatique – ελληνική έκδοση», 23 Απριλίου 2017, https://monde-diplomatique.gr/?p=2062

(2) Stephen Smith, «La Ruée vers l’Europe. La jeune Afrique en route pour le Vieux Continent», Grasset, Παρίσι, 2018. Οι παραπομπές προέρχονται από αυτό το βιβλίο εκτός των σημείων όπου υπάρχει διαφορετική αναφορά.

(3) «La jeunesse africaine est-elle un danger pour l’Europe?», «L’Obs», Παρίσι, 18 Φεβρουαρίου 2018.

(4) François Héran, «L’Europe et le spectre des migrations subsahariennes», «Population et Sociétés», Νο 558, Παρίσι, Σεπτέμβριος 2018 και «Comment se fabrique un oracle», 18 Σεπτεμβρίου 2018, www.laviedesidees.fr

(5) «Répliques», France Culture, 17 Μαρτίου 2018.

(6) Wilbur Zelinsky, «The hypothesis of the mobility transition», «Geographical Review», τομ. 61, Νο 2, Νέα Υόρκη, Απρίλιος 1971.

(7) Michael A. Clemens και Hannah M. Postel, «Can development assistance deter emigration?», Center for Global Development, Ουάσιγκτον, Φεβρουάριος 2018.

(8) Carlos Salinas de Gortari, ομιλία στο ΜΙΤ, Κέιμπριτζ, Μασσαχουσέτη, 28 Μαΐου 1993.

(9) Philip L. Martin, «Trade and migration: Τhe case of NAFTA», Asian Pacific Migration Journal, τομ. 2, Νο 3, Thousand Oaks (Καλιφόρνια), Σεπτέμβριος 1993.

(10) Douglas S. Massey, «Economic development and international migration in comparative perspective», Population and Development Review, τομ. 14, Νο 3, Νέα Υόρκη, Σεπτέμβριος 1988.

(11) Robert E. B. Lucas, «International Migration and Economic Development: Lessons from Low- Income Countries», Edward Elgar Publishing, Νορθάμπτον, 2005.

(12) Michael A. Clemens και Hannah M. Postel, «Can development assistance deter emigration?», όππαρ.

(13) Hein de Haas, «Migration transitions: A theoretical and empirical inquiry into the developmental drivers of international migration», International Migration Institute, Πανεπιστήμιο της Oξφόρδης, Ιανουάριος 2010.

(14) RTL, 16 Ιανουαρίου 2017.

ΠΗΓΗ: https://monde-diplomatique.gr/?p=3246

Τα Προτεκτοράτα της Ρωσίας: Ενέργεια και ρωσόφωνες μειονότητες

Τα Προτεκτοράτα της Ρωσίας

Ενέργεια και ρωσόφωνες μειονότητες

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι Χάρτης-των-Ρωσικων-Προτεκτοράτων.jpg

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Με την Ουκρανία να φλερτάρει και πάλι επικίνδυνα με την αστάθεια, βρισκόμενη και πάλι σε τροχιά εμφυλίου πολέμου στα ανατολικά της, και με τη χερσόνησο της Κριμαίας να έχει επιστρέψει στην αγκαλιά της Μόσχας, οι γεωπολιτικές και επεκτατικές ορέξεις της μετασοβιετικής Ρωσίας φαίνεται πως έχουν ανοίξει για τα καλά. Ο νέος ρωσικός επεκτατισμός είχε βέβαια ξεκινήσει λίγα χρόνια πιο πριν με την, υποκινούμενη από τη Μόσχα, απόσχιση από τη Γεωργία των περιοχών της Αμπχαζίας (Σοχούμι) και της Νότιας Οσετίας, που παρότι δεν κατοικούνται στην πλειοψηφία τους από ρωσόφωνους, εντούτοις αποτελούν πλέον de facto προτεκτοράτα της Μόσχας -άτυπα εξωτερικά “κρατίδια” της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Άτυπο επίσης ρωσικό προτεκτοράτο στην Υπερκαυκασία αποτελεί και η περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάχ, κατοικημένο από Αρμένιους, που αποσπάστηκε από το Αζερμπαϊτζάν, με τη συνδρομή της Μόσχας.

Ένα τέτοιο άτυπο “εξωτερικό κρατίδιο” ή προτεκτοράτο της Μόσχας αποτελεί και η λεγόμενη Υπερδνειστερία ή Transnistria, μια λωρίδα γης έκτασης 4.200 τετραγωνικών χιλιομέτρων, που βρίσκεται ανατολικά του ποταμού Δνείστερου. Η Υπερδνειστερία αποσχίστηκε από τη Δημοκρατία της Μολδαβίας το 1992, έπειτα από έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο στον οποίο ενεπλάκη ενεργά και η 14η Στρατιά Φρουρών της Ρωσίας που πολέμησε εναντίον του νεότευκτου στρατού της ανεξάρτητης Μολδαβίας και φυσικά. Από τότε η Υπερδνειστερία αποτελεί de facto ανεξάρτητο κρατίδιο υπό την προστασία της Μόσχας (στην ουσία ένα ακόμη “ψευδοκράτος” που αναγνωρίζεται μόνον από το Κρεμλίνο, στα δυτικά σύνορα της, εχθρικής πλέον, Ουκρανίας), με τη δική της σημαία που διατηρεί ακόμη το σφυροδρέπανο της σοβιετικής εποχής. Από το περίπου μισό εκατομμύριο των κατοίκων της το 60% είναι Σλάβοι (Ρώσοι και Ουκρανοί) και μόνον το 32% είναι ρουμανόφωνοι Μολδαβοί.

Το δημοψήφισμα (16.3.2014) για την ανεξαρτητοποίηση της Κριμαίας και η επακόλουθη ενσωμάτωσή της στη Ρωσική Ομοσπονδία άνοιξε την όρεξη των κατοίκων της Υπερδνειστερίας να επιδιώξουν κι αυτοί το ίδιο. Υπάρχει ωστόσο ένα σοβαρό πρόβλημα: Η Υπερδνειστερία δεν έχει κοινά σύνορα με τη Ρωσία, αλλά με την Ουκρανία, που πλέον βρίσκεται σε Ψυχροπολεμική κατάσταση, στην ουσία σε ακήρυκτο πόλεμο, με τη Μόσχα. Για την ακρίβεια είναι μια φιλορωσική νησίδα που βρίσκεται πάνω από χίλια χιλιόμετρα μακριά από τα ρωσικά σύνορα. Αν η διαμάχη Ρωσίας-Ουκρανίας κλιμακωθεί θα μπορέσει άραγε να αντέξει η απομονωμένη Υπερδνειστερία; Αυτές οι σκέψεις όμως δεν πτοούν τα φιλορωσικά αισθήματα των κατοίκων αυτής της μικρής de facto ανεξάρτητης περιοχής, που συντηρούνται χάρη στη ρωσική οικονομική βοήθεια και φιλοδοξούν να αποτελέσουν κάποτε τμήμα μιας “μεγάλης Ρωσίας”. Άλλωστε και ο θύλακας του Καλίνινγκραντ (πρώην Αν. Πρωσία) στη Βαλτική δεν έχει χερσαία σύνορα με τη Ρωσία, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Τα δύο πρόσωπα της Ρωσίας

Προερχόμενος από τον σκοτεινό κόσμο των μυστικών υπηρεσιών (KGB) και των μηχανισμών του κάποτε πανίσχυρου σοβιετικού κομμουνιστικού κόμματος ο πρόεδρος Βλάντιμιρ Πούτιν εκφράζει τα καταπιεσμένα συναισθήματα και τη νοσταλγία σημαντικού τμήματος του ρωσικού λαού για ένα “μεγάλο, ισχυρό και επιβλητικό κράτος”. Στόχος του ήταν πάντα η παλινόρθωση, χάρη και στα τεράστια έσοδα από την πώληση του τεράστιου ορυκτού πλούτου της χώρας, ενός ισχυρού ρωσικού κράτους που θα εμπνέει σεβασμό στον κόσμο. Υιοθετώντας μια πολιτική συγκρίσιμη μ’ εκείνη της τσαρικής εποχής, βασιζόμενη ωστόσο στο ρωσικό εθνικισμό, ο Πούτιν επιθυμεί τη συγκρότηση μιας ακόμη μεγαλύτερης Ρωσίας, που θα αποτελεί και τον πυρήνα μιας “ευρασιατικής ένωσης”, η οποία θα έχει τα χαρακτηριστικά παγκόσμιας δύναμης με μεσσιανικές τάσεις. Η αισιοδοξία του για το μέλλον της Ρωσίας δεν είναι αβάσιμη, παρά τα σοβαρά δημογραφικά προβλήματα που αντιμετωπίζει για την ώρα αυτή η αχανής χώρα (μείωση του πληθυσμού της από τα 152 εκατομμύρια στα 141 εκατομμύρια κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες).

Η Ρωσία, εκτός από μεγαλύτερη σε έκταση χώρα στον κόσμο, είναι και ενεργειακή υπερδύναμη. Είναι η. πρώτη παγκοσμίως σε αποθέματα φυσικού αερίου και όγδοη σε αποθέματα πετρελαίου, ενώ υπάρχουν τεράστιες ανεξερεύνητες περιοχές, κυρίως στην Αρκτική, που φαίνεται να κρύβουν ασύλληπτα ενεργειακά αποθέματα. Η χώρα διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, αν και σχετικά απαρχαιωμένο. Έχει μια αξιόλογη αμυντική βιομηχανία, με εξαγωγικές δραστηριότητες και μια αξιοζήλευτη πυραυλική και διαστημική τεχνολογία καθώς και μόνιμη παρουσία στο διάστημα. Διαθέτει αξιόλογους επιστήμονες, συχνά σε πρωτοποριακούς τομείς, κι ένα σχετικά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό. Αν μπορούσε να τιθασεύσει την τεράστια διαφθορά, τη γραφειοκρατία και τις αγκυλώσεις του παρελθόντος, ανανεώνοντας ταυτόχρονα τις τεχνολογικές και άλλες απαρχαιωμένες υποδομές της -σύμφωνα με μία εκτίμηση η Ρωσία ως το 2030 θα χρειαστεί τουλάχιστον δέκα τρισεκατομμύρια δολάρια (!) προκειμένου να εκσυγχρονίσει τον βιομηχανικό τομέα και τις υποδομές της, ποσό απλά αδύνατο να βρεθεί καθώς το ΑΕΠ αυτής της απέραντης χώρας εκτιμάται σήμερα στο 1,6 τρισ. δολάρια και είναι το 12ο παγκοσμίως- κι αν πετύχαινε τη δημογραφική της ανάκαμψη, η Ρωσία θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει μια από τις πρωταγωνίστριες δυνάμεις του 21ου αιώνα.

Αλλά αυτό είναι μόνον η μία όψη του νομίσματος. Πέρα από την επιφανειακή λάμψη των νέων ουρανοξυστών της Μόσχας και τη χλιδή της Αγίας Πετρούπολης, πέρα από τη Ρωσία των νεόπλουτων υπερκαταναλωτών και των κοκκινομάγουλων πετρελαιάδων, υπάρχει μια νεοπρολεταριακή και βασανισμένη Ρωσία των επαρχιακών πόλεων, των κακοπληρωμένων εργατών και των μολυσμένων υποβαθμισμένων βιομηχανικών κέντρων, υπάρχει η παραμελημένη Ρωσία της αχανούς υπαίθρου με σχεδόν ανύπαρκτες υποδομές. Υπάρχει και η σκοτεινή Ρωσία της Μαφίας, των νεοναζιστικών οργανώσεων, της καταπίεσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της λογοκρισίας, της ομοφοβίας της βίας, και του ρατσισμού κατά των μεταναστών από τον Καύκασο και την κεντρική Ασία. Η μία εικόνα απλώς συμπληρώνει την άλλη ξεθωριάζοντας το ανερχόμενο “Ρωσικό Όνειρο”.

Πάντως για την ώρα η κυβέρνηση του Πούτιν προσπαθεί να κρύψει όλα αυτά τα προβλήματα “κάτω από το χαλί”, προβάλλοντας την εικόνα μιας ισχυρής και δυναμικής Ρωσίας, γεμάτης νέα αυτοπεποίθηση, που μπορεί να προβάλει την ισχύ της στο εξωτερικό, και να γίνει αντικείμενο σεβασμού και φόβου από φίλους και εχθρούς.

Ενέργεια και μειονότητες

Προς αυτή την κατεύθυνση χρησιμοποιεί δύο βασικούς άξονες. Ο ένας είναι η λεγόμενη “ενεργειακή διπλωματία”, δηλαδή η χρησιμοποίηση του φυσικού αερίου και του πετρελαίου ως μοχλού πίεσης και εξάρτησης ώστε να ασκήσει έλεγχο κυρίως στις περιφερειακές της χώρες, όπως η Ουκρανία. Όλα τα προηγούμενα χρόνια η Μόσχα δημιουργούσε συχνά τεχνητές κρίσεις ανοίγοντας και κλείνοντας -με μια τακτική “καρότου και μαστιγίου”- τις στρόφιγγες των αγωγών φυσικού αερίου προς την Ουκρανία (π.χ. το 2006, το 2009, αλλά και το 2018), όταν έκρινε πως το Κίεβο απομακρύνονταν αρκετά από την επιρροή της και στρέφονταν προς τη Δύση. Ο άλλος παράγοντας και μοχλός πίεσης είναι η παρουσία πολυάριθμων ρωσικών μειονοτήτων, που βρίσκονται κυρίως στο βόρειο Καζακστάν, στην ανατολική Ουκρανία, στην Εσθονία κ.α. Υπολογίζεται πως 25 με 30 εκατομμύρια ρωσόφωνοι ζουν εκτός Ρωσίας, στις νέες χώρες που προέκυψαν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Μόνον στην Ουκρανία οι ρωσόφωνοι υπολογίζονται γύρω στο 20% του πληθυσμού (περίπου 12 εκατομμύρια) και είναι η πλειοψηφία όχι μόνον στη χερσόνησο της Κριμαίας, αλλά και στην ανατολική Ουκρανία, και συγκεκριμένα στις βιομηχανικές περιοχές του Ντόνετσκ και του Χάρκοβου.

Η απόσχιση το 2014 της Αυτόνομης Δημοκρατίας της Κριμαίας από την Ουκρανία και η ουσιαστική προσάρτησή της στην Ρωσική Ομοσπονδία, παρά τις έντονες αντιδράσεις της διεθνούς κοινότητας, των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άνοιξε ουσιαστικά τους Ασκούς του Αιόλου για μια ευρύτερη μεταβολή των συνόρων στο μετα-σοβιετικό χώρο υπέρ της Ρωσίας. Ορισμένοι μάλιστα αναλυτές προσιδιάζουν αυτή την αναθεωρητική πολιτική της μετασοβιετικής Ρωσίας με την αντίστοιχη πολιτική της ναζιστικής Γερμανίας κατά το Μεσοπόλεμο, όταν η χώρα ενσωμάτωσε τη γερμανόφωνη Αυστρία και προσάρτησε γειτονικές περιοχές κατοικημένες από γερμανικές μειονότητες (π.χ. Σουδητία), προτού σύρει την Ευρώπη στη “Μεγάλη Νύχτα” του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά τη γνώμη μου πρόκειται για έναν ατυχέστατο παραλληλισμό καθώς ούτε η σημερινή Ρωσία μοιάζει με την ηττημένη μεσοπολεμική Γερμανία, ούτε και ο Πούτιν είναι Χίτλερ. Αυτό που επιδιώκει η σημερινή Ρωσία είναι περισσότερο να αποκαταστήσει τις αδικίες και ταπεινώσεις, που κατά τη γνώμη της συνέβησαν κατά τη δεκαετία του 1990 με τη θεαματική κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Να επανέλθει στο “φυσικό ρόλο” της ως παγκόσμιας δύναμης, προστατεύοντας ταυτόχρονα και τα δικαιώματα των μειονοτικών της στο εξωτερικό. Να συγκροτήσει τέλος έναν ενιαίο οικονομικό χώρο στον οποίο η Ρωσία θα βρίσκεται στο επίκεντρο και όχι να δημιουργήσει μια νέα αυτοκρατορία σοβιετικού ή τσαρικού τύπου. Αλλά αυτό είναι κάτι που μένει να αποδειχθεί, καθώς υπάρχει ταυτόχρονα στο εσωτερικό της Ρωσίας και μια έντονα “μεγαλορωσική” εθνικιστική τάση, που καλοβλέπει μια αυτοκρατορική επέκταση της χώρας με πρόσχημα την “προστασία” των ρωσικών μειονοτήτων στο “εγγύς εξωτερικό” (πρώην Σοβιετική Ένωση). Αν αυτή η τάση κυριαρχήσει τελικά στην εξωτερική της πολιτική, επιβάλλοντας τον αναθεωρητισμό, η σύγκρουση της Ρωσίας με τη Δύση θα είναι αναπόφευκτη.

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογραφός.

Σημείωση: Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο http://www.tvxs.gr τον Δεκέμβριο του 2018.

ΓΚΑΣΜΕΝΤ ΚΑΠΛΑΝΙ: «Οι Αλβανοί ήταν και θα είναι οι λευκοί νέγροι της Ελλάδας»

ΓΚΑΣΜΕΝΤ ΚΑΠΛΑΝΙ: «Οι Αλβανοί ήταν και θα είναι οι λευκοί νέγροι της Ελλάδας»

Το νέο του βιβλίο του Γκαζμέντ Καπλάνι «Λάθος χώρα»,

Το νέο του βιβλίο του Γκαζμέντ Καπλάνι «Λάθος χώρα», ήταν μια ευκαιρία να μιλήσουμε με τον γνωστό συγγραφέα, που έπειτα από 25 χρόνια εγκατέλειψε τη χώρα μας, για να μην τον ταπεινώσουν και τον εξοντώσουν ηθικά και σωματικά, όπως λέει.

Το να βρίσκεις τον Γκαζμέντ Καπλάνι στην Αμερική δεν είναι κάτι που το συνειδητοποιειείς εύκολα. Κι ας ξέρεις καλά ότι ο πιο γνωστός Αλβανός της Ελλάδας, αρθρογράφος στα «ΝΕΑ» και συγγραφέας τριών βιβλίων –στη γλώσσα μας, μάλιστα–, αποφάσισε ύστερα από 25 χρόνια να μας εγκαταλείψει. Να ξαναπάρει τον δρόμο της μετανάστευσης για τις ΗΠΑ.

Το τέταρτο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Λάθος χώρα» (εκδόσεις Επίκεντρο), ήταν μια καλή αφορμή να ξανασυνδεθούμε μαζί του. Να ξαναδιαβάσουμε κείμενά του. Να μας εξηγήσει γιατί η «δεύτερη πατρίδα» του, όπως έλεγε κάποτε την Ελλάδα, σήμερα δεν είναι πια παρά «δυστυχώς, μια ενδιάμεση στάση» για τη ζωή και το έργο του.

Στο νέο του, άλλωστε, μυθιστόρημα ο κεντρικός ήρωας, ο Καρλ, του μοιάζει πολύ. Είναι κι αυτός Αλβανός που ύστερα από πολλές περιπέτειες καταλήγει από την Ελλάδα στην Αμερική. Και, ξαφνικά, ο θάνατος του πατέρα του, στυλοβάτη του κομμουνιστικού καθεστώτος, τον αναγκάζει να επιστρέψει στη γενέτειρά του, το Καρς, μια φανταστική αλβανική κωμόπολη.

Η συνάντησή του με τον αδελφό του Φρεντερίκ, πιστός αυτός στην πατρίδα και τις παραδόσεις που ο ανήσυχος και αντικαθεστωτικός Καρλ έχει αρνηθεί, είναι μια καλή αφορμή για να θίξει ξανά ο Καπλάνι τα σημαντικά θέματά του: ταυτότητα, πατρίδα, ελευθερία, μετανάστευση.

Ειδικά το τελευταίο κυριαρχεί στο έργο του. Μήπως η προσωπική εμπειρία του από τη μετανάστευση τείνει, τελικά, να εγκλωβίσει το ταλέντο του σε ένα κυρίως θέμα; Το αρνείται. «Δύσκολα εγκλωβίζεσαι σε ένα τόσο τεράστιο θέμα», λέει. «Αλλωστε ο ευρωπαϊκός εικοστός αιώνας ήταν αιώνας προσφυγιάς: πόλεμοι, μεταναστεύσεις, εθνοκαθάρσεις, ανταλλαγές πληθυσμών, γενοκτονίες, αποδράσεις από το Τείχος του Βερολίνου. Απλώς στην Ευρώπη έχουμε πρόβλημα με τη δική μας μετανάστευση, είναι ταμπού, δεν τη διδασκόμαστε στα σχολεία, δεν έχουμε καν μουσεία».

Πιστεύει, πάντως, ότι η μετανάστευση στο έργο του «λειτουργεί όλο και πιο πολύ ως φόντο, όπου προβάλλονται οι λογοτεχνικές εμμονές του: οι οικογενειακές σχέσεις, η ζωή στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, οι εθνικές και προσωπικές ταυτότητες σε έναν κόσμο ρευστότητας, που τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα». Ενώ τον ιντριγκάρει ιδιαίτερα «η μετάβαση από τον 20ό “παγωμένο” αιώνα του Ψυχρού Πολέμου, στον 21ο, όπου όλοι είμαστε σε πραγματική ή εικονική κίνηση».

Οσο για τις ομοιότητες μεταξύ του ιδίου και του «περιπλανώμενου, φυγά, λιποτάκτη, χωρίς ρίζες» Καρλ, όπως τον κατηγορεί ο αδελφός του, ο Γκαζμέντ Καπλάνι δεν μας επιτρέπει να τις πάρουμε τοις μετρητοίς. «Σαφώς και χρησιμοποιώ τις διαδρομές της ζωής μου ως πρώτο υλικό με το οποίο χτίζω τον χώρο όπου κινούνται οι χαρακτήρες μου», λέει. «Αλλά, αν οι χαρακτήρες μου ήταν απλά προεκτάσεις ή μεταμφιέσεις του εαυτού μου, δεν θα χρειαζόταν να γράψω καν λογοτεχνία. Θα πήγαινα σε έναν ψυχίατρο και θα είχα ξεκαθαρίσει. Αν δεν ήμουν ικανός να πλάθω χαρακτήρες που με βγάζουν από τα στενά όρια του εαυτού μου, δεν θα έγραφα λογοτεχνία· μπορεί να έγραφα κάτι άλλο».

Η Ελλάδα, πάντως, και η Αλβανία εξακολουθούν, όπως και ο ίδιος παραδέχεται, «να αποτελούν κύριους σταθμούς» σε όλα τα βιβλία του. «Από αυτή την άποψη νομίζω ότι έχω εγκαινιάσει, άθελά μου, κάτι που δεν υπήρχε πιο πριν: μια υβριδική, διαβαλκανική, λογοτεχνία», λέει. Κανείς δεν μπορεί, βέβαια, να προβλέψει την επίδραση που θα έχει η Αμερική στο έργο του.

Αλλά είναι γεγονός ότι από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του μυθιστορήματος «Λάθος χώρα», για κάθε ξένο αναγνώστη, όχι μόνο Ελληνα, είναι οι καθαρά «αλβανικές» σελίδες του, οι γεμάτες Ιστορία, πρόσφατη και παλαιότερη, γραμμένες με εμφανή αγάπη και σεβασμό. «Τα τελευταία χρόνια ήρθα πιο κοντά στην Αλβανία», ομολογεί. «Με έχει αγγίξει ο τρόπος που αποδέχτηκαν τα δύο από τα τέσσερα βιβλία μου. Είχαν μεγάλη επιτυχία. Ετσι, αν με ρωτήσει κανείς σήμερα ποια είναι η πατρίδα μου, θα έλεγα ότι νιώθω ως πατρίδες την Αλβανία και την Αμερική».

Και να που φτάσαμε στο πιο ευαίσθητο και δυσάρεστο (για Ελληνα δημοσιογράφο) θέμα. Γιατί έφυγε από την Ελλάδα; Τι βρήκε στην Αμερική; Πιστεύει ότι έφτασε στο τέρμα του δρόμου του, που ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1991, όταν πέρασε τα σύνορά μας περπατώντας;

«Δεν ξέρω αν είναι το τέρμα του δρόμου. Νιώθω πάντως ότι και για λόγους βιολογικούς –πέρασα τα 50– δεν χωρούν πολλά άλλα σχέδια μετακίνησης», απαντά. «Στην Αμερική δεν ήρθα για να κάνω καριέρα ή χρήματα. Ηρθα επειδή έφυγα από την Ελλάδα για να μη με ταπεινώσουν, για να μη με εξοντώσουν, ηθικά και σωματικά. Ποιος εχέφρων άνθρωπος αφήνει με ελαφριά καρδιά ό,τι έχει χτίσει 25 χρόνια; Η Αμερική με αποδέχτηκε γι’ αυτό που ήμουν. Την ευγνωμονώ που έγινε το καταφύγιό μου, όταν ήμουν στενοχωρημένος, αναστατωμένος και μόνος».

Είναι πασίγνωστο ότι δεν πήρε ποτέ την ελληνική υπηκοότητα, ενώ πληρούσε όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις. Το θέμα ακόμα τον ταράζει, αλλά δεν το βλέπει προσωπικά.

«Η υπηκοότητά μου δεν είναι απλά θέμα κάποιου γραφειοκρατικού μπάχαλου ή προσωπικής εκδίκησης», ξεκαθαρίζει. «Είναι μια αρρωστημένη ιστορία δέκα χρόνων, που ξεκίνησε με την αυθαίρετη σύλληψή μου το 2003 και συνέχισε με εκβιασμούς και εκφοβισμούς από την ΚΥΠ μέχρι τη μέρα που έφυγα. Κράτος και παρακράτος στην Ελλάδα δεν θα ανεχθούν ποτέ την ύπαρξη μιας άξιας, σκεπτόμενης, κοσμοπολίτικης ελληνοαλβανικής ελίτ.

»Θα την εξουδετερώσουν με όλα τα μέσα, θεμιτά και αθέμιτα. Οι Αλβανοί ήταν, είναι και θα παραμείνουν οι λευκοί νέγροι της Ελλάδας. Το νιώθει ενστικτωδώς το πιο μορφωμένο κομμάτι των παιδιών των Αλβανών μεταναστών. Πολλά από αυτά, αν και παίρνουν ελληνικό διαβατήριο, φεύγουν με την πρώτη ευκαιρία από την Ελλάδα».

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών 13.1.2019

ΧΡΟΝΟ-ΛΗΣΤΕΣ Ποιοι ληστεύουν το χρόνο μας;

ΧΡΟΝΟ-ΛΗΣΤΕΣ

Ποιοι ληστεύουν το χρόνο μας;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η αποστολή μου είναι να σκοτώνω το χρόνο και η δική του να με σκοτώνει με τη σειρά του. Καλά είναι μεταξύ δολοφόνων”.

E. M. Cioran

Οι περισσότεροι άνθρωποι τον θεωρούν αμείλικτο εχθρό τους. Κάποιοι, λιγότερο ματαιόδοξοι, τον θεωρούν φίλο και δάσκαλο. Σε κάθε περίπτωση πάντως η σχέση του ανθρώπου με το χρόνο είναι «δολοφονική»: μας σκοτώνει κι εμείς τον «σκοτώνουμε» με τη σειρά μας. Συνήθως τον σπαταλούμε σε ανοησίες και μετά παραπονιόμαστε πως δεν μας είναι αρκετός. Κι εκείνος, με τη σειρά του, μας φέρνει την κάθε στιγμή που περνάει όλο και πιο κοντά στο θάνατό μας. Ο χρόνος είναι ο καλύτερος φίλος, και ταυτόχρονα όμως κι ο χειρότερος εχθρός του ανθρώπου. Φίλος, όταν του δίνει τη δυνατότητα να δημιουργήσει, να ωριμάσει και να εξελιχθεί. Κι εχθρός, όταν του υπενθυμίζει τη ματαιοδοξία του, εφόσον όλα τα ανθρώπινα δημιουργήματα –και φυσικά κι ο ίδιος– υπόκεινται στο φθοροποιό έργο του χρόνου.

Η Τέχνη του Χρόνου

Σε κάθε περίπτωση ο χρόνος μας κυνηγάει με την αμείλικτη ακρίβεια ενός «έξυπνου» πυραύλου. Δεν μπορούμε να τον σταματήσουμε. Δεν υπάρχει περίπτωση να του ξεφύγουμε. Το μόνον που μπορούμε να κάνουμε είναι να τον εκμεταλλευτούμε δημιουργικά. Να αναπτύξουμε δηλαδή μια Τέχνη του Χρόνου. Η τέχνη του χρόνου είναι η τέχνη της ζωής.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς φιλόσοφος για να καταλάβει πως χρόνος ίσον ζωή. Πρέπει λοιπόν να θυμόμαστε πως κάθε φορά που λέμε «δεν έχω χρόνο» είναι σαν να λέμε «δεν έχω ζωή». Η αλήθεια βέβαια είναι πως οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν ψεύτικες ζωές κι αποδέχονται εύκολα να υποβιβαστούν σε κατώτερες υπάρξεις μόνο και μόνο από συνήθεια, ανασφάλεια ή απλά ανικανότητα να αναπτύξουν μια τέχνη του χρόνου. Από την άλλη είναι όνειρο απατηλό και κάθε προσπάθεια για «κυριαρχία» πάνω στο χρόνο. Για να κυριαρχήσουμε στο χρόνο πρέπει να μεταμορφωθούμε σε συνειδητοποιημένες υπάρξεις. Αλλά είναι γεγονός πως δεν μπορούμε να κυριαρχήσουμε στον χρόνο επειδή:

  • Δεν γνωρίζουμε επαρκώς τον εαυτό μας.
  • Δεν γνωρίζουμε αρκετά την πραγματική φύση και αξία του Χρόνου.
  • Αφήνουμε στους άλλους να μας παρενοχλούν –το ίδιο και στον εαυτό μας.
  • Δεν σκεφτόμαστε σωστά πάνω στη χρήση του αναντικατάστατου χρόνου μας.

Φιλοδοξούμε να «στρώσουμε» το χρόνο, όπως στρώνουμε το κρεβάτι μας. Αλλά, ως γνωστόν, ο χρόνος δεν είναι κρεβάτι. Δεν μπορούμε λοιπόν να τιθασεύσουμε το χρόνο, αλλά μόνον να τιθασεύσουμε τον εαυτό μας σε σχέση με το χρόνο.

Αν ωστόσο ο χρόνος μοιάζει με κάτι είναι μ’ ένα δωμάτιο. Όλοι έχουμε το ίδιο δωμάτιο, τον ίδιο ακριβώς χώρο –το 24ωρο. Δεν μπορούμε να κτίσουμε παραπάνω, ούτε και να μεγαλώσουμε το χώρο του. Κάποιοι παραγεμίζουν το δωμάτιο τους με ένα σωρό άχρηστα πράγματα, σε σημείο ώστε να δυσκολεύονται να κινηθούν. Κάποιοι άλλοι το αφήνουν εντελώς άδειο και αχρησιμοποίητο. Άλλοι τοποθετούν ακατάστατα τα πράγματά τους κι αισθάνονται έτσι αποπνικτικά. Ορισμένοι τέλος το χρησιμοποιούν έξυπνα, μετατρέποντας την πολυθρόνα σε κρεβάτι και τη βιβλιοθήκη σε γραφείο κ.ο.κ. Με παρόμοιο τρόπο χρησιμοποιούμε και το χρόνο μας.

Κατά διαστήματα μας καταλαμβάνει η διάθεση να «τακτοποιήσουμε» το χρόνο μας, όπως ακριβώς τακτοποιούμε το ακατάστατο δωμάτιό μας. Αρχίζουμε λοιπόν να σημειώνουμε στο ημερολόγιο τις εργασίες και τις υποχρεώσεις μας, ώστε να οργανωθούμε καλύτερα για να εκμεταλλευτούμε τα «κενά» του χρόνου, αλλά και για να ξετρυπώσουμε τον ελεύθερο χρόνο μας. Αλλά πως να εκμεταλλευτείς κάτι που ουσιαστικά «δεν υπάρχει»; Το παρελθόν «δεν υπάρχει πλέον», το μέλλον «δεν υπάρχει ακόμη». Αυτό που υπάρχει –αν πραγματικά υπάρχει– είναι το Τώρα.

Ασφυκτικά εγκλωβισμένος σ’ έναν χρόνο ουσιαστικά αμετάβλητο, ο σύγχρονος άνθρωπος ένιωσε ανίκανος ν’ αντεπεξέλθει στις ολοένα και αυξανόμενες απαιτήσεις της οικονομίας και κοινωνίας. Έτσι, για το 50% των ανθρώπων του Δυτικού κόσμου, ο χρόνος θεωρείται «αγαθό σε ανεπάρκεια». Η τραγική όμως ειρωνεία είναι πως ενώ όλοι τους παραπονιούνται πως δεν έχουν κάτω από την κυριαρχία τους το σύνολο του χρόνου τους, στην πραγματικότητα ο σύγχρονος τρόπος ζωής είναι αυτός που καταληστεύει τις δημιουργικές τους στιγμές. Έτσι η τηλεόραση και το διαδίκτυο αποδεικνύονται ως οι “μεγαλύτεροι χρονοληστές” που κλέβουν ένα 20-30% του χρόνου μας, αναλόγως με την περίπτωση. Επίσης η αναμονή σε ουρές μας κλέβουν το 5%, η γραφειοκρατία, οι συνεχόμενες μετακινήσεις, η κατανάλωση κ.α. αποτελούν πτυχές της σύγχρονης ζωής, που μας αφαιρούν –και μάλιστα χωρίς ουσιαστική ανταμοιβή– τα πολύτιμα και μη ανανεώσιμα χρονικά μας αποθέματα. Όπως είπε χαρακτηριστικά και ο Μισέλ Σερές: «Στο εξής, όλος ο κόσμος θα έχει ένα ρολόι αλλά κανείς δεν θα έχει χρόνο. Ανταλλάξτε το ένα με το άλλο: δώστε το ρολόι σας και πάρτε το χρόνο σας».

Ο τεμαχισμός της αιωνιότητας σε δευτερόλεπτα, δηλαδή σε χρονολογικά μετρήσιμα μεγέθη, μας «χαλάει» την τελειότητα της κάθε στιγμής. Από την άλλη ο διαλογισμός και η υποκειμενική διαδικασία, μπορεί να «παγώσει» το χρόνο, ακόμη και τον βιολογικό. Έχει υπολογιστεί πως οι άνθρωποι που διαλογίζονται για μεγάλο χρονικό διάστημα έχουν βιολογική ηλικία 5 με 12 χρόνια μικρότερη από την κανονική τους. Το βέλος του χρόνου να κινείται πάντα προς τα εμπρός, αργά ή γρήγορα, και το σώμα μας μπορεί να κερδίσει ή να χάσει βιολογικά χρόνια ανάλογα με το πως του φερόμαστε.

Οι πιο μεγάλοι “χρονο-ληστες” του σύγχρονου κόσμου

  • Τηλεόραση/οθόνες: Περνάμε κατά μέσο όρο 14 χρόνια της ζωής μας παρακολουθώντας

την TV ή κοιτώντας σε κάποια οθόνη.

  • Ιnterntet: Στις χώρες της Δύσης ο καθένας καταναλώνει 4,5 ώρες ημερησίως σερφάροντας στο διαδίκτυο με αυξητικές -και μάλιστα εθιστικές- τάσεις.
  • Κατανάλωση/διαφημίσεις: Συνεχές κοίταγμα και διάβασμα διαφημίσεων, αγορές, ψώνια σε σούπερ μάρκετ, επισκέψεις σε εμπορικά κέντρα, δυσκολία επιλογής προϊόντων, διαφημίσεις και ψώνια μέσω internet.
  • Video Games: Θεωρούνται ως ένας από τους μεγαλύτερους “χρονοληστές” του σύγχρονου κόσμου. Δεν είναι γνωστό πόσο χρόνο καταναλώνει ο καθένας μας, καθώς κάθε περίπτωση είναι διαφορετική. Υπάρχουν έφηβοι που κάθονται σχεδόν ένα 24ώρο κολλημένοι στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τρεφόμενοι με junk food και πάσχοντας από μόνιμη έλλειψη ύπνου.
  • Γραφειοκρατία και παραμονή σε ουρές στις δημόσιες υπηρεσίες, τράπεζες, ιδιωτικές επιχειρήσεις, αναμονή σε προθαλάμους κλπ.
  • Αναμονή σε στάσεις λεωφορείων, σταθμούς τρένων, λιμάνια και αεροδρόμια,πάρκινγκ.
  • Απρόβλεπτα τηλεφωνήματα που διαρκούν υπερβολικά.
  • Πολιτική της “ανοικτής θύρας”, διαθεσιμότητα και απρόοπτοι επισκέπτες και πωλητές.
  • Έλλειψη προγράμματος εργασίας και ακαταστασία στο χώρο εργασίας μας ή έλλειψη σωστής ταξινόμησης στο γραφείο μας ή στον υπολογιστή μας.
  • Συγκεχυμένοι στόχοι και προτεραιότητες.
  • Συντήρηση κι επισκευή μηχανών και συσκευών που έχουν συχνές βλάβες.
  • Διάφορες καθυστερήσεις σε ραντεβού.
  • Υπερβολική σημασία στις λεπτομέρειες, καθυστέρηση στην αντιμετώπιση των πραγματικών προβλημάτων.
  • Ενδιαφέροντα πολλά και διάσπαρτα κι έλλειψη εστίασης της προσοχής.
  • Ελλιπής και ανεπαρκής πληροφόρηση, αναποφασιστικότητα.
  • Η αδυναμία του να λες “όχι” εκεί που πρέπει.

Ας μην βιαζόμαστε λοιπόν να ρίξουμε το βάρος στους άλλους, να τους κατηγορήσουμε ως “χρονο-ληστές”, και να τους ενοχοποιήσουμε για την αίσθηση έλλειψης χρόνου που μας διακατέχει μονίμως. Εμείς οι ίδιοι είμαστε, με τις επιλογές μας και την παθητικότητά μας, οι μεγαλύτεροι “χρονο-ληστές” του χρόνου μας και κατ’ επέκταση της ίδιας μας της ζωής. Κι εμείς οι ίδιοι μπορούμε πάντα να τακτοποιήσουμε το “χρονο-δωμάτιο” μας…

Πρωτοδημοσιεύτηκε στο http://www.tvxs.gr 26.12.2018


 Η Αρχετυπική Σύγκρουση που Άλλαξε τον Κόσμο.
Ο πρώτος μεγάλος Τεχνολογικός και Εμπορικός Πόλεμος της σύγχρονης βιομηχανικής εποχής:
Ο «Πόλεμος των Ρευμάτων» (War of the Currents)!
Εναλλασσόμενο Ρεύμα (Alternative Current ή AC)  Vs
Συνεχές Ρεύμα (Direct Current ή DC)
«Προμηθέας του Ηλεκτρισμού» Vs «Μάγος του Μένλο Παρκ»
99% Έμπνευση ή 99% Πειραματισμός;
Ενορατική Επιστήμη της Ανατολής ή Πρακτική Επιστήμη της Δύσης;
ΤΕΣΛΑ ή ΕΝΤΙΣΟΝ;

Η ΑΤΟΜΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΣΚΟΤΑΔΙΣΤΙΚΟΥΣ ΜΥΘΟΥΣ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ

Η ΑΤΟΜΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΣΚΟΤΑΔΙΣΤΙΚΟΥΣ ΜΥΘΟΥΣ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

«Πρέπει να χτίσουμε μια νέα συμμαχία. Δεν έχει μείνει κανείς για να του απευθύνουμε αιτήματα.

Είμαστε εμείς αυτοί που περιμένουμε και πρέπει να δημιουργήσουμε αυτό που ζητάμε»

Άντζελα Ντέιβις[1]

1.      ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΚΟΥΦΙΕΣ ΕΥΧΕΣ ΑΣ ΑΡΧΙΣΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΟ 2019 ΝΑ ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΓΝΩΣΗ

Μας μάθανε να πορευόμαστε σε λάθος δρόμο, να προσευχόμαστε σε κάποιον ανύπαρκτο Γιαχβέ ή Μεσσία, Αλλάχ ή Μωάμεθ, Θεό ή Ιησού και να ευχόμαστε μοιρολατρικά ο ένας υγεία και ευτυχία στον άλλον και να ζητάμε όσα δικαιούμαστε από τον κάθε φορά καινούργιο χρόνο. Κι εμείς άκριτα ακολουθούμε ως ποίμνια σκοταδιστικούς μύθους και ως λόχοι φονικές ιδεολογίες, νόμους άδικους και εξουσιαστικές συμμορίες, χωρίς ποτέ να κοπιάσουμε να βρούμε των δεινών μας και των καταστροφικών πολέμων τις πραγματικές αιτίες.

Κι όμως είναι τόσο απλό να σκεφτούμε ποια πράγματα μας ενώνουν και ποια μας χωρίζουν. Μας ενώνει η ανάγκη της επιβίωσης και της καθολικής ευημερίας, του αμοιβαίου σεβασμού, της ισότητας, της ειρήνης και της ελευθερίας, που παράγουν και αναπαράγουν πολιτισμό και ευτυχία.

Ενώ μας χωρίζουν μοναχά η ατομική ιδιοκτησία και οι θρησκείες που η κάθε μια ξεχωριστά και όλες μαζί μας εκμεταλλεύονται, μας καταπιέζουν και μας οδηγούν ως άτομα, ως κοινωνικές τάξεις και ως έθνη σε ανταγωνισμούς, σε ανισότητες, σε ταξικούς εμφύλιους και σε ‘ιερούς’ καταστροφικούς τοπικούς και παγκόσμιους πολέμους που σκορπάνε δυστυχία στο 99% του παγκόσμιου πληθυσμού και επιβάλλουν την καπιταλιστική βαρβαρότητα του 1%.

Αυτή την παράλογη και παράνομη ανισότητα που καταγράφει την υποταγή του 99%, στο οποίο ανήκουμε όλοι όσοι αποτελούμε τις εξαρτημένες δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, στο 1% που το αποτελούν οι ελάχιστοι παράνομοι ιδιοκτήτες/εξουσιαστές των μέσων παραγωγής και διανομής του παγκόσμιου πλούτου, οφείλουμε να την ανατρέψουμε, καταργώντας, με την δύναμη, την θέληση και την πνευματική και ηθική ανωτερότητα του 99%, την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής και την εξουσία τους πάνω στους ανθρώπους, στις κοινωνίες και στην ανθρωπότητα.

Με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής και την εγκαθίδρυση σχέσεων κοινωνικής ισότητας στα πλαίσια της Άμεσης Δημοκρατίας θα μαραθούν σταδιακά όλες οι θρησκευτικές και εξουσιαστικές ιδεολογίες και ο ανθρώπινος πολιτισμός θα παίρνει σταδιακά διαστάσεις ενός οικουμενικού ουμανισμού, χωρίς ανισότητες και ανταγωνισμούς, χωρίς αφεντικά και δούλους. Να αποφασίσουμε τώρα, από αντικείμενο, να γίνουμε το υποκείμενο της ανθρώπινης ιστορίας.

2.      ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ Η ΑΤΟΜΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ;[2]

Ο πρώτος που περιέφραξε ένα κομμάτι γης και είπε μέσα του «αυτό είναι δικό μου» και βρήκε ανθρώπους αρκετά αφελείς ώστε να τον πιστέψουν, υπήρξε ο πραγματικός ιδρυτής της κοινωνίας των πολιτών. Από πόσα εγκλήματα πολέμους, φόνους, από πόσες αθλιότητες και αίσχη θα είχε απαλλάξει το ανθρώπινο γένος εκείνος που ξεριζώνοντας τους πασσάλους ή σκεπάζοντας το χαντάκι θα φώναζε στους συνανθρώπους του: «Μην ακούτε αυτόν τον αγύρτη. Χαθήκατε, αν ξεχάσετε πως οι καρποί ανήκουν σε όλους και η γη δεν ανήκει σε κανέναν.

Ζαν-Ζακ Ρουσό[3]

Ο Άνθρωπος δεν έφτιαξε τη γη, και ενώ είχε ένα φυσικό δικαίωμα να την

κατοικήσει δεν είχε κανένα δικαίωμα να προσδιορίσει ως ιδιοκτησία του

κανένα κομμάτι της στο διηνεκές.

Τόμας Πέιν[4]

Το γεγονός της ατομικής ιδιοκτησίας σε παγώνει για πάντα στο «Εγώ»

και σε διώχνει για πάντα από το «Εμείς».

Τζον Στάινμπεκ[5]

Αν είμαι ό,τι έχω και αν ό,τι έχω έχει χαθεί, τότε ποιος είμαι;

Έριχ Φρομ[6]

Η ιδιοκτησία σκλαβώνει. Ανήκεις σε ό,τι σου ανήκει.

Νίκος Δήμου[7]

Ντροπή στον εγωιστή που σκέφτεται μόνο τον εαυτό του.

Μαξ Στίρνερ[8]

Άριστος είναι εκείνος ο βίος, ο οποίος: προσφέρει τη μεγαλύτερη δυνατή ευημερία και ειρήνη απαιτώντας τις ελάχιστες φροντίδες και κόπους.

Μητρόδωρος[9]

Ο σκοπός της οικονομίας είναι η ευχαρίστηση και η ευτυχία των ανθρώπων. Όποια θεωρία κινείται έξω από αυτόν τον σκοπό, απλώς δεν ανήκει στο χώρο των οικονομικών.

Νίκολας Γκεοργκέσκου-Ρέγκεν[10]

Εκείνες οι δύο θανατηφόρες φράσεις: «δικό μου» και «δικό σου».

Μιγκέλ Θερβάντες[11]

Η ιδιοκτησία είναι κλοπή.

Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν[12]

Στις προκαπιταλιστικές κοινωνίες οι οικονομικές ρυθμίσεις ήταν ενσωματωμένες στις κοινωνικές σχέσεις, ενώ με την ανάδυση της οικονομίας της αγοράς οι κοινωνικές σχέσεις υποτάσσονται στις οικονομικές επιταγές. Η οικονομία της αγοράς οδηγεί σταδιακά στην αγοραιοποίηση της κοινωνίας.

Καρλ Πολάνυι[13]

Η φύση ανήκει σε όλους εξίσου, ακόμα και στις μελλούμενες γενεές. Δεν μπορεί

να ανήκει σε κανένα ατομικά ή να την εκμεταλλεύεται κανένας ατομικά.

Γιώργος Κολέμπας[14]

Όπου δεν υπάρχει ιδιοκτησία, δεν υπάρχει αδικία.

Τζον Λοκ[15]

Ολιγαρχία: μια μορφή διακυβέρνησης που στηρίζεται στην αξία της ιδιοκτησίας, στην οποία

ο πλούσιος έχει κάθε δύναμη και ο φτωχός είναι αποστερημένος απ’ αυτή.

Πλάτων

Σκοπός μας είναι να κάνουμε μια Πολιτεία όσο γίνεται πιο ευτυχισμένη και όχι να

περιοριστούμε στο να κάνουμε μία μόνο τάξη ευτυχισμένη.

Πλάτων

Η ατομική ιδιοκτησία εξαχρειώνει τους ιδιοκτήτες. Για το καλό των πλουσίων

πρέπει να την ξεφορτωθούμε.

Όσκαρ Ουάιλντ[16]

Οι άνθρωποι ανήκουν στη γη που ζουν. Το ότι η γη ανήκει σε κάποιους

ανθρώπους είναι μια ακατανόητη ιδέα.

Ινδιάνικη σοφία

Δημοκρατικόν μεν είναι το κληρωτάς είναι τας αρχάς, το δ’ αιρετάς ολιγαρχικόν, και

 δημοκρατικόν μεν το μη από τιμήματος, ολιγαρχικόν δε το από τιμήματος.

Αριστοτέλης

Ο πλούτος δεν είναι καρπός εργασίας, αλλά οργανωμένης και νομοθετικά

κατοχυρωμένης ληστείας.

Φραντς Φανόν[17]

Η αφετηρία της εξέλιξης της ανθρωπότητας δεν ήταν η οικογένεια,

αλλά η ομάδα, η φυλή.

Πιότρ Κροπότκιν[18]

Η ανθρωπότητα άρχισε τη σταδιοδρομία της από το πιο χαμηλό σκαλοπάτι της εξελικτικής κλίμακας και πραγματοποιούσε την ανοδική της πορεία από την αγριότητα στον πολιτισμό διά μέσου μιας βραδείας εμπειρικής γνώσης.

Λιούις Χένρι Μόργκαν[19]

Με κάθε είδους φράχτες και πινακίδες, οι οποίες να επισύρουν την εσχάτη των ποινών του θείου νόμου, εμποδίστε την είσοδο σε αυτούς τους παραβάτες και διαφυλάξτε το μόνο έδαφος που μπορεί να παραμείνει ιερό για σας.

Χένρι Ντέιβιντ Θόρο[20]

Ο καπιταλισμός δεν είναι πετυχημένος. Δεν είναι ευφυής, δεν είναι όμορφος, δεν είναι δίκαιος, δεν είναι ηθικός. Και δεν μας προσφέρει αυτά που υπόσχεται. Με λίγα λόγια, τον αντιπαθούμε και αρχίζουμε να τον απεχθανόμαστε.

Τζον Μέιναρντ Κέινς[21]

Το 1% του πληθυσμού έχει στην κατοχή του το ένα τρίτο του πλούτου. Τα υπόλοιπα δύο τρίτα κατανέμονται με τρόπο που στρέφει το 99% εναντίον αλλήλων: τους μικροϊδιοκτήτες εναντίον των αστέγων, τους λευκούς εναντίον των μαύρων, τους διανοούμενους και τους επαγγελματίες εναντίον των αμόρφωτων και των ανειδίκευτων. Οι ομάδες αυτές κατηγορούν η μία την άλλη και μάχονται μεταξύ τους με τόση σφοδρότητα, ώστε δεν αντιλαμβάνονται την κοινή τους θέση: ότι μοιράζονται τα αποφάγια μιας πολύ πλούσιας χώρας.

Χάουαρντ Ζιν[22]

Όταν το κεφάλαιο έχει το ανάλογο κέρδος, γίνεται τολμηρό. Με 10% κέρδος αισθάνεται τον εαυτό του σίγουρο και μπορεί να το χρησιμοποιήσει κανείς παντού, με 20% γίνεται ζωηρό, με 50% γίνεται θετικά παράτολμο, με 100% τσαλαπατάει όλους τους ανθρώπινους νόμους, με 300% δεν υπάρχει έγκλημα που να μη ριψοκινδυνεύσει να το διαπράξει, ακόμα και με κίνδυνο να πάει στην κρεμάλα.

Καρλ Μαρξ

Χωρίς ατομική ιδιοκτησία δεν θα ’χαμε ανισότητα, πείνα και πολέμους, θεούς,

βία, νόμους, υποθηκοφυλακεία, δικαστήρια, στρατούς και αστυνομίες.

Γκράφιτι

Η ισότητα εμποδίζει τους εμφύλιους σπαραγμούς.

Σόλων

Κουλτούρα της ιδιοκτησίας, αυτή είναι η μικροαστική σας τάξη.

Τόμας Μαν[23]

Οι μικροί κλέφτες φοράνε σιδερένιες αλυσίδες, ενώ οι μεγάλοι, χρυσές.

Ολλανδική παροιμία

Η κοινοκτημοσύνη δεν είναι ζορμπαλίκι, αλλά πράξη δικαιοσύνης.

Από τη Διακήρυξη της Κομμούνας της Άνδρου (1822)

Η ανισότης, η ανέχεια και η δυστυχία είναι δημιουργήματα των κρατούντων. Να καταργηθούν τα προνόμια των αρχόντων και η ιεραρχική διατήρησις της κοινωνίας.

Από τη διακήρυξη της Κομμούνας της Άνδρου (1822)

Όλοι να συμμετέχουν και να έχουν μερίδιο στα πάντα και από αυτά τα ίδια αγαθά

να ζουν και να μην είναι ο ένας πλούσιος και ο άλλος πάμπτωχος. Ούτε ο

ένας πολλή γη να καλλιεργεί και ο άλλος να μην έχει ούτε τάφο.

Αριστοφάνης[24]

Σκεφτείτε πέρα από τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονά σας. Μην είστε εγωιστές και κοντόφθαλμοι. Σκεφτείτε και τα δισέγγονα των δισεγγόνων σας, τις μελλοντικές γενιές.

Satsok Sopmal[25]

Όταν δεν εργαζόμαστε για τη συντριβή του καπιταλισμού, εργαζόμαστε

για τη συντριβή της ανθρωπότητας.

Satsok Sopmal

Ό,τι δεν πεθαίνει, δεν γεννιέται, δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρξει. Η ατομική ιδιοκτησία γεννήθηκε με τη βία, υπάρχει καταχρηστικά και οφείλει

να πεθάνει, να πάψει να υπάρχει.

Satsok Sopmal

Γράφοντας κατά της ιδιοκτησίας, εγείρω δίκη για κυριότητα σε ολόκληρη την κοινωνία και συνεπώς όσοι δεν κατέχουν σήμερα τίποτα είναι εξίσου ιδιοκτήτες με εκείνους που κατέχουν. Αντί όμως να συμπεράνω ότι η ιδιοκτησία πρέπει να μοιραστεί σε όλους, προτείνω, με μέτρο τη γενική ασφάλεια, να καταργηθεί για όλους.

Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν

3.      ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΠΟΥ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΤΙΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

«Μια μικρή ομάδα Ελβετών ερευνητών του Eidgenössische Technische Hochschule (Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο) στη Ζυρίχη, υπό τον Dr. James Glattfelder, τόλμησε να ερευνήσει το ζήτημα. Αφετηρία τους ήταν η γνώση ότι «η πραγματικότητα είναι σύνθετη και συνεπώς για την έρευνά της πρέπει να απελευθερωθούμε από κάθε δόγμα, αδιάφορο αν πρόκειται για “θεωρίες συνωμοσίας” ή για “ελεύθερες αγορές”. Η ανάλυσή μας θεμελιώνεται πάνω σε πραγματικά δεδομένα». «Αξιολογήθηκαν τριάντα εφτά (37) εκατομμύρια στοιχεία διεθνών επιχειρήσεων και επενδυτών του έτους 2007 και διαπιστώθηκε ότι καταλήγουν σε 43.060 πολυεθνικά συγκροτήματα. Το επόμενο βήμα ήταν η ανάλυση των κάθετων διασυνδέσεων και διαπιστώθηκε ότι κάθε ένα από τα λεγόμενα Holdings και λοιπά δίκτυα συμμετέχει κατά μέσο όρο τουλάχιστον σε 20 άλλα. Από αυτό προκύπτει, με τη σειρά του, ότι τελικά 1.318 κοντσέρν σχηματίζουν τον πυρήνα αυτών των διαπλεκόμενων σχέσεων ιδιοκτησίας. Κι όμως η ανάλυση δεν τελειώνει με αυτή τη διαπίστωση, γιατί ακόμα και στο εσωτερικό αυτού του “σκληρού πυρήνα” εμφανίζονται δομές κάθετης διασύνδεσης που καταλήγουν σε 147 επιχειρήσεις, οι περισσότερες των οποίων είναι τράπεζες που ελέγχουν το 40% της παγκόσμιας οικονομίας.

Μια άλλη έρευνα, της Maria Lourdes, με τίτλο «Wem gehört die Welt? Wer beherrscht die Weltwirtschaft?» («Σε ποιον ανήκει ο κόσμος; Ποιος εξουσιάζει την παγκόσμια οικονομία;»),αποκαλύπτει ότι οι 50 από τις 147 μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο ελέγχονται από την οικογενειακή δυναστεία των Ρότσιλντ, αποκαλύπτει δηλαδή πως η καπιταλιστική βαρβαρότητα και το ανθρώπινο δράμα έχουν ονόματα και διευθύνσεις ανθρώπων που κατοικούν σ’ αυτόν τον πλανήτη και δεν είναι δημιούργημα «θεωριών συνωμοσίας», Λογικά, άλλες 50 θα ανήκουν στην δυναστεία Ροκφέλερ και οι υπόλοιπες στις υπόλοιπες μικρότερες δυναστείες…»[26]

4. ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Είναι πια καιρός να κατανοήσουμε ότι:

για να υπάρξει ειρήνη πρέπει να καταργήσουμε τον πόλεμο, για να υπάρξει αγάπη πρέπει να ξεπεράσουμε τις θρησκείες και τις ταξικές ιδεολογίες του μίσους, για να υπάρξει ελευθερία πρέπει να καταργήσουμε την οικονομικοκοινωνική ανισότητα, για να καταργήσουμε την οικονομικοκοινωνική ανισότητα πρέπει να συνεχίσουμε τον διαχρονικό αγώνα της εργαζόμενης ανθρωπότητας για την κοινωνική ισότητα, και τέλος κατάκτηση της οικονομικοκοινωνικής ισότητας σημαίνει κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας, της εξουσίας των λίγων πάνω στους πολλούς.

__________________

Πηγή: https://classlessdemocracy.blogspot.com/2018/12/blog-post_,


[1] Άντζελα Ντέιβις. Αμερικανίδα πολιτική ακτιβίστρια, ακαδημαϊκός και συγγραφέας.

[2] Από το πρόσφατο βιβλίο μου: Ηγέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, Εκδόσεις ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

[3] Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). Ελβετός φιλόσοφος, οι πολιτικές ιδέες του οποίου επηρέασαν τη Γαλλική Επανάσταση και τη διαμόρφωση της σοσιαλιστικής και της κομμουνιστικής ιδεολογίας.

[4] Thomas Paine (1737-1809), Αγγλοαμερικανός επαναστάτης, φιλόσοφος και πολιτικός, από τους πρωτεργάτες της Αμερικανικής Επανάστασης.

[5] John Ernst Steinbeck (19021968). Αμερικανός συγγραφέας, τιμήθηκε το 1962 με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.

[6] Erich Fromm (1900-1980). Γερμανός ουμανιστής κοινωνιολόγος και φιλόσοφος.

[7] Ο Νίκος Δήμου είναι Έλληνας συγγραφέας.

[8] Max Stirner (1806-1856). Γερμανός φιλόσοφος, θεωρητικός του αναρχοατομικισμού, το πραγματικό του όνομα ήταν Johann Kaspar Schmidt.

[9] Μητρόδωρος ο Λαμψακηνός (331-277 π.χ.). Έλληνας επικούρειος φιλόσοφος.

[10] Nicholas Georgescu-Roegen (1906-1994). Ρουμανοαμερικανός οικονομολόγος.

[11] Miguel de Cervantes Saavedra (1547-1616). Ισπανός λογοτέχνης, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας.

[12] Πιερ Ζοζέφ Προυντόν. Γάλλος πολιτικός φιλόσοφος από τους σημαντικότερους θεωρητικούς του αναρχισμού.

[13] Karl Paul Polanyi (1886-1964). Ούγγρος οικονομολόγος, κοινωνιολόγος, ανθρωπολόγος.

[14] Γιώργος Κολέμπας. Εκπαιδευτικός, συγγραφέας, θεωρητικός της Τοπικοποίησης και οικο-γεωργός με στόχο την οργάνωση της βιολογικής οικοπαραγωγής.

[15] Τζων Λοκ. Άγγλος φιλόσοφος, από τους σημαντικότερους στοχαστές του Διαφωτισμού και του κλασικού φιλελευθερισμού.

[16] Oscar Wilde (1854-1900). Ιρλανδός μυθιστοριογράφος, ποιητής, δραματουργός.

[17] Frantz Omar Fanon (1925-1961). Ψυχίατρος, φιλόσοφος, επαναστάτης και συγγραφέας από τη Μαρτινίκα.

[18] Πιότρ Κροπότκιν (1842-1921). Ρώσος θεωρητικός του αναρχισμού.

[19] Lewis Henry Morgan (1818-1881). Αμερικανός ανθρωπολόγος

[20] Henry David Thoreau (1817-1862). Αμερικανός φιλόσοφος.

[21] John Maynard Keynes (1883-1946). Άγγλος οικονομολόγος, υπέρμαχος της πολιτικής του κρατικού παρεμβατισμού.

[22] Howard Zinn(1922-2010). Αμερικανός ιστορικός, συγγραφέας και αριστερός πολιτικός ακτιβιστής.

[23] Thomas Mann (1875-1929). Γερμανός συγγραφέας. Τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1929.

[24] Αριστοφάνης (445-386 π.χ.). Αθηναίος θεατρικός συγγραφέας και σατιρικός ποιητής .

[25] Satsok Sopmal, Εκπρόσωπος της φυλής No Mister, No Mister.

[26] Βλέπε Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, Εκδόσεις ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017, σελ. 203 και επόμενες.

Αποτέλεσμα εικόνας για Κώστας Λάμπος η Γεννηση της Ατομικης Ιδιοκτησίας

Το ενεργειακό πρόβλημα και οι λύσεις του. Ένας αντίλογος

Το ενεργειακό πρόβλημα και οι λύσεις του. Ένας αντίλογος[1]

Υδρογονοενέργεια εναντίον ορυκτών καυσίμων και άμεση

δημοκρατία εναντίον του καταστροφικού καπιταλισμού

Αποτέλεσμα εικόνας για hydrogen production

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

Πηγή: https://classlessdemocracy.blogspot.com/2018/12/blog-post.html,

«Έκλεψα απ’ τους θεούς της φλόγας το σπέρμα

κρυμμένο σε κούφιο ξύλο, που δάσκαλος στην πάσα τέχνη

εστάθη και μέγας τρόπος οι θνητοί να ωφεληθούνε»

Αισχύλου, Προμηθέας Δεσμώτης

Σχετική εικόνα

Προοίμιο

«Μπορεί να ανήκετε σ’ εκείνους τους ανθρώπους που νομίζουν ότι η ενέργεια του υδρογόνου είναι μια φαντασίωση κάποιων μελλοντολόγων ή κάποιων άλλων συγγραφέων επιστημονικής φαντασίας. Ή, στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να την θεωρείτε ως μια πολλά υποσχόμενη μελλοντική τεχνολογία που, αν κάποτε εφαρμοστεί, αυτό θα γίνει στο μακρινό μέλλον. Εάν όντως σκέφτεστε μ’ αυτόν τον τρόπο, ξανασκεφτείτε το σοβαρά. Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο η ανθρωπότητα κέρδισε την ελευθερία της από το πετρέλαιο. Μπορούμε να χτίσουμε αυτόν τον κόσμο μέσα σε δέκα χρόνια με την υπάρχουσα τεχνολογία. Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο η (ανθρωπότητα) αποφάσισε να ξεπεράσει την ενεργειακή και την κλιματική κρίση που απειλεί την ύπαρξή της. Μπορούμε να χτίσουμε αυτόν τον κόσμο σήμερα με συνειδητές επιλογές και πολιτική βούληση».

Jerry Brown, Rinaldo Brutoco και James Cusumano, Freedom From Mid-East Oil, Edition of World Business Academy, USA 2007.

@

Μια ομάδα γερμανών επιχειρηματιών και επιστημόνων ζητάει με υπόμνημά της (6.6.2012) απ’ ευθείας και προσωπικά από την Καγκελάριο Μέρκελ να παρέμβει για την προώθηση «ενός προγράμματος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από το υδρογόνο, με το οποίο μέσα σε πέντε χρόνια θα μπορεί να εξασφαλίσει στη Γερμανία πλήρη αποδέσμευση από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων και να καταστήσει τη Γερμανία ηγέτιδα δύναμη στην παγκόσμια αγορά παραγωγής υδρογόνου, ηλεκτρικής ενέργειας και ηλεκτροκίνητων οχημάτων».

*

Αποτέλεσμα εικόνας για hydrogen production

Ενεργειακά και κοινωνικά συστήματα

«Η ενέργεια αποτελεί την θεμελιώδη δύναμη και το μέσο

πάνω στο οποίο έχει οικοδομηθεί ολόκληρος ο ανθρώπινος πολιτισμός.

Και ναι η ανθρώπινη ιστορία φανερώνει μια έντονη αύξηση τόσο της ροής

της ενέργειας όσο και της πολυπλοκότητας των κοινωνικών θεσμών που

απαιτούνται για τον χειρισμό αυτής της ροής. Το υδρογόνο αντιμετωπίζεται

όλο και περισσότερο ως η μεγάλη ελπίδα για τη συνέχιση της

προόδου της ανθρωπότητας πάνω στη Γη»

Jeremy Rifkin

Όλοι ξέρουμε πως ζούμε σ’ έναν κόσμο ενεργειακά φτωχό, εχθρικό, καταστροφικό και επικίνδυνο. Ξέρουμε επίσης ότι η εκάστοτε ποσοτικά και ποιοτικά διαθέσιμη μορφή ενέργειας αποτελεί καθοριστική δύναμη για τον διεθνή καταμερισμό της εργασίας, ο οποίος με τη σειρά του οριοθετεί τις εξελικτικές περιόδους της ιστορίας και του πολιτισμού της ανθρωπότητας, δίνει μορφή και περιεχόμενο στην παραγωγή και κατανομή αγαθών και υπηρεσιών, συνεπώς καθορίζει και την αρχιτεκτονική της οργάνωσης των κοινωνιών και των μεταξύ τους σχέσεων. Γνωστό είναι βέβαια ότι τα ορυκτά καύσιμα, αρχικά με τη μορφή του άνθρακα, πυροδότησαν την πρώτη βιομηχανική επανάσταση στην Αγγλία από τα μέσα του 16ου αιώνα και μετά και αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη εμφάνισης, ανάπτυξης και επέκτασης του τότε ανερχόμενου καπιταλισμού. Το γεγονός όμως ότι τα ορυκτά καύσιμα είναι ανισόμερα κατανεμημένα από τη Φύση πάνω στον πλανήτη μας, ευνόησε και συνεχίζει να ευνοεί την δυναμική ανάπτυξη εκείνων των χωρών που διαθέτουν ή ελέγχουν τα κάθε φορά εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα, αλλά καταδίκασε τις χώρες που στερούνται τέτοια κοιτάσματα στην στασιμότητα και στην εξάρτηση από τις ενεργειακά ισχυρές χώρες και μάλιστα από εκείνες που φιλοδοξούν να ηγεμονεύσουν πάνω σε ολόκληρο τον πλανήτη[2]. Ξέρουμε ακόμα ότι το πρόβλημα των ορυκτών καυσίμων, ως πρόβλημα εξουσιαστικού συγκεντρωτικού ενεργειακού συστήματος αποτελεί την κύρια αιτία οικονομικών, κοινωνικών, περιφερειακών και εθνικών ανισοτήτων και συνεπώς την κύρια πηγή κατακτητικής βίας, οικονομικής στρέβλωσης, κοινωνικής καταπίεσης, φτώχειας, δυστυχίας και περιβαλλοντικής καταστροφής. Ξέρουμε, τέλος, όλοι μας πως ζούμε σε ένα κόσμο που ασταμάτητα αλλάζει, γιατί μεταξύ των άλλων η πρόοδος των επιστημών και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών αλλάζουν προς το καλύτερο τις πηγές και τις μορφές ενέργειας, πράγμα που αλλάξει προς το καλύτερο για όλους μας τις σχέσεις των κοινωνιών με την κινητήρια δύναμη της προόδου, φτάνει να ξέρουμε, όσοι έχουμε λόγο να αλλάξουμε τον σημερινό παρακμασμένο και ενεργειακά καταστροφικό καπιταλισμό, πώς θα τον αλλάξουμε.

Ο σχετικός με το ενεργειακό πρόβλημα δημόσιος διάλογος σε πλανητικό επίπεδο χαρακτηρίζεται από δυό κυρίαρχες θέσεις. Η μια μεριά που επιμένει στην με κάθε τρόπο διατήρηση του συγκεντρωτικού ενεργειακού συστήματος που στηρίζεται στα ορυκτά καύσιμα, ελέγχεται από ελάχιστες πετρελαιοπαραγωγές χώρες και από ελάχιστες εταιρίες παραγωγής αργού πετρελαίου, επεξεργασίας και χονδρεμπορίας προϊόντων πετρελαίου και φυσικού αερίου που τους επιτρέπει να ελέγχουν βίαια, άμεσα ή/και έμμεσα, την παγκόσμια οικονομία. Από την άλλη μεριά βρίσκονται οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, η εργαζόμενη ανθρωπότητα, από κοντά και οι ενεργειακά φτωχές και εξαρτημένες χώρες, που απαιτούν την μετάβαση από το συγκεντρωτικό, εκμεταλλευτικό και καταστροφικό ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων στο επιστημονικοτεχνικά ώριμο αποκεντρωμένο, ακόμα και σε επίπεδο ιδιοπαραγωγού χρήστη, ενεργειακό σύστημα της συνδυασμένης αξιοποίησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) με βάση το Υδρογόνο. Βέβαια προς το παρόν αυτός ο διάλογος περιορίζεται συνειδητά και εσκεμμένα μεταξύ των εγκλωβισμένων σε ‘επιτροπές’ χρυσοπληρωμένων ‘ειδικών’, οι οποίοι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, συμπεριφέρονται ως ιερατείο που φιλτράρει την πληροφόρηση προς την κοινωνία, ώστε αυτή να ξέρει τόσα όσα την κρατούν στο μισοσκόταδο για τις τεράστιες απελευθερωτικές, αναπτυξιακές και ειρηνικές δυνατότητες της υδογονοενέργειας επειδή καταργεί το ενεργειακό μονοπώλιο και τον ενεργειακό ιμπεριαλισμό του κεφαλαίου που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στα ορυκτά καύσιμα.

Αποτέλεσμα εικόνας για hydrogen production

Περί ενεργειακής μετάβασης

«Ο καπιταλισμός δεν είναι πετυχημένος. Δεν είναι ευφυής,

δεν είναι όμορφος, δεν είναι δίκαιος, δεν είναι ηθικός.

Και δεν μας προσφέρει αυτά που υπόσχεται. Με λίγα λόγια,

τον αντιπαθούμε και αρχίζουμε να τον απεχθανόμαστε».

John Maynard Keynes

Μια τέτοια επιτροπή, όπως μας πληροφορεί ο κ. Ηλίας Κονοφάγος, «Περιγράφει στην Εκθεσή[3] της με απόλυτη σαφήνεια ότι το θέμα της ‘ενεργειακής μετάβασης’ αποτελεί ένα πολύ σημαντικό ζήτημα διότι απαιτεί τον έλεγχο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μέσω της μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, άνθρακα», πράγμα που σημαίνει ότι η επιτροπή, πέρα από τα περιορισμένα περιθώρια εξορθολογισμού της παραγωγής, μεταφοράς, εμπορίας και κατανάλωσης ενέργειας από τα ορυκτά καύσιμα, θεωρεί αναγκαία μια ‘ενεργειακή μετάβαση’ προφανώς από τα ορυκτά καύσιμα προς τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Ας δούμε και ας σχολιάσουμε μερικές από τις βασικές θέσεις και τις προτάσεις αυτής της επιτροπής, όπως μας τις παρουσιάζει ο ειδικός λόγω σπουδών και πολύχρονης επαγγελματικής εμπειρίας πάνω στην παραγωγή, επεξεργασία και εμπορία υδρογονανθράκων κ. Ηλίας Κονοφάγος[4]:

«Οι διαφορές, όσον αφορά τη γεωγραφία και την οικονομική δραστηριότητα, οδηγούν σε διαφορετικούς περιορισμούς στο πιθανό ‘μείγμα’ ενέργειας. Συνεπώς, δεν υπάρχει καθολική βέλτιστη λύση σε αυτή την επιλογή ενεργειακής πολιτικής. Από πρακτική άποψη, η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι a priori ελκυστική, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε τις πραγματικότητες». Σε αυτή την διατύπωση, όπως βλέπουμε, γίνεται λόγος για ένα κάποιο ‘μείγμα ενέργειας’ που σημαίνει, ότι ένα μέρος ενέργειας και μάλιστα το μεγαλύτερο θα συνεχίσει να προέρχεται από τα ορυκτά καύσιμα και ένα άλλο μέρος, προφανώς το μικρότερο θα προέρχεται, ως συμπλήρωμα, από μερικές ασυνεχούς, περιορισμένης, ακριβής και ρυπογόνας ενεργειακής απόδοσης ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας, αλλά πηγές υψηλής κερδοφορίας για τις, κατά κανόνα γερμανικές, βιομηχανίες που παράγουν τα ηλιακά πάνελ και τις ανεμογεννήτριες. Πίσω από αυτήν την θέση για μια πολιτική ‘ενεργειακού μείγματος’ με κυρίαρχη πηγή τα ορυκτά καύσιμα βρίσκεται η επιλογή διατήρησης, του ελέγχου πάνω στην παγκόσμια οικονομία από εκείνες τις δυνάμεις που ελέγχουν τα ορυκτά καύσιμα και συνεπώς και το συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα. Όσο όμως η ‘ενεργειακή μετάβαση’ δεν αναφέρεται στο συνολικό πέρασμα από το συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα που στηρίζεται στα ορυκτά καύσιμα σε ένα άλλο αποκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα που στηρίζεται στην συνδυασμένη αξιοποίηση όλων των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, που μπορούν να παρακάμψουν τα όποια γεωγραφικά και όποια άλλα ‘πραγματικά’ εμπόδια και να προσφέρουν ‘καθολική και βέλτιστη λύση’ στο ενεργειακό πρόβλημα και σε όλα τα γεωγραφικά επίπεδα, τόσο η ανθρωπότητα δεν θα μπορεί να ξεπεράσει την καπιταλιστική οικονομική κρίση, την παγκόσμια φτώχεια και να περιορίσει σημαντικά, μέχρι και να μηδενίσει, την καταστροφή της Βιόσφαιρας και να εξασφαλίσει ενεργειακή ισότητα και ενεργειακή ανεξαρτησία σε όλα τα επίπεδα, συνθήκη ικανή και αναγκαία για καθολική ευημερία, για πραγματική δημοκρατία και οικουμενική ειρήνη.

Το να μιλάει σήμερα, στον 21ο αιώνα, κάποιος σχετικός επιστήμονας, ή κάποια επιτροπή ειδικών επιστημόνων για ενεργειακό πρόβλημα χωρίς να αναφέρεται στο υδρογόνο ως φορέα ενέργειας που μπορεί σε συνδυασμό με τις άλλες ΑΠΕ να προσφέρει άφθονη, φτηνή έως μηδενικού κόστους, καθαρή και ασφαλή ενέργεια αποτελεί έγκλημα καθοσιώσεως, αιτία άρνησης του έργου και των λόγων τους, αλλά και σοβαρό λόγο καταδίκης τους για συνειδητή και σκόπιμη αποσιώπηση των επιτευγμάτων της σύγχρονης επιστήμης και τεχνολογίας που προσφέρουν ολοκληρωμένο και ώριμο το τεχνολογικό πακέτο ενεργειακής αποδέσμευσης της ανθρωπότητας από τα πανάκριβα, ρυπογόνα και εξουσιαστικά ορυκτά καύσιμα και από την καπιταλιστική βαρβαρότητα. Ο σκληρός πυρήνας του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου που γνωρίζει ότι όλη η ύπαρξη του καπιταλισμού στηρίζεται στα ορυκτά καύσιμα, τα οποία όμως δεν είναι άπειρα και επιπλέον είναι ανεπαρκή, πανάκριβα, μισητά κα επικίνδυνα, προωθεί την έρευνα και χρησιμοποιεί ήδη σε ευρεία κλίμακα την υδρογονοενέργεια, φροντίζει όμως, μέχρι να βρει τρόπο να αποκλείσει τον τελικό χρήστη, ως άτομο, γειτονιά, πόλη, κοινωνία, έθνος, ανθρωπότητα από το να γίνει και ιδιοπαραγωγός της ενέργειας που χρειάζεται, να μας κρατήσει μακριά από την συγκεκριμένη Γνώση και δυνατότητα, πράγμα που το επιχειρεί και το καταφέρνει σε σημαντικό βαθμό με τη σιωπή, με το ψέμα και με την παραπληροφόρηση. Αυτό κάνει και η συγκεκριμένη επιτροπή, όπως μας πληροφορεί ο κ. Ηλίας Κονοφάγος στο προαναφερόμενο κείμενό του: «Θα μπορούσαν να υπάρξουν, βεβαίως, και άλλες λύσεις, όπως η χημική αποθήκευση μέσω της ηλεκτρόλυσης του νερού που παράγει υδρογόνο, έναν φορέα ενέργειας. Ωστόσο, οι λύσεις αυτές είναι προς το παρόν πολύ ακριβές, η απόδοση τους είναι εξαιρετικά χαμηλή και με μειωμένη τεχνολογική ωριμότητα,(…) η λύση όλα ανανεώσιμα» (tout renouvelable) δεν είναι εφικτή».

Αποτέλεσμα εικόνας για hydrogen production

Η υδρογονοενέργεια, μοχλός για ενεργειακή και κοινωνική αλλαγή

«Οι παλιές συνήθειες πρέπει να κοπούν. Αφήστε τις παλιές

Συνήθειες και ελάτε να ανοίξουμε νέους δρόμους, ώστε να μπορέσουμε

να πραγματοποιήσουμε μια γρήγορη μετάβαση προς μια αληθινή οικονομία

του υδρογόνου και να αφήσουμε στα παιδιά μας έναν καλύτερο κόσμο».

Bio-Wasserstoffstoffmagazin – für eine bessere Welt!

Η σκόπιμη απόκρυψη από την κοινωνία επιστημονικά έγκυρης και κοινωνικά χρήσιμης Γνώσης δεν δικαιολογείται όταν εδώ και δεκαετίες κυκλοφορεί, μεταξύ πολλών άλλων, σε πολλές γλώσσες του κόσμου το κλασικό πια για το ενεργειακό πρόβλημα βιβλίο του γνωστού αμερικανού συγγραφέα Jeremy Rifkin με τον τίτλο «Η οικονομία του Υδρογόνου. Η δημιουργία του παγκόσμιου ενεργειακού ιστού και η ανακατανομή της εξουσίας στη Γη. Η επόμενη μεγάλη οικονομική επανάσταση», (Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ, Αθήνα 2003), με το οποίο αποκάλυψε ενώπιον ολόκληρης της ανθρωπότητας την τεράστια σημασία του υδρογόνου για να ξεφύγει, η ανθρωπότητα, από την καπιταλιστική βαρβαρότητα και να κάνει το επόμενο βήμα προς ένα οικουμενικό ουμανιστικό πολιτισμό. Συγκεκριμένα ο Jeremy Rifkin υποστηρίζει με επιστημονική παρρησία ότι: «Το υδρογόνο είναι το βασικότερο και το αφθονότερο στοιχείο στο Σύμπαν. Αποτελεί την συνεκτική ύλη των άστρων και του ήλιου μας και αν αξιοποιηθεί κατάλληλα, είναι το ‘αιώνιο καύσιμο’. Δεν εξαντλείται ποτέ και η χρήση του δεν προκαλεί επιβλαβείς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Η οικονομία του υδρογόνου επιτρέπει μια ευρύτατης κλίμακας ανακατανομή της εξουσίας, έτσι ώστε η συγκεντρωτική, κάθετη ροή της ενέργειας, όπως συντελείται σήμερα υπό τον έλεγχο των διεθνών πετρελαϊκών εταιριών και οργανισμών κοινής ωφέλειας να καταστεί απαρχαιωμένη. Στην νέα εποχή το κάθε άτομο θα μπορεί να γίνει παραγωγός και ταυτόχρονα καταναλωτής της δικής του ενέργειας. Όταν εκατομμύρια τελικοί χρήστες συνδέσουν τις ενεργειακές κυψέλες τους καύσης υδρογόνου σε τοπικούς, περιφερειακούς και εθνικούς ιστούς υδρογόνου, χρησιμοποιώντας τις ίδιες σχεδιαστικές αρχές που επέτρεψαν την δημιουργία του Ιντερνέτ, θα μπορέσουν να αρχίσουν να μοιράζονται την ενέργεια ίσος προς ίσον, δημιουργώντας μια νέα αποκεντρωμένη μορφή ενεργειακής χρήσης. Το υδρογόνο έχει τη δυνατότητα να τερματίσει την εξάρτηση του κόσμου από το εισαγόμενο πετρέλαιο και να βοηθήσει στην εξουδετέρωση του επικίνδυνου γεωπολιτικού παιχνιδιού που παίζεται μεταξύ μιας μερίδας σκληροπυρηνικών μουσουλμάνων και των δυτικών κρατών. Θα μειώσει δραστικά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και θα περιορίσει τις επιδράσεις του φαινομένου του θερμοκηπίου. Και καθώς το υδρογόνο είναι τόσο άφθονο και βρίσκεται παντού στον πλανήτη, ο κάθε άνθρωπος θα μπορεί να αποκτήσει αυτονομία δημιουργώντας έτσι το πρώτο πραγματικά δημοκρατικό ενεργειακό καθεστώς στην ιστορία».

Κι ενώ έτσι έχουν τα πράγματα με το υδρογόνο, η σιωπή και η άγνοια γύρω από τη χρησιμότητά του και τις εφαρμογές του καλλιεργείται με ιδιαίτερη επιμέλεια από τους ολιγάρχες ιδιοκτήτες και διαχειριστές του ενεργειακού συστήματος των ορυκτών καυσίμων, του συστήματος της καπιταλιστικής βαρβαρότητας.

Αποτέλεσμα εικόνας για hydrogen production

Εφαρμογές υδρογονοενέργειας

«Το υδρογόνο είναι το ελαφρότερο και πλέον άφθονο στοιχείο που υπάρχει

στο σύμπαν. Όταν δεσμεύεται ως μορφή ενέργειας γίνεται το ‘αιώνιο καύσιμο’».

Jeremy Rifkin

Για όλους αυτούς τους λόγους δεν είναι μόνο περίεργο, αλλά και ύποπτο το γεγονός ότι επιστήμονες και μάλιστα ειδικοί για το ενεργειακό πρόβλημα δεν γνωρίζουν ότι η υδρογονοενέργεια είναι εδώ και δεκαετίες παρούσα κι όχι μόνο στα εργαστήρια, αλλά και στις εφαρμογές που επιτρέπουν στην ανθρωπότητα, που πασχίζει γι αυτό αιώνες τώρα, να ονειρευτεί και να ζήσει σε συνθήκες ενός καλύτερου κόσμου. Ιδού μερικά παραδείγματα εφαρμογής που αποτελούν την καθημερινή πραγματικότητα της υδρογονοενέργειας:

«Είναι φανερό ότι η έρευνα και η τεχνολογία λύνουν σταθερά το ένα μετά το άλλο τα τεχνικά προβλήματα για την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων από την υδρογονοενέργεια. Έτσι, οι δυνατότητες εφαρμογής της υδρογονοενέργειας ξεπερνάνε ήδη το φάσμα της παραδοσιακής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα και συνεχώς το διευρύνουν, με αποτέλεσμα να διευρύνεται ταυτόχρονα η δυνατότητα για ενεργειακή αποκέντρωση, για ενεργειακή αυτάρκεια, για αφθονία φτηνής και καθαρής ενέργειας.

Όμως η σκιά των συμφερόντων γύρω από τα ορυκτά καύσιμα πέφτει πυκνή πάνω στις δυνατότητες που θα μπορούσε ένα γενικευμένο και ολοκληρωμένο ενεργειακό σύστημα υδρογόνου να προσφέρει στον μεμονωμένο χρήστη, στις τοπικές κοινωνίες, στις επιμέρους χώρες και στην ανθρωπότητα συνολικά, με αποτέλεσμα η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων, εκτός από μια μικρή μειονότητα που ασχολείται με την έρευνα και τις εφαρμογές του υδρογόνου ως πηγής ηλεκτρικής ενέργειας, να μη γνωρίζει τίποτα, ακόμα και για πράγματα που συμβαίνουν εδώ και δεκαετίες γύρω μας.

Θα αναφερθώ σε μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις, χωρίς καμιά αξιολογική κατάταξη, που διαψεύδουν όσους διατείνονται πως το υδρογόνο δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα ορυκτά καύσιμα, αλλά και αποδείχνουν πως τα συμφέροντα γύρω από το ενεργειακό κύκλωμα των ορυκτών καυσίμων σκόπιμα καθυστερούν την ενημέρωση της κοινωνίας για τις εφαρμογές της υδρογονοενέργειας και προγραμματισμένα καλλιεργούν την άγνοια και τη σύγχυση γύρω από αυτό το θέμα:

1. Το 2002 οι Ενωμένες Πολιτείες Aμερικής πήραν την πρωτοβουλία για τη Διεθνή Συνεργασία για την Οικονομία του Υδρογόνου (ΔΣΟΥ, International Partnership for Hydrοgen EconomyIPHE)[5] με προφανή σκοπό να φρενάρουν και τελικά να ελέγξουν την έρευνα και τις εφαρμογές της ενέργειας υδρογόνου, διοχετεύοντάς την στα χρηματιστήρια της καπιταλιστικής αγοράς.

2. Την επόμενη χρονιά ακολούθησε και η Ευρωπαϊκή Ένωση με τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας Υδρογόνου και Κυψελών Καυσίμου, αλλά δυστυχώς, ως μια ισορροπία συμφερόντων των δυνάμεων της αγοράς, σύμφωνα με τις αμερικάνικες προδιαγραφές. Ανάλογες πρωτοβουλίες πήραν και πολλές μεμονωμένες χώρες για τη δημιουργία εθνικών προγραμμάτων έρευνας και προώθησης πειραματικών εφαρμογών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ιδιαίτερα ενέργειας υδρογόνου. Σκοπός της Ευρωπαϊκής Τεχνολογικής Πλατφόρμας, όπως μας πληροφορούν διάφορες πηγές, είναι:

•         Η συνένωση δημοσίων και ιδιωτικών φορέων από τις χώρες μέλη και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την παρακολούθηση και τον συντονισμό της όλης ευρωπαϊκής προσπάθειας στον τομέα του υδρογόνου περιλαμβανομένων και των εθνικών προγραμμάτων.

•         Η συγκέντρωση πόρων από διάφορες πηγές για την εκτέλεση έργων έρευνας και ανάπτυξης και επίδειξης τεχνολογίας, καθώς και τη λήψη κοινών μέτρων για το άνοιγμα της αγοράς.

Προφανές είναι επίσης πως οι δυο αυτοί, μεγάλου ειδικού βάρους για την καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση οικονομικοί σχηματισμοί, Ε.Π.Α. και Ε.Ε., δεν ενδιαφέρονται σοβαρά για τη γρήγορη προώθηση της έρευνας και την άμεση εφαρμογή της υδρογονοενέργειας, διαφορετικά δεν θα υπονόμευαν τις επιτροπές με τη συμμετοχή, στα όργανα λήψης αποφάσεων για την έρευνα, εκπροσώπων των συμφερόντων της αγοράς και του ενεργειακού συστήματος των ορυκτών καυσίμων, ούτε θα επιφόρτιζαν αυτές τις επιτροπές με την ευθύνη ‘συγκέντρωσης πόρων’ και με ‘η λήψη μέτρων για το άνοιγμα της αγοράς’, γιατί αυτό τις οδηγεί κατ’ ευθείαν στην εξάρτησή τους από ιδιώτες χρηματοδότες και από την καπιταλιστική αγορά που υπηρετεί το κέρδος και όχι την κοινωνία. Αντίθετα, είναι φανερό πως αυτές οι πρωτοβουλίες που πήραν αυτές οι δυνάμεις αποσκοπούν στην καθυστέρηση και στην ποδηγέτηση της έρευνας για την υδρογονοενέργεια, ώστε να δημιουργηθούν οι συνθήκες ένταξης του ενεργειακού συστήματος του υδρογόνου στο σύστημα της καπιταλιστικής αγοράς, ως αναγκαίο συμπλήρωμα του συγκεντρωτικού ενεργειακού συστήματος που ελέγχεται από ‘πέντε-δέκα’ ενεργειακούς κολοσσούς.

3. Οι κυψέλες καυσίμων (fuel cells) του υδρογόνου χρησιμοποιούνται από το 1965 ως μέθοδος προώθησης για τα διαστημικά ταξίδια. Η NASA χρησιμοποιεί ενεργειακές κυψέλες καύσης υδρογόνου για να κάνει φτηνότερα και ασφαλέστερα τα διαστημικά προγράμματά της. Έτσι, επιτεύχθηκε η κατασκευή της πρώτης μεγάλης πρακτικά αξιοποιήσιμης κυψέλης καυσίμου με τη βοήθεια της οποίας το διαστημικό όχημα Apollo ΙΙ προσεδαφίστηκε το 1969 στη Σελήνη.

4. Κατασκοπευτικό αεροπλάνο που καίει υδρογόνο. Πρόκειται για το μη-επανδρωμένο κατασκοπευτικό αεροπλάνο που παρουσίασε πρόσφατα η Βoeing. Το Ρhantom Εye είναι ‘παιδί’ του μυστικοπαθούς προγράμματος έρευνας και ανάπτυξης της Βoeing, Ρhantom Works, το μήκος του είναι μικρό αλλά το άνοιγμα των φτερών του φτάνει τα 46 μέτρα και έχει τη δυνατότητα να πετά non-stop, σε ύψος 65.000 ποδιών, επί 96 ώρες, δηλαδή τέσσερις ολόκληρες ημέρες. Τροφοδοτείται από δύο τετρακύλινδρους κινητήρες 2,3 λίτρων, κάθε ένας από τους οποίους αποδίδει 150 ίππους, αναπτύσσει ταχύτητα 280 χιλιομέτρων την ώρα και μπορεί να μεταφέρει ωφέλιμο φορτίο 225 κιλών. Αλλά το πιο καινοτόμο χαρακτηριστικό του είναι ότι το Ρhantom Εye είναι υδρογονοκίνητο, κινείται μόνο με υδρογόνο, κάτι που σημαίνει πως το μόνο παραπροϊόν του θα είναι καθαρό νερό. ‘Το Ρhantom Εye είναι το πρώτο του είδους του και μπορεί να ανοίξει μια ολόκληρη νέα αγορά στη συλλογή δεδομένων και τις επικοινωνίες, δήλωσε ο Ντάριλ Ντέιβις, πρόεδρος της Βoeing Ρhantom Works. ‘Είναι ένα τέλειο παράδειγμα της μετατροπής μιας ιδέας σε πραγματικότητα. Αυτό το αεροσκάφος στάλθηκε σε ερευνητικό κέντρο της ΝΑSΑ στην αεροπορική βάση Έντουαρντς της Καλιφόρνιας προκειμένου να προετοιμαστεί για την πρώτη του πτήση, στις αρχές του 2011.

5. Το υδρογόνο έχει περάσει τα τεστ για τις ανάγκες του στρατού, για τα οχήματα ξηράς και θάλασσας, και χρησιμοποιείται ως καύσιμο για τα υποβρύχια εδώ και χρόνια. Αυτά δεν συμβαίνουν μόνο στις Ε.Π.Α., αλλά και εδώ στην Ελλάδα. Στα ναυπηγεία Σκαραμαγκά κατασκευάστηκε υποβρύχιο του Πολεμικού Ναυτικού που κινείται αποκλειστικά με υδρογόνο.

6. Στην Ισλανδία προχωράει το πρόγραμμα ολοκληρωτικού περάσματος στην οικονομία του υδρογόνου. Η Ιαπωνία, η Γερμανία και ο Καναδάς έχουν τα μεγαλύτερα προγράμματα υδρογόνου που είναι ήδη σε εξέλιξη, γιατί αντιλαμβάνονται το τέλος των ορυκτών καυσίμων και γνωρίζουν πως η γρήγορη ανάπτυξη της βιομηχανίας που βασίζεται στο υδρογόνο θα επιταχύνει και τις καινοτομίες σε άλλα σχετικά τμήματα, όπως βιοτεχνολογία, φωτοβολταϊκά συστήματα, ανάπτυξη άκρως ελαφρών υλικών (ultralight materials) και νανοϋλικών (nanomaterials).

7. Η Νταίμλερ Κράισλερ έχει κατασκευάσει αεροπλάνο που κινείται με υδρογόνο (το κρυοπλάνο), στην κατασκευή του οποίου μάλιστα φέρεται να συμμετείχε και ο Έλληνας καθηγητής Zερεφός.

8. Από τα μέσα του 2003 οι Αμερικάνοι αγρότες έχουν δεκάδες λεωφορεία που κινούνται με υδρογόνο. Η Ford σχεδίασε όχημα με τέτοιο τρόπο ώστε το ντεπόζιτο υδρογόνου να παρέχει αυτονομία κίνησης 608 χιλιομέτρων.

9. Πάνω από 200 Έλληνες ερευνητές, πανεπιστημιακοί, τεχνοκράτες και στελέχη επιχειρήσεων –κρατικών και ιδιωτικών– που συγκεντρώθηκαν στο Πρώτο Εθνικό Συνέδριο Τεχνολογιών Υδρογόνου έχουν την άποψη ότι πρέπει να βιαστούμε. Μία από τις πρωτότυπες ιδέες τους είναι η προώθηση ενός πιλοτικού προγράμματος για τη μετατροπή ενός ελληνικού νησιού (κατά προτίμηση της Μήλου, που διαθέτει γεωθερμία, ηλιακή και αιολική ενέργεια) σε αυτοδύναμο σύστημα το οποίο θα ηλεκτροδοτείται αποκλειστικά με ενέργεια από υδρογόνο. Όμως τίποτα σχεδόν από όσα ‘σχεδιάζονται’ από τους ειδικούς δεν πραγματοποιείται, προφανώς επειδή οι κυβερνήσεις δεν βιάζονται καθ’ υπαγόρευση των μεγάλων σχεδιαστών για να μην ‘τις σκοντάψουν’.

10. Το Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ) σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς υλοποίησε μια πιλοτική εγκατάσταση για παραγωγή, αποθήκευση και εμφιάλωση υδρογόνου από αιολική ενέργεια. Η εγκατάσταση αναπτύχθηκε στο πάρκο δοκιμών ανεμογεννητριών του ΚΑΠΕ στο Λαύριο Αττικής και αποτελείται από τα εξής βασικά τμήματα:

•         ανεμογεννήτρια Enercon E-40 ισχύος 500 kW,

•         μονάδα αλκαλικής ηλεκτρόλυσης ισχύος 25 kW, με ονομαστική παραγωγή 5 Nm3/h H2 στα 20 bar,

•         μονάδα αποθήκευσης 40 Nm3 υδρογόνου σε δεξαμενές μεταλλοϋβριδίων,

•         συμπιεστή υδρογόνου ενός σταδίου από τα 18 bar στα 220 bar, με σταθμό εμφιάλωσης υδρογόνου και

•         κεντρικό σύστημα αυτόματου ελέγχου και καταγραφής δεδομένων.

11. Στη διάρκεια των τελευταίων είκοσι χρόνων, έχουν μελετηθεί διάφορα συστήματα παραγωγής υδρογόνου με ηλεκτρόλυση από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με φωτοβολταϊκές κυψέλες. Η πρώτη αυτόνομη εγκατάσταση παραγωγής υδρογόνου από αιολική ενέργεια τέθηκε σε λειτουργία το 2003 στο νησί Utsira της Νορβηγίας. Αποτελείται από:

•         μια ανεμογεννήτρια Enercon E-40 των 600 kW,

•         μια αλκαλική μονάδα ηλεκτρόλυσης της Norsk Hydro ισχύος 48 kW που παράγει 10 Nm3/h υδρογόνο,

•         ένα συμπιεστή 6 kW και μια δεξαμενή 12 m3 για αποθήκευση του υδρογόνου στα 200 bar,

•         έναν κινητήρα εσωτερικής καύσης υδρογόνου των 55 kW και

•         μια κυψέλη καυσίμου PEM των 10 kW.

12. Κατασκευάστηκαν και λειτουργούν μικρές ‘ανεμογεννήτριες καθέτου άξονα’, οι οποίες παράγουν ρεύμα ακόμα και σε συνθήκες άπνοιας με μόνο το ρεύμα αέρος που δημιουργούν τα διερχόμενα αυτοκίνητα, ακόμα και με ρεύμα αέρα 2 μποφόρ, και μπορεί να καλύπτουν τις ενεργειακές ανάγκες, ενός σπιτιού, ενός καταστήματος, ενός σχολείου. Σε συνδυασμό, μπορεί να καλύπτει με ηλεκτρική ενέργεια ακόμα και παραγωγικές μονάδες. Είναι απλές στην κατασκευή, εύκολες στην εγκατάσταση και στη λειτουργία, με ελάχιστες απαιτήσεις συντήρησης. Είναι ιδανικές για την παραγωγή και αποθήκευση φτηνού ρεύματος για την παραγωγή υδρογόνου με τη μέθοδο της ηλεκτρόλυσης και, στη συνέχεια, ηλεκτρικής ενέργειας. Εξασφαλίζουν απόλυτη ενεργειακή επάρκεια ακόμα και σε ορεινές δύσβατες περιοχές. Απελευθερώνουν από την ενεργειακή εξάρτηση, και αυτό είναι αρκετό για να αντιμετωπίζονται με αδιαφορία από τους διαχειριστές της εξαρτησιογόνου ηλεκτρικής ενέργειας των ορυκτών καυσίμων.

Αποτέλεσμα εικόνας για hydrogen production

13. Λειτουργούν ήδη ανεμογεννήτριες ελαφράς κατασκευής εγκατεστημένες σε δρόμους μεγάλης κυκλοφορίας αυτοκινήτων, οι οποίες εξασφαλίζουν δωρεάν φωτισμό των δρόμων, αλλά παράγουν και αποθηκεύουν ηλεκτρικό ρεύμα για λογαριασμό των πόλεων ή των κοντινών περιοχών με το οποίο καλύπτονται τοπικές ανάγκες, ή χρησιμοποιείται για την ηλεκτρόλυση του νερού για την παραγωγή υδρογόνου.

14. Ο Stanley A. Meyer εφηύρε μία συσκευή διάσπασης του νερού σε υδρογόνο και οξυγόνο με απόδοση 700% (παρήγαγε δηλαδή επταπλάσια ενέργεια από αυτή που κατανάλωνε) και λειτουργούσε μάλιστα καλύτερα με αποσταγμένο νερό, αντί των συνηθισμένων μεθόδων ηλεκτρόλυσης του νερού που χρησιμοποιούν οξινισμένο νερό. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησε τα παραγόμενα αέρια ως καύσιμα για την κίνηση ενός αυτοκινήτου! Είχε ισχυριστεί, μάλιστα, ότι μπορούσε να οδηγήσει ένα αυτοκίνητο από την Καλιφόρνια στη Νέα Υόρκη, καίγοντας κατά μέσο όρο ένα γαλόνι νερού για κάθε 160 χιλιόμετρα! Επίδειξη της συσκευής του έγινε στον καθηγητή Michael Laughton, Πρύτανη Μηχανολογίας του St. Mary’s College του Λονδίνου, στον Ναύαρχο Sir Anthony Griffin και στον Βρετανό χημικό και ερευνητή Keith Hindley. Και οι τρεις αυτοί αξιόπιστοι μάρτυρες επιβεβαίωσαν τους ισχυρισμούς του, αναφέροντας μάλιστα ότι η συσκευή παρέμενε ψυχρή, ακόμα και μετά από πολλές ώρες λειτουργίας (λειτουργούσε με μιλιαμπέρ, αντί των αμπέρ που απαιτούν οι συμβατικές μέθοδοι ηλεκτρόλυσης του νερού). Υπάρχουν 8 πατέντες του Meyer γι’ αυτήν τη συσκευή. Δυστυχώς, όμως, ο Meyer πέθανε στις 21 Μαΐου του 1998, σε ένα γεύμα με αξιωματούχους του NATO. Η νεκροψία αποκάλυψε πως ο θάνατός του οφείλεται σε εγκεφαλικό ανεύρυσμα και πολλοί υποστηρίζουν πως κάποιοι φρόντισαν γι’ αυτό, επειδή η ανακάλυψή του έθιγε μεγάλα συμφέροντα.

15. Αυτοκίνητο υδρογόνου, έτοιμο να βγει στην αγορά, κατασκεύασε ομάδα του Πολυτεχνείου Κρήτης, το οποίο μάλιστα έχει λάβει διεθνείς διακρίσεις, ωστόσο η ελληνική νομοθεσία εμποδίζει την εμπορική αξιοποίησή του εντός συνόρων. Το Εco Racer, αυτοκίνητο 100% ελληνικής σύλληψης, σχεδίασης και κατασκευής, που «γεννήθηκε» στα εργαστήρια του Πολυτεχνείου Κρήτης από μια ομάδα προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών, κινείται με υδρογόνο και έχει εξαιρετικές επιδόσεις στην εξοικονόμηση ενέργειας, αφού χρειάζεται ένα λίτρο καύσιμου για 434 χιλιόμετρα. Πρόκειται για ένα όχημα που θα μπορούσε κάλλιστα να περάσει στη μαζική παραγωγή με κάποιες τροποποιήσεις, ακόμη και με κόστος κάτω των 10.000 ευρώ, ώστε να κατασκευάζεται πλήρως στη χώρα μας και να εξάγεται. Το αμάξωμα του οχήματος είναι κατασκευασμένο από ανθρακονήματα για να έχει μικρό βάρος, διαθέτει σασί αλουμινίου από ειδικά κράματα και κινείται με ενέργεια που παράγεται από κυψέλες υδρογόνου, είναι αθόρυβο, και αυτό που παράγει ως αποτέλεσμα της κίνησής του είναι απλώς νερό, δηλαδή εκπέμπει μηδενικούς ρύπους. Αντίστοιχες κατασκευές έχουν γίνει από φοιτητές του πανεπιστημίου Πάτρας, καθώς επίσης και από μαθητές του επαγγελματικού Λυκείου Ηρακλείου Κρήτης.

16. Έλληνας κατασκευαστής έχει δημιουργήσει αυτοκίνητο και σκούτερ που κινούνται με υδρογόνο, τα οποία, όπως ισχυρίζεται, κινούνται με καύσιμο που παράγεται από μία οικιακή συσκευή παραγωγής υδρογόνου, η οποία αποτελείται από φωτοβολταϊκό πάνελ που απορροφά ηλιακή ενέργεια και κάνει την ηλεκτρόλυση του νερού, χωρίς ωστόσο να βρει ανταπόκριση από την Πολιτεία. Έτσι, ο καθένας θα μπορεί να παράγει καθαρό καύσιμο στο σπίτι του. Ένα ποτήρι νερό μάλιστα δίνει πέντε κυβικά υδρογόνου  και το αυτοκίνητο θα “κάψει” ένα ευρώ για διαδρομή 100 χιλιομέτρων. Με ένα κυβικό μέτρο νερό, όσο δηλαδή χρειάζεται κανείς για να κάνει μπάνιο, μπορούμε να έχουμε το ρεύμα του σπιτιού μας για έναν χρόνο. Η αρχική τιμή τους εκτιμάμε ότι θα είναι περίπου 7.000 ευρώ για το αυτοκίνητο και 2.000 ευρώ για το σκούτερ.

17. Η ερευνητική ομάδα του καθηγητή Θανάση Κωνσταντόπουλου, που εργάζεται στο Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) στη Θεσσαλονίκη, αποτελεί ένα διεθνούς φήμης ερευνητικό κέντρο πάνω στην τεχνολογία των ηλιακών καυσίμων, γνωστή και με το όνομα HydroSol.

18. Το χαμηλό κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ επιβεβαιώνεται και από άλλες πηγές, λ.χ. το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα είναι κάτω από 0,01 ευρώ ανά κιλοβατώρα, ποσό συντριπτικά μικρότερο συγκρινόμενο με το μέσο κόστος παραγωγής της ΔΕΗ που φτάνει τα 0,1 ευρώ. Δηλαδή από τη συσκευή θα παράγεται ηλεκτρική ενέργεια φτηνότερη κατά 90%, ενώ θα έχει ήδη εξασφαλιστεί ζεστό νερό για θέρμανση, οικιακή χρήση κ.λπ και το κόστος για την απόκτηση της συσκευής εκτιμάται ότι δεν θα ξεπερνάει τα 3.000-3.500 ευρώ.

19. Οι Σαουδάραβες είναι οι πρώτοι που έχουν στήσει, από το 1985, τεράστια κάτοπτρα στην έρημο για τη φτηνή ηλεκτρόλυση νερού και φυσικού αερίου για την παραγωγή υδρογόνου, με στόχο να μειώσουν τη ρυπαντικότητα του πετρελαίου, μέσω της πρόσμιξης υδρογόνου και πετρελαίου, και να φρενάρουν τη μετακίνηση της βιομηχανίας και ιδιαίτερα της αυτοκινητοβιομηχανίας προς την υδρογονοενέργεια.

20. Οι πετρελαιοβιομηχανίες υποχρεώνονται διαρκώς να μειώνουν πάρα πολύ τις εκπομπές ρύπων από το πετρέλαιο και τη βενζίνη. Για να το πετύχουν αυτό, καθαρίζουν τη βενζίνη με υδρογόνο. Παράγουν, δηλαδή, υδρογόνο στα διυλιστήρια και με αυτό καθαρίζουν τη βενζίνη. Οι μεγάλες εταιρείες, όπως η Β.Ρ. και η Shell, ανταγωνίζονται σκληρά για το υδρογόνο, αγοράζουν τεχνολογίες και καταθέτουν άδειες ευρεσιτεχνιών με στόχο να διατηρήσουν το μερίδιο αγοράς που κατέχουν και να παραμείνουν στην αγορά και στη νέα εποχή του υδρογόνου που έρχεται.

21. Η Motor Oil, λ.χ., παράγει τόσο υδρογόνο που μπορεί να κινήσει 100.000 αυτοκίνητα. Μάλιστα, όσο τα όρια των εκπομπών μειώνονται και όσο η περιεκτικότητα του πετρελαίου σε θείο μεγαλώνει, τόσο πρέπει να αυξήσουν τις ποσότητες υδρογόνου. Οι σημερινές τιμές των καυσίμων συμφέρουν ακόμα τις πετρελαιοβιομηχανίες, αλλά μόλις δουν ότι πάμε προς το υδρογόνο θα είναι οι πρώτες που θα το παράγουν.

22. Αυτοκινητοβιομηχανίες, όπως η Mazda, η Ford, η Honda και η GM, αναπτύσσουν αυτήν τη στιγμή διάφορους κινητήρες που λειτουργούν με υδρογόνο. Ίσως το πιο εντυπωσιακό απ’ όλα είναι το γεγονός ότι η Honda φτιάχνει τώρα οχήματα με μηδενικές εκπομπές ρύπων (zero-emission), τα οποία κινούνται με υδρογόνο που ο οδηγός τους μπορεί να αποθηκεύσει μέσα στο δικό του γκαράζ.

23. Η Καλιφόρνια προχωρεί στην υλοποίηση ενός προγράμματος κατασκευής δικτύου πρατηρίων ανεφοδιασμού με υδρογόνο (Hydrogen Highway Network Action Plan), με πρώτο στόχο να κατασκευαστούν 150-200 σταθμοί ανεφοδιασμού υδρογόνου, που θα βρίσκονται σε απόσταση 20 μιλίων ο ένας απ’ τον άλλο, σ’ όλους τους μεγάλους αυτοκινητοδρόμους της.

23. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν στη Γερμανία τραίνα και λεωφορεία που κινούνται με υδρογόνο

25. Συστηματικές έρευνες για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από υδρογόνο διεξάγονται σε διάφορα τμήματα πανεπιστημίων και πολυτεχνείων και σε διάφορα ιδιωτικά εργαστήρια ερευνών, εδώ και παραπάνω από πενήντα χρόνια, με πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα. Οι σχετικές τεχνολογίες είναι αρκετά αναπτυγμένες και αξιόπιστες, και πολλές από αυτές είναι σε λειτουργία. Συγκρίσιμα στοιχεία κόστους και οικονομικής ανταγωνιστικότητας με την ενέργεια των ορυκτών καυσίμων και τις μηχανές εσωτερικής καύσης δεν υπάρχουν δημοσιευμένα. Προφανώς, γιατί στη συγκεκριμένη καπιταλιστική συγκυρία οι δυνάμεις της λεγόμενης ελεύθερης αγοράς δεν έχουν λόγους να επιτρέψουν τη μαζική παραγωγή των ενεργειακών συστημάτων υδρογόνου, και ίσως θα αργήσουν ακόμα, γιατί είναι προφανές πως η υδρογονοενέργεια, ως πολύ ανταγωνιστικότερη, θα εκτοπίσει το πετρέλαιο και τις μηχανές εσωτερικής καύσης και προπάντων γιατί από τη φύση της η ανεξάρτητη υδρογονοενέργεια θέτει υπό ισχυρή αμφισβήτηση το υφιστάμενο συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα και συνεπώς και το σύστημα της καπιταλιστικής αγοράς και εξουσίας, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα άλλο, αποκεντρωτικό ανθρωποκεντρικό οικονομικό σύστημα, για ένα καλύτερο κόσμο χωρίς αφεντικά και δούλους.

Προφανώς, όλα αυτά φαίνονται σε πολλούς από εμάς, και περισσότερο στους εντελώς απληροφόρητους, υπερβολικά, ακόμα και κακόγουστα παραμύθια, κι έτσι δεν είναι εύκολο να τα θεωρήσουμε ως δυνητική πραγματικότητα και πολύ περισσότερο ως υπαρκτή πραγματικότητα, γιατί τα μυαλά μας είναι καθηλωμένα από τον σκοταδισμό των διάφορων ιερατείων και από την καπιταλιστική μίζερη εικονική πραγματικότητα. Όμως είναι το ίδιο πραγματικά, όσο πραγματικά ήταν όλα τα επιστημονικά σχέδια και πειράματα, πολύ πριν γίνουν ανακαλύψεις, εφευρέσεις και επιτεύγματα»[6].

Αποτέλεσμα εικόνας για hydrogen production

Η μυθολογία κατά της υδρογονοενέργειας

«Διάφορες εξουσιαστικές ομάδες γνωρίζουν ότι

αν η ανθρωπότητα είχε στη διάθεσή της απεριόριστη ενέργεια,

τότε θα ήταν σχεδόν αδύνατο να την ελέγξουν και να την χειραγωγήσουν.

Έχοντας στην κατοχή του την Ελεύθερη Ενέργεια ο Άνθρωπος παύει

να αποτελεί πλέον αντικείμενο εκμετάλλευσης.

Συμπέρασμα: Ενέργεια = Ελευθερία»

Dan A. Davidson

Αυτή την χειροπιαστή και ακλόνητη πραγματικότητα προσπαθούν τα διάφορα εξουσιαστικά καπιταλιστικά ιερατεία να την γκριζάρουν κατασκευάζοντας και επιβάλλοντας, ακόμα και ως διδασκαλία στα διάφορα σχετικά πανεπιστημιακά τμήματα διάφορους μύθους, τάχα, περί ‘τεχνολογικά ανώριμου πακέτου υδρογονοενέργειας’, περί ‘υψηλού κόστους της παραγωγής της’ και περί ‘ιδιαίτερα χαμηλής απόδοσης του υδρογόνου σε ενέργεια’ που εμφανίζουν τους υποτιθέμενους ειδικούς και προφεσόρους κατηγορηματικά πολέμιους της υδρογονοενέργειας με αποτέλεσμα οι απλοί άνθρωποι να αναμασούν τα παραπροϊόντα της άγνοιας, αν όχι του ψεύδους, φυσικά με το αζημίωτο. Ας δούμε μερικούς από αυτούς τους μύθους:

«Όταν σήμερα μιλάμε για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δεν πρέπει να εννοούμε την κάθε μια ξεχωριστά και ανεξάρτητα. Και το σημαντικότερο, δεν πρέπει να αποσιωπάται ο κεντρικός ρόλος του υδρογόνου το οποίο μπορεί να αποσπαστεί από τις διάφορες χημικές ενώσεις, στις οποίες βρίσκεται, με πολλούς και διάφορους τρόπους.

Ο τρόπος απόσπασης του υδρογόνου από το νερό με τη μέθοδο της ηλεκτρόλυσης είναι ο απλούστερος και ο οικονομικότερος, υπό τον όρο ότι η ηλεκτρόλυση γίνεται με τη φτηνή και καθαρή ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Με τη συνδυασμένη συμβολή άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποδεσμεύεται το υδρογόνο ως καύσιμο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας πολλαπλάσιας ποσότητας, η οποία, πέρα από την άμεση κατανάλωσή της, μπορεί να αποθηκεύεται σε στερεά, υγρή και αέρια μορφή για να ανατροφοδοτεί τη διαδικασία της ηλεκτρόλυσης, με αποτέλεσμα την αδιάκοπη και αποκεντρωμένη ιδιοπαραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τον κάθε χρήστη χωριστά, ή και σε συνεργασία, σε κάθε επιθυμητή ποσότητα και σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Μόνο έτσι μπορεί να χτιστεί σταδιακά ένα ολοκληρωμένο αποκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα υδρογόνου που θα κάνει παρελθόν τα ορυκτά καύσιμα και το οικονομικό σύστημα του καπιταλισμού και μαζί τους θα κάνει παρελθόν τη φτώχεια, την πείνα, την εκμετάλλευση, τη βία, την καταστροφή του περιβάλλοντος και τον πόλεμο γενικά, και φυσικά τους πολέμους που γίνονται για τα καύσιμα και την ενέργεια. Η επανάσταση του υδρογόνου είναι μια από τις μεγαλύτερες κληρονομιές που μπορούν οι γενιές αυτής της περιόδου να αφήσουν στα παιδιά τους και σε όλες τις επόμενες γενιές.

Σχετική εικόνα

Αλλά τι είναι το υδρογόνο;

Το υδρογόνο είναι το στοιχείο εκείνο της Φύσης που κάνει σήμερα εφικτό αυτό που για εκατομμύρια χρόνια στην ανθρώπινη ιστορία ήταν επιθυμητό αλλά αδιανόητο, το να παράγει δηλαδή το κάθε νοικοκυριό, η κάθε κοινότητα, τη δική της ενέργεια, πράγμα που σημαίνει πως όλοι οι άνθρωποι του πλανήτη που μέχρι σήμερα δεν έχουν πρόσβαση σε ενεργειακά δίκτυα μπορούν να έχουν όση ενέργεια χρειάζονται και όσοι είναι ενεργειακά εξαρτημένοι μπορούν να απεξαρτηθούν μια για πάντα από την πανάκριβη, επικίνδυνη και ρυπογόνο ενέργεια των ορυκτών καυσίμων. Το υδρογόνο, ως πηγή ελεύθερης ενέργειας και ως συνθήκη ενεργειακής ισότητας, ανοίγει νέους ορίζοντες στην ανθρωπότητα και κάνει εφικτό έναν καλύτερο κόσμο.

Η μόνη ανεξάντλητη πηγή ενέργειας, ας το ξαναϋπογραμμίσουμε, που δεν παρουσιάζει μειονεκτήματα και είναι φιλική στο περιβάλλον είναι το υδρογόνο, που ανακαλύφθηκε το 1766 από τον Henry Cavendish και χαρακτηρίστηκε «εύφλεκτος αέρας». Το 1874 ο Ιούλιος Βερν πρόβλεψε πως το Υδρογόνο θα γίνει το καύσιμο του μέλλοντος που θα αντικαταστήσει τον άνθρακα. Το 1923 ο Σκωτσέζος J.B.S. Haldane κάνει ένα βήμα παραπέρα και προβλέπει πως το υδρογόνο, ως το καύσιμο του μέλλοντος, θα παράγεται από ανεμόμυλους που θα παράγουν ηλεκτρική ενέργεια και θα διασπούν με απειροελάχιστο κόστος το νερό ηλεκτρολυτικά σε υδρογόνο και οξυγόνο. Το υδρογόνο δεν απαντάται ελεύθερο στη Φύση με τη μορφή καθαρού αερίου. Το βρίσκουμε δεσμευμένο σε πολλές και διάφορες χημικές ενώσεις με άλλα στοιχεία, όπως το νερό, οι ενώσεις του με τον άνθρακα (οργανικές ενώσεις), οι υδρογονάνθρακες και το φυσικό αέριο, από τις οποίες μπορούμε να το αποσπάσουμε με την εξαέρωση, την οξείδωση, τη θερμόλυση και την ηλεκτρόλυση.

Με δεδομένο πως το κόστος του σχετικά απλού τεχνολογικού πακέτου (ηλεκτρόλυση νερού και καύση υδρογόνου με ενεργειακή κυψέλη και λοιπός βοηθητικός εξοπλισμός) ελαχιστοποιείται σε συνθήκες μαζικής παραγωγής και συνεχούς χρήσης, είναι λογικό και το κόστος της ενέργειας που παράγεται με την καύση του υδρογόνου να τείνει σταθερά προς το μηδέν, λόγω και του μηδενικού κόστους της πρώτης ύλης. Μια σχεδόν μηδενικού κόστους καθαρή ενέργεια είναι προφανές πως μπορεί να προσφέρει απόλυτη ενεργειακή αυτάρκεια και κατά συνέπεια οικονομική και πολιτική ανεξαρτησία στον χρήστη της, είτε αυτός είναι άτομο και οικογένεια, είτε είναι χωριό, πόλη και κράτος.

Βέβαια, όσοι έχουν λόγο να αποτρέψουν αυτές τις επαναστατικές εξελίξεις, σκαρώνουν μύθους, με μισές αλήθειες και ολόκληρα ψέματα, για αφελείς και απληροφόρητους. Ένας από τους σημαντικότερους ειδικούς στον κόσμο για θέματα ενέργειας, ο Amory Lovins, ταξινόμησε όλους αυτούς τους μύθους ενάντια στο υδρογόνο σε είκοσι και με δημοσίευμά του το 2003 έδωσε αποστομωτικές απαντήσεις. Κρίνω αναγκαίο να παραθέσω ολόκληρη (με ελάχιστες τεχνικού χαρακτήρα περικοπές) αυτήν την επιχειρηματολογία, όπως παρουσιάστηκε πρόσφατα από τους συγγραφείς του βιβλίου Freedom From Mid-East Oil, σε μια σύμπτυξη όλων αυτών των μύθων σε οκτώ, γιατί θεωρώ πως αυτή η τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία σημείο προς σημείο δεν αφήνει περιθώρια για σύγχυση αναφορικά με το τι είναι και τι μπορεί να προσφέρει το υδρογόνο:

Μύθος 1ος: Η Βιομηχανία Υδρογόνου θα πρέπει να ξεκινήσει από το Μηδέν.

Αυτό δεν είναι αλήθεια, γιατί η παραγωγή υδρογόνου είναι ήδη μια αρκετά μεγάλη, πλήρως αναπτυγμένη βιομηχανία, και σε παγκόσμιο επίπεδο παράγει ετησίως 50 εκατομμύρια μετρικούς τόνους (50 δισεκατομμύρια κιλά) υδρογόνου, που έχει αξία περίπου 150 δισεκατομμύρια δολάρια. Αν το δούμε σε προοπτική, βλέπουμε ότι η σύγχρονη παγκόσμια απόδοση του καθαρού υδρογόνου έχει την ενεργειακή αναλογία των 1,2 δισεκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ή, περίπου, το ένα τέταρτο των εισαγωγών πετρελαίου των Ε.Π.Α. Η βιομηχανία του υδρογόνου αυξάνεται με ρυθμό 6% ετησίως, που σημαίνει ότι διπλασιάζεται κάθε 12 χρόνια. Όλα αυτά συμβαίνουν χωρίς τα κίνητρα που θα μπορούσαν να δοθούν με τη γρήγορη αύξηση του στόλου των οχημάτων που χρησιμοποιούν υδρογόνο ως καύσιμο στην εποχή πετρελαϊκής κρίσης και της ανάγκης για καινούργια καύσιμα. Εάν η βιομηχανία του υδρογόνου μπορεί και επεκτείνεται τόσο γρήγορα «πίσω από το ραντάρ», δεν θα έχει κανένα πρόβλημα να αναπτυχθεί ακόμη πιο γρήγορα στο μέλλον, για να ικανοποιήσει τις ανάγκες για ένα φθηνό, άφθονο και, το πιο σημαντικό απ’ όλα, φιλικό προς το περιβάλλον καύσιμο.

Μύθος 2ος: Το Υδρογόνο είναι επικίνδυνο για γενική χρήση.

Αυτός ο μύθος ξεκίνησε από το γερμανικό αερόπλοιο με υδρογόνο, που είχε εκραγεί το 1937 στο Lakehurst του New Jersey. Πρόσφατα, όμως, αυτό το γεγονός έχει επανεξεταστεί από επιστήμονες της ΝΑΣΑ, οι οποίοι βρήκαν ότι τελικά η αιτία της έκρηξης του αερόπλοιου δεν ήταν το υδρογόνο αλλά το εξωτερικό ύφασμα του αερόστατου, που ήταν πολύ υψηλής ευφλεκτότητας. Για την ακρίβεια, η βιομηχανία του υδρογόνου καταγράφει μια μεγάλη ασφάλεια στην ιστορία της, που διαρκεί μερικές δεκαετίες. Στην πραγματικότητα, φορτία με υγροποιημένο υδρογόνο έχουν ήδη διασχίσει 33 δισεκατομμύρια μίλια μεταφοράς. Σ’ όλη αυτή τη διάρκεια δεν υπάρχει ούτε μια αναφορά απώλειας προϊόντος ή πυρκαγιάς. Η βενζίνη, που είναι το καύσιμο των αυτοκινήτων, είναι 22 φορές πιο εκρηκτική και έχει πολύ χειρότερη αναφορά στην ιστορία της, ως προς τον κίνδυνο που μπορεί να προκαλέσει. Το συμπέρασμα είναι ότι οι επικριτές της ασφάλειας του υδρογόνου θα έπρεπε να αναστρέψουν τη «φωτιά» τους κατά της βενζίνης και να κάνουν εξέγερση υπέρ του υδρογόνου αποκλειστικά και μόνο επειδή είναι πιο ασφαλές.

Μύθος 3ος: Η δημιουργία υδρογόνου είναι ασύμφορη, γιατί η ενέργεια που χρησιμοποιείται για την παραγωγή του είναι μεγαλύτερη από την ενεργειακή του απόδοση. Σύμφωνα με την φυσική, οποιαδήποτε μετατροπή της ενέργειας από μια μορφή σε άλλη, χρησιμοποιεί περισσότερη ενέργεια από όση δημιουργεί. Αν έχετε δημιουργήσει περισσότερη ενέργεια από όση χρησιμοποιείτε για την παραγωγή της, τότε θα έχετε μια αεικίνητη μηχανή, η οποία παραβιάζει τους νόμους της φυσικής. Δεδομένου ότι είναι αδύνατον να αποφευχθεί η απώλεια ενέργειας, τότε, στην πραγματικότητα, το κρίσιμο ζήτημα είναι: Αξίζει το κόστος η μετατροπή της ενέργειας από μια μορφή σε άλλη, παρά τις απώλειες που σχετίζονται με αυτήν τη μετατροπή;

Αν η απάντηση ήταν κατηγορηματικά «όχι», όπως υπονοεί ο μύθος, τότε δεν θα φτιάχναμε βενζίνη από το αργό πετρέλαιο. Γιατί, λοιπόν, αξίζει τον κόπο να δεχθούμε αυτές τις απώλειες μετατροπής; Αξίζει, διότι η μεγαλύτερη και πιο ευέλικτη αποδοτικότητα του υδρογόνου κατά την τελική χρήση μπορεί να αντισταθμίσει και με το παραπάνω τις απώλειες μετατροπής. Με άλλα λόγια, οι απώλειες μετατροπής είναι αποδεκτές εάν η παραγόμενη ενέργεια είναι πιο ευέλικτη και μπορεί να χρησιμοποιηθεί πιο αποτελεσματικά από ό,τι στην αρχική της μορφή, με αποτέλεσμα μεγαλύτερη οικονομική αξία. Το υδρογόνο ανταποκρίνεται εύκολα σε αυτά τα κριτήρια. Είναι ατυχές το γεγονός ότι σήμερα το φυσικό αέριο παρουσιάζεται ως η πιο δόκιμη πηγή του υδρογόνου. Ως πρώτη ύλη πετροχημικών που συμβάλλει στην υπερθέρμανση του πλανήτη αλλά και είναι αμφίβολος ο εφοδιασμός του, γιατί το φυσικό αέριο παρουσιάζει πολλά προβλήματα. Η μακροπρόθεσμη λύση είναι προφανής: η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την τροφοδότηση των διαδικασιών που θα παράγουν υδρογόνο από το νερό σε ένα αποκεντρωμένο εξισωτικό και δημοκρατικό ενεργειακό σύστημα.

Μια άλλη παρανόηση που συνήθως συνδέεται με αυτόν τον μύθο είναι ότι το αργό πετρέλαιο μπορεί να μετατρέπεται πιο αποτελεσματικά σε βενζίνη από ό,τι το φυσικό αέριο μπορεί να μετατρέπεται σε υδρογόνο. Οποιαδήποτε διαφορά στην αποτελεσματικότητα με την οποία βενζίνη και υδρογόνο μπορούν να μετατρέπονται από μια μορφή ενέργειας σε μια άλλη, επισκιάζεται από τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα του υδρογόνου έναντι της βενζίνης για την κίνηση των οχημάτων. Η χρήση υδρογόνου για τη λειτουργία ενός αυτοκινήτου κυψέλης καυσίμου είναι δύο έως τρεις φορές πιο αποτελεσματική από τη χρήση βενζίνης για τη λειτουργία ενός κινητήρα εσωτερικής καύσης.

Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα του υδρογόνου είναι τόσο μεγάλη, ώστε μπορεί να είναι λογικό ακόμη και να χρησιμοποιηθεί το υδρογόνο ως μέσο αποθήκευσης ηλεκτρισμού, ιδιαίτερα για την κάλυψη των αναγκών στις φάσεις επέκτασης και αιχμής στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Η χρήση υδρογόνου για ενέργεια επί τόπου είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιδέα για τις μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές με περιορισμούς μετάδοσης, καθώς και για απομακρυσμένες περιοχές που βρίσκονται εκτός δικτύου. Αυτό θα διευκόλυνε την πιο ευέλικτη χρήση της ενέργειας και την εξοικονόμηση ενέργειας καυσίμων, ενθαρρύνοντας τη μεγαλύτερη χρήση ασυνεχών πηγών ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική. Και για τις αναπτυσσόμενες χώρες και άλλες απομακρυσμένες περιοχές, όπου δεν υπάρχει υποδομή, η απάντηση είναι προφανής: κυψέλες υδρογονοενέργειας είναι η προτιμότερη κινητήρια δύναμη, όπως είναι σήμερα η ηλιακή ενέργεια.

Μύθος 4ος: Η διαδικασία παράδοσης στους τελικούς χρήστες καταναλώνει το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας υδρογόνου.

Τα συμπεράσματα σχετικά με το κόστος μεταφοράς υδρογονοενέργειας ισχύουν μερικώς μόνο στο πλαίσιο ενός συγκεντρωτικού συστήματος υδρογόνου, και όχι σε ένα διάσπαρτο και αποκεντρωμένο σύστημα. Βέβαια, αν η οικονομία του υδρογόνου ήταν ένα κεντρικό σύστημα, θα έχανε ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του υδρογόνου, δηλαδή την ικανότητα να παράγεται σε ένα υπόγειο ή γκαράζ με μια παροχή νερού ή φυσικού αερίου, καθώς και μια συσκευή ηλεκτρόλυσης ή ένα μικρό μετασχηματιστή. Όμως το αποκεντρωμένο σύστημα είναι αυτό που τελικά θα αναπτυχθεί.

Η αρχική επένδυση για μια συσκευή ηλεκτρόλυσης είναι σχετικά μικρή, εξαλείφοντας την ανάγκη για κάτι περισσότερο από μια γραμμή νερού, και κάποια ηλεκτρική ενέργεια από εκτός αιχμής φτηνότερη παροχή ή από ανανεώσιμες πηγές που χρησιμοποιούνται ως καύσιμο. Έτσι ο μετασχηματιστής παράγει υδρογόνο με μηδενικό κόστος μεταφοράς.

Ωστόσο, η τεχνολογία ηλεκτρόλυσης που αναπτύσσεται ταχύτατα και δοκιμάζεται στην Ισλανδία και στη Χαβάη για την παραγωγή υδρογόνου με νερό και ηλεκτρολύτες θα αποδειχθεί πολύ προτιμότερη από την παραγωγή υδρογόνου μέσω της αναμόρφωσης του φυσικού αερίου, καθώς η ηλεκτρόλυση δεν συμβάλλει στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Η ηλεκτρόλυση είναι μια ανώτερη μέθοδος για την εξαγωγή υδρογόνου τόσο σε μικρές όσο και σε μεγάλες εγκαταστάσεις. Ενώ για όλους τους ανωτέρω λόγους η παραγωγή υδρογόνου από φυσικό αέριο είναι ανώτερη από τον βενζινοκινητήρα εσωτερικής καύσης, ελπίζουμε ότι η βιομηχανία θα στραφεί γρήγορα στην πολύ πιο έξυπνη λύση παραγωγής υδρογόνου με νερό και ηλεκτρολύτες.

Μύθος 5ος: Δεν μπορεί να γίνει διανομή υδρογόνου με το ήδη υπάρχον δίκτυο.

Αυτό είναι ψέμα, αν δεν είναι άγνοια, αφού η μεταφορά του υδρογόνου γίνεται εύκολα με σωλήνωση, δηλαδή με αντλίες και βαλβίδες. Άρα η δημιουργία κάποιου νέου δικτύου για τη μεταφορά του υδρογόνου δεν είναι απαραίτητη. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί το ήδη υπάρχον. Κάποια υπάρχοντα συστήματα σωλήνων έχουν ήδη προδιαγραφές κατάλληλες για υδρογόνο. Τα άλλα μπορούν εύκολα να τροποποιηθούν με τις υπάρχουσες τεχνολογίες. Η χρήση των υπαρχόντων συστημάτων αγωγών δεν απαιτεί κάποια παραπάνω φροντίδα ως προς την ασφάλεια. Άλλωστε, ήδη εμφανίζονται σταθμοί για ανεφοδιασμό με υδρογόνο σε όλο τον κόσμο. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι η παραγωγή ενέργειας με την μέθοδο συνδυασμού των ΑΠΕ στη βάση του υδρογόνου γίνεται σε αποκεντρωμένη βάση κύρια για ατομική, τοπική αυτοκατανάλωση και εκτός εμπορευματικότητας και αγοράς, πράγμα που δεν απαιτεί την ύπαρξη δικτύων μεταφοράς, αλλά και όταν απαιτείται η ύπαρξη κάποιου δικτύου για την κάλυψη τοπικών δημοσίων αναγκών ή ακόμα αναγκών σε εθνικό ή και διεθνές επίπεδο, θα είναι δίκτυα μικρής κλίμακας.

Μύθος 6ος: Δεν υπάρχει εφικτός τρόπος για να κινούνται τα αυτοκίνητα με υδρογόνο.

Κι όμως, οι κυψέλες καυσίμου (Fuel cells) υδρογόνου χρησιμοποιούνται από το 1965 ως καύσιμο προώθησης για τα διαστημικά ταξίδια και για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκαν σε επιβατικό αυτοκίνητο το 1966, για την ακρίβεια σ’ ένα Electrovan της GM. Σήμερα, τα αυτοκίνητα με υδρογόνο περνάνε τα πιο αυστηρά τεστ και είναι πολύ προχωρημένης τεχνολογίας. Από τα μέσα του 2003 οι Αμερικάνοι αγρότες έχουν δεκάδες λεωφορεία που κινούνται με υδρογόνο, ενώ στους δρόμους κυκλοφορούν ήδη πολλά αυτοκίνητα που κινούνται με υδρογόνο και ο αριθμός αυτός συνέχεια αυξάνεται. Το υδρογόνο έχει περάσει τα τεστ για τις ανάγκες του στρατού, για τα οχήματα ξηράς και θάλασσας, και χρησιμοποιείται ως καύσιμο στα υποβρύχια εδώ και χρόνια. Βαριά φορτηγά, που ξοδεύουν σχεδόν τον μισό χρόνο της μηχανής τους άσκοπα επειδή δεν έχουν βοηθητική πηγή ενέργειας, επίσης αρχίζουν και χρησιμοποιούν υδρογόνο. Η FedEx και η UPS σχεδιάζουν σύντομα να ξεκινήσουν να χρησιμοποιούν φορτηγά που κινούνται με υδρογόνο. Με τόση έρευνα διεθνώς και τόσο πολλές δοκιμές, η κάθε πετυχημένη εφαρμογή του υδρογόνου ωφελείται από τις προηγούμενες εμπειρίες. Με άλλα λόγια, η μαζική παραγωγή τέτοιων οχημάτων θα ρίξει και το κόστος παραγωγής και χρήσης του καύσιμου υδρογόνου.

Μύθος 7ος: Μας λείπει ένας ασφαλής, οικονομικά προσιτός τρόπος για την αποθήκευση του υδρογόνου στα αυτοκίνητα.

Το πραγματικό ζήτημα εδώ είναι η κινητή αποθήκευση υδρογόνου. Η ανησυχία είναι ότι θα ήταν απαραίτητος ο εξοπλισμός κάθε αυτοκίνητου υδρογόνου με μια χαλύβδινη δεξαμενή αποθήκευσης, σε αντίθεση με τα φθηνά πλαστικά ρεζερβουάρ των σύγχρονων αυτοκινήτων.

Η ανησυχία αυτή αντιμετωπίσθηκε πριν από αρκετά χρόνια με τη δημιουργία δεξαμενών από ανθρακονήματα με επένδυση επαργιλωμένου δοχείου πολυεστέρα. Σε σύγκριση με τις περιττές πλέον στερεές δεξαμενές μεταλλικής επένδυσης, οι προηγμένες δεξαμενές ανθρακονήματος μείωσαν το βάρος της δεξαμενής καυσίμου κατά το ήμισυ και το κόστος υλικών κατά το ένα τρίτο. Έχουν περίπου 9 έως 13 φορές μεγαλύτερη αντοχή από αυτήν που είχαν οι μεταλλικές δεξαμενές. Δεν διαβρώνονται ποτέ και είναι εξαιρετικά σκληρά, καταφέρνοντας να παραμείνουν άθικτα σε τροχαία που τεμαχίζουν τις αντίστοιχες δεξαμενές βενζίνης. Οι σωλήνες καυσίμου ενός αυτοκινήτου υδρογόνου διατηρούνται επίσης στην ίδια χαμηλή πίεση όπως η κυψέλη καυσίμου, καταρρίπτοντας έτσι τη σχετική ανησυχία για την αδυναμία των σωλήνων υψηλής πίεσης υδρογόνου.

Οι δεξαμενές ανθρακονήματος μπορούν να παραχθούν μαζικά με κόστος μόλις μερικές εκατοντάδες δολάρια ανά τεμάχιο. Μια δεξαμενή υδρογόνου 350-bar (5.000 λίβρες ανά τετραγωνική ίντσα) είναι σχεδόν 10 φορές το μέγεθος ενός συγκρίσιμου ρεζερβουάρ βενζίνης όσον αφορά το περιεχόμενο ενέργειας. Αν συμπεριλάβει κανείς το πλεονέκτημα απόδοσης του οχήματος κυψελών καυσίμου υδρογόνου κατά δύο ή και τρεις φορές πάνω από ένα κινητήρα εσωτερικής καύσης, η διαφορά αυτή μειώνεται σε μέγεθος μόνο περίπου τέσσερις φορές. Επιπλέον, σε ένα αυτοκίνητο με κυψέλες καυσίμου υδρογόνου μπορούμε να αφαιρέσουμε άλλα ανταλλακτικά του αυτοκινήτου, όπως τον καταλυτικό μετατροπέα, αντισταθμίζοντας έτσι τον επιπλέον όγκο που απαιτούν οι δεξαμενές υδρογόνου.

Με τις σύγχρονες μεθόδους σχεδιασμού και υλικών, τα αυτοκίνητα θα έχουν καλύτερες αποδόσεις χάρη στη μικρότερη αεροδυναμική αντίσταση, την αντίσταση κύλισης και το βάρος. Έτσι, θα χρησιμοποιούν δύο τρίτα (2/3) λιγότερη ενέργεια, μειώνοντας την ποσότητα του υδρογόνου που απαιτείται για την οδήγηση σε μια συγκρίσιμη απόσταση. Ο μαγικός αριθμός που όλοι οι κατασκευαστές στοχεύουν να πετύχουν είναι της τάξης των 300 μιλίων με ένα μόνο ανεφοδιασμό με υδρογόνο.

Μύθος 8ος: Το υδρογόνο είναι πολύ ακριβό για να μπορεί να συναγωνιστεί με τη βενζίνη.

Η αλήθεια, όμως, είναι πως, παρά τις ολόκληρες δεκαετίες ευνοϊκής αμερικάνικης πολιτικής σχετικά με τη χρήση της βενζίνης, οι τεχνολογίες που βασίζονται στο υδρογόνο είναι πολύ κοντά στη βιωσιμότητα. Αν υπολογίσουμε το κόστος ζωής στις καταναλωτικές κοινωνίες σήμερα, βλέπουμε ότι το υδρογόνο αποτελεί μια επιθυμητή εναλλακτική λύση απέναντι στα ορυκτά καύσιμα. Ο παράγοντας που λέγεται ‘Φαινόμενο του Θερμοκηπίου’ και η μόλυνση του περιβάλλοντος από τα καυσαέρια καθιστούν το υδρογόνο πολύ προτιμότερο από τη βενζίνη. Ακόμη και όταν το καύσιμο του υδρογόνου παράγεται από φυσικό αέριο, τα υδρογονοκίνητα αυτοκίνητα εκπέμπουν μόνο το 30% του διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπει ένα αυτοκίνητο κινούμενο με βενζίνη. Είναι σίγουρο ότι τη στιγμή της μελέτης για την υιοθεσία μιας νέας τεχνολογίας, το κόστος είναι ένας από τους πιο βασικούς παράγοντες για τους περισσότερους καταναλωτές. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι μικρές γεννήτριες υδρογόνου θα μπορούσαν να δημιουργηθούν και να τοποθετούνται σε ειδικούς σταθμούς, εξυπηρετώντας με αυτόν τον τρόπο εκατοντάδες αυτοκίνητα που κινούνται με υδρογόνο αλλά χρησιμοποιώντας το φυσικό αέριο ως πρώτη ύλη με κόστος 6 δολάρια για ένα εκατομμύριο θερμικές μονάδες BTU. Αυτό θα προμήθευε το υδρογόνο στα αυτοκίνητα με τιμή 2,5 δολάρια ανά γαλόνι[7] βενζίνης, λιγότερο δηλαδή από όσο πληρώνουμε σήμερα. Ακόμη περισσότερο, αν συνεχίσουν οι σύγχρονες τάσεις, οι μέρες των 2,5 δολαρίων το γαλόνι, θα ανήκουν οριστικά στο παρελθόν.

Αυτή είναι η πραγματικότητα του 21ου αιώνα, η νέα πραγματικότητα που καταρρίπτει τους μύθους και ανοίγει τον δρόμο για την υδρογονοενέργεια και την ενεργειακή απελευθέρωση της εργαζόμενης κοινωνίας από τα συγκεντρωτικά εξουσιαστικά ενεργειακά συστήματα.

Η εσκεμμένη καθυστέρηση στην ανάπτυξη του τεχνολογικού πακέτου για τη μαζική παραγωγή υδρογόνου και υδρογονοενέργειας για μαζική λαϊκή κατανάλωση, δεν επέτρεψε να έρθουν στη δημοσιότητα αξιόπιστα συγκριτικά στοιχεία κόστους παραγωγής της στη διάσταση του χρόνου και γι’ αυτό δεν μπορούμε να έχουμε ακριβή εικόνα για το θέμα. Έχουμε, όμως, στοιχεία για την εξέλιξη του κόστους της παραγόμενης ισχύος (Wp) ενός φωτοβολταϊκού (ΦΒ) πλαισίου. Όπως δείχνουν τα σχετικά στοιχεία, από το 1956 μέχρι το 2000 αυτό το κόστος μειώθηκε στο 1/1000 του αρχικού κόστους ανά παραγόμενη μονάδα ενέργειας (Wp) από τα φωτοβολταϊκά πλαίσια και συνεπώς κάτι αντίστοιχο, αν όχι πολύ καλύτερο, θα συμβεί και με τον αναγκαίο εξοπλισμό για την παραγωγή υδρογόνου και υδρογονοενέργειας.

Αποτέλεσμα εικόνας για hydrogen production

Είναι προφανές πως, μετά από τόσα χρόνια και χάρη στις νέες εξελίξεις και τεχνικές βελτιώσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, το κόστος αυτό θα έχει συρρικνωθεί ακόμα περισσότερο, πράγμα που επιβεβαιώνει την εκτίμηση πως το κόστος της ενέργειας από υδρογόνο με τη συνδρομή και των άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα ελαχιστοποιείται συνεχώς με τάση προς το μηδέν, πράγμα που θα συμπαρασύρει ολόκληρη την παραγωγή αγαθών ευημερίας προς το ελάχιστο κόστος και θα καταστήσει αυτονόητη την παραγωγή όλων των αναγκαίων αγαθών και υπηρεσιών σε ποσότητες και ποιότητες που είναι αναγκαίες για την καταπολέμηση της φτώχειας. Με δεδομένο πια πως η φτώχεια δεν είναι οικονομικό πρόβλημα, αλλά πρόβλημα διαχείρισης των πόρων και συνεπώς είναι πρόβλημα πολιτικό, δηλαδή, πρόβλημα εξουσίας πάνω στην ενέργεια και στην οικονομία, γίνεται φανερό πως, για να καταπολεμηθεί η φτώχεια με τη βοήθεια της υδρογονοενέργειας, πρέπει να καταργηθεί η συγκεκριμένη εξουσία πάνω στις πηγές ενέργειας και στην ενέργεια την ίδια και συνεπώς πάνω στην οικονομία και κατ’ επέκταση πάνω στην κοινωνία.

Σήμερα, μερικά χρόνια μετά από τότε που δίνονταν οι παραπάνω απαντήσεις στους μύθους για την ακαταλληλότητα του υδρογόνου, τα πράγματα έχουν εξελιχθεί θεαματικά και ως προς το κόστος της υδρογονοενέργειας. Για να έχουμε μια αίσθηση του τι σημαίνει φθηνή ενέργεια, καταφεύγουμε στα συμπεράσματα εκείνων που ασχολούνται με την έρευνα και τις εφαρμογές της σχετικής τεχνολογίας. Σύμφωνα, λοιπόν, με τα συμπεράσματα και τις εκτιμήσεις με βάση το σημερινό πειραματικό στάδιο της τεχνολογίας της υδρογονοκίνησης και μάλιστα σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του κατασκευαστή του πρώτου υδρογονοκίνητου αυτοκινήτου στην Ελλάδα: ‘Το υδρογονοκίνητο όχημα χρειάζεται ένα ευρώ περίπου για να διανύσει απόσταση 100 χιλιομέτρων’. Προφανώς με τη βελτίωση της σχετικής τεχνολογίας λογικό είναι να αναμένεται ακόμη φθηνότερη και σχεδόν μηδενικού κόστους υδρογονοκίνηση. Προφανές γίνεται, επίσης, το γεγονός πως με τόσο φτηνή ενέργεια καταργείται σταδιακά και σταθερά η φτώχεια και η πείνα και μαζί τους η οικονομική ανισότητα και η ‘σιαμαία αδερφή’ της, η εξουσία της βίας και της καταστροφής. Ένας καλύτερος κόσμος είναι ήδη εδώ και θα τον δούμε μόλις ‘ανοίξουμε τα μάτια μας’.

Όπως όλα τα ψέματα, έτσι και αυτά που συκοφαντούν την υδρογονοκίνηση ‘έχουν κοντά ποδάρια’ και γι’ αυτό δεν μπορούν να προλάβουν την ορμητική επανάσταση του υδρογόνου και την επιστημονικά έγκυρη γνώση που την πυροδοτεί. Από το υδρογόνο μπορεί με τη συνδρομή των άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να παραχθεί ηλεκτρική ενέργεια από το νερό με ελάχιστο κόστος, και ως ανεξάντλητη πηγή άφθονης, φτηνής και καθαρής ενέργειας μπορεί να απαλλάξει την ανθρωπότητα από την καταστροφική εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα και να προστατέψει το περιβάλλον, να εξασφαλίσει την ενεργειακή ανεξαρτησία-αυτονομία και να αυξήσει την ενεργειακή ισότητα μεταξύ ανθρώπων και λαών.

Με υδρογονοηλεκτρική ενέργεια, που θα είναι σχεδόν ελεύθερο αγαθό, ο καθένας θα μπορεί να κάνει παραγωγική και αρδεύσιμη μεγαλύτερη έκταση γης και περισσότερες φορές τον χρόνο, αλλά και να αποκτήσει όσα υλικά αγαθά και υπηρεσίες επιθυμεί με ελάχιστη δαπάνη, με ελάχιστη προσπάθεια και με πολύ ελεύθερο χρόνο, που θα του επιτρέπει να συμμετέχει στα κοινά, να ψυχαγωγείται, να μορφώνεται, να ταξιδεύει και να είναι ευτυχισμένος. Η υδρογονοενέργεια τελικά φέρνει μαζί της τη μεγαλύτερη κοινωνική επανάσταση, η οποία μπορεί ως επιλογή της εργαζόμενης κοινωνίας να καταργήσει το κεφάλαιο ως εξουσιαστική κοινωνική σχέση, το χρήμα ως μέσον καταχρηστικού πλουτισμού των λίγων σε βάρος των πολλών και την κρατική εξουσία γενικά ως αχρείαστη σε μια αμεσοδημοκρατικά αυτοδιευθυνόμενη κοινωνία.

Η ανεξάρτητη, αποκεντρωμένη, τοπική και αμεσοδημοκρατικά διαχειριζόμενη υδρογονοενέργεια μπορεί να αποσυνθέσει όλες τις συγκεντρωτικές ενεργειακές, οικονομικές, εξουσιαστικές και πολιτικές δομές και λειτουργίες του καπιταλισμού και μέσω της ουμανιστικής αποκαπιταλιστικοποίησης να οδηγήσει την ανθρωπότητα σε ένα αποαστικοποιημένο, αποκεντρωμένο, αποεμπορευματοποιημένο και κοινωνικά αυτοδιαχειριζόμενο παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο που θα στηρίζεται στην ενεργειακή ισότητα προϋπόθεση ικανή και αναγκαία για την κοινωνική ισότητα και θα υπηρετεί την ανθρώπινη ευτυχία και τον πολιτισμό του ελεύθερου χρόνου και της αυθεντικής ατομικής και συλλογικής δημιουργικότητας»[8].

Σχετική εικόνα

Επίλογος

«Πρέπει να χτίσουμε μια νέα συμμαχία.

Δεν έχει μείνει κανείς για να του απευθύνουμε αιτήματα.

Είμαστε εμείς αυτοί που περιμένουμε

και πρέπει να δημιουργήσουμε αυτό που ζητάμε»

Άντζελα Ντέιβις

Το γεγονός ότι η αποκεντρωμένη τοπική ιδιοπαραγωγή υδρογονοενέργειας επιτρέπει την ενεργειακή ανεξαρτησία του ατόμου, της οικογένειας, της γειτονιάς, του χωριού, της πόλης, της περιφέρειας, του έθνους και της ανθρωπότητας από το εκμεταλλευτικό, καταστροφικό και καταπιεστικό συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων, οδηγεί στην αχρήστευση των συγκεντρωτικών ενεργειακών συστημάτων ορυκτών καυσίμων και συνακόλουθα καθιστά αχρείαστα και άχρηστα τα εξουσιαστικά κοινωνικά συστήματα που στηρίζουν την ύπαρξή τους σε αυτά. Αυτός είναι και ο λόγος που το κεφαλαιοκρατικό οικονομικοκοινωνικό σύστημα, με πρωτεργάτη τον αμερικανισμό[9], προσπαθεί να καθυστερήσει την ανθρωπότητα από το να συνειδητοποιήσει και να αξιοποιήσει το υδρογόνο ως μοχλό κοινωνικής απελευθέρωσης, ως δύναμη που θα την οδηγήσει σε έναν καλύτερο κόσμο, στον κόσμο της κοινωνικής ισότητας, της άμεσης δημοκρατίας και του οικουμενικού ουμανιστικού πολιτισμού[10].

Παρ’ όλα αυτά η παγκόσμια οικονομική ελίτ, από κοντά και η λεγόμενη ‘πνευματική’ και πολιτική γραφειοκρατία της, δηλαδή το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού οργανώνουν με την βοήθεια των τοπικών υπαλλήλων-συνεργατών τους  νέους πολέμους για τον έλεγχο των ορυκτών καυσίμων, για τη διαιώνιση της κυριαρχίας τους πάνω στις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, δηλαδή, πάνω στο 99% του παγκόσμιου πληθυσμού που φυτοζωεί στις παρυφές του καπιταλιστικού συστήματος ως άνεργος πληθυσμός και εφεδρικός βιομηχανικός στρατός, ή ως επισφαλής εργαζόμενος του μισού μεροκάματου και του διπλάσιου χρόνου ημερήσιας δουλείας. Κι όλα αυτά την στιγμή που οι σύγχρονες επιστήμες και τεχνολογίες υπό τον έλεγχο της αυτοδιευθυνόμενης κοινωνίας, θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν καθολική ευημερία, πραγματική δημοκρατία και οικουμενική ειρήνη με ελάχιστη δημιουργική ημερήσια απασχόληση και πολύ ελεύθερο χρόνο για παιδεία, έρευνα, πολιτισμό και ευτυχία. Και επειδή το κεφάλαιο, ως κοινωνική σχέση εξουσίας των λίγων πάνω στους πολλούς επειδή οι λίγοι έχουν βίαια καταστήσει ατομική ιδιοκτησία τους τα μέσα παραγωγής κατά συνέπεια και τα δίκτυα ακραίας ανισοκατανομής του κοινωνικά παραγόμενου πλούτου[11]δεν μπορεί, λογικά και ερήμην της κοινωνίας/ανθρωπότητας, να ακυρώσει την απλοχεριά της Φύσης που προίκισε, ως ο άλλος Προμηθέας, τον καθένα μας, τον εκάστοτε κάτοικο του πλανήτη Γη, με το υδρογόνο, ως πηγή ισότητας, ελευθερίας και ευτυχίας, γι αυτό κατασκευάζει θεσμικά εμπόδια με τα οποία υποδουλώνει το νερό από ελεύθερο αγαθό σε κατοχυρωμένο εμπόρευμα, με σκοτεινά δικαιώματα ευρεσιτεχνίας, για την απαγόρευση του νερού ως πηγή ενέργειας από τους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες τους, για λογαριασμό της εξουσίας της Νέας Τάξης Πραγμάτων, της φασιστικής παγκόσμιας ηγεμονίας[12].

Το γεγονός ότι η ‘ηγεσία’ της Ευρωπαϊκής Ένωσης Trumpαλίζεται  ακόμα στους ρυθμούς του America first και η ‘ηγεσία’ της Ελλάδας προσπαθεί, υπογράφοντας μνημόνια και ‘συμφωνίες’ σε βάρος της ίδιας της ιστορίας και της υπόστασής της, να μάθει τις αγορές πεντοζάλη, δεν επιτρέπει στις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να περιμένουν τη σωτηρία τους από μεσσίες, σωτήρες και ‘επαναστατικές πρωτοπορίες’. Γι αυτό ας προσπαθήσουν να δημιουργήσουν οι ίδιες αυτό που διαχρονικά ζητάνε. Έναν καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας.



[1] Αφορμή γι αυτό το άρθρο στάθηκε το άρθρο του καθηγητή Ηλία Κονοφάγου με τίτλο «Τι είχε προτείνει στον Μακρόν η Επιτροπή Ενέργειας της γαλλικής Ακαδημίας» που δημοσαιεύτηκε την 13η Δεκεμβρίου 2018, στο https://slpress.gr/oikonomia/ti-eiche-proteinei-ston-makron-i-epitropi-energeias-tis-gallikis-akadimias/,

[2] «Η Ευρασία είναι η σκακιέρα πάνω στην οποία συνεχίζει να παίζεται ο αγώνας για την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία, και αυτός ο αγώνας συνεπάγεται τη γεωστρατηγική, δηλαδή τη στρατηγική διαχείριση γεωπολιτικών συμφερόντων… Η Ευρασία είναι το κέντρο του κόσμου και όποιος ελέγχει την Ευρασία ελέγχει τον κόσμο… Είναι επιτακτική ανάγκη να μην εμφανιστεί καμιά διεκδικήτρια ευρασιατική δύναμη, ικανή να κυριαρχήσει στην Ευρασία και κατά συνέπεια να αμφισβητήσει την Αμερική» , Brzezinski Zbigniew, Η Μεγάλη Σκακιέρα, ΛΙΒΑΝΗΣ, Αθήνα 1998, σελ. 18-19 και 338-357.

[3] Έκθεση της «Επιτροπής Ενέργειας» της Ακαδημίας Επιστημών της Γαλλίας (Comité de prospective en Εnergie de l’Académie des Sciences) που  υποβλήθηκε στην Γαλλική κυβέρνηση στις 19 Απριλίου 2017

[4] Για την καλύτερη κατανόηση των θέσεων της επιτροπής και του σχολιαστή τους είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε ότι ο κ. Ηλίας Κονοφάγος είναι Χημικός Μηχανικός. Έχει 30ετή εμπειρία στον Ιδιωτικό & Δημόσιο τομέα της Έρευνας & Παραγωγής Υδρογονανθράκων με Διεθνή Παρουσία. Διετέλεσε στέλεχος των Εταιρειών Total, Mobil North Sea, Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίου Α.Ε, Δημόσια Επιχείρηση Έρευνας και Παραγωγής Υδρογονανθράκων Α.Ε., Ελληνικά Πετρέλαια Α.Ε, Αντιπρόεδρος της Flow Energy S.A, μέλος της Επιτροπής Ενέργειας της Ακαδημίας Αθηνών και ένας από τους κορυφαίους Έλληνες ειδήμονες στη διεθνή αγορά υδρογονανθράκων.

[5] Για τους σκοπούς της, βλ. International Partnership for Hydrogen and Fuel Cells in the Economy, Hydrogen and Fuel Cells Global, http://www.iphe.net/

[6] Βλέπε Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την  καπιταλιστική βαρβαρότητα, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013, σελ. 168-178 και στις εκεί αναφερόμενες πηγές.

[7] Ένα γαλόνι βενζίνης ισούται με 4, 546 λίτρα.

[8] Όπου παραπάνω, σελ. 126-141 και στις εκεί αναφερόμενες πηγές.

[9] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της Παρακμής. Εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα 2009.

[10] Για μια διεξοδική ανάλυση βλέπε, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.

[11] Για μια σε βάθος ανάλυση αυτού του θέματος, βλέπε, Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

[12] Λάμπος Κώστας, Να απελευθερώσουμε το νερό, τον ‘Προμηθέα Δεσμώτη του 21ου αιώνα’, http://www.enallaktikos.gr/ar502el_na-apeleytherwsoyme-to-nero-ton-promithea-desmwti-toy-21oy-aiwna.html

Έλληνες: Από «Έθνος Ανάδελφον» σε «Έθνος-σκαντζόχοιρο»

Από «έθνος ανάδελφον» σε «έθνος-σκαντζόχοιρο»

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι ΝΑΖΙ-Μακεδονομάχοι.jpg

Γράφει ο  Αντώνης Λιάκος

Kάθε φορά που στα Σκόπια αποκαλούν τη γλώσσα και την ταυτότητά τους μακεδονική, ακολουθεί στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη ορυμαγδός δηλώσεων, αφορισμών, κατηγοριών για αλυτρωτισμό και επιβουλές της εθνικής ακεραιότητας της χώρας. Πατριωτικές κορόνες της αντιπολίτευσης, οργισμένοι εκφωνητές ειδήσεων, δηλητηριώδη πρωτοσέλιδα, αγανάκτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οσμή προδοσίας.

Μας προκαλούν και μας εχθρεύονται οι Αλβανοί, μας απειλούν οι λιλιπούτειοι Μακεδόνες, ο Ερντογάν έχει γίνει μόνιμος εφιάλτης μας, κινδυνεύουμε από τους μουσουλμάνους πρόσφυγες. Μένουν έξω από τον χορό των προκλήσεων οι Βούλγαροι, μάλλον συγκυριακά, γιατί και αυτοί προαιώνιος εχθρός είναι.

Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια που λέγαμε ότι «οι Γερμανοί ξανάρχονται», ότι οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί ήθελαν να ξεχάσουμε ότι είμαστε Ελληνες και ότι ο παγκόσμιος σιωνισμός βρίσκεται πίσω από κάθε επιβουλή. Φανταζόμαστε την Ελλάδα ανάμεσα σε εχθρούς. Εχουμε μετατραπεί σε έθνος-σκαντζόχοιρο. Μολών λαβέ! Με τον παραμικρό θόρυβο, τα αγκάθια προτεταμένα.

Το 1985, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Χρήστος Σαρτζετάκης, είχε πει ότι οι Ελληνες είμαστε «έθνος ανάδελφον». Δεν απέχει πολύ η μια αντίληψη από την άλλη. Η λέξη «ανάδελφος» παραπέμπει σε μια ανασφαλή μοναξιά. Αλλά το έθνος-σκαντζόχοιρος είναι κάτι παραπάνω. Είναι η συνεχής κατάσταση πολιορκίας και επιβουλής, η οποία έχει γίνει μέρος του εθνικού λόγου.

Ακόμη και όσοι δεν υποκύπτουν στη γοητεία της θυματοποίησης και της απειλής, στις δημόσιες τοποθετήσεις τους είναι προσεκτικοί στο να μην τις αντικρούσουν. Πού οφείλεται η συνεχής επίκλησή τους; Μήπως είμαστε πράγματι «ανάδελφοι»; Οχι βέβαια. Πόσοι από τους σημερινούς Τούρκους δεν προέρχονται από εξισλαμισμένους ελληνόφωνους πληθυσμούς; Πόσοι Αλβανοί, Μακεδόνες και Βούλγαροι δεν προέρχονται επίσης από αφομοιωμένους Ελληνες και πόσοι Ελληνες δεν είναι εξελληνισμένοι Αρβανίτες, Βλάχοι, Σλάβοι κ.λπ.; Εξάλλου μοιραζόμαστε με τους γείτονές μας θρησκεία, νοοτροπίες, μουσική και μύθους, υλικές και άυλες πολιτισμικές κληρονομιές.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, όταν κυκλοφόρησε η ιδέα του ανάδελφου, δεν ήλθε μόνη της. Ο Αντώνης Τρίτσης ζητούσε τότε την επανεισαγωγή των αρχαίων στα σχολεία, οι νεο-ορθόδοξοι μας καλούσαν να στρέψουμε τις πλάτες μας στη Δύση, η αναζήτηση της «ιδιοπροσωπίας» έδειχνε ότι το πνεύμα της Μεταπολίτευσης είχε αντικατασταθεί από μια ιδεολογική άμπωτη.

Το ΠΑΣΟΚ εκείνης της εποχής, εγκαταλείποντας τα αρχικά του προγράμματα κοινωνικής αναμόρφωσης, επικαλούνταν ολοένα και περισσότερο το έθνος. Το βασικό ιδεολόγημα ήταν ότι το έθνος είχε υποστεί «εθνική απονεύρωση». Η εθνική νεύρωση, ωστόσο, δεν θα αργούσε. Και έφτασε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και το ονοματολογικό πρόβλημα της Μακεδονίας.

Παγκόσμιες αλλαγές αναμόχλευσαν τον εθνικισμό, φτάσαμε σε λαοσυνάξεις για τις ταυτότητες και την Ορθοδοξία, αποσύρθηκαν βιβλία Ιστορίας και απέτυχε οποιαδήποτε προσπάθεια εκλογίκευσης του εθνικού συναισθήματος στην παιδεία. Από την «εθνική απονεύρωση» στον «εθνομηδενισμό», το κοντέρ κατέγραφε την άνοδο των εξοπλισμών. Πρωταθλητές στον κόσμο!

Αλλά το έθνος-σκαντζόχοιρος δεν υπάρχει από μόνο του. Το εθνικό συναίσθημα συνδαυλίζεται, ερεθίζεται και εργαλειοποιείται. Δεν οφείλεται μόνο στις διανοητικές αδράνειες και στην παράδοση. Ο χειρισμός της Συμφωνίας των Πρεσπών, από μια αντιπολίτευση που θυσιάζει τα πάντα για να φτάσει στην εξουσία, δεν υπολογίζει συνέπειες. Αλλά οι δυνάμεις που εξαπολύει δεν είναι ελέγξιμες και χειραγωγήσιμες.

Η εθνική δυσανεξία που ρίχνεις με δόσεις στην κοινωνία θα τη δηλητηριάσει στο τέλος. Η εξωτερική εχθρότητα γίνεται εσωτερική δυσανεξία. Διαβρώνει τη δημόσια σφαίρα. Τα τελευταία κρούσματα, δηλαδή η δολοφονία του Ζακ στην Ομόνοια, της φοιτήτριας που αντιστάθηκε στον βιασμό στη Ρόδο και του Αλβανού αγρεργάτη στην Κέρκυρα, σχετίζονται και δείχνουν ότι ο σκαντζόχοιρος δεν στρέφει τα αγκάθια του μόνο στους εκτός, αλλά και στους εντός.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι Koykoyloforoi-Neonazi-makedonomaxoi.jpg

Η ακροδεξιά στροφή στην Ευρώπη δεν οφείλεται στο λαϊκό αίσθημα, όπως αφήνει ο όρος δεξιός λαϊκισμός να εννοηθεί. Οφείλεται στη χρησιμοποίηση του λαϊκού αισθήματος από μια ηγεσία που περιφρονεί και σιχαίνεται τον λαό και γι’ αυτό θεωρεί ότι μπορεί να τον χρησιμοποιήσει κατά το δοκούν.

Ο κίνδυνος της Ακροδεξιάς, η αναίρεση όσων αξιών κατακτήθηκαν στη Μεταπολίτευση, στην πορεία εκδημοκρατισμού και εξευρωπαϊσμού της Ελλάδας, δηλαδή ο σεβασμός στη διαφορετικότητα που αποτελεί το ενοποιητικό στοιχείο της ευρωπαϊκής πολιτισμικής κληρονομιάς και ταυτότητας, έχουν υποθηκευτεί στη λογική της κατάκτησης της εξουσίας. Τι λένε γι’ αυτό οι άνθρωποι που αυτάρεσκα ονομάζονται ευρωπαϊστές και επικαλούνται φιλελεύθερες αξίες; Τι λένε οι φίλοι που μαζί βρεθήκαμε αντίπαλοι των εθνικιστών το 1992 στο Μακεδονικό και απέναντι στον Χριστόδουλο για τις ταυτότητες; Σιωπή ώς πότε;

Η αναμέτρηση στην οποία οδηγούμαστε δεν αφορά μόνο ποιο κόμμα θα κυβερνήσει και ποιον προσανατολισμό θα δώσει στη χώρα. Διαμορφώνει μια συγκεκριμένη πολιτική κουλτούρα. Αλλά όταν μια πολιτική διαμάχη γίνεται πολιτισμική, βαθαίνει τις διαφορές. Δημιουργεί habitus, δηλαδή εδραιωμένες συνήθειες που τις θεωρούμε φυσικές και αυθόρμητες. Αυτές θα συνεχίσουν να υπάρχουν, ακόμα και όταν οι αιτίες που τις προκάλεσαν παρέλθουν. Ολοι θα ματώσουμε στ’ αγκάθια του σκαντζόχοιρου!

* Ο Αντώνης Λιάκος είναι Ιστορικός στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ

Η Νεκροπολιτική των Βαλκανίων

γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Ο Γάλλος Γεωγράφος JeanBrunhes έγραφε το 1922 στο βιβλίο του La Geographie de L iHistoire, για τους λαούς των Βαλκανίων που μόλις είχαν βγει από τη δίνη μιας δεκαετίας συνεχόμενων πολυαίμακτων πολέμων με εκατομμύρια νεκρούς [Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-13), Α’  Π.Πόλεμος (1914-1918) και Ελληνο-τουρκικός Πόλεμος (1919-1922)]: «Το παρελθόν αναβιώνει ολόκληρο λες και οι νεκροί ξαφνικά ανασταίνονται και αναγεννούν στους ζώντες τα προπατορικά πάθη –ανασυντάσσουν την πλέον επιθετική ή ιστορική αλληλεγγύη και εγείρουν τις αιώνες έχθρες–, καταλύουν τις πρόσφατες συμμαχίες, τις οποίες συγκρότησαν οι ευφυείς πολιτικές προσπάθειες»…

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι Πύργος-των-Κρανίων-στην-πόλη-Νις-της-νότιας-Σερβίας.jpg

Η Επιστροφή των νεκρών

Οι νεκροί είναι παρόντες. Ειδικά στις μεταπολεμικές περιόδους. Συμμετέχουν στο μεταπολεμικό πολιτικό παιχνίδι, συμβάλλοντας έτσι στον μεταφυσικό εκτροχιασμό της πολιτικής. Αυτό ακριβώς συνέβη μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, την επέτειο της100ετούςς λήξης του οποίου θα εορτάσει η Ευρώπη στις 11 Νοεμβρίου του 2018. Κατά τη διάρκειά του δεκάδες εκατομμύρια Ευρωπαίοι κατέβηκαν στην κόλαση των λασπωμένων χαρακωμάτων για να υπερασπιστούν με την ίδια τους της ζωή την «αξιοπρέπεια του Έθνους». Εκατομμύρια άνθρωποι σκοτώθηκαν στα σφαγεία των χαρακωμάτων για κερδίσουν, και να ξαναχάσουν στη συνέχεια, λίγα τετραγωνικά μέτρα λάσπης. Πέθαναν σ’ έναν παράλογο πόλεμο, όχι για τα δικά τους συμφέροντα, ούτε και για το καλό της ανθρωπότητας, αλλά θυσιάστηκαν ως ασήμαντα πιόνια των αντιμαχόμενων εθνικισμών και των εξουσιαστικών ελίτ της Ευρώπης. Σ’ έναν πόλεμο, χωρίς πραγματικούς νικητές και ηττημένους, στον οποίο στο τέλος όλοι έχασαν. Ωστόσο, μετά το τέλος του πολέμου οι εθνικιστές και οι δημαγωγοί πολιτικοί της Ευρώπης, επικαλούνταν συχνά τους πολυάριθμους νεκρούς του Α’΄Π. Πολέμου, λες και ήταν ακόμη ζωντανοί και υπαγόρευαν τις επιθυμίες τους σ’ αυτούς που παρέμειναν ζωντανοί, και είχαν τύψεις γιατί επιβίωσαν ενώ εκατομμύρια άλλοι σκοτώθηκαν. Οι εθνικιστές πολιτικοί και ειδικά οι Φασίστες και οι Ναζιστές (εθνικοσοσιαλιστές), μιλούσαν εξ ονόματος των νεκρών -αυτής της “ουράνιας πλειοψηφίας”- λες και οι νεκροί τους έδωσαν με κάποιο πληρεξούσιο την εξουσία για να εκφράζουν τις θελήσεις τους. Στόχος τους ήταν φυσικά να καταλύσουν τη Δημοκρατία, που είναι ένα πολίτευμα που βασίζεται στην πολιτική βούληση της πλειοψηφίας των ζωντανών, βάζοντας στο πολιτικό παιχνίδι την “ουράνια πλειοψηφία” των νεκρών, εισάγοντας δηλαδή τη Νεκροπολιτική (Necropolitics).

Οι αδικοχαμένοι νεκροί του πρώτου Μεγάλου Πολέμου, όπως αποτυπώθηκαν στο χώρο κατά το Μεσοπόλεμο, με τις απέραντες στρατιωτικές νεκροπόλεις,τα πολυάριθμα μνημεία του “Αγνώστου Στρατιώτη”, με τύμβους και αγάλματα, έμοιαζαν να κοιτούν επικριτικά τους ζωντανούς σα να τους ζήλευαν γεμάτοι έξαψη κάτω από τις κρύες πλάκες των τάφων τους. Από τη πλευρά τους οι ζωντανοί ένιωθαν ενοχές, αλλά και μια νεκροφιλία προς τους αδικοχαμένους συγγενείς και φίλους τους, η οποία αποτυπώθηκε τόσο στην πολιτική, στην τέχνη, στη λογοτεχνία, όσο και στις μεταφυσικές τους πεποιθήσεις.

Η τέχνη του Μεσοπολέμου είναι νεκρόφιλη. Στα τέλη της δεκαετίαςτου 1920, περίοδο μεγάλης οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, οι φόβοι των θυμάτων της κρίσης και των επιζήσαντων του Πολέμου, εξορκίστηκαν στα κινηματογραφικά πρόσωπα του Δράκουλα, του Φρανκεστάιν, του Κινγκ Κονγκ, της Μούμιας κ.α. Το Χόλιγουντ κατάφερε να παρουσιάσει τις καταστροφολογικές ταινίες του ως «σύγχρονα ομοιώματα των εξαφανισμένων μας τελετουργιών» (Ιγνάσιο Ραμονέ), στις οποίες λαμβάνουν χώρα συλλογικές τελετουργικές μάχες κατά των δυνάμεων του σκότους κι εξορκίζονται έτσι οι κίνδυνοι που απειλούν τον κόσμο μας. Θέλοντας να ξεφύγουν από ένα ζοφερό παρόν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής προτίμησαν να βυθιστούν σ’ ένα κόσμο ψευδαισθήσεων όπως ήταν ο νεοεμφανιζόμενος κινηματογράφος που είχε έντονες τάσεις νεκροφιλίας. Άλλωστε ο ίδιος ο Κινηματογράφος είναιφύσει νεκρόφιλος διότι αποθανατίζει ανθρώπους που έπειτα από κάποια χρόνια θα είναι κι αυτοί νεκροί, αλλά εμείς θα τους βλέπουμε πάντα “παγωμένους” ως ζωντανούς μέσα από τις κινηματογραφικές σκηνές που συμμετείχαν.

Τα Νεκρόφιλα Βαλκάνια

Απ’ όλες τις περιοχές της Ευρώπης τα Βαλκάνια είναι ίσως η περισσότερο νεκρόφιλη. Από τα παράξενα προϊστορικά ταφικά μνημεία του Lepenski Vir στο Δούναβη ως ταΝεκρομαντεία και τις δοξασίες περί Άδη των αρχαίων Ελλήνων, από τους μεσαιωνικούς θρύλους για τα βαμπίρ, τους βούκοντλακ ,τους νεκροζώντανους και τις βογομιλικές νεκροπόλεις, μέχρι τα απέραντα νεκροταφεία και παράξενα ταφικά έθιμα, που επιβιώνουνως τις μέρες μας, τα Βαλκάνια είναι νεκρόφιλα ως το μεδούλι τους. Γι’ αυτό είναι και στοιχειωμένα. Είμαι σίγουρος γι’ αυτό: “Μπαίνοντας υπεροπτικά από τη Νότια Ευρώπη στη Μεσόγειο, είναι ένα απέραντο κοιμητήριο άταφων, ανήσυχων αναμνήσεων ανείπωτων ωμοτήτων και αδικαίωτης Ιστορίας”. (Άρνολντ Σέρμαν, Στο Κατώφλι του Χάους).

Οι νεκροί είναι πανταχού παρόντες στα Βαλκάνια. Όχι μόνον στα νεκροταφεία και στις απέραντες νεκροπόλεις τους. Τους θυμόμαστε στα εκκλησάκια στις άκρες των δρόμων, στα σέρβικα Κραϊπουτάσι (πέτρινοι οδοδείκτες-τάφοι αφιερωμένοι στη μνήμη κάποιου αδικοχαμένου), στους τάφους των αγίων, που συχνά το σκήνωματους είναι μουμιοποιημένο και λατρεύεται ως θαυματουργό, αλλά και στα πολυάριθμα μνημεία πεσόντων και μαχών. Οι ζωντανοί στα Βαλκάνια ζουν κάτω από την επικυριαρχία των νεκρών τους. Τα “Ψυχοσάββατα” πιστεύουν πως οι ψυχές των νεκρών περιπλανώνται γύρω από τους τάφους τους και προσπαθούν να τους κατευνάσουν. Στη Σερβία έχουν τη συνήθεια να τρώνε και να πίνουν πάνω από τους τάφους των συγγενών τους, να τους ρίχνουν λίγο ρακί στο χώμα, να τους ανάβουν ένα τσιγάρο, θαρρείς πως είναι ζωντανοί και τους κάνουν παρέα. Στο “Χαρούμενο Νεκροταφείο” στο χωριό Σαπάντζα στη Μαρά Μούρες της Ρουμανίας οι νεκροί αναπαύονται μέσα σε μια κοσμογονία χρωμάτων και αστείων ποιημάτων, που αποτελεί τη συνέχεια μιας μακραίωνης παγανιστικής παράδοσης των βαλκανικών λαών, προερχόμενη κυρίως από τους αρχαίους Θράκες, η οποία μπολιάστηκε με τον Χριστιανισμό. Προωθώντας την ιδέα της μετά θάνατον ζωής ο Χριστιανισμός κατέστησε την επίγεια ζωή ένα είδος “φροντιστηρίου”, που προετοιμάζει τις ανθρώπινες ψυχές για το Επέκεινα. Στην κοιλάδα του Τίμοκ, στη ανατολική Σερβία, όπου ζουν κυρίως Βλάχοι και είναι διαδεδομένη η λεγόμενη “βλάχικη μαγεία”, υπάρχει το πολύ παράξενο έθιμο του λεγόμενου “Μαύρου Γάμου” (Orade Pomana), όπου ένας ζωντανός μπορεί να παντρευτεί μια νεκρή νύφη και το αντίστροφο.

Ο αιμοδιψής Βλαντ Τέπες, το αρχέτυπο των Βαλκάνιων βαμπίρ, με τους χιλιάδες παλουκωμένους και σταυρωμένους που άφηνε στο διάβα του, συνεχίζει να προκαλεί τρόμο, ακόμη και σε όσους διαβάζουν την ιστορία του, ενώ ο λογοτεχνικός πύργος του (από τον οποίο εμπνεύστηκε ο συγγραφέας του Δράκουλα Μπραμ Στόκερ), στο Μπραν της Τρανσυλβανίας είναι “τόπος προσκυνήματος” για τους βαμπιρολάγνους ανά τον κόσμο.

Στο χωριό Ρούπιτε της Βουλγαρίας, δίπλα στα ελληνικά σύνορα, χιλιάδες άνθρωποι προσέρχονται στον τάφο της Μπάμπα Βάνγκας, της τυφλής προφήτισσας των Βαλκανίων, πιστεύοντας πως, ακόμη και μετά θάνατο, μπορεί να τους θεραπεύσει και να τους βοηθήσει να βρουν το δρόμο τους, τον έρωτά τους ,την τύχη και την ευτυχία τους.

Γιατί όμως τα Βαλκάνια είναι τόσο πολύ στοιχειωμένα από φαντάσματα νεκρών και Νεκρόφιλα; Ευθύνεται άραγε η μακραίωνηκαι αιματοβαμμένη ιστορία τους,  με τους αλλεπάλληλους πολέμους, τις υποδουλώσεις,τις σφαγές και τις πολυαίμακτες μάχες, που έχουν δημιουργήσει στους ζωντανούς μια μόνιμη αίσθηση ανασφάλειας, που φαίνεται ακόμη κι από λαϊκές φράσεις όπως “σήμερα είμαστε, αύριο δεν είμαστε”. Στα Βαλκάνια οι νεκροί δεν είναι ασφαλείς ούτε στα νεκροταφεία τους, που συχνά ξεθάβονται και καταστρέφονται όταν, έπειτα από κάποια αλλαγή συνόρων, βρεθούν σε “λάθος” χώρα.  Ακόμη και οι ιστορίες των νεκρών συχνά διαστρεβλώνονται και αλλάζουν από τους ζωντανούς για λόγους συμφέροντος ή εθνικιστικής προπαγάνδας.

Στρατιές “Νεκροζωντανων” στοιχειώνουν τα Βαλκάνια

Μεταξύ Ανατολής και Δύσης, μεταφυσικής και ορθολογισμού, τα Βαλκάνια έχουν μια δική τους ιδιαίτερη ταυτότητα και μια μεταφυσική νοοτροπία στην οποία κυριαρχεί όχι τόσο ο φόβος του θανάτου, όσο η εδραιωμένη πεποίθηση για το εφήμερο της ζωής και της ιστορικής πραγματικότητας,που είναι συνεχώς ρευστή. Υπάρχει ένα πρόβλημα στη σχέση των βαλκανικών λαών με το Χρόνο και την Ιστορία. Στα Βαλκάνια ζούμε μονίμως στο παρελθόν, που είναι και το “βασίλειο των νεκρών”. Όχι για το παρόν ή για το μέλλον, που είναι η πατρίδα των επόμενων γενεών. Η ορθοδοξία άλλωστε, που είναι και η κυρίαρχη θρησκεία στα Βαλκάνια, θεωρεί τη ζωή και το παρόν ως “φροντιστήριο” για τη μεταθάνατον ζωή. Οι Βαλκάνιοι δεν πιστεύουν στην “προκαθορισμένη σωτηρία”, όπως οι Δυτικοί Προτεστάντες, ούτε στις μετεμψυχώσεις κι ενσαρκώσεις που πιστεύουν στην Ανατολή. Στη Δύση η λεγόμενη Προτεσταντική Ηθική της Εργασίας,όπως εύστοχα την περιέγραψε ο Μαξ Βέμπερ στις μελέτες του, επιτρέπει την επικέντρωση στο Εδώ και Τώρα, δημιουργώντας προϋποθέσεις οικονομικής επιτυχίας και βάζοντας τα θεμέλια ενός καπιταλιστικού συστήματος με επίκεντρο το κέρδος. Στα Βαλκάνια αντίθετα το κέντρο βάρους της ύπαρξης μετατίθεται στο Επέκεινα, στο “βασίλειο των νεκρών”, παραμελώντας συχνά τις υποχρεώσεις του Εδώ και Τώρα για χάρη μιας μεταθάνατον “αποζημίωσης”.

Στα Βαλκάνια είναι γνωστό πως δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στο κράτος και στην εκάστοτε κυβέρνηση, παρά μόνον στους “μεγάλους άνδρες”, διότι από την Ιστορία , απ’ τη “Στρατιά των Νεκρών”, θυμόμαστε και ξεχωρίσουμε μόνον τους “μεγάλους άνδρες” και τους ηρωοποιούμε. Γι’ αυτό και στην περιοχή μας επικρατεί μια νεοεθνικιστική νοσταλγία για “ένδοξες εποχές”, για “εποχές ηρώων”, που εκφράζεται ως μια επικίνδυνη επιθυμία αναβίωσης των πολεμικών οραμάτων του παρελθόντος. Έτσι τα φαντάσματα και οι εφιάλτες του βαλκανικού παρελθόντος, όλοι οι αιμοδιψείς δαίμονες, έμοιαζαν να ξαναζωντανεύουν με τους πολέμους της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας, όπου η κάθε πλευρά μαχόταν για τη “τιμή και την αξιοπρέπεια” των αδικοχαμένων νεκρών της, προσπαθώντας να “αποδώσει δικαιοσύνη” με αίμα, δημιουργώντας έτσι μια νέα στρατιά αδικαίωτων νεκρών, έναν φαύλο κύκλο αίματος που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά…

Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος, ειδικός για βαλκανικά ζητήματα.

Σημείωση: το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο http://www.tvxs.gr στις 8.12.2018.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΤΑ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΒΙΒΛΙΑ: