Author Archives: zenithmag

Σχέσεις παραγωγής και συστήματα εξουσίας

Σχέσεις παραγωγής και συστήματα εξουσίας[1]

Σχέσεις παραγωγής και συστήματα εξουσίας

Από το φετίχ της ατομικής ιδιοκτησίας, την  δήθεν ‘αθάνατη ψυχή’,

μέχρι την συστημική προσέγγιση του μονοδιάστατου homo economicus

Γράφει ο Δρ Κώστας Λάμπος

Ι. Όποιος ελέγχει την ‘τροφή’ ασκεί εξουσία, αφού ελέγχει το στομάχι και το μυαλό, συνεπώς την συμπεριφορά και τις αποφάσεις.

Υπάρχει μεγάλη σύγχυση γύρω από την έννοια, την καταγωγή, την φύση και τον ‘κοινωνικό ρόλο’ της εξουσίας σε βαθμό που, μέσω της φετιχοποίησης της αντικειμενικής μήτρας της, της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής, να αποπροσανατολίζονται τα ανθρώπινα υποκείμενα και να μετατρέπονται στο αντίθετό τους, σε αλλοτριωμένα αντικείμενά της. Κάποιοι μάλιστα παρουσιάζουν την εξουσία ως έννοια μεταφυσική και ιδιότητα με την οποία κάποιοι, λίγοι,  ‘ελέω  θεού’, γεννιόνται τάχα ικανοί να εξουσιάζουν, ενώ οι πολλοί, απόκληροι των υποτιθέμενων πρωτόπλαστων, γεννιόνται ανίκανοι να εξουσιάζουν  την κοινωνία τους και τον εαυτό τους και γι’ αυτό ‘μόνιμα θα εξουσιάζονται’ από τους λίγους.

Αυτό συντελείται στα πλαίσια ενός συστήματος θεσμών, δομών, δοξασιών και λειτουργιών που παγιώνουν την σχέση της εκάστοτε κοινωνίας με τα εκάστοτε μέσα παραγωγής, από την οποία καθορίζονται διαδοχικά:

·        οι σχέσεις ιδιοκτησίας, ως ατομικές, ανώνυμες, κρατικές, κοινωνικές,

·        ο κοινωνικός καταμερισμός της Εργασίας, σε επιχειρησιακό, κοινωνικό/εθνικό και διεθνές επίπεδο,

·        οι σχέσεις παραγωγής, ως σύστημα/τρόπος παραγωγής και κατανομής του συνολικού κοινωνικά παραγόμενου πλούτου,

·        οι σχέσεις εξουσίας των λίγων πάνω στους πολλούς, που τελικά εκφράζονται ως αντίστοιχες

·        κοινωνικές σχέσεις οι οποίες παίρνουν την μορφή των εξουσιαστικών ταξικών ή των αμεσοδημοκρατικών/αταξικών κοινωνικών σχέσεων.

Με άλλα λόγια είναι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, που για λόγους υπαρξιακούς της ίδιας και των κατόχων της, μετουσιώνεται σε εξουσία, που για την διαιώνιση της ύπαρξής της οργανώνει την οικονομία με τέτοιο τρόπο που θα ελέγχει αποκλειστικά το μυαλό, ελέγχοντας το ζωτικό τρίγωνο του ανθρώπου‘ψωμί, παιδεία, ελευθερία’, με αποκλειστικό στόχο τον σφετρερισμό του κοινωνικού πλούτου ως μέσο ελέγχου του μυαλού και την υποταγή της κοινωνίας.

Αυτός ο τρόπος παραγωγής που αποσκοπεί αποκλειστικά στη μεγιστοποίηση του κέρδους έρχεται αναπόφευκτα σε αντίθεση με την κοινωνία, την Φύση και τη Λογική και, για τη διασφάλιση της αναπαραγωγής του, κατασκευάζει συνειδητά τον ανθρωπολογικό τύπο του προβληματικού μονοδιάστατου ανθρώπου, του onedimensional homo economicus, κατάλληλο για να συμπεριφέρεται ως υποτακτικός εργάτης, ως αχόρταγος καταναλωτής και ως πιστός οπαδός και μέχρι θανάτου πολεμιστής.

Η ταύτιση της  ατομικής/ιδιωτικής, ή/και ταξικής/κρατικής ιδιοκτησίας με την ατομική/ιδιωτική, ή/και ταξική/κρατική εξουσία πάνω στα ανθρώπινα υποκείμενα και στην εργαζόμενη κοινωνία/ανθρωπότητα συνολικότερα, ορίζει, ως ‘παγίδα του Σόλωνα’[2], τόσο τους εξουσιαστές όσο και τους εξουσιαζόμενους, που καταλήγει στην ανισοκατανομή του πλούτου και στο δικαίωμα λόγου, με την έννοια του ποιος αποφασίζει και ποιος εκτελεί, γεγονός που θα το αποκαλούσα ‘γρίφο της κοινωνικής ανισότητας’, λόγω της σκόπιμης μεγάλης άγνοιας και σύγχυσης γύρω από το θέμαΕίναι καιρός να κατανοηθεί από όλους μας ότι, η κοινωνική ανισότητα αποτελεί την κύρια πηγή της κοινωνικής νοσηρότητας, του εξουσιαστικού φόβου[3], της αβεβαιότητας, της ανασφάλειας, της νεύρωσης και της νοσηρότητας του Εγώ, η οποία υπαγορεύει συμπεριφορές που ξεκινάνε από το ‘ο σώζων εαυτόν σωθήτω’ και συνεπώς ‘ο θάνατός σου η ζωή μου’ και φτάνουν μέχρι αυτήν του οπαδού, του φανατικού, του ρατσιστή, του φασίστα και του θρησκόληπτου για να καταλήξουν σε αυτή του ‘κολαμπορατέρ της όποιας εξουσίας, του χαφιέ και του παραιτημένου εθελόδουλου που μαζοχιστικά προσεύχεται: ‘σφάξε με Αγά μου να αγιάσω’.

Όποιος θρησκευόμενος πιστεύει ότι όλα αυτά, τα τοξικά προϊόντα μιας τοξικής κοινωνίας[4], ‘είναι θέλημα ‘θεού’ και θα θεραπευτούν με προσευχές, εξομολόγηση, μεταλαβιές, δεήσεις, λιβάνια και εικονολατρίες, ειδωλολατρίες και προσωπολατρίες, με δερμογραφίες, σταυρουδάκια στο λαιμό και κομποσκοίνια, είναι αμαθής, αφελής, αντικοινωνικός, μισάνθρωπος και αγύρτης. Αλλά και όποιος ημιμαθής ‘ειδικός’ με παρωπίδες θεωρεί θεραπεία τις εξομολογήσεις των, τραυματικά και γι’ αυτό ερμητικά αποκομμένων από τον κοινωνικό τους περίγυρο, ασθενών σε ‘ψυχιατρικά ντιβάνια’, χωρίς να συσχετίζει την ασθένεια του ατόμου με το στενό περιβάλλον του και με την αρρωστημένη κοινωνία, αυτός είναι αφελής ή στυγνός επαγγελματίας. Βέβαιο πάντως είναι πως και οι δυό αυτές κατηγορίες δεν έχουν σχέση με την επιστήμη, την Λογική και την πραγματικότητα, ακόμα κι’ όταν καταφέρνουν να κουκουλώνουν τις πραγματικές κοινωνικές αιτίες της πνευματικής διαταραχής των ατόμων, μετριάζοντας με διάφορα μαντζούνια, με κατασταλτικά φάρμακα και με την αυθυποβολή τα συμπτώματά της.

ΙΙ. Εννοιολογικές διευκρινίσεις

Επειδή γενικά η κάθε συνεννόηση απαιτεί μια μίνιμουμ συμφωνία, πάνω στις βασικές έννοιες του υπό συζήτηση θέματος, κρίνω σκόπιμο να καταθέσω το πώς εγώ εννοώ τις βασικές έννοιες αυτού του σημαντικού θέματος, όπως αυτές της εξουσίας, του συστήματος, της ψυχής και της επιβίωσης.

α. Η εξουσία ως έννοια

Η πρώτη διευκρίνηση αναφέρεται στην έννοια εξουσία που, ενώ για μερικούς, τάχα, δύσκολα ορίζεται παρ’ ότι απροκάλυπτα και προκλητικά δρα, βιώνεται ως η δυνατότητα που έχει ο όποιος  φορέας  εξουσίας να υπαγορεύει συμπεριφορά και να επιβάλλει τη θέλησή του σε άλλους και κατ’ επέκταση να εμφανίζεται ως η ‘νόμιμη’ κρατική κατασταλτική δύναμη. Δύναμη που συνεπικουρείται από τις κρατικά οργανωμένες θρησκείες, τις φλύαρες κομματικές ιδεολογίες, την εργαλειοποιημένη  συστημική εκπαίδευση και τους νόμους που ψηφίζονται από ελεγχόμενα νομοθετικά σώματα, ερήμην της κοινωνίας με σκοπό την κατοχύρωση των συμφερόντων των ισχυρών, τη γρήγορη μεγιστοποίηση του ατομικού κέρδους και την διαιώνιση της ταξικής κρατικής κυριαρχίας τους.

Με την συγκρότησή τους σε κράτος, οι πολλές και συχνά ανταγωνιστικές ατομικές ιδιοκτησίες/εξουσίες, καταφέρνουν να δημιουργήσουν έναν ακόμα διαμεσολαβητή μεταξύ των εξουσιαστών και των εξουσιαζόμενων, πέρα από το παραδοσιακό φετίχ τους[5], τον αποκαλούμενο ‘θεό,’ που θα διαιτητεύει για την συμφωνία και την επίλυση τάχα των, μεταξύ εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων, διαφορών τους. Η κατάληξη αυτής της διαμεσολάβησης και συμφωνίας αποδείχτηκε ίσης αξιοπιστίας με την συμφωνία μεταξύ λύκων και προβάτων αναφορικά με το ζήτημα της ελεύθερης επιλογής της τροφής τους, όπου τα πρόβατα είναι ελευθέρα να τρώνε γρασίδι και οι λύκοι είναι ελεύθεροι να τρώνε πρόβατα.

Το γρήγορο ατομικό κέρδος, όπως καταχρηστικά αποκαλείται το κοινωνικό πλεόνασμα κι όχι μόνο,  όμως επιτυγχάνεται χωρίς την συναίνεση της κοινωνίας και ενάντιά της με κύρια εξουσιαστικά εργαλεία τους ταξικούς νόμους, την ταξική παιδεία και τις ταξικές δυνάμεις καταστολής, γεγονός που δείχνει ότι η ταξική εξουσία αποτελεί αντανάκλαση της ταξικής πραγματικότητας και συνεπώς δεν έρχεται απ’ έξω, ούτε και από την ιδεολογικοπολιτική κατασκευή, δηλαδή, το εποικοδόμημα, αλλά από τις ρίζες, από τα θεμέλια του οικονομικοκοινωνικού οικοδομήματος που δεν είναι άλλα από το σε ποιον ανήκουν τα μέσα παραγωγής: σε λίγα άτομα ή στο σύνολο της κοινωνίας; Κάποιοι, βέβαια, υποστηρίζουν το αντίθετο, ότι τάχα οι σχέσεις εξουσίας παράγονται και αναπαράγονται έξω από την οικονομία και την κοινωνία και επικαλούνται γι’ αυτό τα επιχειρήματα των νεοκλασικών που συνδέουν την εξουσία και τα παράγωγά της με την ‘φύση του ανθρώπου’, με την θέληση του εξουσιαστή, ακόμα και με τη ‘θέληση του θεού’. Κάποιοι άλλοι αναζητούν την πηγή της εξουσίας στις ‘κοινωνικές σχέσεις’, χωρίς να διευκρινίζουν τα αίτια, και πιο συγκεκριμένα το πρωταρχικό αίτιο που γεννά και καθορίζει τις κοινωνικές σχέσεις.

Το λάθος τους, αν δεν είναι εσκεμμένη παραπλάνηση, οφείλεται στο ότι θεωρούν αιτία της εξουσίας τα αιτιατά της, τα παράγωγά της, γιατί εκείνο που κάνει τον εργοδότη να εξουσιάζει πάνω στον εργαζόμενο, τον αξιωματικό πάνω στον φαντάρο, τον προϊστάμενο πάνω στον υφιστάμενο και γενικά κάθε εξουσιαστή πάνω στον κάθε εξουσιαζόμενο, είναι κύρια η οικονομική ή/και η δοτή ex officio υπεροχή του, η οποία υποβαθμίζει την αγάπη, τη στοργή, την ανθρωπιά, την φροντίδα, την εξασφάλιση και το ηθικό χρέος σε ‘εξουσία’, η οποία παράγει ανισότητες, αδικίες, δουλεία, φτώχεια και εξαθλίωση.

Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος που κάνει την έννοια της εξουσίας, να είναι αρνητικά φορτισμένη, αφού, ως δράση δεν είναι ανεξάρτητη από ιδιοτελείς και ταξικές σκοπιμότητες που συνδέονται άμεσα με τον φόβο της ανεργίας, της πείνας, του κοινωνικού αποκλεισμού, της αδικίας, της ταπείνωσης, της τιμωρίας, ακόμα και του θανάτου για ανυπακοή, για άσκηση κριτικής και για αντίσταση κατά των φορέων της. Εξουσία των λίγων πάνω στους πολλούς χωρίς οικονομική ανισότητα δεν νοείται, όπως και δεν νοείται οικονομική ανισότητα χωρίς ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής.

Οι κοινωνικές σχέσεις στις ταξικές κοινωνίες, ως σχέσεις κοινωνικής ανισότητας, δεν είναι παρά το παράγωγο των σχέσεων οικονομικής ανισότητας, προϊόν και οι ίδιες της ανισοκατανομής των μέσων παραγωγής. Συνεπώς η εξουσία ως έννοια και ως βίωμα δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από την ιδιότητα της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής, η οποία ως εξουσία πάνω σε αυτά μετασχηματίζεται σε εξουσία πάνω στους εργαζόμενους και στην κοινωνία συνολικά.

Όπως για όλα τα φυσικά φαινόμενα υπάρχει μια αιτία που σχετίζεται με τους σιδερένιους νόμους της Φύσης που υπαγορεύονται από την συμπεριφορά της ύλης και της ενέργειας, έτσι κα για τα κοινωνικά φαινόμενα υπάρχει ένας άλλος σιδερένιος νόμος που υπαγορεύεται από την σχέση της εκάστοτε κοινωνίας με τα εκάστοτε μέσα παραγωγής. Με άλλα λόγια η εξουσία είναι η δύναμη του προστακτικού λόγου, της εντολής που κινείται, μέσω θεσμών, δομών, μηχανισμών, λειτουργιών και τελικά προσώπων, σταθερά από πάνω προς τα κάτω στην κοινωνική πυραμίδα, η οποία ιεραρχείται και υπακούει αποκλειστικά στους νόμους συσσώρευσης και συγκεντροποίησης του πλούτου που εκπορεύονται από την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής. Η εξουσία, λοιπόν, είναι έννοια και λειτουργία συνώνυμη της ατομικής ιδιοκτησίας, δηλαδή είναι αντίκρισμα της εμπράγματης υλικής σχέσης των μελών της κοινωνίας με τα μέσα παραγωγής.

Αυτό  συμβαίνει ιδιαίτερα με τους  μεγάλους ιδιοκτήτες μέσων παραγωγής οι οποίοι δεν εξουσιάζουν μόνο  τα ιδιόκτητα μέσα παραγωγής αλλά μέσω αυτών εξουσιάζουν και τους ανθρώπους που τα κινούν για να παράγουν πλούτο για τους εργοδότες τους, διαδικασία που διασπά την κοινωνία σε εργοδότες και εργαζόμενους, η οποία καταλήγει σε εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, σε πλούσιους και φτωχούς, σε εξουσιαστές και εξουσιαζόμενους, σε αφεντικά και δούλους.

Αντίθετα, οι μικροί ιδιοκτήτες, ως κάτοχοι χρήσιμων πραγμάτων, εξουσιάζουν μόνο τα πράγματα που κατέχουν σε βαθμό που μπορεί να τα αξιοποιούν αποκλειστικά για λογαριασμό τους για την απόκτηση ή την εξοικονόμηση του ατομικού ή του οικογενειακού τους εισοδήματος. Το γεγονός πως οι μικροϊδιοκτήτες ταυτίζονται με την ουσιαστικά πλασματική ιδιοκτησία τους, η οποία συνήθως είναι υποθηκευμένη στους νόμιμους ή στους παράνομους τοκογλύφους, αυτό προφανώς δεν οφείλεται  σε ιδεολογικοπολιτικούς λόγους,  αλλά:

·         πρώτον, στο γεγονός πως ότι αποκτούν, το αποκτούν και το διατηρούν με μεγάλες δυσκολίες,

·         δεύτερον, επειδή με τα λίγα χωράφια ή  τα όποια εργαλεία και μηχανήματα αποκτούν με την προσωπική τους ή οικογενειακή τους εργασία τα απολύτως αναγκαία για μια στοιχειωδώς υποφερτή ζωή, και

·         τρίτον επειδή η Πολιτεία παρ’ ότι τους φορολογεί και επιτρέπει στο κεφάλαιο να τους εκμεταλλεύεται, δεν τους προσφέρει, έστω ως αντάλλαγμα των υπηρεσιών τους, όσα χρειάζονται για την επιβίωση των οικογενειών τους.

Αν η Πολιτεία πρόσφερε στα μέλη της όσα χρειάζονται για μια αξιοβίοτη και αξιοπρεπή ζωή, καμιά και κανένας  δεν θα ενδιαφέρονταν για την απόκτηση ατομικής ιδιοκτησίας, η οποία αναγκάζει τους μεν μεγάλους ιδιοκτήτες να γίνονται αντικοινωνικοί,  εκμεταλλευτές και εγκληματίες  και τους μικρούς ιδιοκτήτες να γίνονται δούλοι και βορά της μεγάλης ιδιοκτησίας και του ταξικού της κράτους.

Μόνο η  αναλογική οικονομική και κοινωνική ισότητα, θεμελιωμένη πάνω στην κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής, στην κοινωνική αυτοδιαχείριση  και στην άμεση δημοκρατία  μπορεί να οδηγήσει στην έξοδο από την καπιταλιστική παρακμή και βαρβαρότητα και στη σωτηρία της κοινωνίας/ανθρωπότητας και του πλανήτη που απειλείται με ερήμωση.

Τις τελευταίες δεκαετίες προβάλλεται ως μορφή εξουσίας η συσσωρευμένη Γνώση, αλλά όσο οι σχέσεις παραγωγής καθορίζονται από την εξουσία της ατομικής ιδιοκτησίας και του οικονομικού πλούτου, τόσο οι αγράμματοι ή ημιμαθείς εργοδότες και οι κρατικοί μανδαρίνοι θα αξιολογούν καταξιωμένους επιστήμονες με κομματικά κριτήρια και την ικανότητα εξαπάτησης των φορολογικών και όποιων άλλων ελεγκτικών αρχών για την μεγιστοποίηση του κέρδους.. Η Γνώση, όμως, από μόνη της αποτελεί κοινωνική κατάκτηση, αλλά μετατρέπεται σε εξουσία των κατόχων της όταν γίνεται αντικείμενο σφετερισμού ως ατομική ή κρατική ιδιοκτησία, ως πατέντες και copyright. Όλα αυτά, λειτουργούν στο πεδίο σύγκρουσης των κοινωνικών δυνάμεων με αποτέλεσμα η εξουσιαστική δράση να προκαλεί τον αντίλογο, την άρνηση και την θετικά, και όχι μηδενιστικά, νοούμενη αντεξουσιαστική δράση ή οποία αναγκαστικά, οδηγεί τη σκέψη στο όραμα ενός καλύτερου κόσμου[6], στον κόσμο της κοινωνικής ισότητας, αναλογικά και όχι αριθμητικά νοουμένης.

Η εφικτότητα αυτού του κόσμου, σήμερα, στον 21ο αιώνα, είναι αντικειμενικά δεδομένη από την πλευρά της επιστήμης και της τεχνολογίας, αλλά εξαρτάται από την ικανότητα των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να αποκαλύψουν και να αφοπλίσουν ηθικά και πολιτικά τα σκοταδιστικά και τα εξουσιαστικά ιερατεία και να απενεργοποιήσουν επιχειρησιακά τους κατασταλτικούς μηχανισμούς του κεφαλαίου. Κι’ αυτό πρέπει να συμβεί ΤΩΡΑ, ΕΔΩ και ΠΑΝΤΟΥ πριν ο σκληρός πυρήνας του κεφαλαίου επιβάλλει την τελική λύση, ως ‘βιο-εξουσία’, ή ‘μεταεξουσία’ η οποία κωδικοποιεί όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες σε μία εντολή[7], που αντιμετωπίζει την κοινωνία ως ‘μάζα΄, ‘πλήθος’ χωρίς κοινωνική συνείδηση και έτσι εγκλωβίζει τις κοινωνίες, για να τις εμποδίσει να εξουδετερώσουν τις τεχνικές και τις τεχνολογίες της εξουσίας.

Όλες οι εξουσίες, όπως είναι γνωστό, επιδιώκουν, με την βοήθεια διάφορων ‘επιστημονικών’ ερευνητικών κέντρων, την αποπνευματοποίηση, την αποβλάκωση των κοινωνιών, μέσω των τεχνικών ελέγχου του Νου και τις γενετικές παρεμβάσεις για να βελτιώσουν τάχα το αυθεντικό ανθρώπινο είδος, μετατρέποντάς το σε θρησκόληπτα ποίμνια και σε τηλεκατευθυνόμενα τάγματα εργασίας και πολέμου αποτελούμενα από ανθρωπορομπότ. Η λαθεμένη αφετηρία όσων αντιλαμβάνονται την εξουσία ως προϊόν αφηρημένων κοινωνικών σχέσεων, άσχετων από τα θεμέλια του καπιταλισμού, την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, φυσικό είναι να φτάνουν στο σημείο να αρνούνται την έννοια της προόδου, να ταυτίζονται με τον προφήτη του ‘τέλους της ιστορίας’ και να βλέπουν ως έξοδο από την ‘βιο-εξουσία’ μόνο τον θάνατο[8]. Καταλήγοντας γίνεται κατανοητό πως για να υπάρξει μια κοινωνία χωρίς καταπιεστική εξουσία, χωρίς ανισότητες και χωρίς πολέμους πρέπει αναγκαστικά να καταργηθεί η οικονομικοκοινωνική ανισότητα, δηλαδή, η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής.

β. Το σύστημα ως έννοια

Η δεύτερη διευκρίνηση έχει να κάνει με τον όρο ‘σύστημα’, ο οποίος στην καθημερινότητά μας, είναι αρκετά ασαφής και παραπέμπει σε κάτι σκοτεινό, κακό και ανήθικο σε κοινωνικό επίπεδο. Η κυρίαρχη αντίληψη στην κοινωνία αντιλαμβάνεται τον όρο ‘σύστημα’, σαν μια μεταφυσική έννοια, σαν μια απρόσωπη κακή ‘θεότητα’ η οποία φταίει για το ‘κακό το ριζικό μας’. Στην πραγματικότητα, με την χρήση αυτού του όρου μπορεί να γίνεται αναφορά σε πολλές και διαφορετικές έννοιες και πραγματικότητες και γι’ αυτό επιβάλλεται να οριστεί με ακρίβεια ο όρος ‘σύστημα’, προκειμένου να μιλάμε όλοι για το ίδιο πράγμα και όχι ο καθένας για κάτι διαφορετικό, οπότε θα καταλήξουμε σε μια αδιέξοδη Βαβέλ.

Εδώ μιλάμε για το κοινωνικό σύστημα που καλύπτει το σύνολο των αναγκών της εκάστοτε κοινωνίας και για τον σκοπό αυτόν αναλύεται σε ένα σύνολο υποσυστημάτων, όπως: οικονομικό, πολιτικό, εκπαιδευτικό, υγείας, ενέργειας, επικοινωνίας, μεταφορών κ.λπ., κ.λπ. Το σύστημα, συνεπώς,  δεν είναι μια ‘άλλη θεότητα’, αλλά κάτι πολύ συγκεκριμένο. Είναι άνθρωποι, θεσμοί, δομές, συσχετισμοί κοινωνικών δυνάμεων, συμφέροντα, ιδεολογία, σύστημα αξιών και τελικά κοινωνική αυτοδιεύθυνση ή δυνάμεις καταστολής. Η έννοια ‘σύστημα’ αναφέρεται σε σύνολο αλληλοσχετιζόμενων στοιχείων που επεξεργάζονται υλικά στοιχεία και άυλα δεδομένα με στόχο ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα: την καθολική ευημερία ή το, με κάθε θυσία, γρήγορο ατομικό κέρδος.  

Ο άνθρωπος, τόσο ως βιολογικό όσο και ως πνευματικό και κοινωνικό ον, αποτελεί από μόνος του ένα πολύπλοκο, ανοικτό, με πολλά υποσυστήματα, σύστημα, αλλά ταυτόχρονα γίνεται νοητός ως στοιχείο του συστήματος οικογένεια, η οποία νοείται επίσης ως στοιχείο μιας ευρύτερης οικογένειας, και στη συνέχεια μιας οικιστικής μονάδας, αυτής νοουμένης ως στοιχείο μιας πόλης, ενός έθνους και ενός πολιτισμού που αλληλοσυσχετίζονται με το σύστημα των εθνών/πολιτισμών που δρουν ως σύστημα πλανήτης Γη, στοιχείο του ηλιακού μας συστήματος, υποσύστημα του Γαλαξία μας, που κι’ αυτός με τη σειρά του αποτελεί υποσύστημα ‘του κόσμου του Μέγα’, του ενός αναρχοατελεύτητου και μοναδικού Σύμπαντος.

Η πραγματικότητα, με την οποία πρέπει κάποτε να συμφιλιωθούμε είναι ότι είμαστε αστρόσκονη, φυσική και χημεία και ταυτόχρονα εξελιγμένες συμπαντικές υπάρξεις, προφανώς κάτι πολύ σημαντικότερο από μια χωμάτινη κούκλα, φορτωμένη ‘προπατορικά αμαρτήματα’, ‘θεϊκές κατάρες’, αφορισμούς και δεσμεύσεις υποταγής απέναντι στα αφεντικά και στις εξουσίες μέσω των φιτιχοποιημένων συμβόλων τους, των αποκαλούμενων ‘θεών’, οι οποίοι δεν είναι παρά σύμβολα, φετίχ των εκάστοτε εξουσιών.

Γενικά, ως σύστημα νοείται ένα σύνολο στοιχείων σε ανοιχτή ή κλειστή, σε απλή ή σύνθετη διάταξη (δομή) τα οποία άμεσα ή έμμεσα αλληλοσυσχετίζονται μεταξύ τους (διάδραση) προκειμένου να μετασχηματίσουν (λειτουργία/δράση) κάποιες εισροές σε κάποιες εκροές αναγκαίες για την επιβίωση και εξέλιξη του ανθρώπου, της κοινωνίας και της ανθρωπότητας. Στοιχεία ενός συστήματος μπορούν να είναι όντα, πρόσωπα, φυσικό περιβάλλον, πράγματα, σχέσεις, θεσμικές οντότητες κ. λπ.

Όλα τα συστήματα, όπως και να οριστούν βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση. Το σύνολο των συστημάτων που αλληλοεπιδρούν διακριτά πάνω σε κάποιο συγκεκριμένο σύστημα ονομάζεται Περιβάλλον του συστήματος.

Η συνδυασμένη ανάλυση της σχέσης του επιμέρους στοιχείου με το όλον σύστημα αποτελεί, όπως είναι γνωστό χαρακτηριστικό της Συστημικής Προσέγγισης, η οποία διευρύνεται σε Ολιστική Προσέγγιση, ως ανάλυση της σχέσης μεταξύ περισσότερων συστημάτων νοουμένων ως Όλον.

Η Συστημική Προσέγγιση αποτελεί μέθοδο μελέτης μιας οντότητας θεωρούμενης ως σύστημα, το οποίο αλληλοεπιδρά, ανάλογα με το δυναμικό του φορτίο, με άλλα συστήματα του στενού και ευρύτερου περιβάλλοντός του.

Τέλος τα συστήματα διακρίνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

·        α. στα αμιγώς φυσικά συστήματα τα οποία υπακούουν στους αναλλοίωτους φυσικούς νόμους της γέννησης, της ακμής, της παρακμής και του θανάτου, με την έννοια του πρώτου νόμου της θερμοδυναμικής, σύμφωνα με την οποία ύλη και ενέργεια υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν, όπως μας δίδαξε ο Ηράκλειτος ως πυρ αείζωον που ανάβει κα σβήνει με μέτρο και συνεπώς δεν χρειάζονται δημιουργό  ούτε και καταστρέφονται, απλά αλλάζουν μορφή.

·        β. στα αμιγώς θεσμικά κοινωνικά συστήματα τα οποία κινούνται στη βάση κανόνων και προδιαγραφών με αρχή, μέση και τέλος που ορίζονται από την εκάστοτε εξουσία που τα θεσμοθετεί, και

·        γ. στα μικτά συστήματα (όπου αΧβΧγn > α+β+γn) που λειτουργούν στη βάση ενός συνδυασμού κοινωνικών και φυσικών νόμων που υπαγορεύονται από τον εκάστοτε συσχετισμό των κοινωνικών δυνάμεων, ως προς το κοινωνικό μέρος τους, σε γόνιμη ή μη συνεργασία με τους φυσικούς νόμους ως προς το φυσικό τους μέρος.

Ο Πολίτης, ως δημιούργημα, μέλος και δημιουργός του κοινωνικού συστήματος, ενδιαφέρεται για το κοινωνικό σύστημα όχι τόσο ως έννοια, αλλά ως κοινωνική λειτουργία από την οποία εξαρτάται η καθημερινότητά του και σε τελική ανάλυση και η ζωή του, γι’ αυτό πρέπει να γνωρίζει ότι αυτό δεν είναι κάτι το αφηρημένο, αλλά κάτι το πολύ συγκεκριμένο. Θέλει και πρέπει να γνωρίζει ότι το κοινωνικό σύστημα δεν είναι παρά ένα σύνολο αλληλέγγυων ανθρώπων σε έναν συγκεκριμένο τόπο που λειτουργεί ορθολογικά στη βάση κάποιων νόμων, θεσμών, δομών, αξιακών αρχών που κατατάσσουν τον καθένα σε κάποια θέση ευθύνης, ώστε, με τη βοήθεια κάποιων μέσων και μεθόδων, να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για όλους, με τις όσο το δυνατόν μικρότερες θυσίες στο σύνολο της κοινωνίας και της Βιόσφαιρας που μας εξασφαλίζει τους υλικούς όρους της ύπαρξής μας. Αν τελικά το ‘σύστημα’ δεν λειτουργεί για το καλό όλων, τότε αυτό νοσεί και η νοσηρότητά του προκαλεί ποικίλη νοσηρότητα και στους Πολίτες του, πράγμα  που σημαίνει πως κάθε απόπειρα ‘ατομικής θεραπείας’ των, ως ‘ψυχικά ασθενών’ στιγματισμένων, Πολιτών, χωρίς την θεραπεία του συστήματος καταλήγει να είναι μάταιη και συνεπώς η όποια παρέμβαση οφείλει να γίνεται συνδυαστικά τόσο στο επίπεδο του αιτιατού όσο και στο αίτιο. Διαφορετικά η κύρια υπεύθυνη πρωτογενής εξουσία, η εξουσία της οικονομίας, που κυριαρχεί επί της κοινωνίας, αλλά κρύβεται πίσω από το ‘πολιτικό σύστημα’, το εποικοδόμημα και πολλές άλλες διάφορες δευτερογενείς δοτές εξουσίες, με τη μορφή του παγιδευμένου κοινοβουλευτισμού, των διάφορων τάχα απολίτικων συλλογικοτήτων και του ευνουχισμένου συνδικαλισμού, θα παραμένει αόρατη, γεγονός που δείχνει ότι το αστικό κοινωνικό σύστημα πάσχει από το σύνδρομο του σκύλου που συνεχώς κυνηγάει την ουρά του. Γι’ αυτό φτάνει μόνο να σκεφτούμε πως  ενώ οι πολιτικοί, οι συνδικαλιστές και άλλες δυνάμεις  διεκδίκησης  που καταδικάζουν το κεφάλαιο ή/και τις κοινωνικές ανισότητες  και υπόσχονται λύσεις υπέρ της κοινωνίας όταν βρίσκονται στην αντιπολίτευση, όταν γίνονται δοτή εξουσία υποτάσσονται στην πρωτογενή, στην κυρίαρχη οικονομική εξουσία.

Το ζητούμενο λοιπόν παραμένει να κάνουμε ορατό το κοινωνικό σύστημα με την ενεργό συμμετοχή μας στα δημόσια πράγματα, όμως, όχι ως οπαδοί, αλλά ως ενεργοί Πολίτες που διεκδικούν να αλλάξουν προς το καλύτερο τις εξελίξεις, κάτι που, βεβαίως, δεν μπορεί να συμβεί χωρίς την αλλαγή της σχέσης της κοινωνίας με τα μέσα παραγωγής, χωρίς την αντικατάσταση των υποκειμένων που παίρνουν τις αποφάσεις  από την ίδια την κοινωνία στο σύνολό της.

γ. Η ‘ψυχή’ ως έννοια

γ. Η τρίτη διευκρίνηση έχει να κάνει με τον όρο ‘ψυχή’, ψυχολογία, ψυχιατρική, ψυχασθένεια, ψυχοθεραπεία, ψυχανάλυση, ψυχισμός, ψύχωση που χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα παρά το γεγονός ότι πολλοί ‘ψυχολόγοι’ και ‘ψυχίατροι’ αποκήρυξαν την ‘ψυχή’ ως σκοταδιστικό ιδεολόγημα από το 1930, από τότε που η επιστήμη της βιολογίας όρισε πως ότι αποκαλέστηκε ‘ψυχή’ δεν είναι παρά ιδιότητα της ζωντανής, δηλαδή, της ανώτατης μορφής οργανωμένης ύλης. Οι επιστήμες των νευρώνων του εγκεφάλου, η βιολογία που μελετά την φυσιολογία του εγκεφάλου και πολλές άλλες επιστήμες του ανθρώπου έχουν πάρει έγκαιρα αποστάσεις από τις έωλες θεωρίες του θεμελιωτή της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας, του Πλάτωνα, καθώς επίσης και από τις συνειδητά απατηλές θρησκευτικές δοξασίες περί ‘αθάνατης ψυχής’, που λειτουργούν ως ιδεολογικό αφιόνι υπέρ των εκάστοτε εξουσιαστών. Όπως γίνεται αντιληπτό όλα αυτά στηρίζονται σε ένα σαθρό υπόβαθρο, σε μια θεμελιακή αντίφαση που έχει να κάνει με μια τάχα άυλη, ‘θεϊκή και αθάνατη ψυχή’ από την μια μεριά, η οποία όμως, από την άλλη μεριά παρ’ ότι ‘άυλη’ και ‘αθάνατη’ ζυγίζει ‘21 γραμμάρια’ και επιπλέον αρρωσταίνει διά της ‘αμαρτίας’, δηλαδή της ανυπακοής στην εξουσία, και ‘θεραπεύεται’ από θρησκευόμενους κομπογιαννίτες ή/και επιστήμονες ‘ψυχοθεραπευτές’, δηλαδή ειδικούς συμπεριφοριστές που ‘θεραπεύουν’ την ανυπακοή στα κελεύσματα της όποιας εξουσίας. Η χρυσοφόρα για τους εξουσιαστές σύγχυση, φαίνεται να σχετίζεται με την δόλια ταύτιση της μεστής έννοιας της συνείδησης, που είναι προϊόν της υλικής φαιάς ουσίας του εγκεφάλου, των ατομικών, των συλλογικών και των κοινωνικών βιωμάτων, με την αφηρημένη, ιδεαλιστική και μεταφυσική έννοια της ‘ψυχής’ που έρχεται από φανταστικές και ανύπαρκτες μεταφυσικές οντότητες, οι οποίες αποτελούν ιδεολογικές κατασκευές, σύμβολα, φετίχ της εκάστοτε εξουσίας[9].

Οι επιστήμονες γιατροί γνωρίζουν ότι, στις περιπτώσεις που διαπιστωθεί υποξυγοναιμία, δηλαδή πολύ χαμηλό επίπεδο οξυγόνου στον οργανισμό, ή σοβαρές διαταραχές ορμωνών και ηλεκτρολυτών, διαταράσσεται και το επίπεδο συνείδησης του ασθενή, διαταραχές που για να αποκαταστασθούν δεν χρειάζονται σαμάνοι, προσευχές, δεήσεις αγυρτών και λιβανιστήρια, αλλά γνωμάτευση γιατρού, πιθανώς και σειρά εργαστηριακών, απεικονιστικών και κλινικών εξετάσεων και τελικά ιατροφαρμακευτική αγωγή. Η καινούργια επιστήμη των νευρώνων δεν αποδέχεται την ύπαρξη αυτού που πολλοί αποκαλούν ψυχή, στην οποία ακόμα και ψυχολόγοι σταμάτησαν να αναφέρονται και άρχισαν να μιλούν για συμπεριφορά, ερέθισμα και αντίδραση. Όταν επέρχεται ζημιά σ’ έναν λοβό του εγκεφάλου, επέρχεται ζημιά στη συμπεριφορά του ανθρώπου, η οποία όμως δεν θεραπεύεται στο ντιβάνι κανενός ψυχοθεραπευτή, αλλά με φαρμακευτική αγωγή και σε δύσκολες περιπτώσεις με την χειρουργική επέμβαση.

Ο κορυφαίος Αμερικανός ψυχίατρος, Thomas Stzasz, αλλά και πολλοί άλλοι, βλέποντας να εντάσσονται,  προφανώς υπό την πίεση των φαρμακοβιομηχανιών και των δυνάμεων καταστολής, ως ψυχοπάθειες, στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, όλο και περισσότερες ανθρώπινες συμπεριφορές, χαρακτήρισε αυτή την ταξινόμηση υβριστική, ρατσιστική και καταπιεστική που τείνει να θεωρεί ‘ψυχικά ασθενείς’ όλους τους ανθρώπους. Και κατά προτίμηση τους φτωχούς και ανυπεράσπιστους, παρά τους πλούσιους και ισχυρούς, αφού όποιος κλέψει πέντε δολάρια ή ένα καρβέλι ψωμί θεωρείται κλέφτης και άρα κατά τεκμήριο ψυχοπαθής, ενώ όποιος κλέψει πέντε εκατομμύρια δολάρια θεωρείται επιχειρηματίας και εθνικός ευεργέτης. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ‘ψυχασθένειας’ δραπετομανία, από την οποία ‘πάσχουν’, τάχα, οι Αφροαμερικανοί, οι μειονοτικοί και οι φυλακισμένοι αλλά και όσοι δείχνουν δυσαρεστημένοι από την λερναιόμορφη καπιταλιστική βαρβαρότητα, δηλαδή όλοι οι εραστές της ελευθερίας που θέλουν να δραπετεύσουν προς έναν καλύτερο κόσμο[10].  

Βέβαια κανένας δεν μπορεί να αρνηθεί πως πέρα από το σύστημα εξουσίας ως τέτοιο, δηλαδή ως κατασταλτικός μηχανισμός που παράγει καταπίεση, εξουσιαστικό φόβο, ενίοτε και κρατική τρομοκρατία, υπάρχει και η πραγματικότητα που υποδηλώνει ότι όπου υπάρχει ένας δύσκολος, δυστυχισμένος, νευρωτικός και απροσάρμοστος άνθρωπος, πίσω του υπάρχει ένα ταπεινωμένο, τρομοκρατημένο μέχρι και κακοποιημένο παιδί απροσδιορίστου ηλικίας, από κάποιο αντικοινωνικό ‘Εγώ’, θύμα πιθανόν κι’ αυτό άλλων νοσηρών, απόκληρων, στερημένων στοργής ή και κακοποιημένων ‘Εγώ’, οπότε και πάλι καταλήγουμε στο τοξικό και αρρωστημένο κοινωνικό σύστημα της κοινωνικής ανισότητας, του ανταγωνισμού και του μίσους.

Οι απαλλαγμένοι από ιδεαλισμούς, σκοταδιστικούς δογματισμούς και εξουσιαστικές ιδεοληψίες σχετικοί επιστήμονες που ασχολούνται με την αντιμετώπιση συνειδησιακών διαταραχών που εκφράζονται ως νοσηρές συμπεριφορές, μιλούν για τη μελέτη και τη θεραπεία της διαταραγμένης συμπεριφοράς, της συνείδησης, της διαταραγμένης προσωπικότητας’, όχι όμως ως ατομικό πρόβλημα, αλλά ως συστημικό που σχετίζεται με την οικογένεια, την πόλη, την χώρα, την εποχή και την κουλτούρα, με την συγκεκριμένη κοινωνία, μέχρι και την γενική κατάσταση της ανθρωπότητας.

Ποτέ στην ιστορία δεν υπήρξε άνθρωπος που γεννήθηκε, επιβίωσε και εξελίχθηκε σε Εγώ έξω από κάποιο Εμείς, κάποια συλλογικότητα, κάποια κοινότητα και κάποια κοινωνία και συνεπώς εκείνο που μας ορίζει ως πρόσωπα και προσωπικότητες και καθορίζει και τη δράση μας είναι το Εμείς ως ιστορικότητα και ως κοινωνικότητα. Συνεπώς κάθε Εγωιστική, αντικοινωνική, νοσηρή συμπεριφορά  μας αποτελεί προϊόν ενός ατελούς, προβληματικού Εμείς που προφανώς βάζει τα κέρδη πάνω από τον άνθρωπο και γι’ αυτό θα ήταν άδικο και ατελέσφορο να χρεωθεί αυτή η νοσηρότητα στο άτομο, στο Εγώ και να επικεντρωθεί η θεραπευτική αγωγή στο άτομο χωρίς αυτή να συνδεθεί με τον κοινωνικό περίγυρό του, το στενό Εμείς και φυσικά με το ευρύτερο κοινωνικό Εμείς που φτάνει μέχρι τις ρίζες του κοινωνικού συστήματος.

Βέβαια, σπάνια τόσο τα άτομα, όσο και το στενό περιβάλλον τους αναγνωρίζουν την προβληματικότητα της σχέσης τους μεταξύ τους, με τον εαυτό τους και με το περιβάλλον τους, ζήτημα που δυσκολεύει την αναζήτηση βοήθειας από θεσμούς και πρόσωπα, επειδή δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα εκλαμβάνονται ως εργαλεία μιας κάποιας εξουσίας. Καθόλου, όμως, σπάνια, αντίθετα πολύ συχνά η αιτία της απώλειας της ιστορικότητας και της κοινωνικότητας του βιολογικού Εγώ οφείλεται στις μεταφυσικές παγίδες της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας και των σκοταδιστικών θρησκευτικών δογμάτων, που έχουν ως αναφορά τα φετίχ της εξουσίας, όπως τον ‘θεό’ που τάχα μας έπλασε, τον ιστορικά ανύπαρκτο  Ιησού που τάχα κάνει θαύματα και την με μεγάλη καθυστέρηση ανακαλυφθείσα ‘παναγία που κλαίει’ από αγάπη τάχα προς το ποίμνιο και μάλιστα μπροστά σε υπουργούς και βουλευτάδες, που διαλαλούν ‘το θαύμα’ για να αποσπάσουν μερικά ψηφαλάκια από τους αφελείς, ευκολόπιστους και πάντα προδομένους  ‘πιστούς’.

Όλα αυτά τα κακόγουστα παραμύθια αλλοπαρμένων και εξωνημένων ‘φιλοσόφων’ και τα κακοστημένα από το αμόρφωτο παπαδαριό παγανιστικά και ειδωλολατρικά ‘θαύματα’ μετατρέπουν τους ‘πιστούς’ σε φετιχιστές που αγοράζουν από απατεώνες και αγύρτες ‘αντικείμενα λατρείας’, ‘επιστολές του Χριστού’, βιβλία που αποκαλύπτουν ‘το μυστικό του Ιησού’, ή ‘ανακαλύπτουν’ ‘απόγονους’, ακόμα και  ‘κλώνους’ του ιστορικά ανύπαρκτου ‘Ιησού’, από τα υποτιθέμενα οστά του, που τάχα τα ανακάλυψαν σε παραπεταμένο κασόνι σε κάποιο ταξίδι τους στα Ιεροσόλυμα. Η προτροπή να ‘ξεβολευτούμε’ ως βιολογικά, κοινωνικά και ιστορικά καταπιεσμένα, ανελεύθερα, πεινασμένα και πνευματικά παραμορφωμένα αντικείμενα της  εξουσίας του κεφαλαίου, για να βολευτούμε και να δούμε εξαϋλωμένοι τα πράγματα, ‘αλλιώς’ προκειμένου να γνωρίσουμε τάχα τον ‘θεό’, αποσκοπεί στο να μετατρέψει τους φετιχιστές πιστούς σε φετίχ του εαυτού τους, που σημαίνει βέβαια την απόλυτη αλλοτρίωση.

Παραινέσεις που αποτελούν εξουσιαστικούς ιδεολογικούς διαλυτικούς καταλύτες οι οποίοι προκαλούν σε πολλούς σύγχυση, νευρώσεις και σχιζοφρένεια που οδηγούν στην άρνηση της Λογικής και της επιστήμης, ακόμα και της ζωής τους της ίδιας. Κι’ όλα αυτά προκειμένου να αποδεχτούν την καπιταλιστική κόλαση με αντάλλαγμα το, χωρίς αντίκρισμα, υποσχετικό ότι θα πάνε στον ανύπαρκτο παράδεισο, φτάνει να παραιτηθούν, αντί της αφηρημένης πίστης στο θεό και της υποταγής στην εξουσία του εργοδότη, από την αυτοπεποίθησή τους, προϋπόθεση αναγκαία για να μην μετακινηθούν από αντικείμενα της εξουσίας σε υποκείμενα της ιστορίας και να διεκδικήσουν το δικαίωμα στη ζωή σε συνθήκες κοινωνικής ισότητας και ελευθερίας.

Αυτή η προσέγγιση από μόνη της είναι αρκετή για να εγκαταλειφθούν παραπλανητικοί τίτλοι που παραπέμπουν σε μεταφυσικές έννοιες και πρακτικές και να υιοθετηθούν από κοινωνικές συλλογικότητες, τους Δήμους και την Πολιτεία θεσμοί και ομαδικές/συλλογικές συστημικές συμβουλευτικές δράσεις που θα αναδείχνουν το σύμπλεγμα των σχέσεων του Εγώ με τον εαυτό του και με το Εμείς, όπου το κάθε άτομο που συμμετέχει σε αυτές τις διαδικασίες θα κατανοήσει αν μπορεί να δουλέψει και να ξεπεράσει το πρόβλημά του μόνο του, ή αν θα χρειαστεί βοήθεια σε ατομικό ή και ομαδικό επίπεδο από κάποιον επιστήμονα ‘συστημικό σύμβουλο συμπεριφοράς, ‘συστημικό οικογενειακό σύμβουλο’, ‘συστημικό σύμβουλο προσωπικότητας’ κ. λπ., κ. λπ., ξεπερνώντας πρακτικές τσαρλατάνων και αγυρτών που αντιλαμβάνονται την ‘ψυχή’, δηλαδή την προσωπικότητα ως μια μηχανή σαράβαλο, που θα την δια-λύσουν και με ένα ρεκτιφιέ θα την ξαναμοντάρουν και θα την κάνουν τάχα καινούργια και λειτουργική μέσα σε μια τοξική κοινωνία των ακραίων ανισοτήτων, σ’ ένα ‘σύστημα’ που νοσεί βαρύτατα. Κάποιοι ‘παραδοσιακοί ψυχολόγοι’ αρνούνται να κατανοήσουν την κοινωνική πραγματικότητα του 21ου αιώνα και προσπαθούν να πείσουν τον εαυτό τους πως, αυτό που οι ίδιοι αποκαλούν ψυχή δεν σχετίζεται με την ψυχή των ανατολικών φιλοσοφιών, των Ορφικών,  του Πυθαγόρα, του Πλάτωνα και του ρωμαιοϊουδαϊκοχριστιανικού ιδεολογήματος της Πρώτης Συνόδου της Νικαίας, το 325, υπό την απειλή και την μάχαιρα του λεγόμενου ‘Μεγάλου Κωνσταντίνου’ προκειμένου να συγκολλήσει την τεράστια σπαρασσόμενη αυτοκρατορία του υπό μία ενιαία εξουσιαστική ιδεολογία. Αν έτσι έχουν τα πράγματα, γιατί δεν μιλάνε για κοινωνικής φύσης  διαταραχές της συμπεριφοράς, ή της συνείδησης  και επιμένουν στην ακατανόητη, αντιφατική και παραπλανητική έννοια της  ανύπαρκτης ‘ψυχής’;  Μήπως επειδή  αυτή η έννοια αποπνέει  σκοταδιστικά μυστήρια, εξουσιαστικό φόβο και τον φόβο του θανάτου  μαζί με ψεύτικες ελπίδες για μια κάποια, τάχα ‘μετά θάνατον ζωή’,  γεγονός που εξυπηρετεί την εξουσία του κεφαλαίου και  των κοινωνικών ανισοτήτων  και τα επαγγελματικά συμφέροντα του πολυπληθούς εκκλησιαστικού εξουσιαστικού κλήρου και  της τάξης των λογής-λογής ‘ψυχοθεραπευτών’, στην υπηρεσία της εξουσίας ελέγχου της συμπεριφοράς των εργαζόμενων, που φτάνει μέχρι την τεχνική ελέγχου του εγκεφάλου και  του ανθρώπινου Νου.

δ. ‘Τροφή’ και επιβίωση. Το κινούν αίτιον της ζωής

Η τέταρτη, αλλά και η σημαντικότερη, διευκρίνηση αναφέρεται στο κινούν αίτιο της ζωής, που το ξεχνούν κατά κανόνα όλοι οι πνευματικά ευνουχισμένοι  καθεστωτικοί ‘επιστήμονες’, που δεν είναι άλλο από την επιβίωση. Η επιβίωση ιδιαίτερα για τους ανθρώπους, νοούμενη ως βάση για την οικοδόμηση μιας αξιοβίοτης ζωής, όμως, χωρίς κατάλληλη και επαρκή υλική, συναισθηματική και πνευματική τροφή και ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται, όταν αυτή η συνθήκη ικανοποιείται σε διαφορετικό βαθμό, στην κλίμακα από το 0-10, για τα ανθρώπινα όντα. Κι’ αυτό επειδή η παραγωγή και η κατανομή των υλικών, συναισθηματικών και πνευματικών αγαθών και υπηρεσιών σε συνθήκες εμπορευματοποίησης των πάντων, μοιράζεται άνισα, γιατί δεν γίνεται για τον άνθρωπο και την κοινωνία/ανθρωπότητα, αλλά για το με κάθε θυσία άμεσο και μέγιστο κέρδος των ελάχιστων ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής. Το γεγονός ότι το 1% του ανθρώπινου πληθυσμού να βρίσκεται  στο  υπερπολλαπλάσιο του 10 και το 99% κοντά στο 1 και στο μηδέν της κλίμακας ικανοποίησης των αναγκών τους, αποτελεί την μεγαλύτερη απόδειξη της χρεοκοπίας του οικονομικοκοινωνικού συστήματος που πηγάζει από την ανισοκατανομή της ατομικής ιδιοκτησίας και συνεπώς του πλούτου.

Αν όσοι ασχολούνται, όχι με τις ανύπαρκτες ‘ψυχές’, αλλά με τις σωματικές, συναισθηματικές, πνευματικές ανάγκες και με τις συνειδησιακές διαταραχές των ανθρώπων, με την διαταραχή της προσωπικότητας των ‘ασθενών’ τους, δεν κατανοήσουν όλα αυτά ως, κατά κύριο λόγο, συνέπειες των ακραίων κοινωνικών ανισοτήτων, της φτώχειας, της ανεργίας, της εργοδοτικής καταπίεσης, του ρατσισμού, του νεοεθνικισμού, του θρησκευτικού φονταμενταλισμού, της έρπουσας φασιστικής ιδεολογίας, της κρατικής τρομοκρατίας, ως μέσων, και μεθόδων διακυβέρνησης που εξυπηρετεί μια ελίτ που αριθμεί μόλις το 1% του πληθυσμού του πλανήτη μας, τότε δεν θα μπορέσουν να βοηθήσουν (και όχι βέβαια να θεραπεύσουν) κανέναν και πολύ περισσότερο τα εκατομμύρια των θυμάτων μιας αρρωστημένης κοινωνίας, που υποφέρει κάτω από τον ζυγό του μανιακού κεφαλαίου[11].

ΙΙΙ. Σχέσεις παραγωγής και κοινωνικό σύστημα.

Αφού, άνθρωπος εκτός κοινωνίας, της όποιας μορφής, δεν υπάρχει, οφείλουμε να τον προσεγγίσουμε ως ιστορική και κοινωνική υπόσταση, γεγονός που μας οδηγεί στην κατανόησή του μέσω της κατανόησης της κοινωνίας που τον διαμόρφωσε, πράγμα που σημαίνει ότι χωρίς γνώση, ανάλυση και κατανόηση της κοινωνίας είναι αδύνατη η κατανόηση του ανθρώπου. Έτσι, δια της συστημικής προσέγγισης, φτάνουμε από το ατομοκεντρικό στο κοινωνικοκεντρικό επίπεδο ανάλυσης, όπου αναγκαζόμαστε να μιλήσουμε για τα κοινωνικά συστήματα, ως Όλον, ως Εμείς, προκειμένου να κατανοήσουμε τα επιμέρους Εγώ του, αφού ξαναϋπογραμμίσουμε ότι τα Εγώ δεν φυτρώνουν την Άνοιξη στα χωράφια. Εκείνο το στοιχείο που χαρακτηρίζει τα κοινωνικά συστήματα είναι η σχέση της εκάστοτε κοινωνίας με τα μέσα παραγωγής, η οποία ορίζει τον τρόπο παραγωγής των αναγκαίων υλικών και πνευματικών αγαθών για την επιβίωση και την εξέλιξη, ο οποίος καθορίζει την θέση του καθενός μας στην παραγωγική διαδικασία, αλλά και το ποσοστό συμμετοχής μας  στην κατανομή του παραγόμενου πλούτου.

 Με αυτόν τον τρόπο αναπαράγονται οι κοινωνίες, ως Εμείς, με την υποχρέωση να προσφέρουν στα Εγώ πρωταρχικά και κατά βάση τροφή και τους λοιπούς υλικούς και πνευματικούς όρους επιβίωσης και εξέλιξής τους, αλλά και ασφάλεια έναντι οποιουδήποτε κινδύνου και απειλής, αφού, όπως είναι γνωστό, κανένα κοινωνικό σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε συνθήκες ανισορροπίας, ρευστότητας και αβεβαιότητας, να εξελιχθεί και να επιβιώσει χωρίς δυναμική ισορροπία, δηλαδή χωρίς σταθερότητα, ασφάλεια, αλληλέγγυα και αμοιβαία συνεργασία μεταξύ των μερών του. Για να ανταποκριθούν οι οργανωμένες κοινωνίες σ’ αυτόν τον ρόλο τους οργανώνουν την διαδικασία παραγωγής όλων των υλικών και άυλων αγαθών προκειμένου να διατηρήσουν και να ενισχύσουν την συνεκτικότητα μεταξύ των μερών τους, γεγονός που τοποθετεί την οικονομία στο κέντρο του κοινωνικού συστήματος. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όλοι ότι η οικονομία είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήνουμε στα χέρια ‘οικονομομετρών’, οικονομολογούντων[12] και το χειρότερο στα χέρια άπληστων  σπεκουλαδόρων επιχειρηματιών που στην πλειοψηφία τους είναι κρατικοδίαιτοι σφετεριστές  των φυσικών πόρων και του κοινωνικού  πλούτου. Η καπιταλιστική οικονομία παράγει ‘ανταλλακτικές αξίες’, συχνά άχρηστα και καταστροφικά  εμπορεύματα, για το κέρδος  με όλες τις γνωστές αρνητικές συνέπειες για την κοινωνία/ανθρωπότητα και για την Φύση. και  συνεπώς δεν μπορεί, ως οικονομισμός και πλουτοκρατία να εξουσιάζει και να καταδυναστεύει την κοινωνία και να λεηλατεί τη Φύση και γι’ αυτό  η οικονομική δραστηριότητα πρέπει να υποταχθεί στον έλεγχο και στις ανάγκες της κοινωνίας.

Το κρίσιμο στοιχείο αυτής της λειτουργίας κάθε κοινωνικού συστήματος είναι, ας το ξαναϋπογραμμίσουμε, η σχέση της κοινωνίας ως Όλον με τα μέσα παραγωγής. Αυτή η σχέση προσδιορίζει τον λεγόμενο ‘κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας’, ο οποίος, ανάλογα με το σε ποιον ανήκουν τα μέσα παραγωγής, σε λίγους ιδιώτες, ή στο κοινωνικό σύνολο, διακρίνεται σε ταξικό/εκμεταλλευτικό ή σε αταξικό/εξισωτικό καταμερισμό εργασίας:

·        Στην πρώτη περίπτωση οι κοινωνίες δομούνται πυραμιδικά/ιεραρχικά όπου τον πρώτο, για το τι, πού πώς, πόσο και γιατί θα παραχθεί, αλλά και τον τελευταίο λόγο για το πώς θα κατανεμηθεί σε επίπεδο κοινωνίας τον έχουν οι ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής ως άτομα/επιχειρηματίες, ως αυτόνομη εξουσιαστική τάξη και ως κράτος επιβολής με την υποστήριξη βέβαια των σκοταδιστικών θρησκειών και Εκκλησιών και της ‘νόμιμης’ βίας του ταξικού κράτους που εκτελεί ταυτόχρονα και χρέη νυχτοφύλακα του κεφαλαίου. Η εξουσία που προκύπτει από τον  κάθε φορά ταξικό καταμερισμό της Εργασίας παίρνει, ανάλογα με τον τρόπο παραγωγής, τις πηγές και το σύστημα  της ενέργειας[13], το μορφωτικό επίπεδο της κοινωνίας και τον συσχετισμό των κοινωνικών δυνάμεων, μορφές τυραννίας, μοναρχίας, θεοκρατίας, στρατοκρατίας, αποικιοκρατίας, ιμπεριαλισμού και ολιγαρχίας τύπου αστικής δημοκρατίας.

·        Ενώ στην δεύτερη περίπτωση, όπως αυτή των εξισωτικών κοινωνιών[14], όπου τα μέσα παραγωγής ανήκουν στο αυτοδιευθυνόμενο  κοινωνικό σύνολο που επιδιώκει το optimum της  παραγωγικής προσπάθειας στα πλαίσια ενός τεχνικού καταμερισμού της εργασίας, που σημαίνει επιδίωξη του μεγαλύτερου δυνατού αποτελέσματος με τις μικρότερες δυνατές θυσίες, που για εκατομμύρια χρόνια προηγήθηκε των κοινωνιών του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας, κυριάρχησε ο ορθολογισμός και εξασφαλίστηκε η επιβίωση του ανθρώπινου είδους.. Αντίστοιχα  σ’ εκείνη την εξισωτική περίοδο της ανθρωπότητας οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, χιλιάδες χρόνια, οραματίζονται και πασχίζουν να θεμελιώσουν,  ένα κοινωνικό σύστημα όπου αποφασίζει η αυτοδιευθυνόμενη κοινωνία ως Όλον με την αυτοδιαχείριση της οικονομίας σε συνθήκες άμεσης/αταξικής δημοκρατίας[15] που αρθρώνεται από το τοπικό μέχρι το οικουμενικό επίπεδο στα πλαίσια ενός αταξικού, οικουμενικού, ουμανιστικού  πολιτισμού[16] . Μόνο ένα κοινωνικά ελεγχόμενο οικονομικό σύστημα που οργανώνει την παραγωγή χρήσιμων αγαθών επιβίωσης (αξιών χρήσης), εξέλιξης και ειρηνικής συνύπαρξης των κοινωνιών με σκοπό την ικανοποίηση ανθρώπινων και κοινωνικών αναγκών  μπορεί να  εκπληρώνει την σημαντικότερη από τις υπαρξιακής σημασίας λειτουργίες της κοινωνίας

Οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, ζώντας στο περιθώριο του εκάστοτε συστήματος εξουσίας αναγκάστηκαν να αναζητούν, να οραματίζονται και να αγωνίζονται για εναλλακτικές μορφές κοινωνικής οργάνωσης. Αυτή η αναζήτηση οδήγησε στην κοινοβιακή, στην κομμουναριακή, στην κοινοτιστική, στην άμεση αθηναϊκή δημοκρατία, στην αστική δημοκρατία και, στις μέρες μας στον 21ο αιώνα, συνεχίζεται ως όραμα της κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης με την μορφή της άμεσης δημοκρατίας και περιεχόμενο την αταξική κοινωνία. Η άγνοια γύρω από αυτή την προοπτική της κοινωνίας/ανθρωπότητας σχετίζεται με την προσπάθεια των εκάστοτε εξουσιών να αποκρύψουν την ιστορία της ανθρωπότητας δια της πλαστογραφίας και της αλλοίωσής της.

Από τότε που με την σολώνεια νομοθεσία,  η δημοτική/κοινωνική γη  αποσπάστηκε, ως μέσο παραγωγής, βίαια από την κοινωνία, στο όνομα της «δίκαιης ανισότητας» και μετατράπηκε σε ατομική ιδιοκτησία, από τότε και η παραγωγή και κατανομή των αναγκαίων αγαθών για την συνοχή της κοινωνίας ως Όλον, έπαψε να υπακούει στις ανάγκες της συνολικής κοινωνίας. Έκτοτε τα ιδιωτικοποιημένα μέσα παραγωγής εξυπηρετούν τα αποκλειστικά συμφέροντα των κατόχων τους και ο ανθρώπινος πολιτισμός λοξοδρόμησε, με αποτέλεσμα τον ανορθολογισμό, την αδικία, την καταπίεση, τον ατομισμό, τον φανατισμό, τον σκοταδισμό, τον κατακτητικό πόλεμο και τη λεηλασία των αδυνάτων χωρών, λαών και ανθρώπων με άμεσο αποτέλεσμα τον πνευματικό ευνουχισμό τους με κατάληξη την οικονομική και κοινωνική ανισότητα, την εχθρότητα, τις συγκρούσεις, τις νευρώσεις, την οπαδοποίηση και την ποιμνιοποίηση ανθρώπων και λαών.

Γιατί συνέβησαν όλα αυτά; Επειδή η ατομική ιδιοκτησία[17] πάνω στα μέσα παραγωγής διασπά τις κοινωνίες σε εγωιστικά, ανταγωνιζόμενα ‘άτομα για τον εαυτό τους’ και οδηγεί στην παραγωγή πλούτου αποκλειστικά για τους λίγους ιδιοκτήτες τους.  Ο πλούτος όταν συσσωρεύεται σε λίγα χέρια εξελίσσεται σε εξουσία πάνω στους πολλούς που στερούνται μέσων παραγωγής και η ζωή τους εξαρτάται από τα αναγκαία ψίχουλα που μοιράζουν τα αφεντικά, οι εξουσιαστές, μέχρι που φτάσαμε στον 21ο αιώνα, όπου μια απειροελάχιστη ελίτ λεηλατεί τις ζωές του 99% της ανθρωπότητας. Αυτή η εικόνα απαντά ευθέως στο ερώτημα του ποιος αποφασίζει, αλλά και θέτει το ερώτημα του ποιος πρέπει να αποφασίζει, αν το ανθρώπινο είδος θέλει να έχει μέλλον. Ανάλογα με την απάντηση θα κριθεί αν το ανθρώπινο είδος αποτελεί την ‘πανούκλα του πλανήτη και του Σύμπαντός’, όπως ισχυρίζονται οι απολογητές της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, ή το νόημα, την συνείδηση και το στολίδι αυτού του αναρχοατελεύτητου και μεγαλοπρεπούς Σύμπαντος, οπότε η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής αποδεικνύεται ως πανούκλα του πολιτισμού.

Αυτή η πραγματικότητα, της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, που διαμορφώθηκε με τη βοήθεια των σκοταδιστικών μύθων, με τη βία των όπλων και την ‘δύναμη’ των άδικων και παράνομων νόμων, ερήμην της κοινωνίας, μπορεί και πρέπει να αλλάξει, όχι βέβαια από επαγγελματίες δημαγωγούς, λαϊκιστές κοσμοσωτήρες και ‘ένοπλους προφήτες’ του κρατικομονοπωλιακού καπιταλισμού. Προφανώς ούτε από επαγγελματίες πολιτικούς που  μας υπόσχονται μεταρρυθμίσεις και εννοούν την ιδιωτικοποίηση κάθε εναπομείναντος κοινωνικού περιουσιακού στοιχείου. Η μόνη  δύναμη που έχει λόγο και συμφέρον  να αλλάξει  αυτόν τον ζόφο είναι η ίδια η κοινωνία/ανθρωπότητα, η οποία αδιαλείπτως και κάτω από τις εκάστοτε αντίξοες συνθήκες, αγωνίζεται διαχρονικά για την δημιουργία των υλικών, επιστημονικών και τεχνολογικών προϋποθέσεων που οδηγούν σταδιακά σε έναν κάθε φορά καλύτερο κόσμο. Αυτή η παγκόσμια σταθερά, ο διαχρονικός στρατηγικός στόχος των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού,   σπρώχνει με αυτοπεποίθηση και τεράστιες θυσίες τις εξελίξεις  προς τα μπροστά, προσεγγίζοντας όλο και πιο πολύ  τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας και συνεχίζει να αγωνίζεται μέχρι τη τελική δικαίωση αυτού του κοινωνικού οράματος.

Είναι σε όλους μας γνωστή η θεωρία ‘περί ουδετερότητας της επιστήμης’, σύμφωνα με την οποία η επιστήμη στερείται κοινωνικής ηθικής και υποτάσσεται στην εκάστοτε εξουσία που καταχρηστικά την αναγκάζει, μέσω των απολίτικων ιδιοτελών, εξωνημένων και επίορκων ‘επιστημόνων’, να παράγει αποδοτικότερους τρόπους εκμετάλλευσης των εργαζόμενων και αποτελεσματικότερα όπλα μαζικής καταστροφής, αντί να παράγει περισσότερο ‘ψωμί, παιδεία, ελευθερία’. Παρ’ όλα αυτά η επιστήμη ως κοινωνικά επαναστατική δύναμη βρίσκει τον τρόπο να ωθεί αργά αλλά σταθερά την κοινωνία/ανθρωπότητα προς ένα καλύτερο μέλλον.

Η συστημική προσέγγιση του ατόμου και της κοινωνίας του, θα συμβάλλει με την ολιστική προοπτική της στην σταδιακή αναμόρφωση του κόσμου μας, στο βαθμό που ο καθένας μας θα απελευθερώνεται από θρησκευτικές και εξουσιαστικές ιδεολογικές αγκυλώσεις και θα σμιλεύει στο ατομικό και συλλογικό φαντασιακό του τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας.

Με αυτά που προηγήθηκαν γίνεται κατανοητό πως δεν υπάρχουν πολλά συστήματα εξουσίας, εκτός από αυτό το ένα και μοναδικό που έχει θεμελιωθεί πάνω στην ατομική ιδιοκτησία, η οποία παράγει πλούτο και εξουσία, που από τόπο σε τόπο και από χρόνο σε χρόνο αλλάζει, για λόγους ιστορικούς αλλά και για παραπλάνηση, μορφή, όμως ως προς την ουσία παραμένει ατόφια καταπιεστική δύναμη διχασμού των εκάστοτε κοινωνιών σε εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, σε πλούσιους και φτωχούς, σε αφεντικά και δούλους. Αντίθετα στην μετακαπιταλιστική περίοδο της ανθρώπινης ιστορίας, η οποία αναγκαστικά έρχεται, εξαιτίας της ανικανότητας του καπιταλισμού να ανταποκριθεί στις ανάγκες της ανθρωπότητας, ο καινούργιος καλύτερος κόσμος που έρχεται, με την μορφή της άμεσης δημοκρατίας σε συνθήκες αταξικού οικουμενικού ουμανισμού, συνεπάγεται την κατάργηση των κοινωνικών ανισοτήτων και συνεπώς την κατάργηση όλων των μορφών εξουσίας.  Αυτό θα συμβεί όταν όλες οι θεμελιακές, για την συνοχή και την πρόοδο της κοινωνίας, αποφάσεις θα λαμβάνονται, χωρίς φόβο, κατά συνείδηση και με την βοήθεια της σύγχρονης επιστήμης και τεχνολογίας από το σύνολο των Πολιτών της κοινωνίας και όχι από επαγγελματίες πολιτικούς, φιλελεύθερης, νεοφιλελεύθερης, σοσιαλδημοκρατικής και τριτοτεταρτοδιεθνιστικός κοπής στην υπηρεσία του κεφαλαίου.

Αυτή η πραγματικότητα αντιμετωπίζεται με αποστροφή ή ακόμα και με οργή τόσο από τους φορείς και τους νομείς της διχαστικής εξουσίας, όσο και από την παρδαλή παρατρεχάμενη, πνευματική τάχα, ιντελιγκέντσια κι’ αυτό επειδή η εκδοχή κατάργησης της ατομικής και της κρατικής ιδιοκτησίας, συνεπώς της ιδιωτικής και της κρατικής εξουσίας, τους τρομάζει γιατί σ’ αυτήν την περίπτωση θα πάψουν να σιτίζονται, ως ‘χρήσιμοι ηλίθιοι’, στο Πρυτανείο της καταπιεστικής εξουσίας και θα αναγκαστούν να συμβιώνουν ισότιμα, με αξιοπρέπεια και χωρίς ψευδαισθήσεις με τους υπόλοιπους συμπολίτες τους. Γι’ αυτό επιστρατεύουν ‘χολήν και όξος’, αφορισμούς και κατάρες πως τάχα η κατάργηση του μανιακού καπιταλισμού, δηλαδή του ‘τέλους της ιστορίας’ και η αντικατάστασή του από έναν καλύτερο κόσμο, από μια κοινωνία δομημένη πάνω στην ισότητα στη βάση των δυνατοτήτων και των αναγκών, στην δικαιοσύνη, στην άμεση δημοκρατία και στην οικουμενική ειρήνη θα επιφέρει τάχα το χάος και την αναρχία. Οι μετριοπαθέστεροι αρκούνται στο να χαρακτηρίσουν το διαχρονικό όραμα των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού για μια ισορροπημένη ζωή σε συνθήκες κοινωνικής ισότητας, ως μια ανεφάρμοστη ουτοπία, ενώ παράλληλα θάβουν με την σιωπή τους και σπιλώνουν με τις συκοφαντίες τους, όσους παραπέμπουν στη διδαχή της ιστορίας, η οποία δεν είναι παρά μια ατέλειωτη αλυσίδα από ουτοπίες που με τους αγώνες των εργαζόμενων ανθρώπων έγιναν πραγματικότητα και στη συνέχεια έγιναν ιστορία για να ακολουθήσουν καινούργιοι αγώνες, καινούργιες ουτοπίες, καινούργιες πραγματικότητες[18]. Οι χειρότεροι, όμως, εχθροί αυτής της Λογικής των χρόνων, των λαών και των αγόνων είναι οι θρησκευτικές κατασκευές και τα σκοταδιστικά ιερατεία που αντιλαμβάνονται ότι με την διάχυση της επιστημονικά έγκυρης και κοινωνικά χρήσιμης γνώσης, προς όλα τα κύτταρα της κοινωνίας, οι στρούγκες τους θα μείνουν χωρίς ποίμνια και τότε ποιόν θα εκμεταλλεύονται πνευματικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά προσφέροντας, ως αντάλλαγμα και για το δικό τους όφελος,  παραπλανητικές υπηρεσίες ως παράλληλοι εξουσιαστικοί μηχανισμοί.

Η πείρα διδάσκει ότι το μέλλον δεν υπάρχει μέχρι να το δημιουργήσουμε και συνεπώς ο δρόμος προς το μέλλον ανοίγεται περπατώντας. Είναι, συνεπώς, ακριβώς αυτή η στιγμή που η προσπάθεια να βοηθηθεί ατομοκεντρικά μια διαταραγμένη προσωπικότητα να συνδυαστεί με την αναγκαιότητα να βοηθηθεί η οικογένεια και ο κοινωνικός περίγυρος του πάσχοντος ατόμου, κι’ ακόμα πιο πέρα να αλλάξει η φιλοσοφία δομής και λειτουργίας του κοινωνικού περιβάλλοντος, δηλαδή, το σύστημα που καταπιέζει, αλλοτριώνει και καταδυναστεύει τα άτομα για να μεγαλώσουν οι τραπεζικοί λογαριασμοί του 1%.

Το γεγονός πως κάποιες από τις αποφάσεις τεχνητής καταδυνάστευσης του 99% τις παίρνουν άτομα που ανήκουν στο ίδιο το 99% δεν πρέπει να μας αποπροσανατολίζει, γιατί αυτοί, ως δοτές και δευτερεύουσες εξουσίες ορντινάντσες, δηλαδή ως εκτελεστικά όργανα του κεφαλαίου, αποφασίζουν για λογαριασμό του, πράγμα που αποδεικνύει ότι η εξουσία αλλάζει μορφές ανά επίπεδο, φορέα, χρόνο και χώρο και φυσικά αντικρούει, ηθελημένες ή αθέλητες δεν έχει σημασία, ασάφειες και γενικεύσεις πως τάχα «εξουσία με την υποστασιακή έννοια του όρου, δεν υπάρχει»[19].  Κάποια λοιπόν στιγμή που το ‘θύμα και το ψώνιο και το σύμβολο το αιώνιο θα ξυπνήσει μονομιάς τότε θα έρθει ανάποδα ο ντουνιάς’, δηλαδή  στα ίσια του και στα καλά του.

Για τη λύση λοιπόν του γρίφου της κοινωνικής ανισότητας, δηλαδή του ποιος έχει τον τελευταίο λόγο, δηλαδή ποιος αποφασίζει, η εξουσιαζόμενη ανθρωπότητα αγωνίζεται χωρίς σταματημό με όρους διαχρονικής στρατηγικής κοινωνικής ισότητας, την οποία, με υπομονή και επιμονή, χτίζει σε πολύ αντίξοες συνθήκες, έχοντας αντιπάλους της ‘Λαιστρυγόνες, Κύκλωπες και θυμωμένους Ποσειδώνες’. Μέχρι που φτάσαμε στον 21ο αιώνα, όπου τα δεδομένα αποδείχνουν ότι η ανθρωπότητα κατάφερε να ολοκληρώσει όλες τις αναγκαίες αντικειμενικές προϋποθέσεις για έναν καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας, προϋπόθεση της κοινωνικής ελευθερίας, της καθολικής ευημερίας και της οικουμενικής ειρήνης.

Όμως, ώσπου το καινούργιο να καταφέρει να γεννηθεί,  το ίδιο πιθανή θα είναι και η ολοκλήρωση της καπιταλιστικής βαρβαρότητας σε ολοκληρωτικό φασισμό, κι’ αυτό επειδή καθυστερεί ακόμα ο κρίσιμος υποκειμενικός όρος, δηλαδή το πέρασμα της εργαζόμενης κοινωνίας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και οικουμενικό επίπεδο από τη θέση του αντικειμένου του κεφαλαίου στη θέση του υποκειμένου της ιστορίας, γεγονός που θα του επιτρέψει να καταργήσει οριστικά και συθέμελα την αιτία της ανθρώπινης τραγωδίας, την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής και μαζί της όλα τα αιτιατά των αιτιατών της, γεγονός που θα καταστήσει εφικτή την επανασυγκόλληση των κοινωνιών σε ένα ενιαίο Όλον.

Βέβαια είμαστε εκπαιδευμένοι να θεωρούμε δεδομένη και αναγκαία την εξουσία, που ταυτίζεται με την βία και τον φόβο του ‘θεού’, του ‘αρχηγού’, του κράτους, των λίγων επί των πολλών και συνολικά επί της κοινωνίας  και γι’ αυτό θεωρούμε ότι η κατάργησή της θα επιφέρει, ως δήθεν κατάργηση της ‘τάξης του νόμου και της ηθικής’, αναρχία, χάος και διάλυση της οργανωμένης κοινωνίας. Η ιστορία της ανθρωπότητας όμως είναι γεμάτη από παραδείγματα κοινωνιών που αυτοδιευθύνονταν και αυτοδιευθύνονται αποτελεσματικότερα όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται από το κοινωνικό σύνολο και όχι από εξουσιαστικές συμμορίες. Οι σύγχρονες κοινωνικές επιστήμες όλο και περισσότερο καταλήγουν στο συμπέρασμα πως η υιοθέτηση α-εξουσιαστικών, δηλαδή μη-εξουσιαστικών μοντέλων αυτοδιοίκησης, αυτοδιαχείρισης και αυτοδιεύθυνσης ενισχύουν την αυτοπεποίθηση, την συμμετοχικότητα, την αλληλέγγυα συνεργασία, την κοινωνικότητα, την συντροφικότητα, τον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ των ανθρώπων, με αποτέλεσμα όλα αυτά να ενισχύουν την ανθεκτικότητα του κοινωνικού ιστού, την καλύτερη και αποτελεσματικότερη λειτουργία των κοινωνιών.

Τελικά η αμεσοδημοκρατική οργάνωση και λειτουργία των κοινωνιών καταλήγει στην ορθολογική σχέση κοινωνίας και Φύσης, σε μια καλύτερη κοινωνική και διακοινωνική συστημικότητα που αποσκοπεί στην καθολική ευημερία, στην συναισθηματική πληρότητα των κοινωνικοποιημένων Εγώ, στην ολοκληρωμένη σχέση τους με το Εμείς και στην ενιαία ανθρωποκεντρική πρόοδο προς έναν καλύτερο κόσμο, που θα τον αποτελούν υγιείς και μη τοξικές κοινωνίες, με υγιείς και μη τοξικούς ανθρώπους. Αυτό δεν σημαίνει πως θα πάψουν να υπάρχουν άνθρωποι με προβλήματα, μόνο που ο ανθρωπολογικός τύπος θα έχει εξελιχθεί στον πολυδιάστατο άνθρωπο και ταυτόχρονα σε συμπαντική οντότητα, οπότε τα προβλήματα θα είναι διαφορετικά και σε άλλα επίπεδα και η αντιμετώπισή τους θα υπακούει στους κανόνες  του ανθρωπισμού και της κοινωνικής προόδου για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους.

Συνεπώς η κριτική συστημική σκέψη ως θεωρία, πρακτική και συστημική οικογενειακή συμβουλευτική με προοπτική την ολιστική συστημική αντιμετώπιση τέτοιας φύσης προβλημάτων, στα πλαίσια ενός λ. χ. επιστημονικού κλάδου της θεωρητικής και εφαρμοσμένης κοινωνιολογίας της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αντί του θολού ‘ψυχολογία’, θα μας επέτρεπε να οραματιζόμαστε και να αγωνιζόμαστε για ένα κόσμο της κοινωνικής ισότητας και για τον homo humanisticus universalis και με αυτήν την έννοια μπορούμε να παραφράσουμε τον Charles West Churchman που θεωρούσε  ότι ‘η συστημική προσέγγιση δεν είναι μια κακή ιδέα’ και να υπερθεματίσουμε λέγοντας πως:

‘Η συστημική προσέγγιση είναι μια πολύ καλή, κοινωνικά χρήσιμη και απελευθερωτική  ιδέα’.

_____________

https://www.blogger.com/blog/post/edit/5909381204985884097/8675813934031219761,


[1]. Περίληψη αυτού του κειμένου παρουσιάστηκε στην επιστημονική  Διαδικτυακή Διημερίδα της Συστημικής Εταιρείας Βόρειας Ελλάδας με θέμα: Ποιος έχει τον τελευταίο λόγο; Εξουσίες, Συστήματα και Σχέσεις. (27-28/11/2021).

[2] Βλέπε σχετικά στο: Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας,  εξουσίας, ανισότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017, σελ. 31-155.

[3] Για μια σε βάθος ανάλυση του εξουσιαστικού φόβου, βλέπε, Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της Παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[4] Lampos Kostas D., Toxic Institutions, Identities, Societies. An Essay on social Equality and Dignity, υπό δημοσίευση.

[5] Για μια εκτενή και σε βάθος ανάλυση της σχέσης μεταξύ εξουσίας και του φετίχ της, βλέπε, Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο, Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015, σελ. 116 κ. επ.

[6] Βλέπε σχετικά στον συλλογικό τόμο: Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.

[7] Foucault Michel, Για την υπεράσπιση της κοινωνίας, ΨΥΧΟΓΙΟΣ, Αθήνα 2002, σελ. 322 κ. επ.

[8] Όπ. π. σελ. 305.

[9] Για μιά εκτενή και σε βάθος ανάλυση αυτής της σχέσης, βλέπε, Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο, Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015.

[10] Λάμπος Κώστας, Σκέψεις για μια οικονομία της κοινωνικής ισότητας και της ελευθερίας, στο: Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.

[11] Greider William, Μανιακός καπιταλισμός. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ, Αθήνα 1999.

[12] Βλέπε Λάμπος Κώστας, Η οικονομική Θεωρία ως μεταφυσική εξουσιαστική ιδεολογία. Η φετιχοποίηση του κόσμου ως αλλοτρίωση, στο: Οικονομική Θεωρία. Αναζητώντας και διαπιστώνοντας. Τόμος για τον Ομότιμο Καθηγητή Οικονομικής Θεωρίας Γεώργιο Χατζηκωνσταντίνου, ΤΖΙΟΛΑΣ, Θεσσαλονίκη 2021, σελ. 79-114.

[13] Για μια εκτενή και σε βάθος αναφορά στο θέμα, βλέπε, Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το Υδρογόνο;. Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013, σελ. 33 κ. επ.

[14] Βλέπε εξαιρετικές αναλύσεις στον συλλογικό τόμο: Κοινωνίες μοιράσματος, ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, Αθήνα 2009.

[15] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Αταξική Δημοκρατία και Οικουμενικός Ουμανισμός, στον συλλογικό τόμο: Η Άμεση Δημοκρατία στον 21ο αιώνα. Αναζητώντας την ουσία πέρα από ιδεολογίες και μύθους, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.

[16] Lampos Kostas, Social in/Equality and classless Humanism. An Assay on political Philosophy of Praxis, On Time Books, London 2021.

[17] Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

[18] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και αταξική κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.

[19] Φουκό Μισέλ., Η μικροφυσική της εξουσίας, Αθήνα 1991, Εκδόσεις Ύψιλον, σελ. 136.

Ο “Φαντομάς του Βελιγραδίου”, ο αστικός θρύλος των 70ς που έγινε ταινία

Ο “Φαντομάς του Βελιγραδίου” (Beogradski Phantom)

Ένας αστικός θρύλος των ’70ς που έγινε κινηματογραφική ταινία


Ο «Φαντομάς του Βελιγραδίου» είναι ένας αστικός μύθος για έναν νεαρό που έκλεψε μια λευκή Porsche 911 f Targu, και επί νύχτες έκανε τρελές κούρσες στο κέντρο της πόλης, αψηφώντας την αστυνομία, για τη χαρά πολλών πολιτών που τον επευφημούσαν. Κατά τη διάρκεια ενός αυστηρού καθεστώτος, αυτό το αξιοθέατο ήταν ένα σημαντικό περιστατικό και οι αρχές έσπευσαν να απομακρύνουν τον «φαντομά» προτού ο Πρόεδρος Τίτο (Josip Broz Tito) επιστρέψει στη χώρα από μια σύνοδο κορυφής των αδέσμευτων στην Αβάνα.

Το παρατσούκλι «Φαντομάς” (Phantom) πιθανότατα δημιουργήθηκε, επειδή κανείς δεν ήξερε ποιος ήταν ο άνδρας, γιατί το έκανε αυτό και επειδή η αστυνομία δεν κατάφερε να τον πιάσει.


Όλα αυτά συνέβησαν το 1979, όταν ο Τίτο βρισκόταν στην Κούβα. Η κοινωνική ζωή στο Βελιγράδι ήταν κάπως βαρετή και όλα επιφανειακά φαινόταν τακτοποιημένα, αν και υπέβοσκε μια λαϊκή δυσαρέσκεια. Ο νεαρός ήταν αντίθετος με αυτό το σύστημα. Ήταν γνωστό, εξαιτίας των τηλεφωνημάτων του στο ραδιόφωνο, πότε ακριβώς θα έτρεχε ο Φαντομάς στο κέντρο της πόλης και ο κόσμος μαζευόταν κάθε βράδυ την ίδια ώρα και περίμενε να δει αυτόν τον ζωντανό μύθο. Κάθε βράδυ μετά τις δέκα, έπαιζε το ίδιο έργο. Με ιλιγγιώδη ταχύτητα, οδηγούσε μέσα από τις λεωφόρους μέχρι τη Σλάβια (Slavija), όπου έκανε τρεις γύρους, και μετά από μερικές στροφές κάτω από το μπράτσο του, εξαφανιζόταν μυστηριωδώς μέσα στη νύχτα. Έτρεχε τόσο γρήγορα που δεν προλάβαιναν να τον φωτογραφίσουν κι έτσι να τον αναγνωρίσουν…

Αυτή είναι η μόνη φωτογραφία στην οποία απαθανατίστηκε ο Φανατομάς. Την τράβηξε ο Ilija Bogdanović, αλλά δεν δημοσίευσε τη φωτογραφία για να προστατεύσει τον Vlado Vasiljević από την αστυνομία.


Επί δεκαπέντε μέρες, έκανε «επιδρομές» στους δρόμους της πόλης με την «δανεισμένη» Porsche του, καθώς κάποιοι πίστευαν ότι την είχε ο Γκόραν Μπρέγκοβιτς. Ωστόσο, το αυτοκίνητο ήταν ιδιοκτησία του τενίστα Ivko Plećević. Έπαιζε με την αστυνομία «σαν τον σκύλο και τη γάτα» κάθε μέρα. Μάλιστα Είπαν ότι είχε εκδοθεί εντολή να συλληφθεί ο Φαντομάς, ζωντανός ή νεκρός, επειγόντως. 

Βγαίνοντας τηλεφωνικά στο ραδιόφωνο προκάλεσε ανοιχτά την αστυνομία, αν μπορεί να τον πιάσει -κάτι που ήταν η πρώτη αντιπολιτευτική πράξη στη μεταπολεμική Γιουγκοσλαβία. Η αστυνομία έστησε δύο λεωφορεία και έκλεισε τον δρόμο, όπου τον παγίδευσαν. Ο νεαρός προσπάθησε να περάσει ένα από τα λεωφορεία, αλλά δεν τα κατάφερε. Τη στιγμή που οι αστυνομικοί προσπάθησαν να τον συλλάβουν, μεγάλος αριθμός θαυμαστών του Φαντομά έτρεξε και τους εμπόδισε να το πράξουν και έτσι κατάφερε να διαφύγει…


Τελικά, έπειτα από τρελή καταδίωξη, έπεσε με την πόρσε πάνω σε ένα λεωφορείο που έβαλε η αστυνομία για να τον σταματήσει, τράκαρε και συνελήφθη. Το όνομά του Βλάντα Βασίλιεβιτς (Vlada Vasiljević), που είχε δύο παρατσούκλια μεταξύ των φίλων του – «Vasa Opel», επειδή του άρεσε να «δανείζεται» Opel, και «Vasa Ključ», επειδή δεν υπήρχε αυτοκίνητο που να μην μπορούσε να ξεκλειδώσει και να ξεκινήσει χωρίς κλειδί. Το δικαστήριο τον καταδίκασε σε φυλάκιση δύο ετών και έξι μηνών για «κατάσχεση» δύο αυτοκινήτων και για κίνδυνο για την ασφάλεια της κυκλοφορίας. Συμπεριφερόταν αξιοπρεπώς στη φυλακή, σεβόταν τους κανόνες και τον σέβονταν οι εγκληματίες, αν και στην ουσία δεν ήταν ένας από αυτούς.

φάντασμα1

Μια μέρα, μετά την επίσκεψη της αδερφής του, ο Vlada Vasiljevic δραπέτευσε από το παράθυρο της φυλακης. Επέστρεψε τρεις μέρες αργότερα οικειοθελώς και τον έβαλαν γι’ αυτόν τον λόγο τριάντα μέρες στην απομόνωση.

Όταν αποφυλακίστηκε συνέχισε την έντονη ζωή και τελικά σκοτώθηκε οδηγώντας έναν παλιό Lada, που ξέφυγε λόγω ταχύτητας από τον δρόμο, πηγαίνοντας για το Ποζάρεβατς.  Σκοτώθηκε σε τροχαίο ατύχημα κάτω από πολύ μυστηριώδεις συνθήκες. Ήταν 32 ετών και ο αστυνομικός του φάκελος δεν βρέθηκε ποτέ...

Το 2009 κυκλοφόρησε τη ταινία ‘Ο Φαντομάς του Βελιγραδίου” (Belgrade Phantom) που είναι ιστορική, δράμα, θρίλερ, και ντοκιμαντέρ ταυτόχρονα, σε σκηνοθεσία του Jovan B. Todorović. Αυτή η ταινία συνδυάζει αρχειακό τηλεοπτικό υλικό, και τρέχουσες συνεντεύξεις με μάρτυρες και συμμετέχοντες των εκδηλώσεων από το 1979, καθώς και σκηνές δράσης.

Αυτή είναι μια αληθινή ιστορία για ένα πραγματικό urdan legend του Βελιγραδίου. Ο θρύλος του Φάντασμα του Βελιγραδίου γεννήθηκε ένα ανοιξιάτικο βράδυ όταν έκλεψε μια Porsche «Targa 911 F» από τον τενίστα Ivko Plećević. Έκτοτε, κάθε βράδυ μετά τις 22:00, μπροστά σε χιλιάδες Βελιγραδέζοι, έπαιζε το ίδιο έργο. Με μεγάλη ταχύτητα, οδηγούσε μέσα από τις λεωφόρους μέχρι τη Slavija, όπου έκανε τρεις γύρους και μετά από μερικές στροφές κάτω από το μπράτσο του, εξαφανιζόταν μέσα στη νύχτα. Η αστυνομία αντιλήφθηκε την οδήγησή του ως πρόκληση. Όχι χωρίς λόγο. Αυτός ο μαχητής ενάντια στο σύστημα, του οποίου η υπογραφή θα στέκεται για πάντα στην άσφαλτο του Βελιγραδίου, μπορεί να χρησιμεύσει ως οδήγηση στις νέες γενιές για το πώς να βγουν από την ανωνυμία με πονηρό τρόπο. 

Όλοι όσοι θυμούνται τα ακροβατικά του Φαντομά μέσα από αυτή την ταινία θυμήθηκαν τον περιπετειώδες και ατρόμητο χαρακτήρα του, και την επιδειξιομανία του. Για όσους δεν γνωρίζουν γι’ αυτόν, αυτή η ταινία περιέχει αυθεντικά αρχειακά πλάνα από τις θρυλικές κούρσες του. Το γεγονός ότι ο Φαντομάς επέστρεφε πάντα στον ιδιοκτήτη με γεμάτο ρεζερβουάρ, αφού «δανειζόταν» το αυτοκίνητο του άλλου, χωρίς μαλιστα γρατσουνιές, μιλάει από μόνο του για το ποιος ήταν, αφού δεν έκλεβε αλλά «δανείζοταν» το αυτοκίνητο! Όλοι θυμούνται ακόμα τα λόγια του: «Δεν ξέρω τι με τραβάει να κλέψω ένα αυτοκίνητο. Ξέρω ότι τιμωρείται και θα έχω συνέπειες, αλλά όταν είμαι στο αυτοκίνητο δεν βγαίνω».

Η ευάλωτη διώρυγα του Σουέζ και οι προσπάθειες παράκαμψής της

Η ευάλωτη διώρυγα του Σουέζ

και οι προσπάθειες παράκαμψής της

Σε αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών μετά το έμφραγμα του Ever Given

Κίνα, Ρωσία και «Polar Silk Road»

γρά΄φει ο Γιώργος Στάμκος

Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα Ευρωπαίοι αποικιοκράτες στριμώχνονταν για τον έλεγχο της κυριότερης πύλης στο ανατολικό ημισφαίριο, της Αιγύπτου, η οποία βρισκόταν σε σημαντική γεωστρατηγική θέση μεταξύ Ανατολικής Μεσογείου και Ερυθράς Θάλασσας. Η κατασκευή της διώρυγας του Σουέζ, που διανοίχτηκε το 1869 και ήταν το μεγαλύτερο κατασκευαστικό project εκείνης της εποχής, έφερε την Αίγυπτο στο επίκεντρο ενός Αγγλογαλλικού αποικιοκρατικού ανταγωνισμού στον οποίο επικράτησε τελικά η Μεγάλη Βρετανία. Οι Βρετανοί έθεσαν υπό την κυριαρχία τους την Αίγυπτο το 1882, την κατέστησαν προτεκτοράτο ως το 1922, και παρέμειναν στο Σουέζ ως το 1952 και την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Αιγύπτου.

Η ανάκτηση του ελέγχου αυτής της στρατηγικής διώρυγας από το Κάιρο αποτέλεσε μια διαδικασία που οδήγησε αρχικά σε σύγκρουση με τη Δύση και το Ισραήλ. Το Σουέζ καταστράφηκε ολοσχερώς δυο φορές στις δεκαετίες του 1960 και 1970 κατά τη διάρκεια συγκρούσεων μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ. Στη συνέχεια, μετά τον συμβιβασμό του 1979 στο Καμπ Ντέιβιντ, καθιερώθηκε το σημερινό Status Quo, με βάση το οποίο τα έσοδα από τη διέλευση των πλοίων από το Σουέζ αποτελούν τον σημαντικότερο οικονομικό πόρο της Αιγύπτου.

Ο σημαντικότερος θαλάσσιος κόμβος του πλανήτη

Σήμερα η διώρυγα του Σουέζ αποτελεί ένα από τα 8, στρατηγικής σημασίας, κομβικά σημεία στην παγκόσμια κυκλοφορία και ανταλλαγή αγαθών μέσω θαλασσών. Καθώς όμως το παγκόσμιο εμπόριο, κυρίως μεταξύ Άπω Ανατολής και Ευρώπης, έχει αναπτυχθεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες, εμφανίστηκαν και τα αδύναμα σημεία του. Η πυκνότητα της κυκλοφορίας και η συμφόρηση σε στρατηγικά σημεία, όπως το κανάλι του Σουέζ, μπορούν να οδηγήσουν σε ατυχήματα που έχουν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν την «υδάτινη λοκομοτίβα» του παγκόσμιου εμπορίου.

Αυτή ήταν και η περίπτωση του κολοσσιαίου εμπορικού πλοίου Ever Given που, από ατύχημα, μπλόκαρε πρόσφατα το κανάλι του Σουέζ. Από αυτό το κανάλι το 2020 πέρασε το 12% του συνολικού παγκόσμιου εμπορίου μέσω θαλασσίων οδών. Ενώ το Ever Given, που μετέφερε 20.000 εμπορευματοκιβώτια, χρειάστηκε πέντε ημέρες για να απελευθερωθεί, περισσότερα από 400 πλοία κόλλησαν και στις δύο πλευρές του καναλιού, και η ζημιά από αυτό το ολιγοήμερο «κυκλοφοριακό έμφραγμα» εκτιμήθηκε στα 9,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Θαλάσσια περάσματα και ατυχήματα

Αυτό το ατύχημα στο πέρασμα νότια προς τον Ινδικό Ωκεανό και την Άπω Ανατολή και βόρεια προς την Μεσόγειο, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ αποτελεί σαφή προειδοποίηση για την ευπάθεια του διεθνούς εμπορίου και τις μακρές, περίπλοκες αλυσίδες εφοδιασμού του. Το κανάλι του Σουέζ, όπως προαναφέραμε, είναι ένα από τα 8 κρίσιμα θαλάσσια περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο. Τα πιο σημαντικά είναι το Στενό της Μάλακας στη Νοτιοανατολική Ασία, το κανάλι του Παναμά στη Λατινική Αμερική, το κανάλι του Σουέζ, τα τουρκικά Στενά (Βόσπορος και Δαρδανέλια), και το Bab el Mandeb μεταξύ της αραβικής χερσονήσου και του Κέρατος της Αφρικής.

Από το 2013 ως σήμερα τα τουρκικά Στενά έχουν μπλοκαριστεί έξι φορές. Το κανάλι του Σουέζ υπέστη οκτώ «εμφράγματα» από το 2010. Τουλάχιστον τέσσερα πλοία στο κανάλι του Σουέζ έχουν καταστραφεί από ισχυρούς ανέμους και καταιγίδες, που αποτελεί και τη συχνότερη αιτία για το μπλοκάρισμα πλοίων. Αυτές οι αναταράξεις επιλύονται συνήθως γρήγορα και χωρίς μακροχρόνια βλάβη. Ωστόσο, το παγκόσμιο εμπόριο και, έμμεσα, η διεθνής κοινότητα δεν έχει χρόνο για χάσιμο, λένε οι ειδικοί.

Τεχνολογικές εξελίξεις και ναυσιπλοΐα

Καταμεσής της πανδημίας της Covid 19, ένα ατύχημα στο κανάλι του Σουέζ θα μπορούσε να επιταχύνει τις αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία που έχουν ήδη ξεκινήσει. Οι εξελίξεις στην τεχνολογία, που σχετίζονται με την ψηφιοποίηση και τον αυτοματισμό, κάνουν τους κατασκευαστές να εξαρτώνται λιγότερο από μια μάζα ειδικευμένου εργατικού δυναμικού που μπορεί να βρεθεί μόνο σε ορισμένα μέρη του κόσμου. Η παραγωγή γίνεται όλο και πιο ευέλικτη και είναι σε θέση πλέον να εγκατασταθεί πιο κοντά στις αγορές που εξυπηρετεί.

Επίσης, από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008–2009, υπάρχει μία διαρκής μείωση της εξάρτησης της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας από την ναυσιπλοΐα, κι αυτό είναι κάτι που δεν ευχαριστεί τους Έλληνες εφοπλιστές. Μια αύξηση του παγκόσμιου συνολικού ΑΕΠ κατά 1% οδηγεί τώρα σε αύξηση του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου κατά λιγότερο από 1%. Τα γεγονότα στο κανάλι του Σουέζ έχουν επίσης αναζωογονήσει και την εξέταση εναλλακτικών διεθνών δρομολογίων. Αυτές είναι θαλάσσιες και χερσαίες.

Επιστροφή στο ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας;

Προς το παρόν η μόνη πραγματική εναλλακτική λύση στη διέλευση μέσω του καναλιού του Σουέζ είναι ένα ταξίδι γύρω από το ακρωτήριο της Καλής ελπίδας στο νότιο άκρο της Αφρικής. Όμως αυτή η διαδρομή έχει μήκος περίπου 10.000 χιλιόμετρα, πράγμα που σημαίνει ότι θα επεκτείνει το ταξίδι κατά μία ή δύο εβδομάδες, θα αυξήσει την κατανάλωση καυσίμου και θα αυξήσει το κόστος αποστολής κατά τουλάχιστον 300.000 δολάρια.

Το ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας είναι επίσης ένα δυνητικά πιο επικίνδυνο ταξίδι. Η πειρατεία αποτελεί ιδιαίτερη ανησυχία για τους εμπόρους πλοίων τα τελευταία χρόνια, πρώτα στα ανοικτά των ακτών της Σομαλίας και πιο πρόσφατα στον Κόλπο της Γουινέας, στις ατλαντικές ακτές της κεντρικής Αφρικής. Αντιμέτωποι με τέτοιες δυσκολίες οι εταιρείες ναυτιλίας και φορτίου θα αναζητήσουν αναπόφευκτα φθηνότερες, λιγότερο επικίνδυνες και πιο αποτελεσματικές διαδρομές. Ειδικά όταν αναδύονται νέες δυνατότητες λόγω και της Κλιματικής Αλλαγής.

BaseMap_2012_01

Ο βόρειος αρκτικός διάδρομος

Υπάρχει η ρωσική βόρεια θαλάσσια διαδρομή μέσω της Αρκτικής, και μέσω της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Ρωσίας, που επιτρέπει τη θαλάσσια σύνδεση από το ένα άκρο της Ευρασίας στο άλλο. Το ταξίδι από το Μούρμανσκ στην Ιαπωνία, διαμέσου του Αρκτικού Ωκεανού, είναι 8.770 μίλια και 12.840 μίλια μέσω του καναλιού του Σουέζ. Αυτό είναι και το βασικό επιχείρημα της Ρωσίας, η οποία επενδύει πολύ σε υποδομές και πλοία των οποίων τα κύτη διαπερνούν τον πάγο.

Λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ο πάγος της Αρκτικής λιώνει ταχύτερα. Τον Φεβρουάριο του 2021, ένα ρωσικό πλοίο μεταφοράς φυσικού αερίου, με τη μερική βοήθεια ενός παγοθραυστικού, διέσχισε αυτή τη διαδρομή στην καρδιά του χειμώνα, κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ ως τώρα. Ρώσοι αξιωματούχοι διαβεβαιώνουν την απρόσκοπτη κίνηση για εννέα έως δέκα μήνες το χρόνο μέσω αυτής της θαλάσσιας διαδρομής.

«Polar Silk Road»

Η Κίνα ενδιαφέρεται επίσης για τον αρκτικό βορρά, και υπόσχεται να δημιουργήσει έναν «Polar Silk Road». Το άνοιγμα των συναλλαγών μέσω αυτής της, προηγουμένως κλειστής, περιοχής θα επιταχύνει και τους χρόνους παράδοσης των εμπορευμάτων. Έτσι, ένας «στρατηγικός ανταγωνισμός» για την περιοχή της Αρκτικής στο σύνολό της βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με κύριους παίκτες τη Ρωσία, την Κίνα, τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Belt and Road: τρένα αντί για πλοία;

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Belt and Road, η Κίνα έχει επενδύσει προσπάθεια και πόρους για την κατασκευή πολλών σιδηροδρομικών γραμμών προς την Ευρώπη. Τα νέα εμπορευματικά τρένα επιτρέπουν την παράδοση εμπορευμάτων απευθείας από πόλεις της Κίνας δια μέσω της Ευρασίας μέχρι το Λονδίνο και την Πορτογαλία.

Υπάρχουν δύο κύριες σιδηροδρομικές αρτηρίες του σχεδίου. Η μία, που φτάνει στην Ευρώπη μέσω της Ρωσίας και διακλαδίζεται σε μεμονωμένες χώρες, και η άλλη που διασχίζει το Καζακστάν, περνά μέσω πορθμείου την Κασπία Θάλασσα κι από εκεί περνά μέσω της Τουρκίας, εκτείνεται στα Βαλκάνια και καταλήγει στην Πράγα. Αυτές οι διαδρομές έχουν μειώσει δραστικά τον χρόνο παράδοσης των εμπορευμάτων σε ολόκληρη την ήπειρο.

Έπειτα από αρκετά χρόνια δυναμικής ανάπτυξης, το Πεκίνο δήλωσε ότι το 2020, ως αποτέλεσμα και της Covid 19, πάνω από 12.000 εμπορευματικά τρένα, που είναι ρεκόρ, μετέφεραν εμπορευματοκιβώτια μεταξύ Κίνας και Ευρώπης. Κατά μέσο όρο, 100 εμπορευματοκιβώτια ανά τρένο αθροίζουν 1,2 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια ετησίως.

Ο διάδρομος βορρά-νότου

Το Ιράν, η Ινδία και η Ρωσία εργάζονται για δύο δεκαετίες στον διάδρομο μεταφορών Βορρά-Νότου (INSTC), ο οποίος θα συνδυάζει θαλάσσιες και σιδηροδρομικές διαδρομές κατά μήκος 7.200 χιλιομέτρων, συνδέοντας τον Ινδικό Ωκεανό μέσω του Ιράν, με τη Ρωσία και την Ευρώπη. Για πολλά χρόνια, υπήρχε η ιδέα ενός μεσογειακού διαδρόμου που θα συνδέει το Ισραήλ σιδηροδρομικώς με την Ιορδανία και τη Σαουδική Αραβία και θα τρέχει παράλληλα με το κανάλι του Σουέζ. Υπάρχουν επίσης και πρόσφατα σχέδια για την σιδηροδρομική σύνδεση των μεσογειακών λιμανιών του Ισραήλ με εκείνα του Περσικού Κόλπου μέσω της Σαουδικής Αραβίας.

Κι όμως το Σουέζ παραμένει αναντικατάστατο

Ωστόσο οι ειδικοί επιμένουν ότι η διεθνής οικονομία πρέπει ακόμη να βασίζεται στο κανάλι του Σουέζ και στα τεράστια πλοία, όπως το Ever Given. Συγκεκριμένα το Ever Given μεταφέρει 20.000 εμπορευματοκιβώτια σε ένα και μόνο ταξίδι. Έτσι, μόνο 60 ταξίδια ενός τέτοιου γιγαντιαίου πλοίου ισοδυναμούν με ένα έτος σιδηροδρομικής κυκλοφορίας μεταξύ Κίνας και Ευρώπης! Με κατά μέσο όρο 51 πλοία ημερησίως, που ταξιδεύουν μέσω του καναλιού του Σουέζ, μόλις δύο ή τρεις ημέρες θαλάσσιας κυκλοφορίας, ισοδυναμούν με ένα ολόκληρο έτος εμπορευματικών αμαξοστοιχιών μεταξύ Ευρώπης και Κίνας.

Η Κίνα, με την Belt and Road πρωτοβουλία της, και η Ρωσία, με τη Διαδρομή της Βόρειας Θάλασσας μπορεί να έχουν λάβει σοβαρά υπόψη την ανάγκη σημαντικών επενδύσεων σε υποδομές κατά μήκος βασικών παγκόσμιων εμπορικών διαδρομών μεταξύ των γειτονικών χωρών τους. Στο μεταξύ η ευπάθεια της εμπορικής ναυτιλίας απαιτεί επίσης τη συνεχή επαγρύπνηση και αποτελεσματικότητα του οικοδεσπότη του καναλιού του Σουέζ, της Αιγύπτου, η οποία αντιμετωπίζει και άλλες σοβαρές προκλήσεις.

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και αρθρογράφος, εδικός σε θέματα Βαλκανίων, Γεωπολιτικής και αποσιωποιημένης Ιστορίας.

Γιατί ο Ίλον Μασκ (Tesla) προτιμά τον Έντισον;

H Rivian και η Tesla μπορούν να προκαλούν τον ενθουσιασμό που είχε προκαλέσει και ο Τόμας Έντισον

Ο διάσημος εφευρέτης πίσω από την General Electric αποτελεί πρότυπο για τους σημερινούς επιχειρηματίες στον τομέα της τεχνολογίας

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι tesla-vs-edison-thelawofsuccesspublishing.jpg

Η Rivian, η αμερικανική εταιρεία κατασκευής ηλεκτρικών οχημάτων, εισήχθη στο χρηματιστήριο αυτή την εβδομάδα με αποτίμηση 86 δισ. δολαρίων και έχοντας μία ενδιαφέρουσα ιστορία να διηγηθεί. «Όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, είχα εμμονή με τα αυτοκίνητα», εξομολογήθηκε ο 38χρονος ιδρυτής της, Ρόμπερτ «RJ» Σκάριντζ, στο ενημερωτικό δελτίο IPO του. «Είχα καπό κάτω από το κρεβάτι μου, παρμπρίζ στη ντουλάπα μου και εξαρτήματα κινητήρα πάνω στο γραφείο μου».

Κάτι μας θυμίζει αυτό. «Έναν νέο άνδρα, ντυμένο με τον πιο απλό τρόπο που χρησιμοποιούσε… την πιο απλή γλώσσα», ήταν, όπως περιέγραψε η New York Herald, ο μεγαλύτερος επιχειρηματίας της ηλεκτρικής εποχής. Ο λόγος για τον 32χρονο Τόμας Έντισον, ο οποίος παρουσίασε την τελευταία του εφεύρεση, – τον λαμπτήρα πυρακτώσεως με νήμα άνθρακα – το 1879, στο εργαστήριό του, στο Μένλο Παρκ, στο Νιου Τζέρσεϊ.

Καθώς η αξία της Rivian ξεπέρασε αυτές της Ford και της General Motors, η General Electric (GE) ανέφερε ότι θα χωριστεί σε τρία τμήματα. Ο κολοσσός, ο οποίος ιδρύθηκε το 1892, μετά από τη συγχώνευση της Edison General Electric Company και ενός ανταγωνιστή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, παραδέχτηκε την ήττα του, αφού πάλευε, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, να ξαναβρεί την παλιά του δόξα. Αιτία θανάτου: ανία.

Όταν οι πωλήσεις οχημάτων με μπαταρίες αυξάνονται, οι εταιρείες που βασίζονται στην ηλεκτρική εφευρετικότητα πρέπει να το εκμεταλλευτούν καταλλήλως. Ωστόσο, παρόλο που η GE είναι παγκόσμιας κλάσης κατασκευαστής ανεμογεννητριών, κινητήρων αεροσκαφών και ιατρικού εξοπλισμού, με πωλήσεις 54 δισ. δολαρίων, κατά τους πρώτους εννέα μήνες του τρέχοντος έτους, δεν προκαλεί πλέον τον ενθουσιασμό που προκαλούσε κάποτε.

Η GE αποτελεούσε κάποτε μια δημοφιλή μετοχή με χαρισματικό ηγέτη τον Τζακ Γουέλς, ο οποίος κατάφερε να πείσει τους επενδυτές ότι θα διευθύνει όλες τις επιχειρήσεις, από τα μέσα ενημέρωσης μέχρι και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο. Οι επενδυτές, ενδεχομένως, «να ανυπομονούσαν για τα πιο λαμπερά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για τη GE στον τρίτο αιώνα της», δήλωσε ο Γουέλς, στην ετήσια έκθεση του 1999, καθώς η αποτίμησή της πλησίαζε στο ανώτατο όριο άνω των 480 δισ. δολαρίων. Αποχώρησε το 2001 και, για την GE, η νέμεσις ακολούθησε γρήγορα την ύβρις.

Οι σημερινοί ήρωες δεν είναι γκουρού της διοίκησης, αλλά ιδρυτές τεχνολογίας που δεν δίνουν σημασία σε όσους τους αμφισβητούν και συγκεντρώνουν δισεκατομμύρια για να ανατρέψουν πολλούς κλάδους της βιομηχανίας. «Είμαστε μια εταιρεία, που ξεκίνησε σχετικά πρόσφατα να λειτουργεί, και δεν έχουμε δημιουργήσει σημαντικά έσοδα», μπορεί κανείς να διαβάσει στο ενημερωτικό δελτίο της Rivian. Ωστόσο, έχει ένα ισχυρό όραμα και επενδυτές που θα ξοδέψουν αρκετά για τη λειτουργία της.

Ο Ίλον Μασκ ονόμασε την εταιρεία του Tesla από τον Νίκολα Τέσλα, υπάλληλο του Τόμας Έντισον, που μετατράπηκε σε αντίπαλο του στις εφευρέσεις, ένας ανταγωνισμός που κορυφώθηκε με τη συγχώνευση της General Electric. Ο Μασκ γνωρίζει πολύ καλά πώς να συνδυάζει τη τεχνολογία και τη διασημότητα: πραγματοποιώντας ψηφοφορία μεταξύ των 63 εκατομμυρίων followers του στο Twitter σχετικά με το εάν θα πουλήσει το 10% της μετοχής του στην Tesla. Η κίνησή του αυτή έκανε τις μετοχές της εταιρείας να πέσουν απότομα.

Ο Έντισον συνειδητοποίησε ότι ένας ιδρυτής θα μπορούσε να θεωρηθεί φίρμα, την εποχή των μέσων μαζικής ενημέρωση, και έδωσε σε πολλές επιχειρήσεις του το όνομά του, από την Edison Electric Light Company έως και την Edison Kinetophone Company.

Το 1877 μετέφερε τον φωνογράφο, που είχε εφεύρει σχετικά πρόσφατα, στα γραφεία της εφημερίδας, Scientific American, στη Νέα Υόρκη, τον έβαλε σε ένα γραφείο και κούρδισε τη λαβή του. «Τι κάνεις; Σου αρέσει ο φωνογράφος;» η συσκευή ρώτησε τους συντάκτες, οι οποίοι έμειναν άφωνοι και το διέδωσαν παντού.

«Η προηγμένη τεχνολογία δεν διαφέρει από τη μαγεία». Η φράση αυτή αποτελεί και τον τρίτο νόμο του συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας, Άρθουρ Κλαρκ, με τους εφευρέτες να θεωρούνται μάγοι στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο  Ράνταλ Στρος σημειώνει στο βιβλίο του Ο μάγος του Μένλο Παρκ ότι ήταν «μια εποχή όπου η εξέλιξη της τεχνολογίας ήταν ραγδαία και ακατανόητη», επομένως «ήταν διασκεδαστικό να θεωρούμε ότι ο Έντισον έχει εξαιρετικές δυνάμεις».

Ο Στιβ Τζομπς μιμήθηκε το κόλπο του φωνογράφου του Έντισον κατά την κυκλοφορία του υπολογιστή Macintosh της Apple, το 1984, με τον υπολογιστή να μιλάει στο κοινό. Γνώριζε ότι εάν προωθούσε το προϊόν με τον ίδιο ενθουσιασμό που ο Έντισον προώθησε τον φωνογράφο, η τεχνολογία θα παρέμενε κάτι το μυστηριώδες για τους καταναλωτές: ο υπολογιστής Apple-1 του 1976 που δημοπρατήθηκε για 400.000$, στην Καλιφόρνια, αυτή την εβδομάδα, ήταν ο πρώτος από μια σειρά υπολογιστών που ο Τζομπς έκανε όλο και πιο μινιμαλιστικούς και εντυπωσιακούς.

Αυτή η μαγεία ταιριάζει στην εποχή των μετοχών meme που οι επενδυτές σχηματίζουν fan club σχετικά με τις εταιρείες που τους εμπνέουν. Είναι, επίσης, αποτελεσματικότερη για τα καταναλωτικά προϊόντα: λίγοι θα ασχοληθούν με την κυκλοφορία μίας ανεμογεννήτριας ή ιατρικής μηχανής απεικόνισης. Ανεξάρτητα από το πόσο καινοτόμος είναι μια τεχνολογία, δεν προσελκύει το ίδιο ενδιαφέρον αν βρίσκεται «κρυμμένη» σε ένα εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας με όταν μπορεί να πουληθεί σε όλους.

Τα προϊόντα GE, από λαμπτήρες μέχρι και συσκευές, υπήρχαν σε πολλά σπίτια, αλλά αντιμετώπιζαν την απειλή του ασιατικού ανταγωνισμού. Ο Γουέλς, όμως, μετέτρεψε την εταιρεία με τα προϊόντα αυτά σε κολοσσό και μας «διδάσκει» τον τρόπο που έκανε management.

Η προσέγγιση του Μασκ είναι πιο απλή: κατασκευάζει ηλεκτρικά αυτοκίνητα και έχει λογαριασμό στο Twitter. Ο Σκάριντζ, ο οποίος προσπάθησε να ανταγωνιστεί την Tesla, πριν η δραστηριότητα της επιχείρησής του επικεντρωθεί στα φορτηγά, πήρε το μάθημά του. Οι επενδυτές λατρεύουν, γενικά, το αφήγημα ενός ταπεινού εφευρέτη που ξεπερνά τις αντίξοες συνθήκες και, εν τέλει, καταφέρνει να κατασκευάσει μία μαγική συσκευή.

Ωστόσο, ο ενθουσιασμός δίνει, τελικά, τη θέση του στην ανία. Το περίεργο με την GE είναι ότι χρειάστηκε περισσότερο από ένας αιώνας για να βαρεθούν οι επενδυτές. Η Rivian και η Tesla ευελπιστούν ότι θα καταφέρουν να διατηρήσουν τον ενθουσιασμό των επενδυτών για τόσο καιρό.

Πηγή: FT

Τέσλα Vs Έντισον

AC / DC

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

(Νέα Κυκλοφορία από τις εκδόσεις The Law of Success Publishing)

Genex: Αστικός φάρος από μπετόν στο Βελιγράδι

Είναι πολιτιστικό μνημείο;

Πύργος Genex

Αστικός φάρος από μπετόν στο Βελιγράδι

Είναι πολιτιστικό μνημείο;

Το οικιστικό και επιχειρηματικό κέντρο «Genex», ένα αριστούργημα του αρχιτέκτονα Μιχαηλο Μίτροβιτς (Mihajlo Mitrovic) στο Block 33 του Νέου Βελιγραδίου, η κυβέρνηση της Σερβίας το έχει συμπεριλάβει στο μητρώο πολιτιστικών αγαθών.

γράφει η Daliborka Mučibabić

Όταν ο Mihajlo Mitrović, ένας αρχιτέκτονας, κέρδισε τον διαγωνισμό για την κατασκευή ενός κτιρίου 12 ορόφων και μιας τοπικής κοινότητας στην “Οδό Λαϊκών Ηρώων” (Ulica narodnih heroja) στα τέλη της δεκαετίας του 1960, εγκατέλειψε το κτίριο και πρότεινε να ανεγερθούν δύο πύργοι στον ίδιο χώρο. που θα ήταν αναγνωρίσιμοι στο Βελιγράδι. Παρά τις πολυάριθμες διαφωνίες, κατάφερε, χάρη στον δικό του αγώνα, να επιμείνει στην υλοποίηση του έργου του. Sτη συνέχεια η πρωτεύουσα της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας (SFRJ) και των Βαλκανίων, απέκτησε το ψηλότερο κτίριο από σκυρόδεμα.  Τα θεμέλια της Δυτικής Πύλης του Βελιγραδίου, δηλαδή του πύργου «Genex», μπήκαν το 1971.

– “Δεν συμφώνησα με την ιδέα ότι το 12όροφο κτίριο θα έπρεπε να είναι μισό επαγγελματικό, μισό οικιστικό, όπως ορίστηκε από τον διαγωνισμό. Στο ίδιο σημείο έφτιαξα αυθαίρετα δύο κτίρια, οικιστικά και επαγγελματικά, τα οποία συνδέονται στην κορυφή. Εξήγησα τις ιδέες μου στις επιτροπές σχεδιασμού για πολύ καιρό, πίστευα ότι ήταν μια καλή λύση και ότι αυτά τα σπίτια θα ήταν ένα αναγνωρίσιμο σημάδι του Βελιγραδίου, όπως είναι εδώ και δεκαετίες. Σε εκείνο το μεγάλο κυνηγητό εναντίον μου, είχα την υποστήριξη του Stojan Maksimović, του αρχιτέκτονα και σχεδιαστή του Sava Center.  Ακόμη και ο σκιτσογράφος των «Πολίτικα», Ίβο Κουσάνιτς, δημοσίευσε μια καρικατούρα, ένα σχέδιο κτιρίων και κρέμασε από κάτω τους το κείμενο: «Πότε κρεμάστηκαν;  Για τον σχεδιαστή «- αυτό είπε ο αρχιτέκτονας Μίτροβιτς στην εφημερίδα «Politika» πριν από οκτώ χρόνια.

Και σήμερα, το αριστούργημα του, ξεχωρίζει από εκατοντάδες κατασκευασμένα κτίρια του Νέου Βείγραδίου. Το οικιστικό και επιχειρηματικό κέντρο «Genex» μπήκε στην οικογένεια των πολιτιστικών αγαθών – πριν από δύο ημέρες, η κυβέρνηση της Σερβίας κήρυξε αυτό το κτίριο στο τετράγωνο 33 του Νέου Βελιγραδίου πολιτιστικό μνημείο. Ο Μίτροβιτς δεν το έζησε αυτό. Πέθανε σε ηλικία 97 ετών, τον Δεκέμβριο του 2018, και εκτός από το ότι έμεινε ικανοποιημένος με μια τέτοια απόφαση και ένα ακόμη «βραβείο» για αυτό το κτίριο, τώρα θα ήταν χρήσιμο να ακούσουμε τι λέει για την απώλεια του αγώνας ύψους σε ανταγωνισμό από νέους ουρανοξύστες που «σπέρνονται» σχεδόν όπως τους έρχεται στο μυαλό.

Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, ο πύργος του Μίτροβιτς κατείχε το ρεκόρ σε ύψος (117 μέτρα), σε πολλούς δεν άρεσε ποτέ και ήταν στο εξώφυλλο του καταλόγου της έκθεσης «Towards a konkret utopia: Architecture in Yugoslavia from 1948 to 1980», που πραγματοποιήθηκε από τον Ιούλιο του 2018 έως τον Ιανουάριο 2019, στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης MOMA στη Νέα Υόρκη.

Το κτίριο αποτελείται από δύο πύργους, σκελετικές κατασκευές από οπλισμένο σκυρόδεμα που χωρίζονται λειτουργικά σε ένα κατοικημένο κτίριο 30 ορόφων και σε ένα επιχειρηματικό κτίριο 26 ορόφων – που συνδέονται στο σύνολό τους με μια δομή σε σχήμα γέφυρας στο ύψος του εικοστού έκτου ορόφου. Οι προσόψεις είναι κατασκευασμένες από φυσικό σκυρόδεμα. Κάθε πύργος έχει δύο σκάλες, οι οποίες είναι «κρυμμένες» σε τσιμεντένιες πλευρικά τοποθετημένες κάθετες κυκλικής βάσης.

– Όσον αφορά τον σχεδιασμό, η καινοτομία αντικατοπτρίζεται κυρίως στην εμφάνιση μιας ροτόντας με κινητό πάτωμα, στην κορυφή του διοικητικού πύργου που προορίζεται για ένα εστιατόριο-παρατηρητήριο, το πρώτο του είδους του στην Ευρώπη (το εστιατόριο δεν ξεκίνησε ποτέ) . Το μνημειακό κτίριο ανεγέρθηκε στην είσοδο της πρωτεύουσας από την κατεύθυνση του αεροδρομίου του Βελιγραδίου, ως αστικός «φάρος» και το πιο εντυπωσιακό μοτίβο του Νέου Βελιγραδίου, αλλά και οπτικό ορόσημο ολόκληρης της πόλης.

Γνωστή και ως «Δυτική Πύλη», την εποχή της κατασκευής της ήταν το ψηλότερο κτίριο στα Βαλκάνια. Χαρακτηρίζεται από την απλότητα της λύσης και την αναλογική τάξη του διπλού αμαξώματος που προεξέχει από την κυλινδρική ανωδομή της οροφής για την υποδοχή του εστιατορίου με έναν μηχανισμό που επέτρεπε την περιστροφή του γύρω από τον κεντρικό άξονα. Ένας συνδυασμός γιγαντιαίων μορφών βάθρου και ενός εκκεντρικού μοτίβου στην κορυφή, αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη και τολμηρή αρχιτεκτονική δημιουργία. Μια ιδιαίτερα πρωτότυπη λεπτομέρεια της σύγχρονης αρχιτεκτονικής είναι η ζωγραφική των προσόψεων. Ο ζωγράφος Lazar Vujaklija έκανε τοιχογραφίες στις τσιμεντένιες προσόψεις του ισογείου του κτιρίου το 1979 – δήλωσε το Ινστιτούτο για την Προστασία των Πολιτιστικών Μνημείων του Βελιγραδίου, με πρόταση του οποίου η κυβέρνηση συμπεριέλαβε τον πύργο «Genex» στο μητρώο πολιτιστικών αγαθών.

Αυτό σημαίνει ότι οι ένοικοι, αλλά και οι ιδιοκτήτες, δηλαδή οι μελλοντικοί χρήστες του κάτω επαγγελματικού κτιρίου, που είναι άδειο εδώ και χρόνια, δεν θα μπορούν να αλλάξουν την εξωτερική όψη του κτιρίου, να το αναβαθμίσουν ή να το βάψουν. Οι διαφημιστικές πινακίδες που τυλίγονται γύρω από τον κάτω πύργο για χρόνια θα μπορούν να σταθούν εκεί μέχρι να επιτευχθεί ο σκοπός εκείνου του κτιρίου που ανήκε στην εταιρεία «Genex».

– Ο αρχιτέκτονας Μίτροβιτς συμφώνησε ότι μπορούν να τοποθετηθούν πινακίδες και διαφημίσεις στο έργο του, στο κάτω κτίριο, μέχρι να αποφασιστεί η τύχη του κτιρίου της επιχείρησης – λένε στο Ινστιτούτο Προστασίας Πολιτιστικών Μνημείων του Βείγραδίου.

Σημείωση Γ. Στάμκου: Με ύψος 117 μέτρα ο πύργος Genex, η κατασκευή του οποίου ολοκληρώθηκε το 1979, αποτελεί ένα από τα εμβληματικά κτίρια του Βελιγραδίου της εποχής της Γιουγκοσλαβίας (SFRJ) και χαρακτηριστικό δείγμα της λεγόμενης “μπρουταλιστικης αρχιτεκτονικής”, όπως και πολλά άλλα κτίρια στο Νέο Βελιγράδι. Είναι ένα από τα αγαπημένα μου κτίρια στο μεταπολεμικό Βελιγράδι, δίπλα στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Usce και το Παλάτι της Σερβίας. Εξαιρετικά κομψό και στυλιζαρισμένο, παρότι δείγμα της λεγόμενης «βάναυσης αρχιτεκτονικής». Είναι ταυτόχρονα κι ένα ξεχωριστό σοσιαλρεαλιστικό μνημειο. Προσωπικά λατρεύω αυτόν τον πύργο, που για μένα συμβολίζει το Βελιγράδι ενός Ρετρό Φουτουρισμού, που χάθηκε…

ΥΔΡΟΝΟ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ* Το μετέωρο βήμα του ΟΗΕ στη Γλασκώβη

Το μετέωρο βήμα του ΟΗΕ στη Γλασκώβη

ΥΔΡΟΝΟ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ*

Ένας καινούργιος και καλύτερος κόσμος γεννιέται

(Ανάλυση της σχέσης ανάμεσα στο οικονομικοκοινωνικό και στο ενεργειακό σύστημα)

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

«Ο ενεργειακός ιμπεριαλισμός των Η.Π.Α. οδηγεί ήδη σε επεκτατικούς πολέμους, που θα μπορούσαν να γίνουν στην κυριολεξία παγκόσμιοι, καθώς η Ουάσιγκτον προσπαθεί να διασφαλίσει την υπάρχουσα καπιταλιστική οικονομία και τη δική της παγκόσμια  ηγεμονία».

John Bellamy Foster

lampos2á.indd

Εισαγωγή.

Οι ηγέτες των 20 οικονομικά ισχυρότερων χωρών του πλανήτη, πιστοί υπηρέτες του μεγάλου κεφαλαίου, γύρισαν χθες, (30.11.2021) στη Ρώμη, την πλάτη στην εφιαλτική πραγματικότητα της καπιταλιστικής βαρβαρότητας και με την αδράνειά τους υπέγραψαν, για 30 αργύρια, την καταδίκη του πολιτισμού και του πλανήτη. Σήμερα άρχισε στη Γλασκώβη η Διάσκεψη του οργανισμού Ενωμένων Εθνών για την κλιματική κρίση, την οποία κατ’ ευφημισμόν την αποκαλούν ‘αλλαγή’, από την οποία απουσιάζουν κάποιοι από τους μεγάλους ρυπαντές, ενώ συμμετέχουν κάποιοι άλλοι μεγάλοι ρυπαντές που θα τους εκπροσωπήσουν, ενώ η εργαζόμενη ανθρωπότητα, ζώντας μέσα στις ψευδαισθήσεις της, περιμένει με κομμένη την ανάσα την σωτηρία της και την σωτηρία του πλανήτη από εκείνους που συνειδητά προκαλούν την καταστροφή τους.

Οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, που εδώ και πολλές δεκαετίες οραματίζονται μια Οικονομία του Υδρογόνου ως βήμα προς μια Οικονομία της Κοινωνικής Ισότητας, οφείλουν να αναδειχθούν σε υποκείμενο της ιστορίας, να καταργήσουν τον ανορθολογικό, χαοτικό, απάνθρωπο και καταστροφικό καπιταλισμό και να αποτρέψουν ‘το τέλος της ιστορίας’, όπως το προγραμματίζει ο σκληρός πυρήνας του πολυκέφαλου ηγεμονικού κεφαλαίου.

Οι επιστήμες και οι σύγχρονες τεχνολογίες έχουν δημιουργήσει όλες τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να περάσει η ανθρωπότητα σε μια νέα μορφή άφθονης, φτηνής, καθαρής, ασφαλούς και αποκεντρωμένης ενέργειας με την συνδυασμένη παραγωγή ηλεκτρισμού από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας με καύσιμη ύλη το ανεξάντλητο στη Φύση Υδρογόνο.

Με το αποκεντρωμένο υδρογονοενεργειακό σύστημα γίνονται περιττά τα ορυκτά καύσιμα για τον έλεγχο των οποίων γίνονται όλοι οι πόλεμοι, εξασφαλίζεται η ενεργειακή ανεξαρτησία και η ενεργειακή ισότητα, προϋπόθεση ικανή και αναγκαία για την οικονομική και κοινωνική ισότητα, προϋπόθεση για το ξεπέρασμα της καπιταλιστικής βαρβαρότητας.

Οι συνομιλίες στη Γλασκώβη γίνονται από τους εκπροσώπους της οικονομικής Ελίτ που αριθμεί το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού. Είναι καιρός να μιλήσει και το 99%, πριν να είναι πολύ αργά.

*

Η ενέργεια με βάση το κάρβουνο έφερε την πρώτη βιομηχανική επανάσταση και θεμελίωσε τον καπιταλισμό. Η ενέργεια με βάση το πετρέλαιο έφερε τη δεύτερη βιομηχανική επανάσταση και ολοκλήρωσε τον καπιταλισμό. Η πυρηνική ενέργεια επισφράγισε την παρακμή του καπιταλισμού και την ανικανότητά του να ανταποκριθεί στα προβλήματα της ανθρωπότητας με αποτέλεσμα την νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου και την ηγεμονία του αμερικανισμού που οδηγούν στην καπιταλιστική βαρβαρότητα. Η ενέργεια με βάση το υδρογόνο μπορεί, στον 21ο αιώνα, να απαλλάξει την ανθρωπότητα από τα πανάκριβα και καταστροφικά ορυκτά καύσιμα και να απελευθερώσει την ανθρωπότητα από την καπιταλιστική βαρβαρότητα.

1. Γεωπολιτική, ενεργειακό σύστημα και διεθνής καταμερισμός της εργασίας

   Οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί, κατά συνέπεια και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, εδώ και πέντε γενιές, γράφει ο Jeremy Rifkin, υπήρξαν σε μεγάλο βαθμό συνώνυμοι των πολιτικών για το πετρέλαιο. «Εκείνες οι χώρες, εταιρείες και λαοί που πέτυχαν να ελέγξουν τη ροή του πετρελαίου απόλαυσαν επίπεδα ευημερίας που δεν έχουν προηγούμενο, ενώ εκείνοι που δεν κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν ευνοϊκή πρόσβαση στην πλουτοπαραγωγική πηγή αυτού που οι γεωλόγοι ονόμασαν ‘μαύρο χρυσό’ διολίσθησαν ακόμα περισσότερο στη φτώχεια και αποτέλεσαν αντικείμενο όλο και εντονότερης εκμετάλλευσης και περιθωριοποίησης»[1].

  Η περιορισμένη γεωγραφικά ύπαρξη και ο έλεγχος των ορυκτών καυσίμων σε συνάρτηση με την καθοριστική σημασία τους για την ανάπτυξη του καπιταλισμού, συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάδειξη ενός συγκεντρωτικού ενεργειακού συστήματος που ευνόησε την εμφάνιση συγκεκριμένων κέντρων οικονομικής ανάπτυξης, τα οποία και επέβαλλαν έναν αντίστοιχο στα συμφέροντά τους διεθνή καταμερισμό της εργασίας, καταδικάζοντας το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη σε ρόλο υπανάπτυκτης ενδοχώρας των αποικιοκρατικών και ιμπεριαλιστικών καπιταλιστικών μητροπόλεων[2]. Έτσι, στη βάση του ενεργειακού συγκεντρωτισμού, διαμορφώθηκαν μηχανισμοί επιβολής άνισων όρων εμπορίου, οι οποίοι με τη βοήθεια ενός επίσης κεντρικά ελεγχόμενου συγκεντρωτικού τραπεζικού συστήματος, διευκόλυναν τη μεταφορά, τη συσσώρευση και τη συγκέντρωση του παγκόσμιου πλούτου στις καπιταλιστικές μητροπόλεις και μάλιστα στα ταμεία ελάχιστων γιγαντιαίων υπερεθνικών οικονομικών ομίλων.

Η φυσική κατάληξη αυτών των αλληλοδιαπλεκόμενων συγκεντρωτικών μηχανισμών και λειτουργιών της παγκόσμιας οικονομίας ήταν το σχέδιο της βίαιης νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, η οποία αποσκοπεί στη μετατροπή του σκληρού πυρήνα της σε μια συγκεντρωτική ‘παγκόσμια κυβέρνηση’, με το προσωπείο πότε των ‘G8’ και πότε των ‘G20’, με σιδηρούς βραχίονες τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τη λεγόμενη Παγκόσμια Τράπεζα και φυσικά το ΝΑΤΟ, η οποία θα αποφασίζει για όλα, καταργώντας κάθε μορφή τοπικής και εθνικής κυριαρχίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις πολιτικές ελευθερίες, ακόμα και την ίδια την αστική δημοκρατία, επιβάλλοντας ένα σύστημα παγκόσμιου φασιστικού ολοκληρωτισμού.

εικόνα.png

   Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι, η ανθρωπότητα να βρίσκεται σήμερα εγκλωβισμένη σε ένα συγκεντρωτικό παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο οικονομίας που παράγει πλούτο για λίγους, φτώχεια και εξαθλίωση για τους πολλούς[3], ενώ συντρέχουν όλες οι αντικειμενικές προϋποθέσεις για μια οικονομία της ισότητας, της καθολικής οικονομικής ευημερίας, του ελεύθερου χρόνου, της κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης και ενός ουμανιστικού οικουμενικού πολιτισμού. Ένα συγκεντρωτικό, απάνθρωπο και καταστροφικό μοντέλο οικονομίας μπορεί να επιβάλλεται πάνω στη δοκιμαζόμενη ανθρωπότητα μόνο χάρη στο συγκεντρωτικό ρυπογόνο και κοστοβόρο, αλλά και γι’ αυτό κερδοφόρο σύστημα ελέγχου των ενεργειακών πηγών και συνεπώς της παραγωγής και διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας. Σήμερα, αρχές του 21ου αι., ζούμε ακόμα στην εποχή των ορυκτών καυσίμων, η οποία χαρακτηρίζεται από μια κάθετη και αυστηρά συγκεντρωτική δομή στην οποία «δέκα με δώδεκα, τόσο ιδιωτικοί όσο και κρατικοί, ενεργειακοί κολοσσοί υπαγορεύουν τους όρους με τους οποίους ρέει η ενέργεια σε όλον τον πλανήτη»[4].

2. Σχέσεις εξουσίας και ενεργειακής τεχνολογίας

Όμως ο σχεδιασμός και η διατήρηση αυτού του συγκεντρωτικού συστήματος παραγωγής και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας δεν υπαγορεύεται τόσο από την έλλειψη ή τη σπανιότητα των πηγών ενέργειας, και σε κάθε περίπτωση, σήμερα, δεν υπαγορεύεται από την έλλειψη της αναγκαίας επιστημονικής γνώσης και τεχνολογίας που θα μπορούσαν, και σήμερα πράγματι μπορούν, να απαλλάξουν την ανθρωπότητα από τη βρώμικη-ρυπογόνο, καταστροφική και ιδιοτελή ενεργειακή εξάρτηση. Αυτό το σύστημα συγκεντρωτικής παραγωγής και διανομής της ηλεκτρικής ενέργειας υπαγορεύεται από τα στενά ταξικά συμφέροντα των ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής όλων των αναγκαίων, για τον άνθρωπο, την κοινωνία του και την ανθρωπότητα γενικά, υλικών και άϋλων αγαθών. Είναι αυτά τα συμφέροντα που εκφράζονται ως απάνθρωπη και καταστροφική εξουσία[5], πάνω στον άνθρωπο, στην κοινωνία του και στην ανθρωπότητα, με τη μορφή της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στους ζωτικούς πόρους και τις ζωτικές αναπαραγωγικές λειτουργίες της κοινωνίας και τελικά της ζωής και του ίδιου του πλανήτη που σχεδιάζουν τα συγκεντρωτικά ενεργειακά συστήματα με τρόπο και στόχο τη διαιώνιση της εξουσίας τους[6].

   Η μελέτη του σχεδιασμού των συγκεντρωτικών ενεργειακών συστημάτων αποκαλύπτει πως «τα συστατικά μέρη των τεχνολογικών συστημάτων είναι τεχνουργήματα κοινωνιολογικά δομημένα. Τα άτομα που σχεδιάζουν συστήματα παραγωγής ηλεκτροφωτισμού και ενέργειας, εφευρίσκουν και αναπτύσσουν όχι μόνο γεννήτριες και γραμμές μεταφοράς, αλλά επίσης τέτοιου είδους μορφές οργανώσεων όπως βιομηχανίες παραγωγής ηλεκτρισμού και κεφαλαιουχικές εταιρίες κοινής εκμετάλλευσης»[7]. Αν για οποιοδήποτε τυχαίο ή συνειδητό και προγραμματισμένο λόγο αλλάξουν τα ‘κοινωνιολογικά’ δεδομένα, όπως λ.χ. ο συσχετισμός των κοινωνικών δυνάμεων, και η κοινωνία αποφασίσει να αλλάξει κάποιο ’τεχνούργημα’ του συστήματος ή/ και θελήσει να απομακρύνει ένα συστατικό μέρος από το σύστημα, τότε «τα χαρακτηριστικά του θα αλλάξουν και θα αλλάξουν αναλόγως τα χαρακτηριστικά  και των άλλων τεχνουργημάτων μέσα στο σύστημα. Σε ένα σύστημα παραγωγής ηλεκτροφωτισμού και ενέργειας, για παράδειγμα, μια αλλαγή στην αντίσταση ή στο φορτίο στο σύστημα, θα επιφέρει σημαντικές αλλαγές στα συστατικά μέρη μεταβίβασης, διανομής και παραγωγής»[8]. Αν στη θέση του τεχνολογικού συστήματος συγκεντρωτικής παραγωγής και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας βάλουμε το οικονομικοκοινωνικό σύστημα παραγωγής και υποθέσουμε πως τον ρόλο της σχεδιάστριας άρχουσας εκμεταλλευτικής τάξης, η κοινωνία αποφασίζει να τον αναλάβει η ίδια συλλογικά με στόχο τον επανασχεδιασμό του και με κατεύθυνση ένα καλύτερο κόσμο οικοδομημένο πάνω στην καθαρή, αποκεντρωμένη και φτηνή ηλεκτρική ενέργεια, τότε γίνεται προφανές πως θα αλλάξει συθέμελα η φιλοσοφία, η αρχιτεκτονική, η λειτουργία και η χρηστικότητα ολόκληρου του οικοδομήματος και συνακόλουθα και του εποικοδομήματος. Θα αλλάξει, δηλαδή, συθέμελα ολόκληρη η κοινωνία[9].

   Αυτό το κοινωνικό όραμα της καθαρής, αποκεντρωμένης και φτηνής ηλεκτρικής ενέργειας, και για πολλούς ανυπότακτους επιστήμονες, με κορυφαίους τον Νίκολα Τέσλα της «ελεύθερης ενέργειας»[10], και τον Βίλχελμ Ράιχ της «παγκόσμιας ενέργειας»[11], που είναι τόσο παλιό όσο και ο καταστροφικός, σπάταλος, συγκεντρωτικός, ρυπογόνος και απάνθρωπος καπιταλισμός, ξαναζωντανεύει σήμερα χάρη στην πρόοδο των επιστημών και της τεχνολογίας, με την οποία λύνονται το ένα μετά το άλλο τα τεχνικά προβλήματα που εμπόδιζαν την πραγματοποίησή του. Σήμερα η καθαρή, αποκεντρωμένη και φτηνή ηλεκτρική ενέργεια είναι μια επιστημονικοτεχνική πραγματικότητα, με την οποία μπορούμε να απαλλαγούμε από το σημερινό συγκεντρωτικό εξουσιαστικό ενεργειακό μοντέλο, που είναι πανάκριβο, αναποτελεσματικό και καταστρέφει ανεπανόρθωτα τον πλανήτη μας. Μπορούμε να ζήσουμε σ’ έναν κόσμο με άφθονη, φθηνή και καθαρή ενέργεια, χωρίς πετρέλαιο και βρώμικα καύσιμα. Γίνεται προφανές πως η δυνατότητα να προσφέρει η ανθρωπότητα στον εαυτό της ως αποτέλεσμα των αμέτρητων αγώνων και θυσιών της άφθονη, καθαρή και φθηνή ηλεκτρική ενέργεια, αποσταθεροποιεί το υφιστάμενο ενεργειακό και κοινωνικοοικονομικό σύστημα και συνεπώς την εξουσία όσων κερδοσκοπούν σε βάρος της. Γι’ αυτό ο σκληρός πυρήνας, το διευθυντήριο του καπιταλισμού, ως η παγκόσμια ταξική συνείδηση του μεγάλου κεφαλαίου, κάνει ότι μπορεί για να ματαιώσει ή τουλάχιστον να καθυστερήσει, μέχρι να μπορέσει να τις ελέγξει, αυτές τις εξελίξεις στον τομέα της ενεργειακής τεχνολογίας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από το υδρογόνο. Διαφορετικά πως μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός ότι κορυφαίοι επιστήμονες όπως λ. χ. ο Τζων Χαλντέιν παρουσίασε με σειρά δημοσιεύσεων και ομιλιών στις αρχές του 20ου αιώνα «τις γενικές αρχές της χρήσης του υδρογόνου ως πηγής ενέργειας αλλά και το πώς μπορούσε να παραχθεί, να αποθηκευθεί και να χρησιμοποιηθεί η υδρογονοενέργεια. Η σκέψη του όμως ήταν τόσο επαναστατική για τα δεδομένα της εποχής του ώστε αντιμετωπίστηκε με αμφισβήτηση από τους ακαδημαϊκούς συναδέλφους του»[12]. Ο καπιταλισμός που έχει οικοδομηθεί πάνω στα ορυκτά καύσιμα βρίσκει τον τρόπο να ποδηγετεί τη θεωρητική και την εφαρμοσμένη επιστημονική έρευνα και να εμφανίζει την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, ως, τάχα, τεχνικά αδύνατη και οικονομικά ασύμφορη. Κι όμως, ο Χαλντέιν αποδείκνυε πως η τεχνολογία παραγωγής υδρογονοενέργειας είναι απλούστερη, φθηνότερη και με πολύ χαμηλότερο κόστος λειτουργίας σε σύγκριση με το ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων και το σπουδαιότερο ότι αυτή θα ήταν το ίδιο φτηνή σε κάθε σημείο του πλανήτη, πράγμα που θα επέτρεπε την ενεργειακή ανεξαρτησία και την ενεργειακή αυτάρκεια και συνεπώς και την ανεξάρτητη και γεωγραφικά αποκεντρωμένη ορθολογική και ισομερή οικονομική ανάπτυξη[13]. Μια τέτοια μορφή ενέργειας, όμως, αχρηστεύει ολόκληρο το καπιταλιστικό οικοδόμημα, που μπορεί να υπάρχει μόνο όσο θα ελέγχει συγκεντρωτικά την παραγωγή και τη ροή της ενέργειας σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, για να υπάρχει η περιφερειακή οικονομική και κοινωνική ανισότητα, χωρίς την οποία δεν μπορεί να υπάρξει καπιταλισμός και κεφάλαιο. Το πανίσχυρο σύμπλεγμα συμφερόντων, που ελέγχει μέσω της μονοπωλιακής δομής της ενέργειας ένα τεράστιο τμήμα της παγκόσμιας οικονομίας, εξουδετερώνει συστηματικά κάθε ανεξάρτητη προσπάθεια για την οργάνωση εναλλακτικών συστημάτων παραγωγής ενέργειας[14]. Στόχος αυτού του πολιτικοοικονομικά πανίσχυρου συμπλέγματος συμφερόντων είναι να κρατηθεί η ανθρωπότητα ‘ενεργειακά σκλαβωμένη’, αιχμάλωτη των παραδοσιακών ενεργειακών μονοπωλίων, άσχετα αν το τίμημα είναι μια βαριά άρρωστη βιόσφαιρα και μια ανθρωπότητα χωρίς μέλλον. Έτσι, όμως, γίνεται σαφέστερο πως η άφθονη καθαρή και φτηνή ενέργεια δεν είναι τεχνολογικό ζήτημα. Δεν είναι ζήτημα ανεύρεσης οικονομικών πόρων και νέων τεχνολογιών. Αυτά ήδη υπάρχουν. Η αλλαγή του ενεργειακού μοντέλου της ανθρωπότητας είναι πάνω απ’ όλα ζήτημα κοινωνικό και συνεπώς πολιτικό, και ταυτίζεται με την ύπαρξη ή την ανατροπή του καπιταλιστικού τρόπου οργάνωσης της παραγωγής και συνεπώς της οικονομίας και της κοινωνίας.

   Γι’ αυτό δεν πρέπει να έχουμε ψευδαισθήσεις πως το ενεργειακό κατεστημένο θα δεχτεί να θυσιάσει τη βίαιη και απάνθρωπη εξουσία του και τα εύκολα κέρδη του για να αποφευχθεί το περιβαλλοντικό κόστος και για να χορτάσει καθαρή και φτηνή ενέργεια, ‘ψωμί παιδεία και ελευθερία’, η εργαζόμενη κοινωνία και η ανθρωπότητα συνολικά. Γι’ αυτό και οι ιδιοτελείς[15] σχεδιαστές των ‘επιστημονικών’, των τεχνολογικών, των οικονομικών και των κοινωνικών συστημάτων φροντίζουν ώστε οι σημερινές δομές τους «να συμπεριλαμβάνουν την καταστροφή των εναλλακτικών συστημάτων».[16]  Έτσι κατάφεραν ώστε ο σοβαρότερος, ο πιο ύπουλος και γι’ αυτό ο πιο αποτελεσματικός σύμμαχος μηχανισμός του οικονομικού και ενεργειακού κατεστημένου, που απαξιώνει τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα και καταστρέφει τα απελευθερωτικά οράματα της ανθρωπότητας, να είναι η αντίληψη και η στάση του φοβισμένου οπαδού, του απληροφόρητου θρησκόληπτου ή/ και παραπληροφορημένου ‘ξερόλα’, του υποταγμένου στη βίαιη εξουσία, στην ‘ιερή’ αγυρτεία και στη στείρα παράδοση «ανθρωπάκου»[17]. Μια παράδοση με ψεύτικο, φανταχτερό περιτύλιγμα που του την σερβίρουν τα σκοταδιστικά και εξουσιαστικά ιερατεία στα κατηχητικά και στους προσκόπους, αλλά και μέσα από την ‘οικογενειακή εξουσία’ και την ‘αυθεντία’ της γιαγιάς, της μάνας, ή/ και του πατέρα και φυσικά με συστηματικότερο τρόπο μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος, με κύριο ιμάντα μεταφοράς της χυδαίας ιδεολογίας της μοιρολατρίας και της ‘θεία βουλήσει’ κοινωνικής ανισότητας, τον επίσης και κατά συρροή καθημαγμένο, υποταγμένο και συνήθως θρησκόληπτο εκπαιδευτικό όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης. Το ιστορικό χρέος των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού είναι να εξουδετερώσουν όλα τα καταστροφικά και αλλοτριωτικά τεχνουργήματα του σκληρού πυρήνα του κεφαλαίου, γιατί μόνο έτσι θα καταφέρουν να απελευθερώσουν τις επιστήμες, την τεχνολογία και την εκπαίδευση, προϋπόθεση ικανή και αναγκαία για την ενεργειακή και συνεπώς την οικονομική και κοινωνική αυτοαπελευθέρωση της ανθρωπότητας.

3. Τα ορυκτά καύσιμα και ο καπιταλισμός φεύγουν, η υδρογονοενέργεια και ένας καλύτερος κόσμος έρχονται

   Χρειάστηκαν οι αλλεπάλληλες πετρελαϊκές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών του 20ού αι.[18], αλλά και οι ανάγκες των διαστημικών πτήσεων, που αντιμετώπιζαν πρόβλημα βάρους, υψηλού κόστους, ασφάλειας και χαμηλής ενεργειακής απόδοσης με τα παραδοσιακά καύσιμα, που ανάγκασαν τη Σοβιετική Ένωση και τις Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής και κοντά σε αυτές και πολλές άλλες χώρες να αρχίσουν να αναπτύσσουν την τεχνολογία παραγωγής και χρησιμοποίησης της υδρογονοενέργειας. Σήμερα, οι περισσότερες χώρες του κόσμου, αλλά και μεγάλες ενεργοβόρες επιχειρήσεις με πρωταγωνιστές τις αυτοκινητοβιομηχανίες, χρηματοδοτούν ερευνητικά προγράμματα για να μπορέσουν να περάσουν ομαλά και να επιβιώσουν και στη νέα ενεργειακή εποχή που έρχεται[19].

   Ο στόχος τους, βέβαια, είναι να μονοπωλήσουν και τη νέα τεχνολογία παραγωγής υδρογονοενέργειας και να ελέγξουν τη ροή της στην οικονομία και στην κοινωνία, πράγμα δύσκολο, αν όχι αδύνατο, εξ αιτίας της ίδιας της φύσης της υδρογονοενέργειας, τα χαρακτηριστικά της οποίας την κατατάσσουν περισσότερο στα ελεύθερα αγαθά παρά στα εμπορεύματα. Γι’ αυτό η προσπάθειά τους αποσκοπεί όχι στην κατάκτηση, αλλά ακόμα και στην καταστροφή, του μέλλοντος, γιατί ξέρουν πως δεν τους ανήκει, με στόχο να κερδίσουν χρόνο για να βρουν άλλους τρόπους με τους οποίους θα αποτρέψουν ή τουλάχιστον θα καθυστερήσουν την ολοκλήρωση της επανάστασης του υδρογόνου, που φέρνει μαζί της τη διάλυση του καπιταλισμού και την ενεργειακή απελευθέρωση της οικονομίας και της κοινωνίας.

   Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής, το κεφάλαιο θέλει το υδρογόνο το πολύ ως μια «εφεδρική… επιλογή σε σχέση με το υφιστάμενο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας»[20], δηλαδή συμπληρωματική πηγή ενέργειας, με κυρίαρχο βέβαια το ενεργειακό σύστημα ορυκτών καυσίμων, πράγμα που εκφράζεται από πολλούς ‘κορυφαίους’ διανοητές, κομματικούς αξιωματούχους[21], ακόμα και από ειδικούς επιστήμονες και καταγράφεται με διακριτική σαφήνεια από τον Jeremy Rifkin στο κατά τα άλλα πρωτοποριακό και αξιόλογο βιβλίο του για την ‘οικονομία του υδρογόνου’[22].

4. Ελλάδα. Ενεργειακή υποτέλεια και μεγαλοϊδεατικές ψευδαισθήσεις

Αντίστοιχη είναι η κατάσταση και στην Ελλάδα. Τα ελληνικά πολιτικά κόμματα, μηδενός εξαιρουμένου, κάνουν ότι δεν γνωρίζουν τίποτα για το υδρογόνο ως πηγή ενέργειας και ψελλίζουν για λόγους εντυπωσιασμού χιλιοειπωμένες ατάκες για την ‘αναγκαιότητα να στραφούμε προς τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), εννοώντας την ηλιακή και αιολική ενέργεια, που από μόνες τους δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την αναγκαία ενεργειακή ανεξαρτησία και αυτάρκεια της χώρας. Τα ελληνικά κόμματα, ως παραρτήματα των κομμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ως όργανα των Lobbies των μεγάλων συμφερόντων, φτάνουν μέχρι τα όρια της σοσιαλδημοκρατικής προσέγγισης του ενεργειακού προβλήματος, η οποία θεωρεί τα ορυκτά καύσιμα ως βάση του ενεργειακού συστήματος, αφορίζει υποκριτικά την πυρηνική ενέργεια και ψάχνει να βρει κάποιο συμπληρωματικό ρόλο για τις κερδοφόρες ΑΠΕ αλλά για το υδρογόνο δεν γίνεται πουθενά η παραμικρή αναφορά[23].

   Οι συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις, που ασκούν κυβερνητική διαχείριση για λογαριασμό του μεγάλου κεφαλαίου, ονειρεύονται μια ‘νέα μεγάλη ιδέα για το έθνος’, με αφορμή τα πιθανά μεγάλα, αλλά ακόμα μη βεβαιωθέντα, κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στον ελλαδικό χερσαίο και θαλάσσιο χώρο και γι’ αυτό μπαινοβγαίνουν σε ‘συμμαχίες’ και υποτίθεται πως διαπραγματεύονται ‘ευνοϊκούς όρους’ εκχώρησης της εκμετάλλευσής τους, ακόμα και με εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, γιατί διαφορετικά δεν εξηγείται η σκόπιμη και προφανώς καθ’ υπαγόρευση καθυστέρηση της εφαρμογής της Διεθνούς Συμφωνίας για το Δίκαιο της θάλασσας για την επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια και στη συνέχεια της ανακήρυξης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Στο μεταξύ, στην προσπάθειά τους να εξορθολογήσουν την αγορά ενέργειας, ‘την άνοιξαν’ προς την κατεύθυνση των κερδοφόρων ανανεώσιμων πηγών, τόσο που δεν μπορούν πια να την ελέγξουν, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει ένας εμφύλιος πόλεμος μεταξύ κυβέρνησης[24] από τη μια μεριά και των εισαγωγέων της σχετικής γερμανικής τεχνολογίας και των ‘επενδυτών’ στις ΑΠΕ, δηλαδή στα φωτοβολταϊκά και στις ανεμογεννήτριες, από την άλλη[25]. Τα υποτιθέμενα ‘αντιμνημονιακά’, αλλά όχι αντικαπιταλιστικά ‘προοδευτικά αριστερά’[26] και ‘οικολογικά’[27] κόμματα δεν έχουν να προτείνουν καμιά σοβαρή σύγχρονη ενεργειακή πολιτική και περιορίζονται σε ενδοσυστημικές λύσεις, αγνοώντας πλήρως το υδρογόνο. Αλλά και το υποτίθεται ‘αντικαπιταλιστικό’ Κ.Κ.Ε. δεν έχει κανένα επεξεργασμένο ενεργειακό πρόγραμμα, δείχνει μια ανεξήγητη επιφυλακτικότητα προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αγνοεί παντελώς το υδρογόνο και την ενεργειακή του σημασία, και περιορίζεται στην κριτική της ενεργειακής πολιτικής των άλλων κομμάτων, αντιπροτείνοντας τη ‘σοσιαλιστική πλατφόρμα’, με την οποία υπόσχεται μεταξύ των άλλων και την «‘κοινωνικοποίηση’ των μέσων παραγωγής στην ενέργεια»[28] και τη θέσπιση «Ενιαίου Κρατικού Φορέα Ενέργειας»[29], γιατί «εμείς μιλάμε για κρατική κοινωνική ιδιοκτησία, αλλά όχι μόνο της Δ.Ε.Η., αλλά όλου του τομέα της Ενέργειας»[30], για την καλύτερη αξιοποίηση, και ‘προς το συμφέρον του λαού’, των υφιστάμενων παραδοσιακών πηγών ενέργειας.

5. Το μέλλον της Ευρώπης δεν είναι τα ορυκτά καύσιμα και ο καπιταλισμός, αλλά η υδρογονοενέργεια και η Άμεση Δημοκρατία

   Και ενώ η εποχή της υδρογονοενέργειας έχει ήδη ανατείλει και κοντεύει, παρά τη συνωμοσία της σιωπής, να μεσουρανήσει, τα ηγετικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών, τα πολιτικά κόμματα του Ευρωκοινοβουλίου και η λεγόμενη «πνευματική ηγεσία» της, έχουν εμπλακεί, ως διαπλεκόμενες δυνάμεις στον πόλεμο των πετρελαιοαγωγών. Άλλοι ως υπάλληλοι-εκφραστές, των αμερικανικών και άλλοι των ρωσικών σχεδίων για την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης και άλλοι ως Dieler των προϊόντων της γερμανικής βιομηχανίας, (πακέτα φωτοβολταϊκής τεχνολογίας και ανεμογεννήτριες), με αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή Ένωση να χάνει το τραίνο της νέας τεχνολογίας για υδρογονοενέργεια που θα την καθιστούσε ενεργειακά ανεξάρτητη, αυτόνομη και αυτοδύναμη να ακολουθήσει μια νέα πορεία, αντάξια των ουμανιστικών αγωνιστικών παραδόσεών της, για το καλό των Ευρωπαίων και της ανθρωπότητας.

   Το γεγονός πως ούτε τα κόμματα του Ευρωκοινοβουλίου δεν  ασχολούνται με το ενεργειακό μέλλον της Ένωσης και ενώ νομοθετούν, μετά από αμερικανικές υποδείξεις και συγκροτούν «Πλατφόρμες Υδρογόνου», δεν αναφέρονται σε ενεργειακό σύστημα υδρογόνου που θα εξασφάλιζε ενεργειακή ανεξαρτησία και θα έβαζε την Ε.Ε. στην πρωτοπορία των παγκόσμιων εξελίξεων, δεν μπορεί να αποδοθεί σε άγνοια, αλλά σε υποταγή στα κυρίαρχα οικονομικά συμφέροντα που διαμορφώνονται γύρω από τα ορυκτά καύσιμα, τις μηχανές εσωτερικής καύσης και γενικά στο ολιγαρχικό οικονομικό μοντέλο της λεγόμενης ελεύθερης αγοράς, τα οποία ουσιαστικά στηρίζει ο θεσμός του αστικού κοινοβουλίου και τα κόμματα που τον απαρτίζουν.

   Είτε πρόκειται για συνειδητή αποσιώπηση και παραπλάνηση, είτε για άγνοια σε βαθμό δόλου, η πραγματικότητα της υδρογονοενέργειας αποτελεί ένα πολύ κρίσιμο, για τον ανθρώπινο πολιτισμό, ιστορικό σταυροδρόμι, η κατεύθυνση του οποίου θα εξαρτηθεί από την παθητικότητα ή από την έγκαιρη ανάδειξη της εργαζόμενης κοινωνίας-ανθρωπότητας σε αυτενεργό παράγοντα των εξελίξεων. Αυτή είναι η στιγμή για την οποία χιλιάδες γενιές ανθρώπων αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν, για να ωριμάσει η εργαζόμενη ανθρωπότητα και να γίνει η δύναμη που θα κλείσει τη σελίδα της πολύπαθης και ματωμένης εξουσιαστικής προϊστορίας της και θα αρχίσει να γράφει την πραγματική ιστορία της σε συνθήκες Νέας Ελευθερίας, Αυτοδιεύθυνσης και Ανθρωπισμού[31]. Για να συμβεί αυτό, είναι αναγκαίος ένας Νέος Ριζοσπαστικός Διαφωτισμός που θα αποσπάσει όλα τα κοινωνικά δημιουργήματα, όπως την επιστήμη, τη Γνώση, την Τεχνολογία και τον Πολιτισμό από την ιδιοκτησιακή εξουσία «μερικών πολυεθνικών εταιριών» και θα τα αποδώσει στην εργαζόμενη κοινωνία-ανθρωπότητα στην οποία ανήκουν, σε αντίθεση με όσα υποστηρίζουν οι υπάλληλοι, οι αχυράνθρωποι και τα χαλκεία του κεφαλαίου[32]. Χωρίς την απελευθέρωση της Επιστήμης, της Τεχνολογίας και του Πολιτισμού δεν είναι εφικτή η απελευθέρωση των ανθρώπων, των Λαών και της Ανθρωπότητας από το κεφάλαιο.

   Η δύναμη που κρατάει ολόκληρη την ανθρωπότητα καθηλωμένη σε μια βάρβαρη εξουσία, δεν είναι παρά το αυστηρά συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων. Απέναντι σ’ αυτήν την εξουσία η ανθρωπότητα μπορεί να αντιτάξει το υδρογόνο που υπάρχει παντού και δεν ανήκει σε κανένα, επειδή «το υδρογόνο είναι κατ’ εξοχήν… δημοκρατικό καύσιμο, αφού έχουν την ίδια πρόσβαση σ’ αυτό τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Γκάνα. Και μάλιστα δίνει τριπλάσια ενέργεια σε σχέση με το πετρέλαιο»[33].

    Η Ευρωπαϊκή Ένωση, για λόγους που έχουν να κάνουν με την ανίκανη, εξαρτημένη και διεφθαρμένη ηγεσία της, έγινε μέρος του προβλήματος του ανταγωνισμού των πολεμοκάπηλων πετρελαιάδων, αντί να γίνει παράγοντας ειρήνης και η λύση του παγκόσμιου ενεργειακού προβλήματος, λύση που τη χρειάζεται ολόκληρη η ανθρωπότητα για να βγει από την καπιταλιστική βαρβαρότητα και να κάνει το επόμενο βήμα προς ένα καλύτερο κόσμο, προς ένα οικουμενικό ουμανιστικό πολιτισμό.

    Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, οι διαχρονικοί φύλακες των συμφερόντων και του μέλλοντος των ευρωπαϊκών λαών, δεν μπορούν να συνεχίσουν να είναι θεατές και κομπάρσοι της ζωής τους και είναι τώρα η ώρα να πάρουν την υπόθεση της υδρογονοενέργειας στα χέρια του;ς, γιατί μόνο έτσι θα απαλλάξουν την Ευρώπη από την παρακμή και την καπιταλιστική βαρβαρότητα και θα διασφαλίσουν το μέλλον τους. Ένα μέλλον ενεργειακής δημοκρατίας και ισότητας, προϋπόθεση ικανή και αναγκαία για κοινωνική ισότητα και άμεση δημοκρατία, για μια Ευρώπη των Λαών και όχι των κεφαλαίων και των ηγεμονιών.

_____________

* Για μια εκτενέστερη ανάλυση του ενεργειακού προβλήματος της ανθρωπότητας και τη λυτρωτική ενεργειακή λύση που προσφέρει η υδογονοενέργεια, βλέπε: Λάμπος Κώστας, Ποιός φοβάται το υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, Εκδόσεις ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1] Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου. Η δημιουργία του παγκόσμιου ενεργειακού ιστού και η ανακατανομή της εξουσίας στη Γη. Η επόμενη μεγάλη οικονομική επανάσταση, Λιβάνης, Αθήνα 2003, σελ. 21.

[2] Για περισσότερα βλέπε, Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της Παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[3] «Σήμερα λιγότερες από πεντακόσιες διεθνείς επιχειρήσεις ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας του πλανήτη». Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου…, ό. π. σελ. 19. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι ο αριθμός των οικονομικών συγκροτημάτων που ελέγχει την παγκόσμια οικονομία ανέρχεται στις 147, από τις οποίες οι πενήντα ανήκουν στην οικονομική δυναστεία των Ρότσιλντ. Άλλες τόσες υπολογίζονται αυτές της δυναστείας Ροκφέλερ και μένουν οι υπόλοιπες για κάποιους άλλους μεγιστάνες αφεντικά του πλανήτη. Βλέπε Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

[4] Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου…, ό. .π., σ. 19.

[5] Βλ. διεξοδική ανάλυση στο Στάμκος Γιώργος, Οι εχθροί της Ελεύθερης Ενέργειας…, ό. π., σ. 80-85.

[6] «Το πρόβλημα με το υπάρχον ενεργειακό δίκτυο είναι ότι κατασκευάστηκε προκειμένου να παρέχει μονόδρομη ροή ενέργειας από μια κεντρική πηγή προς όλους τους τελικούς χρήστες», Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου …, ό.π., σ. 343.

[7] Hughes Thomas P., Η Εξέλιξη των Μεγάλων Τεχνολογικών Συστημάτων, στο: http://hyperion.math.upatras.gr/courses/soctech/thefoit/erg99/sidopoulos_etal/

[8] Ό. π..

[9] Βλέπε αναλυτικά, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012

[10] «Ο Σέρβος Νίκολα Τέσλα (Никола Тесла, 1856-1943) ήταν εφευρέτης, μηχανολόγος και ηλεκτρολόγος μηχανικός, ένας από τους σημαντικότερους φυσικούς στην ιστορία της επιστήμης… Από το 1898 έως το 1903 ο Τέσλα… είχε αποτραβηχτεί σε πειράματα για τη λεγόμενη ‘ελεύθερη ενέργεια’ στο Colorado Springs και στο Long Island, για τα οποία δεν γνωρίζουμε πολλά και τα οποία διακόπηκαν εντελώς ξαφνικά λόγω παύσης χρηματοδότησης όταν αποκάλυψε στον μεγαλοτραπεζίτη χρηματοδότη του, τον J.P. Morgan, ότι η ελεύθερη ενέργεια θα μοιραζόταν δωρεάν». Βλ. Στάμκος Γιώργος, Ελεύθερη ενέργεια…, ό.π., σ. 14-15. Βλ. επίσης Στάμκος Γιώργος, Νίκολα Τέσλα. Ο προφήτης του 21ου αιώνα, Αρχέτυπο, Θεσσαλονίκη 2008, Στάμκος Γιώργος, Ο θαυμαστός κόσμος του Τέσλα, Άγνωστο, Θεσσαλονίκη 2011, 4η έκδ. και Στάμκος Γιώργος, Τεχνολογίες του μέλλοντος και ελεύθερη ενέργεια, Άγνωστο, Θεσσαλονίκη χ.χ., σ. 14.

[11] «Ξέρω πολύ καλά ότι το ανθρώπινο είδος γνώριζε την ύπαρξη μιας παγκόσμιας ενέργειας σχετιζόμενης με τη ζωή εδώ και πολλά χρόνια. Ωστόσο, το κύριο έργο της φυσικής επιστήμης συνίσταται στο να κάνει αυτή την ενέργεια χρησιμοποιήσιμη…», Reich Wilhelm, http://orgonomy.gr/cos/el/orgonomy/reich.html

[12] Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου…, ό.π., σ. 303.

[13] Ό.π., σ. 304.

[14] «Η Ελεύθερη Ενέργεια έχει πολλούς εχθρούς και ανάμεσα στους επιστήμονες. Καλοπληρωμένοι ακαδημαϊκοί και συντηρητικοί ‘επιστήμονες’ που αναπαράγουν δογματικά τη γνώση και έχουν παραιτηθεί από τη διαδικασία της συνεχούς ανανέωσής της, αντιδρούν στις νέες επιστημονικές θεωρίες και στις τεχνολογίες Ελεύθερης Ενέργειας… Οι απαρχαιωμένες αλλά κατά τα άλλα πολύ καλά αμειβόμενες θέσεις τους, απειλούνται από την επερχόμενη ενεργειακή επανάσταση. Το ίδιο και το ‘γόητρο’ της ‘επιστημονικής αυθεντίας’ τους…. Οι ‘επιστήμονες’ αυτοί αποτελούν συνήθως και το ‘θεωρητικό οπλοστάσιο’ από το οποίο οι πολέμιοι της Ελεύθερης Ενέργειας αντλούν συχνά ‘επιστημονικά’ επιχειρήματα εναντίον της…. Μια ακόμα δύναμη που εμποδίζει την πρόσβαση των πολιτών στις τεχνολογίες Ελεύθερης Ενέργειας είναι η κατηγορία των ανέντιμων, διεφθαρμένων και απατεώνων ‘εφευρετών’ υπερφυσικών τάχα τεχνολογιών… Υπάρχουν και πολλές άλλες περιπτώσεις τσαρλατάνων που με τη δράση και το έργο τους έβλαψαν συνολικά την υπόθεση της Ελεύθερης Ενέργειας», Στάμκος Γιώργος, Ελεύθερη ενέργεια…, ό.π., σ. 193-194.

[15] «Πολλές φορές οι επιστήμονες, οδηγούμενοι από ιδιοτελή συμφέροντα, κοινοπράττουν με στρατιωτικές αρχές και δημιουργούν επιβλαβείς κατασκευές για την ανθρωπότητα. Δηλαδή χρησιμοποιούν τη γνώση με λάθος τρόπο, είτε εκούσια είτε ακούσια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Einstein, ο οποίος δημιούργησε την ατομική βόμβα παίρνοντας τη διαβεβαίωση από τους στρατηγούς και τον τότε πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί, αλλά… η υπόσχεση αυτή δεν τηρήθηκε και είναι νωπές, ακόμη, η μνήμες και οι συνέπειες των ρίψεων των δύο ατομικών βομβών σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι», Hughes Thomas P., Η Εξέλιξη των Μεγάλων Τεχνολογικών Συστημάτων, ό.π.

[16] Ό.π.

[17] «Ξεφορτώσου όλους τους πολιτικούς, τους διπλωμάτες, τους παπάδες. Ξέχνα τον γείτονα σου και άκουσε τη φωνή μέσα σου, ο γείτονας σου επίσης θα σου είναι ευγνώμων. Πες σε όλο τον κόσμο πως πια θα δουλεύεις για τη ζωή και όχι για τον θάνατο. Αντί να τρέχεις στις εκκλησίες και στις διαδηλώσεις, φτιάξε ένα νόμο για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και των αγαθών. Ένας τέτοιος νόμος θα είναι κομμάτι της πέτρας κάτω από το σπίτι σου… Πήγαινε στη βιβλιοθήκη αντί να πας στον ποδοσφαιρικό αγώνα. Ταξίδεψε σε ξένες χώρες…, και το πιο σημαντικό ΣΚΕΨΟΥ ΣΩΣΤΑ, άκου την εσωτερική φωνή σου που σε ωθεί να κάνεις το σωστό. Κρατάς τη ζωή σου στα χέρια σου, μην την εμπιστεύεσαι σε κανέναν άλλο, και λιγότερο απ’ όλους στους ηγέτες που επέλεξες… Συγχέεις το δικαίωμα της ‘ελευθερίας του λόγου’ με την ανεύθυνη κριτική και λασπολογία. Θέλεις να κριτικάρεις μα δεν θέλεις να κριτικάρεσαι, και για αυτόν τον λόγο καταστρέφεσαι. Θέλεις να επιτίθεσαι αλλά χωρίς να εκθέτεις τον εαυτό σου σε κίνδυνο. Γι αυτό πάντα πυροβολείς ύπουλα από ενέδρα. Μόνος σου κατέστρεψες την ελευθερία σου και συνεχίζεις να την καταστρέφεις…, επιβάλλεις στον κόσμο… το ψέμα σου και το βαθύ μίσος σου για τα παιδιά, για τον Έρωτα, για την Αγάπη, κάτω απ’ το ψεύτικο χαμόγελο», Reich Wilhelm, Άκου ανθρωπάκο, Ιάμβλιχος, Αθήνα 1999.

[18] «Αντίθετα απ’ ό,τι πιστεύεται, το ενεργειακό πρόβλημα δεν εκδηλώθηκε, και πολύ περισσότερο δεν δημιουργήθηκε το 1973 με τη γνωστή κρίση του πετρελαίου. Το ενεργειακό πρόβλημα άρχισε να δημιουργείται και να εκδηλώνεται ταυτόχρονα με την αλλαγή του κύριου καυσίμου από άνθρακα σε πετρέλαιο, που έγινε μετά τα μέσα του 19ου αι. Μέχρι την εποχή εκείνη οι πηγές της κύριας καύσιμης ύλης (άνθρακας) βρίσκονταν στις κυρίαρχες και οικονομικά αναπτυγμένες χώρες. Αντίθετα, οι πηγές της νέας κύριας καύσιμης ύλης (πετρέλαιο) βρίσκονταν στις αποικίες ή σε χώρες εξαρτημένες», Μάργαρης Νίκος Ι., Το Ενεργειακό πρόβλημα, Ελευθεροτυπία,  28/9/94.

[19] «Σήμερα κυκλοφορούν σε ολόκληρο τον πλανήτη πάνω από ένα-ενάμιση δισεκατομμύριο οχήματα που κινούνται με υδρογονάνθρακες, πράγμα που σημαίνει πως η πρόκληση της μετατροπής και της παραγωγής νέων με υδρογονοκίνηση είναι για τις αυτοκινητοβιομηχανίες τεράστια», βλ. Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου…, ό.π., σ. 348.

[20] Ό.π., σ. 337.

[21] Σε όλα τα μήκη και πλάτη του κομματικού Γαλαξία γίνεται γενικά και αφηρημένα λόγος για την ανάγκη αξιοποίησης των εναλλακτικών πηγών ενέργειας, αλλά πουθενά δεν αναφέρεται το υδρογόνο. Ακόμα και πολλών περιβαλλοντολόγων ή περιβαλλοντολογούντων ο λόγος εξαντλείται στην αναγκαιότητα προγραμμάτων ‘εξοικονόμησης ενέργειας’ και στο να υπάρξει ένα κάποιο ‘ενεργειακό μίγμα’ στο οποίο τον κεντρικό ρόλο διατηρούν τα ορυκτά καύσιμα με συμπληρωματικό ρόλο των ΑΠΕ. Το γεγονός μάλιστα πως δεν έχουν μελετήσει το θέμα της υδρογονοενέργειας, τους οδηγεί ακόμα και σε απόψεις – κομματικές θέσεις, που ταυτίζουν τις ΑΠΕ μόνο με την ηλιακή και αιολική ενέργεια, δικαιολογούν τις πέντε-δέκα μεγάλες ‘αδερφές πριγκίπισσες εταιρείες του πετρελαίου’, αφού σύμφωνα με αυτές τις απόψεις η «επένδυση μονάδας παραγωγής ενέργειας… ακόμα και με ΑΠΕ, με κόστος τη βαρύτατη περιβαλλοντική επιβάρυνση στο τοπικό οικοσύστημα αναιρεί τελικά τη σκοπιμότητα της επένδυσης», βλέπε, λ.χ. Μπιλίνης Μπάμπης, Εθνικός Ενεργειακός Σχεδιασμός για τις ανάγκες της κοινωνίας, Η Αυγή, 15.09.2012.

[22] Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου…, ό. π., σελ. 324 και επόμενες.

[23] Η Ε.Ε. σκοπεύει να πάρει το 20% της ενέργειάς της από ανανεώσιμες πηγές μέχρι το 2020. Σύμφωνα με την κυρίαρχη αντίληψη, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας περιλαμβάνουν την αιολική, ηλιακή, υδροηλεκτρική, παλιρροϊκή και τη γεωθερμική ενέργεια, αλλά και τη βιομάζα. Αλλά και η Greenpeace θεωρεί ότι υπάρχουν εφτά διαφορετικές ανανεώσιμες πηγές που μπορούν να παράγουν ενέργεια, όπως φωτοβολταϊκά, χερσαία και υπεράκτια αιολική ενέργεια, γεωθερμία, βιοενέργεια, υδροηλεκτρικά και κυματική ενέργεια. Greenpeace, Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, http://www.greenpeace.org/greece/Global/greece/report/2011

[24] «Η Ανάπτυξη’, ομολογεί διά του αρμόδιου εκπροσώπου της η ίδια η κυβέρνηση, «των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας παραμένει πρωταρχικός στόχος για την Κυβέρνηση. Είναι στρατηγική παράμετρος Ανάπτυξης στην Ενέργεια συνολικά… Αυτό όμως θα υλοποιηθεί πλέον μέσα από έναν εξορθολογισμό της αγοράς, ώστε αυτή να καταστεί βιώσιμη… Η είσοδος και ανάπτυξη καινούργιων τεχνολογιών και μορφών ενέργειας, έφερε καινούργιες ρυθμίσεις, η μία πάνω στην άλλη. Τελικά δημιουργήθηκε μία συνολική στρέβλωση, στην προσπάθεια να βοηθήσουμε την κάθε καινούργια πηγή ενέργειας…. Εσφαλμένες εκτιμήσεις μάς έφεραν αντιμέτωπους με ένα υπέρογκο έλλειμμα στον Ειδικό Λογαριασμό του Λειτουργού της Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Ένα έλλειμμα που ανέρχεται στα 370 εκατ. ευρώ, που δημιούργησε αρκετά προβλήματα, μεγάλες καθυστερήσεις στο σύστημα πληρωμών και, το σημαντικότερο όλων, παρουσίαζε αυξητικές τάσεις… Προϋπόθεση είναι καταρχήν να εξασφαλίσουμε τη βιωσιμότητα της αγοράς…, που σημαίνει ανάπτυξη όλων των μορφών ΑΠΕ μέσα από την επίτευξη ενός μίγματος αποδοτικού και με βιώσιμο κόστος», Βλ. δηλώσεις του Υφυπουργού Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Μάκη Παπαγεωργίου, στο περιθώριο της 12ης διακοινοβουλευτικής συνάντησης του EUFORES για τις ΑΠΕ και την ενεργειακή αποδοτικότητα, στο http://www.energyonline.gr/?p=17229#more

[25] «Ισοπεδωτικές για τις υφιστάμενες επενδύσεις και καταστροφικές για αυτές που προγραμματίζονταν για το 2013 είναι οι ρυθμίσεις που κατέθεσε εσπευσμένα στη Βουλή ο υφυπουργός ΠΕΚΑ Α. Παπαγεωργίου… Το Υπουργείο Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής δεν κατανοεί τους κανόνες λειτουργίας της αγοράς και γι’ αυτό οδηγείται σε ισοπεδωτικά μέτρα που θα καταρρακώσουν όση εμπιστοσύνη είχε απομείνει σε υποψήφιους επενδυτές στους χαλεπούς καιρούς που διανύουμε… Η αγορά οδηγείται σε ξαφνικό θάνατο πριν μπει η άνοιξη του 2013. Μαζί της οδηγούνται σε ανεργία χιλιάδες εργαζόμενοι στα φωτοβολταϊκά… Με τις βαθιά αντιαναπτυξιακές ρυθμίσεις της κυβέρνησης, χαμένο βγαίνει τελικά και το Δημόσιο, αφού θα στερηθεί δημόσια έσοδα εκατοντάδων εκατομμυρίων από τη φορολόγηση του κύκλου εργασιών των φωτοβολταϊκών που τώρα ακυρώνονται. Χαμένο βγαίνει και το περιβάλλον, αφού την καθαρή ενέργεια των φωτοβολταϊκών θα κληθούν να καλύψουν ρυπογόνες μονάδες… Ναι, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας χρειάζεται αναδιάρθρωση. Χρειάζεται άρση των στρεβλώσεων, χρειάζεται πιο ορθολογικό σχεδιασμό. Το πραγματικό πρόβλημα της αγοράς δεν είναι τα χρήματα που δίνουν οι καταναλωτές για την καθαρή ενέργεια. Είναι τα χρήματα που δίνουν για να στηρίζουν ένα ξεπερασμένο και ρυπογόνο ενεργειακό μοντέλο που συνεχίζει να εξαρτάται από τον λιγνίτη και το πετρέλαιο», απαντούν οι φορείς των ‘επενδυτών’. Βλ. Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας και Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών, Τυφώνας “Παπαγεωργίου” σαρώνει τα φωτοβολταϊκά, στο http://www.energyonline.gr/?p=16825

[26] «Κεντρικός στόχος της ενεργειακής πολιτικής είναι η εξοικονόμηση ενέργειας και η αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, σε όλους τους τομείς… Ο ΣΥΡΙΖΑ/ ΕΚΜ δεσμεύεται να εκπονήσει ένα μακροχρόνιο πρόγραμμα ενεργειακού σχεδιασμού για τη μείωση της παραγωγής από ορυκτά καύσιμα και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και για τη διείσδυση των ΑΠΕ, με στόχο τη ριζική διαφοροποίηση του ενεργειακού μοντέλου… Συνολικά προκρίνεται ένα πρότυπο ενεργειακής αυτάρκειας, ασφάλειας και αποκεντρωμένης διαχείρισης… Επιδότηση της μαζικής εγκατάστασης μικρής κλίμακας ΑΠΕ, από αυτοπαραγωγούς (οικιακοί καταναλωτές, γεωργοί, κτηνοτρόφοι, βιοτεχνίες, βιομηχανίες), συνεταιρισμούς, τοπικά συμβούλια και δήμους, με σκοπό την κάλυψη τοπικών αναγκών. Ενδεικτικά αναφέρουμε: εφαρμογές γεωθερμίας στα κτήρια, εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις στέγες υφιστάμενων δημόσιων και ιδιωτικών κτηρίων, μικρές ανεμογεννήτριες, ενεργειακή αξιοποίηση βιοαερίου από καθαρή βιομάζα. Επιδότηση της τοπικής αυτοδιοίκησης για τη δημιουργία μονάδων βιοαέριου, που θα προέρχεται από συστήματα διαλογής στην πηγή των οργανικών οικιακών καταλοίπων, των υπολειμμάτων κήπου και των αγροτοκτηνοτροφικών υπολειμμάτων με αξιοποίηση πόρων του ΕΣΠΑ… Έρευνα και ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών ΑΠΕ, τεχνολογιών και συστημάτων τοπικής αποθήκευσης της ενέργειας που παράγεται από ηλιακά και αιολικά συστήματα… Είναι προφανές από όλα τα προηγούμενα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ/ ΕΚΜ είναι ριζικά αντίθετος στην πυρηνική ενέργεια και θα εργαστεί διεθνώς για να σταματήσει η χρήση της», ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ, Προγραμματικές Θέσεις για το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής, http://www.syriza.gr/

[27] «Οι Οικολόγοι Πράσινοι καταθέτουμε τις προτάσεις μας για αυτήν την ενεργειακή επανάσταση που έχουμε τόσο ανάγκη… Ο κίνδυνος των κλιματικών αλλαγών, η προστασία του περιβάλλοντος, η ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας και η ανάπτυξη της οικονομίας μέσω των αειφόρων ενεργειακών επενδύσεων καθορίζουν τον άξονα πολιτικής μας […] Ο αναπροσανατολισμός του ενεργειακού μας μοντέλου περνά από άμεσες και ριζικές αλλαγές στο σύστημα ηλεκτρισμού της χώρας, τον τομέα με το συντριπτικά μεγαλύτερο μερίδιο στις εθνικές εκπομπές CO2 αλλά και με τις οικονομικότερες και τεχνικά ωριμότερες δυνατότητες υποκατάστασης των ορυκτών καυσίμων. Μια πραγματικά φιλόδοξη ενεργειακή και κλιματική πολιτική δεν μπορεί να σημαίνει τίποτε λιγότερο από ένα σύστημα ηλεκτρισμού μηδενικών εκπομπών μέχρι το 2050… Επομένως, το καθοριστικότερο που χρειαζόμαστε είναι μια πλήρως μελετημένη και έγκαιρα σχεδιασμένη ολοκληρωμένη στρατηγική μετάβασης στη μετα-λιγνιτική εποχή, βασισμένη στην εξοικονόμηση ενέργειας, την προώθηση των ΑΠΕ… Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας:

·Οι Οικολόγοι Πράσινοι ενώνουμε τη φωνή μας με τα πράσινα κινήματα όλου του κόσμου και καλούμε τις κυβερνήσεις να λάβουν όλα τα επείγοντα μέτρα και να ξεκινήσουν άμεσα τον σχεδιασμό για μια στρατηγική απεξάρτησης από την πυρηνική ενέργεια, για να περάσουμε επιτέλους στη μετα-πυρηνική εποχή…

·Απλό και αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο και οικονομικά κίνητρα για την αδειοδότηση και εγκατάσταση έργων ΑΠΕ. Δημιουργία περιφερειακών γραφείων τεχνολογικής και αδειοδοτικής στήριξης μικρών επενδυτών στις ΑΠΕ…

·Συγκεκριμένες και άμεσες πρωτοβουλίες για την εγκατάσταση μονάδων γεωθερμίας, υβριδικών συστημάτων στα νησιά, καθώς και μονάδων συμπαραγωγής ηλεκτρισμού-θερμότητας με σαφή όμως περιορισμό ως προς το μέγεθος στα 35MW…

·Διαφοροποίηση της εγγυημένης τιμής αντιστρόφως ανάλογα προς το αιολικό δυναμικό της περιοχής εγκατάστασης, ενεργοποιώντας την πρόβλεψη της παρ. 3, αρ. 5 του Ν. 3851/ 2010, ώστε να αποθαρρύνεται η υπερσυγκέντρωση ανεμογεννητριών σε περιοχές υψηλού αιολικού δυναμικού και ο «φαραωνικός» σχεδιασμός πεδίων μεγάλης ισχύος. Ταυτόχρονα, υψηλότερες εγγυημένες τιμές θα πρέπει να προβλέπονται για κοινωνικές εταιρίες καθώς και για περιοχές που απεξαρτώνται από τον λιγνίτη…

·Άμεση και ευρεία εκπαίδευση των μηχανικών δόμησης στους τομείς των παθητικών και ενεργειακών θερμικών ηλιακών συστημάτων και υποχρεωτική εφαρμογή αυτών σ’ όλα τα νεόδμητα κτήρια…

·Υποστήριξη των σχεδίων εγχώριας έρευνας ηλεκτροκίνητων οχημάτων και συνδυασμένων συστημάτων παραγωγής και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ΑΠΕ», Οικολόγοι Πράσινοι, Να προχωρήσουμε αποφασιστικά στην αλλαγή του ενεργειακού μας μοντέλου, http://blog.ecogreens.gr/programma/energeia/energy-model/

[28] Παπαρήγα Αλέκα, Θέσεις του Κ.Κ.Ε. για το 19ο Συνέδριο, στο http://www.kke.gr/anakoinoseis_grafeioy_typoy/oi_theseis_ths_ke_toy_kke_gia_to_19o_synedrio

[29] Ο οποίος «θα επεξεργάζεται την ενεργειακή πολιτική με τους παρακάτω άξονες:

1. Την αξιοποίηση εγχώριων πηγών, προσδιορίζοντας τις κατάλληλες χρήσεις – περιοχές – τεχνολογίες, τα μεγέθη, με βάση τα προαναφερθέντα κριτήρια. Την αξιοποίηση των λιγνιτικών κοιτασμάτων της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης με φιλικές προς το περιβάλλον μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Την αξιοποίηση κοιτασμάτων πετρελαίου, που δεν κρίθηκε κερδοφόρα η εξόρυξή τους από ιδιωτικούς καπιταλιστικούς ομίλους, ιδιαίτερα σήμερα, σε συνθήκες ανόδου της τιμής του πετρελαίου και βελτίωσης των τεχνολογιών εξόρυξης.

2. Τη συστηματική έρευνα για εξεύρεση νέων πηγών (π.χ. πιθανά κοιτάσματα σε Ιόνιο, Αιγαίο κλπ.) και αξιοποίηση των τεχνολογιών με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας, την αύξηση του βαθμού ενεργειακής αυτοδυναμίας.

3. Τη διακρατική αμοιβαία επωφελή συνεργασία σε τομείς, όπως:

·Η αξιοποίηση και ανάπτυξη δικτύων – αγωγών μεταφοράς ενεργειακού προϊόντος με προϋποθέσεις που συνδυάζουν το αμοιβαίο όφελος διαφορετικών κρατών από τις οικονομίες κλίμακας με τη διασφάλιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων στη διαχείριση του εγχώριου προϊόντος.

·Η μεταφορά τεχνογνωσίας και η ανάπτυξη εγχώριας ερευνητικής δραστηριότητας.

·Η καλύτερη διαχείριση του προβλήματος των εισαγωγών καυσίμων και γενικότερα των όρων διεξαγωγής του εξωτερικού εμπορίου», αναφέρονται στο: Παπαδόπουλος Μάκης, Εισήγηση στην Ημερίδα της Κ.Ε. του ΚΚΕ με θέμα: «Εξελίξεις και τάσεις στον τομέα της Ενέργειας και η πρόταση του ΚΚΕ στον αντίποδα των επιλογών της αστικής τάξης», Αθήνα, 6 Φεβρουαρίου 2008.

[30] Παπαρήγα Αλέκα, Ομιλία στην Ημερίδα της Κ.Ε. του ΚΚΕ για την Ενέργεια, http://elpegr.wordpress.com/2008/02/11/%CE

[31] «Η μεταμόρφωση των παθητικών καταναλωτών ενέργειας σε ανεξάρτητους παραγωγούς ενέργειας ακολουθεί τα βήματα των εξελίξεων στα πολυμέσα, την κοινή χρήση αρχείων μεταξύ ίσων και την αυτοδιοίκηση», Rifkin Jeremy, Η οικονομία του υδρογόνου…, ό. π., σελ. 338.

[32] Βλ. Λάμπος Κώστας, Greening Humanity και Σάλτσα a la Ser John Sulston, ή πόσο επιστήμονες είναι οι τεχνοκράτες; περιοδικό Πολίτες, τεύχ. 20, Νοέμβρης 2010.

[33] Καμπύλης Τάκης, Ο θαυμαστός κόσμος του υδρογόνου είναι εδώ, Τα Νέα, 05-06-2004.

ENERGY-FREE-1-564x398

ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΤΕ ΤΗ «ΜΥΣΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»

ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΤΕ ΤΗ «ΜΥΣΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ»

Εξερευνήστε τη ΜΥΣΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Ένα μοναδικό Σάββατο εξερεύνησης της Μυστικής Θεσσαλονίκης

Ο συγγραφέας και ερευνητής της αποσιωπημένης ιστορίας της Ελλάδας και των Βαλκανίων, Γιώργος Στάμκος, η δημιουργική ομάδα του Balkans Terra Incognita, σε συνεργασία με το τουριστικό πρακτορείο Kogalidis Tours,σας προσκαλούν, σε μια μοναδική, και “εκτός χάρτη” εκδρομή, στην άγνωστη και παράξενη γειτονιά της Θεσσαλονίκης, που θα σας μείνει αξέχαστη!

Ενωθείτε με την παρέα μας και ταξιδέψτε σε ιδιαίτερους τόπους του νομού Θεσσαλονίκης εξερευνώντας θρύλους και παράξενες παραδόσεις, μυστική και αποσιωπημένη ιστορία, “πνευματική γεωγραφία” και εναλλακτική αρχαιολογία, ενεργειακούς τόπους δύναμης, γεωστρατηγικά σημεία και οχυρά, στοιχειωμένες τοποθεσίες και άγνωστες πτυχές της ελληνικής και βαλκανικής ιστορίας.

Συνοδός και ομιλητής σε αυτή την μοναδική εκδρομή θα είναι ο γνωστός συγγραφέας Γιώργος Στάμκος, και ερευνητής της Μυστικής Ελλάδας και των Άγνωστων Βαλκανίων, καθώς επίσης και άλλοι από τη δημιουργική ομάδα του Balkans Terra Incognita.

Σ’ αυτή την μυστική περιήγηση, ανάμεσα στ’ άλλα, θα επισκεφτούμε:

  • Το κομβικό βυζαντινό κάστρο της Ρεντίνας (Φρούριο Αρτεμίσιο), στα Μακεδονικά Τέμπη, κτισμένο στη θέση ρωμαϊκού φρουρίου και παλαιότερων ναών της Αφροδίτης και της Αθηνάς. Εδώ θα συζητήσουμε για τα μυστικά της Ιερής Γεωγραφίας, τη γεωστρατηγική των οχυρώσεων, τους αρχαίους ρωμαϊκούς δρόμους και τα στοιχειωμένα σταυροδρόμια, τις βαρβαρικές επιδρομές και εμπορικές διαδρομές της μεσαιωνικής Ελλάδας και των Βαλκανίων.
  • Στους υστεροβυζαντινούς χρόνους κτίζεται εκκλησία σε σχήμα ελεύθερου σταυρού με ημιεξαγωνική κόγχη ιερού. Ίχνη από τοιχογραφίες του 13ου – 14ου αιώνα σώζονται μέχρι σήμερα. Της ίδιας εποχής είναι και ο μονόχωρος ναός που ανασκάφηκε έξω από το κάστρο. Την οικονομική άνθηση της περιοχής ως συγκοινωνιακού και εμπορικού κόμβου, και τη σημαντική οχυρή θέση που κατείχε, μαρτυρούν πλούσια κτερίσματα από νεκροταφεία, εκκλησιαστικά έγγραφα, μοναστηριακά αρχεία και ο οικισμός στο κάστρο, ο οποίος την περίοδο της ακμής είχε τετρακόσια περίπου σπίτια.

Στον ναό της Αγίας Μαρίνας δίπλα στη Ρεντίνα, που είναι η προστάτιδα των φιδιών, που συμβολίζουν την υγεία, αλλά και τη γονιμότητα, τις χθόνιες θεότητες. Προστάτιδα των παιδιών κι από το “κακό μάτι” και τα δαιμόνια. Είναι για το ξεμάτιασμα. Η Μαρίνα «μαραίνει» το κακό το μάτι, αλλά διώχνει και τα δαιμόνια.

  • Τις Νυμφόπετρες, έναν παράξενο σχηματισμό από μεγάλιθους σ’ έναν ελληνικό νεραϊδότοπο, δίπλα στη λίμνη Βόλβη, τη δεύτερη μεγαλύτερη στην Ελλάδα. Ο τόπος είναι στοιχειωμένος με το δικό του genius loci (“πνεύμα του τόπου”) και τον δικό θρύλο, που όμως έχει τους “δίδυμους αδελφούς” του και σε άλλες βαλκανικές χώρες.
  • Το άγνωστο μεσαιωνικό νεκροταφείο των Βογόμιλων στη Νέα Χαλκηδόνα, μιας αινιγματικής, “αιρετικής” χριστιανικής κοινότητας, που συνεχίζει να στοιχειώνει τα Βαλκάνια. Ο Γιώργος Στάμκος, που ασχολείται από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 με την απαγορευμένη ιστορία των Βογόμιλων στα Βαλκάνια, έχοντας γράψει και σχετικά βιβλία, θα σας μιλήσει για τα άγνωστα νεκροταφεία των Βογόμιλων στη βόρεια Ελλάδα και στα Βαλκάνια, καθώς επίσης για την ιστορία, τα μυστικά βιβλία και την κοσμοθεωρία των λεγόμενων “αναρχικών” των μεσαιωνικών Βαλκανίων.
  • Το εγκαταλειμμένο οθωμανικό και στη συνέχεια ναζιστικό οχυρό στο ύψωμα Τούζλα, κοντά στη Νέα Μηχανιώνα. Ένα ογκώδες φρούριο κτισμένο από Γερμανούς μηχανικούς το 1883-1885 για λογαριασμό των Οθωμανών και στη συνέχεια επανακατασκευασμένο από τους Ναζί κατακτητές την περίοδο 1941-1944 για να περιφρουρεί, με επάκτια πυροβολεία, την είσοδο των πλοίων στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Ένα μοναδικό γεωστρατηγικό σημείο και ταυτόχρονα ένας στοιχειωμένος τόπος δύναμης, με μαγευτική θέα προς τον Όλυμπο, που θυμίζει ακτές της Σκωτίας. Εδώ θα μιλήσουμε για τη σημασία τέτοιου είδους οχυρώσεων, αλλά και για άγνωστες ιστορίες της Θεσσαλονίκης των Βαλκανικών Πολέμων και του Πρώτου (“Στρατιά της Ανατολής”) και Δευτέρου Παγκόσμιου Πολέμου, που κρύβουν ακόμη πολλά μυστικά.
  • Τελευταία στάση στην όμορφη Νέα Μηχανιώνα, το μεγαλύτερο αλιευτικό λιμάνι της Ελλάδας, για να απολαύσουμε τον καφέ ή το φαγητό σας με θέα το μαγευτικό ηλιοβασίλεμα στο βουνό των θεών, τον Όλυμπο.

Σε όλη τη διάρκεια της διαδρομή ο Γιώργος Στάμκος θα σας μιλάει για πολύ ενδιαφέροντα και «απαγορευμένα» ζητήματα με τα οποία ασχολείται και μελετά εδώ και τρεις δεκαετίες. Θα δοθεί η ευκαιρία σε όλους να συζητήσουν και να ανταλλάξουν απόψεις με τον ομιλητή για ζητήματα που τους ενδιαφέρουν.

Κόστος συμμετοχής ανά άτομο 30 Ευρώ

Στην τιμή περιλαμβάνονται: Μεταφορά με πολυτελή λεωφορείο, ξεναγήσεις, και ομιλίες (δεν περιλαμβάνονται τυχόν εισιτήρια εισόδου σε αρχαιολογικούς χώρους).

Αναχώρηση από Νέα Μηχανιώνα, 7:00 το πρωί, 7:30 Περαία, 7:45 ΙΚΕΑ, 8:00 Βασ. Ολγας και 8:30 από Πλατεία Αριστοτέλους με Εγνατία και Πλατεία Δημοκρατίας (Βαρδαρης).

Επιστροφή μέχρι τις 20:00 το βράδυ.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Περιορισμένες θέσεις. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Δηλώστε συμμετοχή άμεσα.

Για πληροφορίες και κρατήσεις τηλεφωνείστε στο 2392113268

ή στείλτε mail στο gkogalidis@gmail.com

ή μήνυμα στο messenger του kogalidis Tours (facebook)

γράφοντας: Κράτηση για την ΜΥΣΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

κι επίσης το ονοματεπώνυμο σας, και το σημείο της επιβίβασης σας (Νέα Μηχανιώνα, Περαία, ΙΚΕΑ, Βασ. Ολγας, Πλατεία Αριστοτέλους με Εγνατία και Πλατεία Δημοκρατίας/Βαρδάρης).

H αγάπη και το πάθος για το Ταξίδι, την Εξερεύνηση και την έρευνα του Αγνώστου, μας διακρίνει!

Δραπετεύστε από την καθημερινότητά σας κι ενωθείτε μαζί μας για να εξερευνήσετε τη Μυστική Θεσσαλονίκη.

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΟΥ!

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι ce9dcf85cebccf86cebfcf80ceb5cf84cf81ceb5cf82-ceb1cebdcebfceb9ceb3cebcceb1.jpg

Η οικονομική θεωρία ως μεταφυσική εξουσιαστική ιδεολογία

Η οικονομική θεωρία ως μεταφυσική εξουσιαστική ιδεολογία[1]

Η φετιχοποίηση του κόσμου ως αλλοτρίωση

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

Διδάκτωρ της Σχολής Οικονομικών Επιστημών του Freie Universitaet Berlin, Συγγραφέας-Δοκιμιογράφος

Περιεχόμενα

Περίληψη

Α. Οι έννοιες του φετίχ και του φετιχισμού

Β. Οικονομική θεωρία και εξουσιαστικός φετιχισμός

1)      Κοινωνία της ισοκατανομής. Χωρίς εξουσιαστικά φετίχ

2)      Σολώνειοι Νόμοι. Η φετιχοποίηση της πατριαρχικής

βίας, της αδικίας και της κοινωνικής ανισότητας

3)      Πλατωνική φιλοσοφία. Αθάνατη ψυχή’. Το φετίχ της ατομικής ιδιοκτησίας

4)      Ο ‘Θεός’ του χριστιανισμού. Το απόλυτο φετίχ της εξουσίας

5)      Θεοκρατία. Φετιχοποιώντας το Σύμπαν

6)      Το πνεύμα του Προτεσταντισμού

7)      Η ‘αόρατη χείρ’. Το φετίχ του κεφαλαίου

8)      Κρατισμός. Το φετίχ του ‘συλλογικού καπιταλιστή’

9)      Κρατικός παρεμβατισμός. Το Φετίχ της αστικής δημοκρατίας

10)  ‘Οι αγορές’. Το φετίχ του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου

11)  Φετιχοποιώντας την θρησκευτική πίστη

12)  Φετιχοποιώντας τους πολιτικούς θεσμούς

Γ. ‘Να λύσουμε τα μάγια’

Δ. Να αποφετιχοποιήσουμε την Οικονομική Θεωρία

Ε. Επίλογος

Βιβλιογραφία

Περίληψη

Οι, ανά τους αιώνες, εξουσιαστές φετιχοποιούν, δηλαδή θεοποιούν τους εαυτούς τους και ότι τους αναδεικνύει σε εξουσιαστές. Σε ότι αφορά στην οικονομική θεωρία, που πασχίζει ακόμα να εξελιχθεί από ιδεολογία σε επιστήμη, όλα ξεκίνησαν από τον Σόλωνα που με την εφεύρεση του δικαιώματος της ατομικής ιδιοκτησίας θεμελίωσε την πατριαρχική κοινωνία. Ακολούθησε ο Πλάτωνας που φετιχοποίησε την πατριαρχική εξουσία με την μορφή του ‘θεού’ και των Νόμων και την ατομική ιδιοκτησία με την μορφή της ‘αθάνατης ψυχής’. Συνεχίστηκαν με το φετίχ ‘αόρατο χέρι’ του Άνταμ Σμιθ που απομάκρυνε οριστικά την κοινωνία από τον έλεγχο της οικονομικής δραστηριότητας για να καταλήξουμε στο αόρατο πολυπρόσωπο φετίχ, στις τάχα απρόσωπες νεοφιλελεύθερες ‘αγορές’. Όταν το μεταφυσικό στοιχείο μπλέκει με το επιστημονικό αντικείμενο της οικονομικής θεωρίας τότε γεννιούνται κάθε είδους παραλογισμοί, ανορθολογισμοί και οικονομικά εγκλήματα, με πρώτο και κύριο την κοινωνική ανισότητα, η οποία αποτελεί την μήτρα όλων των άγονων ανταγωνισμών, του ιμπεριαλισμού και των καταστροφικών πολέμων. Η εμπλοκή ανύπαρκτων μεταφυσικών εξουσιαστικών κατασκευασμάτων στο κοινωνικό Γίγνεσθαι επιτρέπει, με τη βοήθεια των μηχανισμών της συστημικής εκπαίδευσης και ενημέρωσης, τη συσκότιση της πραγματικότητας και την μυστηριοποίηση της οικονομίας, η κατανόηση της οποίας απαιτεί τάχα την ύπαρξη ‘θεών’, ‘ημιθέων’ και ‘ειδικών’ οικονομολόγων με Νόμπελ ή χωρίς. Το κείμενο που ακολουθεί προσπαθεί να ερμηνεύσει και να προσβάλλει αυτά τα ταμπού για να καταδείξει ότι, η φύση των οικονομικοκοινωνικών συστημάτων προσδιορίζεται αποκλειστικά και μόνο από την σχέση της κοινωνίας ως Όλον με τα μέσα παραγωγής, η οποία κατ’ αποκλειστικότητα καθορίζει και το σύστημα κατανομής του κοινωνικά παραγόμενου πλούτου. Χωρίς την κατανόηση αυτής της πραγματικότητας η ανθρωπότητα οδεύει με ταχύτητα στην αυτοκαταστροφή, εκτός αν προλάβει να αυτοαποφετιχοποιηθεί και συνεπώς να αποκαπιταλιστικοποιηθεί.

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Φετίχ, οικονομική θεωρία, ιδεολογία, ατομική ιδιοκτησία, καπιταλισμός, αταξικός ουμανισμός, άμεση δημοκρατία

Α. Έννοιες του φετίχ και του φετιχισμού

«Η κάθε θρησκεία δεν είναι παρά το φαντασιακό αντικαθρέφτισμα των

δυνάμεων που κυριαρχούν στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων»

Georg Hegel

«Αφαιρώντας από την οικονομική επιστήμη κάθε είδους κοινωνικό και φιλοσοφικό προβληματισμό, την κατέστησαν ένα οικονομικό σύστημα σκέψης και οργάνωσης, ανεξάρτητο από τις κοινωνικές διεργασίες και τις διεργασίες του φυσικού περιβάλλοντος, στο πλαίσιο, όμως, των οποίων οι οικονομικές πράξεις και δραστηριότητες συντελούνται, με συνέπεια η οικονομική επιστήμη να απομακρύνεται από τον χώρο των κοινωνικών επιστημών και να βαίνει συνεχώς συρρικνούμενη και αναδιπλούμενη στον ίδιο της τον εαυτό, στις μετρήσεις του δείκτη κερδοφορίας και στις λοιπές λογιστικές ιδιαιτερότητές της»

Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου

Υπάρχουν δυό βασικές κοσμοθεωρητικές προσεγγίσεις για το Σύμπαν, για την εμφάνιση και την εξέλιξη της ζωής και αναφορικά με τους νόμους εξέλιξης των κοινωνιών, συνεπώς και της ιστορίας. Η πρώτη και αρχαιότερη είναι η φυσική-υλιστική κοσμοαντίληψη με θεμελιωτή τον Θαλή τον Μιλήσιο (640-546) και τους Ίωνες Φιλοσόφους[2] που θεωρούν ότι ο κόσμος είναι αυθύπαρκτος, αποτελείται από ύλη και ενέργεια και υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει χωρίς να χρειάζεται δημιουργό. Η δεύτερη, η ιδεαλιστική αντίληψη με θεμελιωτή τον Πλάτωνα που θεωρεί τον κόσμο αντικατοπτρισμό κάποιας υποτιθέμενης ‘αρχέτυπης ιδέας’ και δημιούργημα ‘ενός πάνσοφου και παντοδύναμου δημιουργού’, του λεγόμενου ‘θεού’, όπως τον αποκάλεσαν οι δημιουργοί του, τα σκοταδιστικά και εξουσιαστικά ιερατεία στην προσπάθειά τους να τον βάλουν ως φετίχ δικό τους, ως παρένθετη ιδέα, αόρατη και ‘θαυματουργή’ δύναμη, ως εκτονωτή εντάσεων μεταξύ αυτών και της, εξαιτίας των ίδιων, χειμαζόμενης κοινωνίας.

Γλωσσολογικά ο όρος φετίχ προέρχεται από το λατινικό ρήμα facere που σήμαινε ‘κατασκευάζω’ και την μετοχή του, factus, με την οποία εννοούσαν τα τεχνητά, τα ‘κατασκευασμένα’, τα ‘χειροποίητα’ εμπορεύματα[3], σε αντίθεση με τα φυσικά, από την οποία προήλθε και ο όρος manufactory (χειροτεχνία, βιοτεχνία) και factory (εργοστάσιο), χώροι κατασκευής χρήσιμων πραγμάτων.

Η έννοια του φετιχισμού αναφέρεται γενικά ως ψευδαίσθηση κάποιου ατομικού ή συλλογικού υποκειμένου που αποδίδει υπερφυσικές ή μεταφυσικές ιδιότητες σε κάποιο φανταστικό ή πραγματικό ανθρώπινο δημιούργημα, στο φετίχ, που όχι μόνο δεν μπορεί να τις ελέγξει, αλλά στις οποίες πρέπει μέσω της αυθυποβολής και αυτοπαραπλάνησής του να τις λατρεύει και να υποταχθεί[4]. Κατά περίπτωση η έννοια διαφοροποιείται ελαφρά ως προς το είδος και τη μορφή, χωρίς ωστόσο να διαφοροποιείται επί της ουσίας ως σχέση δημιουργού/υποκειμένου προς δημιούργημα/αντικείμενο, ή ακόμα και ως προς κάποια ιδέα του. Έτσι, για φετιχισμό, με την έννοια των συμβολισμών της ιδιαιτερότητας, ιερότητας, θρησκευτικότητας, μιλάνε οι ανθρωπολόγοι-εθνολόγοι-θεολόγοι, ενώ με την έννοια της ‘ψυχοπαθολογικής ανωμαλίας’μιλάνεοι ψυχολόγοι, οι ψυχίατροι και οι ψυχαναλυτές-σεξολόγοι.

Στην ιδεαλιστική φιλοσοφία, το αειυπάρχον Σύμπαν δεν είναι αυθύπαρκτο και πραγματικό ως ύλη και ενέργεια, αλλά ως αντικατοπτρισμός κάποιας ‘αρχέτυπης ιδέας’, κάποιου ‘θεού’.

Η, από άγνοια και φυσικό υπαρξιακό φόβο, αθώα φετιχοποίηση άγνωστων, σημαντικών για τη ζωή τους πραγμάτων και καταστάσεων από τις πρωτόγονες κοινότητες ανθρώπων, ήταν μια αναγκαία συνθήκη για την ομαλή συνύπαρξη φετιχοποιητή με τα φετίχ του, μέχρι, με την παρατήρηση και την εμπειρία του να καταφέρει να αποκαλύψει τα ‘μυστικά’ τους και ανάλογα με τη σημασία τους να τα ταξινομήσει στον γνωστό κόσμο του χωρίς να τα φοβάται

Δεν συμβαίνει το ίδιο όμως και με τις εξουσίες, κι’ αυτό επειδή αυτές φετιχοποιούν με σκοπιμότητα και δόλο μετακινώντας γνωστά πράγματα και καταστάσεις προς το μυστηριακό, το άγνωστο, το ταμπού, προσδίδοντάς τους ιδιότητες φανταστικές, μεταφυσικές και εχθρικές προς τον άνθρωπο, όπως ‘θεούς’, ‘σατανάδες’, ‘φαντάσματα’ και ‘ταγούς’. Φετιχοποιώντας οι εξουσίες τον εαυτό τους και ότι τους καθιστά εξουσίες καλλιεργούν την άγνοια και τον εξουσιαστικό φόβο, μέσω των οποίων συντελείται η χειρότερη μορφή φετιχοποίησης, όπως αυτή της υποταγής και μετατροπής των ανθρώπων σε ‘ποίμνια’ και σε πιστούς θρησκευτικών δογμάτων, οπαδούς ιδεολογιών και μέλη συμμοριών, ικανά και έτοιμα να σκοτώσουν και να σκοτωθούν για να εξασφαλίσουν, άμεσα στο εδώ και τώρα ή έμμεσα στο Επέκεινα, την εύνοια των γι’ αυτά κυρίαρχων φετίχ, οπότε παύουν να είναι έλλογα, αυτενεργά και ελεύθερα όντα. Με αυτή την έννοια κάθε θρησκευόμενος και κύρια κάθε θρησκόληπτος και φανατικός οπαδός οποιασδήποτε ιδεολογίας και οποιουδήποτε φετίχ, καταντάει να είναι φετίχ του εαυτού του, άνθρωπος με περιορισμένη αντίληψη για τον εαυτό του, για την κοινωνία και για τον κόσμο, που σημαίνει καλός αγωγός της εξουσιαστικής χειραγώγησης.

Αυτός ο εξουσιαστικός φετιχισμός, ως απόκρυψη και διαστροφή της πραγματικής σχέσης δημιουργού και δημιουργήματος, γίνεται, μετά την εμφάνιση της ατομικής ιδιοκτησίας, ένα αντικειμενικά πολύπλοκο σύστημα εξουσίας, οι διαχειριστές του οποίου το απομακρύνουν όλο και περισσότερο από τον πραγματικό άνθρωπο και την πραγματική κοινωνία, με τη βοήθεια των σκοταδιστικών ιερατείων και των ‘εν υπαλληλία’ φιλοσοφούντων απολογητών της ολιγαρχικής-αριστοκρατικής εξουσίας.

Όλα αυτά μετασχηματίστηκαν σε κυρίαρχη αντίληψη για την κοινωνία συνολικά, με το υλικό της ιδεαλιστικής πλατωνικής φιλοσοφίας, της θρησκείας, της ταξικής ιδεολογίας και πήραν τη μορφή της σκληρής ιδιωτικής και κρατικής εξουσίας, με μοναδικό σκοπό την απόκρυψη των εκμεταλλευτικών σχέσεων και τη δικαιολόγηση της κοινωνικής ανισότητας.

Ως φετιχισμός στην οικονομία ορίζεται η δια της εμπορευματοποίησης υποστασιακή αυτονόμηση των δημιουργημάτων της εξαρτημένης εργασίας εναντίον των δημιουργών τους. Μιλάμε για το φαινόμενο κατά το οποίο τα προϊόντα της εργασίας, τα αγαθά, ή οι αξίες χρήσης, τα οποία εμφανίζονται στην αγορά, ως εμπορεύματα ή ως ανταλλακτικές αξίες, σαν μια αντικειμενική πραγματικότητα ξένη και απέναντι από τους ανθρώπους που τα δημιούργησαν, επειδή αυτοί δεν ορίζουν τα μέσα παραγωγής και βρίσκονται σε σχέσεις εξαρτημένης εργασίας. Πρόκειται για το φαινόμενο που συντελείται στο πλαίσιο μιας κοινωνικής παραγωγικής σχέσης κατά την οποία η παραγωγική δραστηριότητα οργανώνεται από τους ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής με σκοπό τον ιδιωτικό πλουτισμό τους, ανεξάρτητα από και ενάντια στις ανάγκες των παραγωγών και της κοινωνίας.

Ο Καρλ Μαρξ[5], με τη γνωστή θεωρία του για τον ‘φετιχισμό του εμπορεύματος’[6], ορίζει τον φετιχισμό ως διαδικασία απόκρυψης της πραγματικής φύσης συγκεκριμένων κοινωνικών σχέσεων που αναπτύσσονται μεταξύ ανθρώπων, αλλά και εμπράγματων σχέσεων, δηλαδή μεταξύ ανθρώπων και πραγμάτων και προειδοποιεί ότι ο φετιχισμός του εμπορεύματος, που με την πρώτη ματιά φαίνεται σαν ένα κανονικό, αυτονόητο και συνηθισμένο πράγμα, στην πραγματικότητα και μετά από μια σε βάθος ανάλυσή του δείχνει ότι «είναι ένα πολύ στρυφνό πράγμα, γεμάτο από μεταφυσική σοφιστεία και θεολογικές παραξενιές»[7].

Σ’ αυτήν εδώ την ανάλυση προσεγγίζουμε τον φετιχισμό με την ανθρωπολογική του έννοια, σύμφωνα με την οποία ο πρωτόγονος άνθρωπος, της, κατά Lewis Henry Morgan[8], ‘εποχής της αγριότητας’, η οποία αναφέρεται στην περίοδο του τρωγλοδύτη-τροφοσυλλέκτη-κυνηγού, αντιμετωπίζει την άγνοιά του για τα φυσικά φαινόμενα, καθώς επίσης και τους όποιους απροσδιόριστους φόβους του απέναντι σε άγνωστες δυνάμεις, τις συνέπειες των οποίων υφίσταται, με την αυθαίρετη επιλογή του να βάλει συμβολικά στη θέση αυτών των άγνωστων δυνάμεων κάποια σύμβολα που ο ίδιος δημιούργησε αποδίδοντάς τους υπερφυσικές ιδιότητες.

Προς το τέλος της επόμενης εποχής, της ‘εποχής της βαρβαρότητας’[9], οι άνθρωποι έμαθαν να παράγουν το μεγαλύτερο μέρος της αναγκαίας τροφής τους με την καλλιέργεια της γης και την εξημέρωση των ζώων και να δημιουργούν καταυλισμούς μόνιμης εγκατάστασης, όπου σταδιακά εμφανίζεται, στη θέση της μητριαρχικής, η πατριαρχική οικογένεια. Με τους αιώνες οι καταυλισμοί εξελίσσονται σε κοινότητες και σε δίκτυα κοινοτήτων, όπου, τόσο για τη διαχείριση της καθημερινότητας όσο και για την αντιμετώπιση μεγάλων και κοινών προβλημάτων και για λόγους κοινής ασφάλειας, διαμορφώνεται ένα σύστημα κοινοκτημοσύνης, αυτοδιαχείρισης και ισοκατανομής, στο πλαίσιο του οποίου η συμμετοχή του καθενός στο κοινό έργο είναι προοδευτικά ανάλογη των δυνατοτήτων του και στα αγαθά ανάλογη των εκάστοτε αναγκών του. Η κοινωνική ζωή ορίζεται άμεσα, συλλογικά και ισότιμα από όλα τα μέλη, χωρίς διακρίσεις, αντιπαλότητες, φυσικές και μεταφυσικές εξουσίες, πράγμα που διευρύνει συνεχώς τις γνώσεις τους για τα φυσικά φαινόμενα και ταυτόχρονα περιορίζει δραστικά τα αναγκαία φετίχ. Οι όποιες μεταφυσικές ανησυχίες τους οξύνουν την φαντασία τους και προκαλούν την παρατήρηση και την αναζήτηση απαντήσεων με αποτέλεσμα τη συσσώρευση εμπειριών, την απόκτηση καινούργιων δεξιοτήτων και καινούργιων γνώσεων που σταδιακά οδηγούν στη θεμελίωση των επιστημών και της τεχνολογίας.

Β. Οικονομική θεωρία και φετιχισμός

«Δέσμιοι ενός παλιού οικονομικού παραδείγματος, μιας δήθεν ελεύθερης

αγοράς, μηχανιστικής πάντως έμπνευσης, οι άνθρωποι επιδίδονται σήμερα

συνειδητά ή ασυνείδητα περισσότερο από άλλοτε σε έναν ανούσιο, υποκριτικό

και επικίνδυνο αγώνα δρόμου στου οποίου το τέρμα φαντάζει το έπαθλο μιας

άνευ προηγουμένου πεζότητας, το έπαθλο της οικονομικίστικα αποδοτικής

 εμπορευματοποίησης των πάντων»

Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου

Με την οικονομική θεωρία προσπαθούμε να κατανοήσουμε ‘γιατί ο 19ος αιώνας υπήρξε μακρύς, ο 20ός δεν έφερε την ευτυχία και ο 21ος προμηνύεται χειρότερος. Να κατανοήσουμε γιατί κανείς δεν φοβήθηκε στο παρελθόν, όπως κι’ όσο φοβόμαστε σήμερα, την κατάκτηση, την επιδρομή, τον σφετερισμό, την ένοπλη αντιπαράθεση μεταξύ των εθνών ή τον θρησκευτικό πόλεμο, την πείνα, την εκμετάλλευση, την εκπόρνευση από απελπισία, την εξαθλίωση από την ανεργία, τη λαιμητόμο, τη ρομφαία, τις μάχες κι όλα τα διαγουμίσματα του τυχαίου μέσα στο δάσος των γεγονότων. Δεν υπάρχει ούτε μία από τις προσδοκίες μας που δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Και όμως, στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα απέχουμε ακόμη πάρα πολύ! Απέχουμε, γιατί δυστυχώς συνεχίζουμε να βλέπουμε τον κόσμο όπως τον αντιλαμβανόμαστε, αδυνατώντας να τον προσεγγίσουμε όπως ακριβώς είναι[10].

Είτε ανθρωπολογικά είτε ψυχολογικά, είτε με τον έναν είτε ή τον άλλον τρόπο, ερμηνεύσουμε το φετίχ, αυτό δεν είναι παρά ένας τρόπος αυτοτιμωρίας μας, προκειμένου τάχα να σωθούμε από όσες άγνωστες δυνάμεις μας απειλούν, μόνο που για να λειτουργήσει αυτή η σχέση υποτιθέμενης προστασίας πρέπει να υποθηκεύσουμε τη ζωή μας την ίδια, την αξιοπρέπειά μας και την ελευθερία μας δηλώνοντας κάθε στιγμή την ολόπλευρη υποταγή μας σε ότι αυτό είναι και σε ότι αυτό συμβολίζει, πράγμα που ονομάστηκε πίστη, με κύρια μορφή της την πίστη στον ‘θεό’, το φετίχ της εξουσίας, οπότε η πίστη κατάληγε και ως τέτοιο γίνεται από όλες τις θρησκείες αντιληπτό, σε μίσος κατά του εαυτού. Δεν είναι, προφανώς, τυχαίο το γεγονός ότι ο εξουσιαστικός φετιχισμός δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση σε πράγματα και καταστάσεις που ρυθμίζουν τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους καθώς και στις σχέσεις των ανθρώπων με πράγματα και κύρια με τα μέσα παραγωγής, δηλαδή σε ότι σχετίζεται άμεσα με τη σφαίρα των οικονομικών δραστηριοτήτων.

Η εμφάνιση και η εξέλιξη δυσνόητων αφαιρέσεων και συμβολισμών, παράλληλα με την εμφάνιση της ατομικής ιδιοκτησίας και της συνεπαγόμενης ιδιωτικής/ταξικής εξουσίας, οδήγησε στην υποστασιοποίηση των υποκείμενων στις επιλογές και στον έλεγχο της κοινωνίας οικονομικών δραστηριοτήτων της κοινωνίας σε ξεχωριστή και αποξενωμένη από την κοινωνία οντότητα, η οποία δρα ανεξάρτητα, κατά κανόνα και ενάντια, από την κοινωνία και για λογαριασμό των ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής, που αποκλήθηκε οικονομία. Η δικαιολόγηση, η ερμηνεία και η υπεράσπιση της ‘οικονομίας’, ως αποκλειστικής δραστηριότητας των ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής και όχι της κοινωνίας, αποτέλεσε το αντικείμενο της οικονομικής θεωρίας, η οποία εξελίσσεται παράλληλα με την εξέλιξη της ‘οικονομίας’. Φιλοδοξώντας μάλιστα να βελτιώσει την λειτουργία και την αποτελεσματικότητα της οικονομίας αναγκάστηκε να περάσει από το συγκυριακό, περιγραφικό στο συστηματικό ερευνητικό, αναλυτικό, προγραμματικό και επιχειρησιακό στάδιο. Αυτή η εξέλιξη μετακίνησε, σε πολύ μεγάλο βαθμό, την οικονομική θεωρία από την τροχιά της επιστήμης σε ρόλο απολογητή των συμφερόντων των ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής υποβιβάζοντάς την σε ιδεολογία. Οι πολλές και αξιόλογες εξαιρέσεις ‘οικονομικών σχολών’, δασκάλων της οικονομικής επιστήμης και οικονομολόγων που αντιμετώπισαν διεπιστημονικά και από την σκοπιά της κοινωνίας την οικονομική επιστήμη και υπερασπίστηκαν τον οικονομικό ορθολογισμό, αντί του στείρου οικονομισμού, την αριστοποίηση, την ενότητα της παραγωγής και την ισότητα της κατανομής με την προστασία της Φύσης, της δημοκρατίας και της ειρήνης, δεν αλλάζουν την ουσία της παρέκκλισης της οικονομική θεωρίας, που αποτελεί τον κανόνα.

Ας ρίξουμε μια σύντομη ματιά στην εξέλιξη της εξουσιαστικής φετιχοπλασίας που εξουδετερώνει τον ανθρώπινο νου και φυλακίζει τον πραγματικό μέσα σε έναν εικονικό κόσμο.

Β1. Κοινωνία της ισοκατανομής. Χωρίς εξουσιαστικά φετίχ

«Θεμέλιο της ελευθερίας είναι η ισότητα,

ενώ η ανισότητα γεννάει τη δουλεία»

Επίκουρος

Στα πρώτα βήματα της ανθρώπινης κοινωνίας η οικονομική πράξη και σκέψη δεν είχε την πολυτέλεια να διατυπώνεται σε ‘θεωρία’ και γι’ αυτό υπάκουε στον ένα και μοναδικό άγραφο νόμο της κοινής προσπάθειας για κοινή επιβίωση και ασφάλεια, που ίσχυσε για εκατομμύρια επί εκατομμυρίων χρόνια, μέχρι που οδήγησε τον άνθρωπο από τις σπηλιές και τα δέντρα στους κάμπους, στην σταθεροποίηση της επιβίωσης στον χώρο, που γέννησε την δίψα για πολιτισμό στον χρόνο. Όλη αυτή την περίοδο που ο άνθρωπος, απομακρυνόμενος για λόγους επιβίωσης από τα άλλα ζώα, δημιουργούσε την ανθρωπινότητα, την ανθρωποσύνη και τον εαυτό του, ξεκινώντας με το περπάτημα στα δύο για να απελευθερώσει τα χέρια του που τον κατέστησαν δημιουργό με γλώσσα και μνήμη και στη συνέχεια ορθολογικά σκεπτόμενο ον, εφάρμοσε τον άγραφο νόμο της κοινοκτημοσύνης, της ανάλογης με τις δυνατότητες συμμετοχής όλων στην παραγωγική διαδικασία και της ανάλογης με τις ανάγκες ισοκατανομής των αγαθών[11]. Σ’ αυτήν την αργόσυρτη και βασανιστική πορεία το ανθρώπινο είδος φετιχοποίησε ποτάμια και κεραυνούς, αλλά και κουκουβάγιες, τραγιά και βόδια, όπως και κένταυρους και ήρωες, που τους έκανε φετίχ/σύμβολα στο μυαλό του και αγάλματα στις αυλές του, που τα τίμησε γιατί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο εξυπηρετούσαν την καθημερινότητά του, αλλά ποτέ δεν τα φοβήθηκε ως εχθρούς, κι’ ούτε τα λάτρεψε ως τιμωρούς.

Β2. Σολώνειοι Νόμοι. Η φετιχοποίηση της πατριαρχικής βίας, της αδικίας και της κοινωνικής ανισότητας

Αυτός ο κύκλος της προϊστορίας άρχισε να κλείνει χοντρικά, με τις μεγάλες και συνήθως βίαιες μετακινήσεις πληθυσμών, γύρω στα τρεις με τρεισήμισι χιλιάδες χρόνια πριν από σήμερα. Οριστικά και με τον νόμο έκλεισε με το ξεκίνημα της αρχαιότητας που σηματοδοτήθηκε, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, με τους νόμους του Σόλωνα του Αθηναίου, το 592-591, με τους οποίους καθιερώθηκε, ως συμπλήρωμα της ατομικής και κρατικής ιδιοκτησίας πάνω σε ανθρώπους/αιχμαλώτους, η ατομική ιδιοκτησία γης από την σειρά του άνδρα/πατέρα[12]. Μέχρι τότε η γη ανήκε χρησικτισιακά στο γένος, στην φυλή, στην κοινότητα, στον Δήμο από όπου και παραχωρούνταν για καλλιέργεια και μάλιστα με πολύ αυστηρές προδιαγραφές, αλλά δεν ανήκε σε κανέναν ατομικά, που σημαίνει ότι μέχρι τότε κανένας δεν μπορούσε να πωλήσει ή να αγοράσει γη. Αυτοί οι νόμοι, που ακόμα οι ‘σοφοί των εξουσιών’ τους διαβάζουν ανάποδα, ήταν στην πραγματικότητα η εξουσιαστική φετιχοποίηση της βίαιης αρπαγής τμημάτων της μέχρι τότε κοινής/δημόσιας και ζωτικής για όλη την κοινότητα/κοινωνία γης, για λογαριασμό των εκπροσώπων της αριστοκρατικής εξουσίας. Με την θέσπιση της ατομικής ιδιοκτησίας ο Σόλωνας έσωσε την τάξη των αριστοκρατών στην οποία ανήκε, από επικείμενη κοινωνική επανάσταση, και κύρια δημιούργησε μια βάση που έδωσε μόνιμη οικονομική υπόσταση στην μέχρι τότε παραπαίουσα αριστοκρατική κοινωνική εξουσία. Το χειρότερο όλων ήταν ότι με την νομιμοποίηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στην γη, ο Σόλωνας, δημιούργησε την υλική βάση πάνω στην οποία χτίστηκε σταδιακά ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας, στα πλαίσια του οποίου από την μια μεριά στέκονται οι ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής που αποφασίζουν για την οικονομία, συνεπώς και για την κοινωνία και από την άλλη οι ακτήμονες, οι μη έχοντες και μη κατέχοντες μέσα παραγωγής που για να ζήσουν οφείλουν να εκτελούν χωρίς να τους πέφτει λόγος γι’ αυτά που παράγουν.

Με πυρήνα την πατριαρχική ατομική ιδιοκτησία, άρχισε η διαμόρφωση της πατριαρχικής κοινωνίας η οποία γρήγορα συγκροτήθηκε σε εξουσιαστικό κράτος με το απαραίτητο συμπλήρωμά του, την οργανωμένη θρησκεία, με τα οποία ολοκληρώθηκε ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας, ο δυισμός, δηλαδή η διάσπαση της κοινωνίας σε ιδιοκτήτες/ αφεντικά και σε δούλους. Η νέα εξουσία χρειάστηκε αφενός νέα φετίχ με πιο αφηρημένη μορφή, ως αόρατα πνεύματα και θεότητες, ως σύμβολα της κοσμικής εξουσίας και αφ’ ετέρου και ταυτόχρονα ιεροποίηση, ταμπουποίηση υπαρκτών δημιουργημάτων της, όπως λ. χ. οι νόμοι που η ίδια θέσπιζε για την διαιώνιση της ύπαρξής της ως εξουσία.

Αυτή η αντίληψη, σύμφωνα με την οποία ο σεβασμός των νόμων προέχει των συμφερόντων της κοινωνίας, δεν ήταν ποτέ συμβατή με την ανθρωποκεντρική ελληνική φιλοσοφία, ακόμα και στην μυθολογία όπου και ο Προμηθέας[13] αψήφησε τον νόμο του Δία με αποτέλεσμα να κλέψει τη φωτιά από τον ΄Ήφαιστο και να τη δώσει στους ανθρώπους γνωρίζοντας ότι θα τιμωρηθεί σκληρά γι’ αυτή την πράξη του. Αλλά και μετά τον Σόλωνα η τυφλή τήρηση των νόμων έγινε εξουσιαστική παράδοση με αποτέλεσμα την δυσαρέσκεια και την σταδιακή μετακίνηση της αθηναϊκής κοινωνίας προς την κατεύθυνση όπου το πρωτεύον είναι το συμφέρον της κοινωνίας και όχι ο στείρος σεβασμός των άδικων νόμων. Η αποκορύφωση αυτής αντίληψης εκφράστηκε με την Αθηναϊκή Δημοκρατία, κατά την περίοδο της οποίας σημειώθηκε η μεγάλη πολιτική μεταρρύθμιση, με πρωτεργάτες τον Περικλή και τον Εφιάλτη του Σοφωνίδου, με την οποία αφαιρέθηκαν πολλά προνόμια από τον αριστοκρατικό Άρειο Πάγο και μεταβιβάστηκαν στην Εκκλησία του Δήμου. Αυτή η μεταρρύθμιση έδωσε ώθηση ανάπτυξης της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, η οποία δεν κυβερνήθηκε με θεοποιημένους νόμους, αλλά με τις κατά περίπτωση άμεσες αποφάσεις της Εκκλησίας του Δήμου και με κριτήριο το συμφέρον της κοινωνικής ολότητας.

Βέβαια η πρόοδος και ο πολιτισμός έφεραν περισσότερη γνώση και στις εργαζόμενες κοινωνίες που όλο και περισσότερο αντιλαμβάνονται ότι πίσω από τους ‘θεούς’ κρύβονται οι εξουσίες, πράγμα που αποδυναμώνει την πίστη τους σ’ αυτούς και τους στρέφει ενάντια στους εξουσιαστές για την βελτίωση των όρων της κοινωνικής ζωής. Οι εξουσίες απαντούν με όλο και πιο αφηρημένα φετίχ, με άυλους και αόρατους θεούς, με την συγκέντρωση του πλούτου, με την χειραγώγηση των επιστημών και της εκπαίδευσης και τον έλεγχο της πληροφορίας με σκοπό τη διατήρηση της εξουσιαστικής σχέσης μεταξύ θυμάτων και θυτών.

Β3. Πλατωνική φιλοσοφία. ‘Αθάνατη ψυχή’. Το φετίχ της ατομικής ιδιοκτησίας

«Το γεγονός της ατομικής ιδιοκτησίας σε παγώνει για πάντα

στο ‘Εγώ’ και σε διώχνει για πάντα από το ‘Εμείς’».

John Steinbeck

«Αν είμαι ό,τι έχω και αν ό,τι έχω έχει χαθεί, τότε ποιος είμαι;»

Erich Fromm

Ο Πλάτωνας, παραδοσιακός αριστοκράτης, παρακάμπτοντας την παράδοση της Άμεσης Αθηναϊκής Δημοκρατίας και ως δημιουργός, είτε ως ‘Γραμματέας’, του ιδεαλιστή φιλόσοφου Σωκράτη[14], την πολέμησε με πάθος, υπέρ της εξουσίας της ολιγαρχικής, δουλοκτητικής αριστοκρατίας. Μάλιστα ο Σωκράτης φέρεται να θυσιάζει ακόμα και τη ζωή του, προκειμένου να μείνει πιστός στους νόμους, στα φετίχ της εξουσίας, ανεξάρτητα από το αν αυτοί είναι πράγματι δίκαιοι νόμοι για το καλό της κοινωνίας ή νόμοι τυραννικοί σε βάρος της κοινωνίας. Με την έννοια ότι οι νόμοι εκφράζουν τη βούληση του θεού μέσω του νομοθέτη, αποτελούν ουσιαστικά τα φετίχ της εκάστοτε εξουσίας, γιατί στην πραγματικότητα αυτή, και όχι ο ‘θεός’ ή ο νομοθέτης, νομοθετεί. Χαρακτηριστικό είναι το παρακάτω εδάφιο στο οποίο ο πλατωνικός Σωκράτης φέρεται να θεοποιεί τους νόμους-φετίχ της πατριαρχικής εξουσίας και να τους θέτει υπεράνω της κοινωνίας: «Σκέψου λοιπόν, Σωκράτη», θα έλεγαν ίσως οι νόμοι ως φετίχ, «αν είναι αλήθεια αυτό που λέμε, ότι δηλαδή δεν είναι δίκαια αυτά που επιχειρείς τώρα εναντίων μας. Εμείς σε γεννήσαμε, σε αναθρέψαμε, σε εκπαιδεύσαμε και μεταδώσαμε σε σένα και σε όλους τους άλλους πολίτες όσα καλά πράγματα μπορέσαμε. Όμως κάναμε σαφές ότι έχουμε δώσει την εξουσία σε όποιο Αθηναίο θέλει, αφού περάσει τη δοκιμασία και δει όσα γίνονται στην πόλη και εμάς τους νόμους, αν δεν του αρέσουμε, να πάρει τα πράγματά του και να πάει όπου θέλει […]. Όποιος όμως από τους πολίτες παραμείνει, ενώ βλέπει με ποιο τρόπο διεξάγουμε τις δίκες και γενικά κυβερνάμε την πόλη, εμείς προϋποθέτουμε ότι έχει συμφωνήσει μαζί μας έμπρακτα να εκτελεί αυτά που διατάζουμε, και εμείς υποστηρίζουμε ότι όποιος δεν υπακούει αδικεί τριπλά: δείχνει ανυπακοή σε μας που τον γεννήσαμε και τον αναθρέψαμε και, ενώ συμφώνησε να μας υπακούει, ούτε αυτό κάνει ούτε μας πείθει ότι δεν κάνουμε κάτι σωστά…». Αυτή η φράση των ‘νόμων’, δηλαδή της εξουσίας που τους δημιούργησε, «αν δεν του αρέσουμε, να πάρει τα πράγματά του και να πάει όπου θέλει»[15], είναι ο τέλειος ορισμός της αυτοθεοποιημένης, φετιχοποιημένης εξουσίας. Αυτή η υπεροψία της εκάστοτε καταπιεστικής εξουσίας απέναντι στις κοινωνίες που τις καλεί να εγκαταλείψουν τον τόπο τους, τις πατρίδες τους, τις εστίες των προγόνων τους για να μη θιγούν τα συμφέροντα της εκάστοτε συμμορίας που κυβερνά με απάνθρωπους και τυραννικούς νόμους και θεούς φετίχ-προστάτες της εκάστοτε καταπιεστικής ταξικής εξουσίας ξεπερνά ακόμα και τον ορισμό της ύβρεως

Είναι ο αντιφατικός και υπερτιμημένος Πλάτωνας, που συστηματικά κρύβεται πίσω από το δημιούργημά του και δάσκαλο του, τον Σωκράτη, που όλες οι εξουσίες και οι ακαδημαϊκοί τηλεβόες τους, τον παρουσιάζουν ως ‘τον θεμελιωτή της φιλοσοφίας’, ενώ στην πραγματικότητα είναι ο άνθρωπος που αγνόησε και υπονόμευσε όλα τα μεγάλα φιλοσοφικά ρεύματα που κατά δύο και πλέον αιώνες προηγήθηκαν αυτού και όχι το δημιούργημά του, ο υποτιθέμενος δάσκαλός του, ο Σωκράτης, που φέρει την ευθύνη της διάσπασης της, και τότε, ακμάζουσας υλιστικής με την έννοια της Φυσικής και Πολιτικής φιλοσοφίας των Ιώνων και των προσωκρατικών[16], που θεμελίωσαν τις επιστήμες και τον ανθρωπισμό, ενώ ο Πλάτωνας «με τις μάσκες και την α-τοπία του Σωκράτη»[17], θεμελίωσε την ιδεαλιστική, μεταφυσική και εξουσιαστική φιλοσοφία. Κι δεν είναι μόνο γι’ αυτό υπεύθυνος, γιατί φέρεται να πρωταγωνίστησε στον πόλεμο κατά της ‘άλλης άποψης’ και της επιβολής της δικής του με την καταστροφή και το κάψιμο των βιβλίων των ‘αντιπάλων’ του, όπως αυτά του Πρωταγόρα και του Δημόκριτου[18], τον οποίο, λέγεται, μισούσε και γι’ αυτό ποτέ δεν ανέφερε το όνομά του, προφανώς επειδή δίδασκε ότι ο κόσμος είναι υλικός αποτελεί υπόθεση των ατόμων και του κενού, ότι δεν έχει δημιουργό και ότι η ψυχή των ανθρώπων δεν είναι αθάνατη.

Είναι ο Πλάτωνας που υιοθέτησε καιροσκοπικά[19] και αφηρημένα σκόρπιες ιδέες από τα λεγόμενα ‘ορφικά’[20] και έδωσε κύρος στις άσχετες, με τον υμνητή της ζωής, της επιστήμης και της δημοκρατίας ελληνικό πολιτισμό της εποχής του, θανατόφιλες ιδέες που έφερε ο Πυθαγόρας από τα ταξίδια του στην Ανατολή. Ιδέες περί αθάνατης ψυχής, μετεμψύχωσης και μετενσάρκωσης, τις οποίες ο Πλάτωνας προφανώς, τις πάντρεψε με τον προπλατωνικό μύθο ‘Έρως και Ψυχή’, κατά τον οποίο η θνητή Ψυχή έγινε ‘αθάνατη’, με πρόταση του Δία και απόφαση του ‘Συμβουλίου των θεών’, προκειμένου να μπορεί να παντρευτεί τον αθάνατο αγαπημένο της, τον ‘θεό’ Έρωτα, τον γιό της ‘θεάς’ Αφροδίτης, η οποία την ταλαιπωρούσε επειδή, τάχα, ήταν πιο όμορφη από αυτήν.

Είναι ο Πλάτωνας που, επειδή στην πραγματικότητα εξουσία χωρίς ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής δεν υπάρχει, σκέφτηκε πως με την ‘ιεροποίηση’, δηλαδή, την φετιχοποίηση της ατομικής ιδιοκτησίας στην μορφή της ‘αθάνατης ψυχής’ δημιουργεί τη βάση για την διάσπαση της κοινωνίας και την διαιώνιση της ταξικής εξουσίας. Με μια απλή αντικατάσταση των λέξεων-φετίχ ‘θεός’ και ‘αθάνατη Ψυχή’ με τις λέξεις εξουσία και ατομική ιδιοκτησία, αποκαλύπτεται όχι μόνο ο σκοπός της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας να συσκοτίζει την πραγματικότητα, αλλά και η πραγματική σημασία του μύθου, σύμφωνα με τον οποίο, δεν μπορεί να υπάρξει θεός ως φετίχ της εξουσίας, χωρίς την αθάνατη ψυχή, ως φετίχ της ατομικής ιδιοκτησίας. Αυτός είναι, προφανώς, και ο λόγος που η ιδεαλιστική πλατωνική φιλοσοφία, που ακόμα και στο κορυφαίο έργο της, στην ‘ιδανική Πολιτεία’ του, δεν μπόρεσε να φανταστεί μια κοινωνία χωρίς δούλους, γιατί, απλούστατα, δεν μπορούσε να φανταστεί τον εαυτό του χωρίς τη μεγάλη γαιοκτησία του και τους δούλους του. Γι’ αυτό και αρνήθηκε να προ-τιμήσει την Άμεση Αθηναϊκή Δημοκρατία αντί της Τυραννίας, δηλαδή της ‘Τιμοκρατίας’ του, την οποία, και πάλι δια του Σωκράτη, την ορίζει ως ένα πολίτευμα, στο οποίο κυβερνούν οι φιλόσοφοι, άτομα που αγαπούν την ‘τιμή’ και έχουν επιλεχθεί σύμφωνα με ‘το ύψος της τιμής που κατέχουν’ στην κοινωνία, όπου βέβαια ως ‘τιμή’ δεν νοείται η ισότητα, η τιμιότητα και η δικαιοσύνη, αλλά ως ‘κάτι που συχνά εξισώνεται με τον πλούτο και την ιδιοκτησία’. Έτσι η ατομική ιδιοκτησία, ως ‘θεία και αθάνατη ψυχή’ επιβάλλεται, ακόμα και παρά τις καταστροφικές συνέπειές της για την ανθρωπότητα, «ως το υπέρτατο δικαίωμα, το δικαίωμα που δεν έχει άλλο δικαίωμα πιο πάνω από αυτό, το δικαίωμα το οποίο νομιμοποιεί όλα τα άλλα δικαιώματα, ενώ το ίδιο δεν έχει ανάγκη νομιμοποίησης»[21], οπότε, όπως η υποτιθέμενη αθάνατη ψυχή κυβερνάει το σώμα, έτσι και η, για όλα τα Συντάγματα του κόσμου, ‘ιερή και απαραβίαστη ατομική ιδιοκτησία’ πάνω στα μέσα παραγωγής, κυβερνάει, για λογαριασμό των κατόχων της, το κοινωνικό σώμα, την εργαζόμενη ανθρωπότητα.

Ο Πωλ Λαφάργκ, που ανέλυσε σε βάθος τη σχέση μεταξύ ‘ψυχής’ και ιδιοκτησίας, μας δίνει την παρακάτω εντυπωσιακή εικόνα: «Η σύσταση της πατριαρχικής οικογένειας και το κομμάτιασμα της κοινής ιδιοκτησίας σε ιδιαίτερες ιδιοκτησίες των οικογενειών προκάλεσε ένα ιδεολογικό παράδοξο. Όλα τα μέλη της οικογένειας, εκτός από τον πατριάρχη, ‘χάσανε την ψυχή τους’. Αυτός μόνος είχε το προνόμιο να διατηρεί την ψυχή του, γιατί μόνο αυτός είχε ιδιοκτησία. Κάθε άνθρωπος χωρίς ιδιοκτησία χάνει την ψυχή του»[22]. Κάπως έτσι κούμπωσε το μυστικό που έκρυβε η ‘νομική παγίδα του Σόλωνα’[23], η οποία νομιμοποίησε το καθεστώς της πατριαρχίας-δουλοκτησίας-γαιοκτησίας, με αυτό της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας του Πλάτωνα, που εισήγαγε την ιδέα της θεοκρατίας με αποτέλεσμα τη φετιχοποίηση της ατομικής ιδιοκτησίας ως συμβολική ταύτισή της με την υποτιθέμενη ‘αθάνατη ψυχή’. Κι όλα αυτά για να μην ενοχλείται η ιδιοκτησία και η ταυτόσημη μ’ αυτήν εξουσία από τα θύματά της, που, ενώ έχασαν τη ζωτική σχέση τους με τη γη και την κοινότητά τους, τρέχουν τώρα, κυνηγημένοι από την εξουσία, από τον νόμο και από τον ‘θεό’, στους εξομολόγους, στους ψυχιάτρους, στους αστρολόγους και στο πουθενά, τάχα για να ‘σώσουν την αθάνατη ψυχή τους’ πληρώνοντας λύτρα με τη δουλεία, τη δυστυχία και τον θάνατό τους.

Μετά και απ’ αυτήν την εικόνα είναι λογικό να υποθέσουμε ότι το πέρασμα από την κοινοκτημοσύνη, που έδινε στο κάθε μέλος της κοινότητας την αίσθηση του αναπόσπαστου μέρους της Ολότητας, της Εαυτότητας εντός του Εμείς, στην πατριαρχική ατομική ιδιοκτησία, αφαίρεσε από τα άλλα μέλη της πατριαρχικής οικογένειας αυτήν την αίσθηση επειδή τα υποβάθμισε σε κτήμα-εξάρτημα της εξουσίας του πατέρα, προνόμιο που αντλούσε από το αποκλειστικό δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας. Μ’ αυτήν την έννοια η ατομική ιδιοκτησία ταυτίζεται με την έννοια της ατομικής ψυχής, και η έννοια της ατομικής αθάνατης ψυχής δεν είναι παρά η φετιχοποίηση της ατομικής ιδιοκτησίας η οποία επιδιώκει να είναι ιερή και απαραβίαστη και συνεπώς αθάνατη, δηλαδή αιώνια.

Για να συμβεί, όμως, αυτό και για να γίνει αποδεκτό από εκείνους που δεν έχουν ατομική ιδιοκτησία, έπρεπε στη θέση της χαμένης κοινοκτημοσύνης, δηλαδή της κοινής αναφοράς και της κοινοβιακής ζωής στη βάση της αμεσοδημοκρατικής ισοκατανομής, να μπει κάποια άλλη έννοια υποκατάστατο της κοινής αναφοράς και έτσι δημιουργήθηκε η έννοια του θεού δημιουργού και πατέρα. Στον θεό ‘εκχωρήθηκε’ από τους εξουσιαστές δημιουργούς του και ταυτόχρονα εκπροσώπους του ο κόσμος ολόκληρος, ο οποίος υποτίθεται ότι ανήκει σε όλους μας μέσω του θεού, του υποτιθέμενου κοινού πατέρας μας, του φετίχ της εξουσίας, με τον οποίο συνδέθηκαν ως μέρος του, ως τέκνα ή μάλλον ως ποίμνιο, όλες οι στερημένες ιδιοκτησίας ανθρώπινες υπάρξεις, οι λεγόμενες ατομικές ψυχές. Οι απάνθρωπες και αποκρουστικές εξουσίες αφού κατασκεύασαν την ατομική ιδιοκτησία, το ιδιωτικό κεφάλαιο[24] αυτοαγιοποιήθηκαν μέσω της επινόησης της έννοιας του θεού-φετίχ του κεφαλαίου, που βραβεύει και τιμωρεί, μετακινώντας την ιερότητα από τη ζωή, την κοινωνική ισότητα και την ελευθερία της σκέψης, προς την ‘αθάνατη ψυχή’ το σύμβολο-φετίχ της ατομικής ιδιοκτησίας, της ανισότητας και της πνευματικής υποδούλωσης.

Όλα τα άλλα σωκρατοπλατωνικά γλυκανάλατα περί αρετής, δικαίου, ελευθερίας, καλοσύνης και ‘ιδανικής Πολιτείας’, σε συνθήκες ακραίων ανισοτήτων, ακυρώνονται ως εξουσιαστική ιδεολογία και φτηνές υποκρισίες, γιατί η κοινωνία-ανθρωπότητα που γνωρίζει ότι, τους νόμους τούς φτιάχνουν άνθρωποι εντολοδόχοι, υποτίθεται χάριν των ανθρώπων και των κοινωνιών, που σημαίνει ότι όταν οι νόμοι είναι, από γεννησιμιού τους ή γίνονται στην πορεία, άδικοι για τις κοινωνίες, τότε πρέπει ν’ αλλάζουν οι νόμοι, αφού αυτοί φτιάχνονται για τις κοινωνίες και όχι οι κοινωνίες για τους νόμους και τις εξουσίες.

Η θεοποίηση των νόμων οδηγεί στην νομολατρεία, όπως και η θεοποίηση της εξουσίας οδηγεί στην θεολατρεία, κι όχι σπάνια ακόμα και στην προσωπολατρία. Έτσι γίνεται κατανοητό γιατί όλες οι εξουσίες της μετέπειτα ιστορίας ‘τιμούν’ τον ιδεαλιστή Πλάτωνα αντί του πραγματιστή Αριστοτέλη και πολύ περισσότερο αντί των φυσικών και κοινωνικών φιλοσόφων της Ιωνίας και των επιγόνων τους, οι διδασκαλίες των οποίων είχαν γίνει γνωστές σε όλες τις ελληνικές Πολιτείες και τον τότε γνωστό κόσμο. Είναι ο και πάλι αντιφατικός Πλάτωνας που, κατά μία ανάγνωση του αλληγορικού σπηλαίου του, δίδαξε την εικονική πραγματικότητα ως μέσο άσκησης εξουσίας των λίγων πάνω στους πολλούς, αν και κατά μια άλλη ανάγνωση, η αλληγορία του σπηλαίου θα μπορούσε να δείχνει την δύσκολη πορεία της ανθρωπότητας από την αιχμαλωσία της εξουσίας του κεφαλαίου προς το Φως και την ελευθερία.

Β4. Ο ‘Θεός’ του χριστιανισμού. Το απόλυτο φετίχ της εξουσίας

«Και ποιος δημιούργησε τον δημιουργό;»

Stephen Hawking

«Η ιδέα ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από θεούς είναι ανοησία»

Επίκουρος

«Αυτόν τον κόσμο που είναι ο ίδιος για όλα τα όντα, ούτε κάποιος θεός

ούτε άνθρωπος τον δημιούργησε, αλλά ήταν πάντα και είναι και θα είναι

πυρ αείζωον που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο»

Ηράκλειτος

Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα που έδεσαν την εξουσία της δουλοκτητικής αριστοκρατίας με την γη, η οποία σε συνδυασμό με την δουλοκτησία αποτελούσε την κύρια βάση της οικονομίας, ως διαδικασίας παραγωγής πλούτου, ενισχυμένες από την πλατωνική φιλοσοφία που θεοποίησε την εξουσία της δουλοκτητικής αριστοκρατίας, οδήγησαν σε εξελίξεις που ασφυκτιούσαν στα στενά θεσμικά όρια του δουλοκτητικού συστήματος και αναζητούσαν διέξοδο. Ο διαρκής εμφύλιος μεταξύ των αρχαίων ελληνικών πόλεων δεν επέτρεψε στο μοντέλο της Άμεσης Αθηναϊκής Δημοκρατίας να σταθεροποιηθεί και να γενικευθεί. Η αυτοκρατορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου κατέρρευσε πριν ακόμα ολοκληρωθεί και το κενό που άφησε το κάλυψε η αχανής Ρωμαϊκή αυτοκρατορία η οποία αδυνατούσε να ανταποκριθεί στον συντονισμό τόσων πολλών ανόμοιων πληθυσμών, πολιτισμών και τοπικιστικών συμφερόντων, με αποτέλεσμα να μην είναι εύκολη υπόθεση η είσπραξη των φόρων και η επεκτατική λεηλασία να έχει φτάσει στα όριά της.

Έτσι γίνεται κατανοητό γιατί στη δύση του δουλοκτητικού συστήματος και στην χαραυγή της φεουδαρχίας, έξι περίπου αιώνες μετα τον Πλάτωνα, (427-347 παλιάς χρονολόγησης), ο πλατωνισμός, ως νεοπλατωνισμός, όπως τον αντιλήφθηκε ο Πλωτίνος, (203-270 νέας χρονολόγησης), και άλλοι που τον πάντρεψαν με την λεγόμενη ‘Παλαιά Διαθήκη’, αποτέλεσε το έδαφος πάνω στο οποίο θεμελιώθηκε, το 325 από τον Imperator Gaius Flavius Valerius Augustus Constantinus, ο εβραιορωμαιοχριστιανισμός, ως νέα, ενιαία, απόλυτη και επίσημη ιδεολογία της αυτοκρατορικής εξουσίας, του ενός και μοναδικού ‘θεού’ που συμπίπτει με τον έναν και μοναδικό αυτοκράτορα ανατολικής και δυτικής αυτοκρατορίας, όπως και με τον κάθε εξουσιαστή της μετέπειτα ιστορίας της Δύσης μέχρι σήμερα.

Για να μπορέσει ο ρωμαιοχριστιανισμός να λειτουργήσει ως εξουσιαστική ιδεολογία δεν αρκούσε από μόνο του το φετίχ του εξουσιαστικού φόβου[25], πράγμα που κατέστησε αναγκαία την φετιχοποίησή του σε ‘φόβο του θεού’, ‘φόβο της κόλασης’ και ‘φόβο απώλειας του παραδείσου’ που κάλυπτε πολλές, αλλά όχι όλες τις εκδοχές της ψυχολογικής τρομοκρατίας των ‘πιστών’. Γι’ αυτό επινοήθηκε η έννοια της απόλυτης πίστης στον έναν, τον μοναδικό και απόλυτο ηγέτη, στον, μεταξύ πολλών συμβιβασμών και ονομάτων επινοηθέντα, κατ’ εντολήν του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, ‘Ιησού Χριστό’[26]. Χαρακτηριστική περίπτωση παραισθησιακής, παραληρηματικής και καθολικής φετιχοποίησης της κοσμικής εξουσίας ενάντια στην κοινωνία-ανθρωπότητα που αντιστέκεται, αποτελεί η λεγόμενη ‘Αποκάλυψη του Ιωάννη’, την οποία υποτίθεται ότι την υπαγόρευσε ο ‘θεός’, στον Χριστό, ο Χριστός στον άγγελό του, ο άγγελος στον Ιωάννη και ο εκστασιαζόμενος Ιωάννης στον προφανώς συνεκστασιαζόμενο μαθητή του τον Πρόχορο, με τον οποίο ολοκληρώνεται η εξουσιαστική πυραμίδα της ρωμαιοχριστιανικής θρησκείας και Εκκλησίας, πιστό αντίγραφο της κοσμικής ρωμαϊκής εξουσιαστικής πυραμίδας. Με αυτήν την, αποκαλυπτική σχιζοφρένειας, ‘Αποκάλυψη του Ιωάννη’ το σκοταδιστικό ιερατείο προσπαθεί να κατατρομοκρατήσει πιστούς και απίστους με ‘αυτοεκπληρούμενες προφητείες’, κάνοντας λόγο για καταστροφές και Αρμαγεδώνες μεταξύ του «εσφαγμένου αρνίου με επτά κέρατα και επτά οφθαλμούς και του θηρίου με επτά κεφάλια και δέκα κέρατα». Προφανώς ο απώτερος στόχος των πραγματικών εμπνευστών, της λεγόμενης ‘Αποκάλυψης’, ήταν να καλλιεργήσει, μέσω αυτής, μια νοσηρή θεοκρατία και μοιρολατρία στους ανθρώπους, για να τους καταστήσει έρμαια των σκοταδιστικών και εξουσιαστικών ιερατείων, περιφρονώντας τον άνθρωπο στις φυσικές, κοινωνικές και ιστορικές διαστάσεις του, τη λογική του, τη συνείδησή του, την κοινωνία του και τον πολιτισμό του, προκειμένου να τον ταπεινώσει όσο χρειάζεται για να τον καταστήσει δούλο ανύπαρκτων θεών και υποζύγιο υπαρκτών καπιταλιστών αφεντάδων’.

Έτσι δημιουργήθηκε η έννοια της απόλυτης απάτης, του θεϊκού σκοταδισμού και εξασφαλίστηκε σε μεγάλο βαθμό η αποδοχή της ατομικής-ταξικής-κρατικής εξουσίας, ως έκφραση της υποτιθέμενης ιερότητας της ατομικής-ταξικής-κρατικής ιδιοκτησίας και ολοκληρώθηκε ως φαύλος κύκλος του καπιταλισμού, που μπορεί να σπάσει μόνο με την αλλαγή της έννοιας και του ρόλου του υλικού και πνευματικού πλούτου, πράγμα που μπορεί να συμβεί μόνο με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής και την εγκαθίδρυση σχέσεων αδιαίρετης κοινοκτημοσύνης, κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης με τη μορφή της Άμεσης Αταξικής Δημοκρατίας, σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και οικουμενικό επίπεδο.

Β5. Θεοκρατία. Φετιχοποιώντας το Σύμπαν

Η ύστερη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία των διαδόχων του λεγόμενου ‘Μεγάλου Κωνσταντίνου’, δεν είχε τελειώσει, όπως νόμιζε, με τους ‘παγανιστές’, ή ‘εθνικούς’, όπως χαρακτηρίζονταν αδιάκριτα οι φυσικοί/υλιστές φιλόσοφοι και όλοι οι συνεχιστές της αρχαιοελληνικής γραμματείας και της παράδοσης της Αθηναϊκής Πολιτείας, παρά την εργαλειοποίηση του ρωμαιοχριστιανισμού, ο οποίος δια πυρός και σιδήρου τακτοποιούσε τους λογαριασμούς του με τους εχθρούς του, οπότε χρειάστηκε γρήγορα ισχυρή θεωρητική υποστήριξη για να μην καταρρεύσει. Το έργο αυτό το ανάλαβε για λογαριασμό του χριστιανικού ιερατείου ο και διαπρύσιος λάτρης του Πλάτωνα επίσκοπος Ιππώνος Aurelius Augustinus, ο γνωστός και ως πολύς ‘άγιος Αυγουστίνος’, (354-430), ο οποίος πήρε, θεωρητικά, από τα χέρια των όποιων κοσμικών εξουσιαστών το κράτος και το παρέδωσε αποκλειστικά και ολοκληρωτικά στα χέρια του ‘θεού’. Έτσι έχτισε το ‘De Civitate Dei’, το ‘Κράτος του Θεού’, τα θεμέλια του οποίου δείχνουν τη φύση και τη μορφή αυτού του κράτους, αλλά και την λειτουργία του θεού/φετίχ:

·           ‘Η ‘Πολιτεία του Θεού’ αντιτάσσεται στην Γήινη Ρωμαϊκή Πολιτεία, η οποία παρακμάζει, εξαρθρώνεται, εξουθενώνεται και εξ’ αιτίας των διεφθαρμένων ηθών της και του άσβεστου πόθου της για νέες κατακτήσεις καταρρέει.

·           Η χριστιανική θρησκεία είναι αποκάλυψις, δεν είναι προϊόν λογικής σκέψης και επιστημονικής ανάλυσης των πραγμάτων’.

·           Όλοι οι άνθρωποι είναι, δια του προπατορικού αμαρτήματος, αμαρτωλοί και γι’ αυτό δεν πρέπει να επιδιώκουν την ευτυχία, αλλά την λύτρωση, την σωτηρία, τη οποίαν όμως δεν μπορούν να την βρουν σε αυτόν εδώ τον κόσμο, αλλ’ ‘εις την εκείθε του τάφου ζωήν’.

·           Οι άνθρωποι είναι ατελείς και αμαρτωλοί και συνεπώς όσο και αν τους τιμωρεί ο θεός είναι για το καλό τους.

·           ‘Ο Χριστιανός δεν έχει ως πατρίδα του την Γη, σ’ αυτή την κοσμική σφαίρα είναι απλός οδοιπόρος και γι’ αυτό η σχέση του προς τα αγαθά της παρούσας ζωής είναι αρνητική κατ’ ουσία και γι’ αυτό δεν πρέπει να τα επιθυμεί, να τα αγαπά και να τα απολαμβάνει’

·           Όσοι επιθυμούν να πλουτίσουν μπαίνουν σε πειρασμό και σε παγίδα, σε πολλές, βλαβερές και ανόητες επιθυμίες οι οποίες οδηγούν τον άνθρωπο στην απώλεια, αφού η φιλαργυρία αποτελεί την ρίζα όλων των δεινών, που παραπλανούν από την πίστη και προκαλούν στους πιστούς πολλές και οδυνηρές περιπέτειες’.

·           Η ‘ιερά πενία’, ως πρότυπο ζωής των χριστιανών αμείβεται αντίστοιχα στον ουρανό, γι’ αυτό οφείλουν να ζουν με μεγαλύτερη εγκράτεια και να νηστεύουν περισσότερο.

·           Οι χριστιανοί που διεξάγουν κατά την θέληση του Υψίστου φονικούς πολέμους, δεν παραβαίνουν την εντολή ‘ου φονεύσεις’, ούτε και εκείνοι που κατά την άσκηση των υπουργημάτων τους, τιμώρησαν με την ποινή του θανάτου, τους κακούς σύμφωνα με τον νόμο του θεού, δηλαδή τους απίστους’[27].

Ο Αυγουστίνος, ήταν Ρωμαίος πολίτης, μιας επαρχίας της αυτοκρατορίας που σήμερα αποτελεί μια περιοχή της Αλγερίας. Σε ένα ταξίδι του στη Ρώμη προσχωρεί, δια του πλατωνισμού, το 387, στον χριστιανισμό και το 395 είναι ήδη επίσκοπος Βασιλικού Ιππώνος της Νουμιδίας και αναλαμβάνει την υπεράσπιση του χριστιανισμού απέναντι σε όσους ‘εθνικούς’, αλλά και χριστιανούς επισημαίνουν την αντίφαση μεταξύ του υποτιθέμενου ‘πάνσοφου και πανάγαθου θεού’ και των τόσων δεινών της ανθρώπινης ιστορίας και καταλήγει στο ‘Κράτος του Θεού’, μια αυθαίρετη φιλοσοφία της ιστορίας με πολύ μυστικισμό. Όλο αυτό το σύμφυρμα σηματοδοτεί την μεγάλη καμπή και την τάση του διαμορφωμένου ήδη ιερατείου του ρωμαιοχριστιανισμού να μετεξελιχθεί από εργαλείο της αυτοκρατορικής εξουσίας σε αυτοτελή εξουσία, επιλογή που το ανάγκασε σε διμέτωπο αγώνα τόσο ενάντια στους ‘εθνικούς’ όσο και ενάντια στην αυτοκρατορική εξουσία. Γι’ αυτό τον σκοπό ο ‘ρωμαιοχριστιανισμός’ πασχίζει να αποβάλλει την ρωμαϊκή προέλευσή του και να κρατήσει μόνο τις εβραϊκές του ρίζες περί μεσσία και ‘περιούσιου λαού’. Να σημειώσουμε, για την κατανόηση της προσωπικότητάς του, ότι ο Αυγουστίνος ήταν σύγχρονος της Υπατίας, (360-415), την οποία κατακρεούργησε, σύμφωνα με τον ιστορικό της εποχής, Σωκράτη Σχολαστικό, μαινόμενο πλήθους χριστιανών υπό τις οδηγίες του Επισκόπου Αλεξανδρείας Κυρίλλου, που σήμερα λατρεύεται ως άγιος της χριστιανοσύνης. Δεν ξέρω πόσο περήφανοι είναι για τον απαράμιλλο σε σκληρότητα διώκτη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και αιμοσταγή δολοφόνο Κύριλλο οι σύγχρονοι Έλληνες ‘χριστιανοί’, ξέρω όμως ότι κάποιοι φρόντισαν να είναι σχεδόν άγνωστη η Ελληνίδα Υπατία, φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός στην Αλεξάνδρεια, ένα από τα κορυφαία μυαλά της εποχής της, κι’ όχι μόνο.

Το ‘κράτος του θεού’ όπως το φαντάστηκε, με κάθε λεπτομέρεια το περιέγραψε και το δίδαξε ο Αυγουστίνος στην ουσία ήταν η ληξιαρχική πράξη θανάτου της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και της δουλοκτησίας και ταυτόχρονα το πέρασμα στην φεουδαρχία με όλα τα χαρακτηριστικά της μεσαιωνικής θεοκρατίας.Τα αντικρουόμενα συμφέροντα που αναπτύχθηκαν στο μεταξύ, ανάμεσα στους τοπικούς  φεουδάρχες ηγεμόνες και βασιλιάδες οδήγησαν στο μεγάλο, τάχα για θεολογικούς λόγους, σχίσμα μεταξύ ανατολικής και δυτικής εκκλησίας, το 1054, γεγονός που θρυμμάτισε την ενότητα της Ευρώπης και πυροδότησε ατελείωτες εμφύλιες πολεμικές περιπέτειες που σταμάτησαν κάθε είδους εξελίξεις, με πρωταγωνιστή τον παπισμό, ο οποίος ξεπέρασε σε σκοταδισμό και τρομοκρατία ακόμα και το φοβερό και τρομερό ‘κράτος του θεού’ του Αυγουστίνου.

Β6. Το πνεύμα του Προτεσταντισμού

«Ας πάει στην άβυσσο της κόλασης ακόμα και η αγάπη, αν πρόκειται

να καταστρέψει την πίστη. Καλύτερα να αμαρτάνουν εκατό φορές οι άρχοντες

 σε βάρος του λαού, παρά να αμαρτάνει μια φορά ο λαός σε βάρος των αρχόντων.

Το γαϊδούρι θέλει ξύλο, ο όχλος θέλει βία για να κυβερνηθεί»

Λούθηρος

Κατά τον Μεσαίωνα[28], στο απόλυτο ‘κράτος του θεού’, αποκλειστικός ιδιοκτήτης της γης βρέθηκε, όπως είδαμε, να είναι ο ‘θεός’ και αποκλειστικός διαχειριστής του όποιου ο πάπας, ή ο αυτοκράτορας, ή ο βασιλιάς, ή αργότερα και ανατολικότερα ο σουλτάνος που εκχωρούσε γη και κοινωνικό πλούτο ανάλογα με το μέγεθος της υποστήριξης που εξασφάλιζε. Ιδιαίτερα ο πάπας θεωρούσε αμάρτημα την επιθυμία και πολύ περισσότερο την απόκτηση πλούτου από του πιστούς, κι’ αυτό για να διατηρηθεί η εξουσία που προσφέρει ο πλούτος αποκλειστικά υπόθεση δική του και της συμμορίας του. Βέβαια ο πάπας, «του οποίου ο πλούτος είναι σήμερα μεγαλύτερος από εκείνον του πλουσιότατου Κροίσου»[29], ως ιδιοκτήτης ‘γραφείου ταξιδίων ψυχών’ άφηνε περιθώριο σε όσους παράνομα αμάρταναν αποκτώντας πλούτο να πληρώσουν, προκειμένου να τους πουλήσει ένα πανάκριβο εισιτήριο για τον παράδεισο. Για τους άλλους που δεν είχαν πλούτο «οι ιερείς δρουν με άγνοια και κακία, στην περίπτωση των αποθνησκόντων, όταν επιφυλάσσουν γι’ αυτούς εκκλησιαστικές τιμωρίες για το καθαρτήριο»[30]Τα συγχωροχάρτια του πάπα και η αχρεία συμπεριφορά του κλήρου απέναντι στους φτωχούς πιστούς, δυό είδη φετίχ της ‘αμαρτίας’, αλλά κύρια η ανερχόμενη εμποροκρατία που πίεζε να ξεκολλήσει ‘η ρετσινιά της αμαρτίας του να επιθυμείς τον πλούτο’ από πάνω της, αποτέλεσαν την αφορμή και την αιτία για το ξέσπασμα της λουθηρανής επανάστασης, με την ‘Διακήρυξη Διαμαρτυρίας των 95 Θέσεων’, στις 31 Οκτωβρίου 1517, από τον Γερμανό ιερωμένο Martin Luther, (1483-1546), που την τοιχοκόλλησε στην πόρτα της εκκλησίας της πόλης Wuerttemberg, η οποία και αποτέλεσε την αφετηρία της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης.

Ο Λούθηρος προσπάθησε να κρύψει κάτω από τον θεολογικό μανδύα του τις πραγματικές προθέσεις του, αλλά έπρεπε παράλληλα να στείλει με όση καθαρότητα μπορούσε το μήνυμα προς εκείνους που θα στήριζαν την επανάστασή του, οπότε αποφαίνεται:

·           «Ότι ο θησαυρός των συχωροχαρτιών είναι φυσικά απόλυτα αποδεκτός, διότι κάνει τον έσχατο πρώτο, (64)

·           Επομένως οι θησαυροί του ευαγγελίου είναι δίχτυα με τα οποία κάποιος στο παρελθόν ψάρευε ανθρώπους του πλούτου, (65).

·           Οι θησαυροί των συγχωροχαρτίων είναι δίχτυα με τα οποία κάποιος σήμερα ψαρεύει τον πλούτο των ανθρώπων, (66).

·           Τα συγχωροχάρτια, τα οποία οι δημαγωγοί επιδοκιμάζουν ως τις μεγαλύτερες χάρες είναι στην πραγματικότητα τέτοιες μόνο εφόσον αυξάνουν το κέρδος», (67).

Ο Λούθηρος τόλμησε τελικά να αμφισβητήσει καίρια τον διαμεσολαβητικό ρόλο της παπικής Εκκλησίας και να αποκαταστήσει την αμεσότητα της σχέσης ανθρώπου με τον ‘θεό’, ως φετίχ της νέας ανερχόμενης κοσμικής εξουσίας και με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να κατεβάσει τον πάπα από τον ‘Θρόνο του Απόστολου Πέτρου’, όπως αποκαλείται ο παπικός θρόνος του Βατικανού, και μάλιστα χωρίς περιστροφές, όταν γράφει:

·           «Κηρύσσουν μόνο ανθρώπινες διδασκαλίες όσοι λένε πως μόλις τα νομίσματα κουδουνίσουν στο χρηματοκιβώτιο, η ψυχή φεύγει από το καθαρτήριο, (27), για να μεταφέρει έμμεσα την ατιμία, το να αποκτάς πλούτο, στα χέρια του κεντρικού φετίχ, του ’θεού’.

·           «Είναι βέβαιο πως μόλις τα νομίσματα κουδουνίσουν στο χρηματοκιβώτιο, ίσως αυξηθεί το κέρδος και η πλεονεξία, αλλά όταν παρεμβαίνει η εκκλησία, το αποτέλεσμα βρίσκεται αποκλειστικά και μόνο στα χέρια του Θεού», (28), για να καταλήξει με κάποια υποκριτική, επαγγελματική, θεολογική, συστολή βέβαια στο ζητούμενο:

·           «Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι, εκτός κι αν έχουν περισσότερα από όσα χρειάζονται, οφείλουν να εξοικονομούν αρκετά χρήματα για τις ανάγκες της οικογένειάς τους και σε καμία περίπτωση να μην τα σπαταλούν αγοράζοντας συγχωροχάρτια».

Έτσι γεννήθηκε το ‘πνεύμα του καπιταλισμού’[31] και η καινούργια εξουσία αφέθηκε και πάλι στα ‘χέρια του ίδιου αόρατου θεού’, δηλαδή του γνωστού φετίχ της εξουσίας, που όχι μόνο δεν θεωρεί αμαρτία τον πλουτισμό, αλλά τον ‘ευλογεί’ με όλα τα μέσα και όλες τις ατιμίες αψηφώντας ακόμα και την ίδια τη ζωή και την ελευθερία των ανθρώπων και ιδιαίτερα των εργαζόμενων ανθρώπων. Το αποτέλεσμα ήταν ο πλούτος να ξεφύγει από τα χέρια του αυτοκράτορα, του πάπα ή του βασιλιά, όπως και από τους πύργους της φεουδαρχικής μπουρζουαζίας για να φωλιάζει και να επωάζεται στα εργαστήρια, στις συντεχνίες και στα εμπορικά κέντρα που εμφανίζονταν με ταχύτητα το ένα μετά το άλλο στις παραποτάμιες και παραθαλάσσιες πόλεις/κόμβους του εμπορίου.

Β7. Η ‘αόρατη χειρ’ Το φετίχ του κεφαλαίου

Στην κλασική οικονομική θεωρία κυριαρχεί η έννοια του ατόμου, της ατομικής ιδιοκτησίας, της αγοράς και του ‘ελεύθερου ανταγωνισμού’, η οποία υποτίθεται ότι καθοδηγείται από το συνολικό ατομικό συμφέρον, το ‘αόρατο χέρι’, όπως ερμήνευσαν οι υπέρμαχοι του οικονομικού φιλελευθερισμού τον σχετικό υπαινιγμό του Άνταμ Σμιθ (1723-1770), υπονοώντας, προφανώς, ότι πρόκειται για ‘το χέρι του θεού’. Αν και το ‘αόρατο χέρι’ δεν ήταν παρά μια έμμεση αναφορά, ένας υπαινιγμός αναφορικά με υποτιθέμενες ιδιότητες των δυνάμεων της απρόσωπης ελεύθερης αγοράς να αυτορυθμίζεται, δεν παύει να εκλαμβάνεται ως κάποια αόρατη μεταφυσική δύναμη, πράγμα που μεταφυσικοποιεί, δηλαδή φετιχοποιεί, υπαρκτές οικονομικές οντότητες που συγκρούονται στην προσπάθειά τους να αυξήσουν με κάθε θεμιτό και αθέμητο τρόπο, το μερίδιο αγοράς τους, με στόχο να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους, εκτοπίζοντας τους ανταγωνιστές τους, αλλά και την κοινωνία την ίδια από τον ρόλο της ως υποκείμενο της οικονομικής δραστηριότητας και ως έλλογο και επιλεκτικό χρήστη των παραγόμενων υλικών και πνευματικών αγαθών. «Το συμφέρον των επιχειρηματιών», υποστηρίζει ο πατέρας της Πολιτικής Οικονομίας, ο Άνταμ Σμιθ, «σε οποιοδήποτε κλάδο του εμπορίου ή της μανιφακτούρας είναι πάντα από ορισμένες απόψεις διαφορετικό και μάλιστα αντίθετο από αυτό της χώρας. Το συμφέρον τους είναι πάντα η διεύρυνση της αφοράς τους και ο περιορισμός του ανταγωνισμού. Βέβαια η διεύρυνση της αγοράς, ενδέχεται σε κάποιο βαθμό να συμβαδίζει με τα συμφέροντα της κοινωνίας. Αλλά ο περιορισμός του ανταγωνισμού είναι πάντα αντίθετος με όλα αυτά, και το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να δώσει στους επιχειρηματίες την δυνατότητα να επιβάλλουν για δικό τους λογαριασμό έναν αυθαίρετο φόρο επί των συμπολιτών τους, μέσω της αύξησης των κερδών τους πάνω από τα φυσικά τους επίπεδα. Η προσπάθεια κάθε νόμου, ή ρύθμισης του εμπορίου που προέρχεται από αυτήν την τάξη θα πρέπει πάντα να ακούγεται με επιφύλαξη και δεν θα πρέπει να υιοθετείται παρά μόνο μετά από μακρά και προσεχτική εξέταση με την επίδειξη της μέγιστης σχολαστικότητας, αλλά και της μέγιστης καχυποψίας» [32]. Η ζωή απόδειξε πόσο δίκιο είχε, με τις επιφυλάξεις του, ο Άνταμ Σμιθ, αφού τελικά ο λεγόμενος ελεύθερος ανταγωνισμός δεν λειτούργησε και δεν λειτουργεί επειδή ισχυρά ορατά επιχειρηματικά χέρια μπορούν να τον μπλοκάρουν, πράγμα που συμβαίνει εξαιτίας του κοινωνικού και όχι του τεχνικού καταμερισμού της εργασίας όπως πολλοί οικονομολόγοι εννοούν τον καταμερισμό της εργασίας. Ο Άνταμ Σμιθ που εισήγαγε την έννοια του καταμερισμού της εργασίας, αναφερόμενος στο παράδειγμα παραγωγής καρφιτσών[33] τον αντιλαμβάνεται ως διαφοροποίηση δεξιοτήτων, που αναπτύσσονται σταδιακά κατά την διαδικασία παραγωγής των διαφόρων εμπορευμάτων, που καταλήγουν σε ‘ιδιαίτερα επαγγέλματα’, δηλαδή ως σύνολο ομοειδών τεχνικών δραστηριοτήτων. Δεν είναι όμως ο τεχνικός καταμερισμός της εργασίας που δημιουργεί επιχειρηματίες, αλλά είναι ο καταμερισμός των μέσων παραγωγής, και στην περίπτωσή μας η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, που δίνει την δυνατότητα στους ιδιοκτήτες τους να οργανώνουν την κοινωνική παραγωγή αποκλειστικά για το δικό τους συμφέρον αποκλείοντας τους εργαζόμενούς τους, κατ’ επέκταση και την κοινωνία συνολικά από κάθε δικαίωμα, πέραν του ημερομίσθιου, επί των παραχθέντων αγαθών. Είναι συνεπώς το συμφέρον του κάθε ιδιοκτήτη μέσων παραγωγής/επιχειρηματία που τον οδηγεί στη ‘ρύθμιση του εμπορίου’ και στον ‘περιορισμό του ανταγωνισμού’ προκειμένου να οδηγήσει όσους περισσότερους ανταγωνιστές του μπορεί εκτός ανταγωνισμού, ή να τους αγοράσει, ή και να συγχωνευθούν.

Όταν η δυναμική των επιχειρήσεων ξεπερνά τα εθνικά τους σύνορα, τότε το συμφέρον τους, τους οδηγεί στην προσπάθεια περιορισμού του διεθνούς ανταγωνισμού, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα το κλείσιμο των αδύναμων ανταγωνιστών τους στις διάφορες χώρες με αποτέλεσμα οι οικονομίες αυτών των χωρών να γίνονται συμπληρωματικές προς αυτές των μεγάλων επιχειρήσεων και των χωρών προέλευσής τους, συνθήκη που αποκλήθηκε διεθνής καταμερισμός της εργασίας. Πρόκειται, όπως γίνεται φανερό, για την διεθνοποίηση του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας που ξεκίνησε ως εμπόριο με άνισους όρους για να εξελιχθεί σε αποικιοκρατία και ιμπεριαλισμός που συνοδεύτηκαν πάντα από κάποια αντίστοιχα εξουσιαστικά φετίχ του θεού, του κεφαλαίου και της εξουσίας, προσωποποιημένα από τους ιεραπόστολους, αρχικά για να ακολουθήσουν οι έμποροι και τέλος οι στρατοί[34] για να κλείσουν τον κύκλο της υποταγής και της εξάρτησης με κατάληξη την σημερινή καπιταλιστική βαρβαρότητα.

Είναι αυτό το σύμπλεγμα δυνάμεων που ελέγχουν την νομοθετική και πολιτική εξουσία σε βαθμό που να μην είναι σε θέση να αποτρέψει την διαμόρφωση μονοψωνίων, όπως αυτά των πρώτων υλών, της ενέργειας[35], της τεχνολογίας κ. λπ., και μονοπωλίων, όπως αυτά της παραγωγής και της διακίνησης που οδηγούν στον ανορθολογικό οικονομισμό, στην τεχνητή έλλειψη αγαθών, στην κερδοσκοπικά ελεγχόμενη τιμολογιακή πολιτική με αποτέλεσμα την ακραία ανισοκατανομή του πλούτου που διχάζει τις κοινωνίες και την ανθρωπότητα. Είναι η ασύδοτη φιλελεύθερη οικονομική θεωρία, πρακτική και πλάνη που οδήγησαν την ευρωπαϊκή, αλλά και την παγκόσμια οικονομία σε ακραίες ανισοκατανομές του πλούτου και σε δομικές στρεβλώσεις με κατάληξη τις καταστροφικές οικονομικές κρίσεις, με κορυφαία αυτήν του 1929-1932. Αλλά και σε θανάσιμα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα, στην μορφή άπειρων καταστροφικών πολέμων, με κορυφαίους τον Πρώτο και τον Δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, αποδείχνοντας ότι η κλασική οικονομική θεωρία στερείται, τόσο σε μικροοικονομικό όσο και σε μακροοικονομικό επίπεδο, στοιχειώδους επιστημονικής θεμελίωσης, και επιπλέον στερείται κοινωνικής ευαισθησίας και δικαιολόγησης με αποτέλεσμα να λειτουργεί ως ιδεολογία του κεφαλαίου και σε βάρος της κοινωνίας.

Β8. Κρατισμός. Το Φετίχ του ‘συλλογικού καπιταλιστή’

Στον αντίποδα της οικονομικής θεωρίας του φιλελεύθερου καπιταλισμού διαμορφώθηκε το ‘σοσιαλιστικό πρόταγμα’, αρχικά από τους, από τον Μαρξ, υποτιμημένους ‘ουτοπικούς σοσιαλιστές’[36] και στην συνέχεια από τον ίδιον τον Μαρξ και τον Ένγκελς που ευαγγελίστηκαν και αγωνίστηκαν για την ‘κομμουνιστική κοινωνία’, χωρίς ωστόσο να δώσουν στην σχετική θεωρητική τους σύλληψη, μια ολοκληρωμένη θεωρία περί σοσιαλισμού και πολύ λιγότερο περί κομμουνισμού. Το αποτέλεσμα ήταν να παρεννοηθεί η αντίληψη των Μαρξ-Ένγκελς είτε ως σοσιαλδημοκρατία και διεστραμμένος κρατισμός στη μορφή του φασισμού και του εθνικοσοσιαλισμού, είτε ως λενινισμός, σταλινισμός, χρουτσοφισμός, μπρεζνιεφισμός και τέλος ως γκορμπατσωφισμός, με τη μορφή της ‘δικτατορίας του προλεταριάτου’, η οποία στην πορεία αποκαλύφτηκε ότι δεν ήταν παρά μια απόπειρα φετιχοποίησης του αστικού κράτους στην μορφή του κρατικού/συλλογικού καπιταλισμού, ένα είδος ‘καπιταλιστικού κομμουνισμού’. Τελικά ως κρατικομονοπωλιακός καπιταλισμός επέστρεψε ‘ειρηνικά’ στον κλασικό καπιταλισμό, την στιγμή που ήταν αναγκαίο ένα βήμα προς την πλήρη άρνηση του καπιταλισμού με την μορφή της Δημοκρατίας του προλεταριάτου, ή της Συμβουλιακής Δημοκρατίας στο όνομα της οποίας έγινε και η Οκτωβριανή επανάσταση, αν όχι στην μορφή και στην ουσία της Άμεσης Δημοκρατίας. Αυτή η προφανώς προσχεδιασμένη υπαναχώρηση του σοβιετικού συνασπισμού αποτέλεσε σημαντική ιστορική ήττα όλων των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού που είχαν πιστέψει στην τάχα αντικαπιταλιστική προπαγάνδα του σοβιετικού apparat και της Τρίτης Διεθνούς, γεγονός που έδωσε το φιλί της ζωής στον παρακμάζοντα και ιστορικά νεκρό καπιταλισμό. Κι όλα αυτά επειδή η ανατολική, σοσιαλιστική τάχα, οικονομική θεωρία ταύτιζε σκόπιμα τον καπιταλισμό με τον καπιταλισμό των επιχειρηματιών και η δυτική οικονομική θεωρία ταύτιζε, για λόγους σκοπιμότητας επίσης, τον σοβιετικό και κινέζικο κρατικομονοπωλιακό καπιταλισμό με τον σοσιαλισμό και τον κομμουνισμό. Όμως, όπως ο κρατισμός δεν έχει καμιά σχέση με τον ουμανιστικό σοσιαλισμό και πολύ περισσότερο με τον αταξικό ουμανισμό, έτσι και ο καπιταλισμός δεν είναι απλά κεφάλαια, ταμπέλες, κτίρια και εμπορεύματα, γιατί ο καπιταλισμός, για να ξαναθυμηθούμε τον Μαρξ, δεν είναι παρά μια κοινωνική σχέση όπου ως σχέσεις παραγωγής οι λίγοι, αυτοί που άμεσα ή έμμεσα ορίζουν τα μέσα παραγωγής, εξουσιάζουν τους πολλούς, πράγμα που μπορεί να μεταμορφώνεται από κλασική αστική δημοκρατία, σε σοσιαλδημοκρατία, σε φασιστική δικτατορία, ακόμα και σε ‘δικτατορία  του προλεταριάτου’, χωρίς, ή και ενάντια στο προλεταριάτο.

Β9. Κρατικός παρεμβατισμός. Το Φετίχ της αστικής δημοκρατίας

Η ασύδοτη ανάπτυξη του καπιταλισμού οδήγησε σε μια κρίση υπερσυσσώρευσης πλούτου και υπερπαραγωγής εμπορευμάτων που κατάληξαν στην μεγάλη κρίση του 1929-1932, κατά την οποία εκατομμύρια άνθρωποι πείνασαν, επειδή υπήρχαν πολλά διατροφικά αγαθά στις αποθήκες που δεν μπορούσαν να πωληθούν, γιατί είχε σχεδόν μηδενιστεί η ρευστότητα χρήματος. Η ανθρωπότητα βρέθηκε μπροστά στην αμηχανία και την ανικανότητα της οικονομικής θεωρίας να εξηγήσει γιατί συμφέρει περισσότερο τους επιχειρηματίες να καίνε, να καταστρέφουν ή να ρίχνουν στη θάλασσα την παραγωγή τους αντί να τη δωρίσουν στους πληθυσμούς που την είχαν άμεση ανάγκη για να επιβιώσουν. Για πρώτη φορά είχε φανεί τόσο καθαρά η αντίφαση, ο ανορθολογισμός και η αντικοινωνικότητα, αλλά και η αδυναμία του να συνεχίσει να λειτουργεί, του κεφαλαιοκρατικού συστήματος.

Μεσολάβησε ο Τζων Μάυναρντ Κέυνς, (1883-1946), που προσπάθησε να αναδείξει το ίδιο το αστικό κράτος, ως εκπρόσωπο και δημοκρατική έκφραση ολόκληρης της κοινωνίας, σε ρόλο ρυθμιστή της οικονομίας, χωρίς ωστόσο να αρνηθεί την φύση και τον ρόλο της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής. Τελικά ο κευνσιανισμός ‘έβγαλε το κάρο του καπιταλισμού από τη λάσπη’ γεγονός που ανάδειξε τον ρόλο της κοινωνίας, ακόμα και στην μορφή της αστικής δημοκρατίας, αλλά ως εκεί. Γιατί από το κεφάλαιο, ο κευνσιανισμός, έγινε αποδεκτός, ως φάρμακο[37], μέχρι να συνέλθει ο καπιταλισμός από την κατρακύλα του, μεταφέροντας το κόστος, σε ζωές, σε οικονομικοκοινωνικές υποδομές και σε θυσίες ανοικοδόμησης, στις πλάτες των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, στην εργαζόμενη ανθρωπότητα. Στην ανθρωπότητα όμως ενισχύθηκε η διαχρονική ιδέα για τον αποκατάσταση της σχέσης μεταξύ οικονομίας και κοινωνίας, με την έννοια ότι η κοινωνία είναι το κυρίαρχο στοιχείο και όχι η οικονομία, που σημαίνει ότι η κοινωνική επιχειρηματικότητα, σε αντίθεση με την ιδιωτική επιχειρηματικότητα, μπορεί να αποφεύγει τις σπατάλες και τις κρίσεις, γιατί η κοινωνία έχει συμφέρον να δημιουργεί με ορθολογισμό, φειδώ και σύνεση χρήσιμο και ειρηνικό πλούτο στα πλαίσια σχέσεων εργασίας που ενώνουν τους ανθρώπους και αριστοποιούν του πόρους. Μόνο που αυτή η ιδέα δεν έγινε ακόμα δύναμη ικανή για την μία και μοναδική, μεγάλη και βαθιά συστημική/κοινωνική αλλαγή που θα καταργήσει τον βίαιο κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας και θα αποκαταστήσει την ενότητα της εργασίας, δηλαδή την ενότητα της οικονομίας και της κοινωνίας.

Β10. ‘Οι αγορές’. Το Φετίχ του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου

Μόλις ο καπιταλισμός ξαναστάθηκε στα πόδια του, με την θυσία των κοινωνιών στον αγώνα κατά του φασιστικοναζιστικού άξονα, αλλά και της καπιταλιστικής ανοικοδόμησης, η επίθεση του κεφαλαίου με την σημαία της νεοκλασικής οικονομικής θεωρίας και του πολιτικού νεοφιλελευθερισμού ενάντια στις κοινωνίες έγινε σφοδρότερη και με σχέδιο που περιλαμβάνει τους παρακάτω βασικούς στόχους:

·           Απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων με την οποία διόγκωσε την ανεργία, γενίκευσε την επισφάλεια της εργασίας και την κοινωνική ανασφάλεια παραλύοντας κάθε πιθανή κοινωνική αντίδραση.

·           Ιδιωτικοποίηση των πάντων, ουσιαστικά πρόκειται για βίαιη απαλλοτρίωση, κάθε κρατικής οικονομικής και κοινωνικής δομής και δραστηριότητας για να βγάλει από τη μέση ανταγωνιστές και να μεγιστοποιήσει τα ιδιωτικά κέρδη.

·           Απορρόφηση όλων των μικρομεσαίων οικονομικών και εμπορικών δομών από τα ελάχιστα, παγκόσμιας εμβέλειας, οικονομικά συγκροτήματα, γεγονός που δεν θα ενισχύσει οικονομικά μόνο τα μονοπώλια, αλλά θα αποδυναμώσει ακόμα περισσότερο την αστική δημοκρατία που διαμαρτύρεται για την καταστροφή της τάξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την ισοπέδωση των κοινωνιών, ανοίγοντας τον δρόμο για ακόμα αυταρχικότερες μορφές διακυβέρνησης.

·           Διάλυση του κράτους ως έστω συμβολικού ρυθμιστή της οικονομίας και εγγυητή της κοινωνικής ειρήνης και μετατροπή του σε ‘νυχτοφύλακα του κεφαλαίου’.

·           Καταστροφή, με οικονομικά και στρατιωτικά μέσα, όλων των χωρών που αρνούνται την υποταγή τους στο σχέδιο του σκληρού πυρήνα του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου που αποσκοπεί στην ηγεμόνευση του αμερικανισμού.

Έτσι γεννήθηκε ο οικονομικός νεοκλασικισμός με πολιτική έκφρασή του τον νεοφιλελευθερισμό, με κύριους θεωρητικούς εκφραστές του τον Friedrich August Hayek, (1899-1992) και τον Milton Friedman, (1912-2006), που αρνούνται την ύπαρξη και τον ρόλο των κοινωνικών οντοτήτων, γιατί κατ’ αυτούς υπάρχουν μόνο ‘άτομα και συμφέροντα’ που ως ‘αγορές’ και παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο οφείλουν να ισοπεδώσουν θεσμούς, οικονομίες, κοινωνίες και πολιτισμούς για μια χωρίς όρια και περιορισμούς καταδυνάστευση των εργαζόμενων και του πλανήτη. Κι όλα αυτά στο όνομα της οικονομικής μεγέθυνσης, υποτίθεται για να μεγαλώσει η ‘πίτα’ που τάχα θα εξαλείψει τις οικονομικοκοινωνικές ανισότητες και την παγκόσμια φτώχεια και πείνα. Το αποτέλεσμα είναι σε όλους μας γνωστό, ως πολτοποίηση των κοινωνιών και της ανθρωπότητας σε μια σχέση όπου το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού δρα εναντίον του 99%, αφού το 1% ελέγχει την παγκόσμια οικονομία κατά συνέπεια και τον παγκόσμιο πλούτο, ενώ το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού προσπαθεί σε συνθήκες απόλυτου εξουσιαστικού φόβου και ανασφάλειας να επιβιώσει στις παρυφές του καπιταλισμού.

Αποδείχνεται, λοιπόν, ότι η νεοκλασική οικονομική θεωρία έχει πολύ μικρότερη σχέση με την επιστήμη και περισσότερη με την αποικιοκρατική και ιμπεριαλιστική ιδεολογία λεηλασία της ανθρωπότητας και του πλανήτη[38], γιατί ως κράμα μεταφυσικής φονταμενταλιστικής θρησκείας και εξουσιαστικής ιδεολογίας θεοποιεί/φετιχοποιεί το παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο με την μορφή των τάχα αόρατων και παντοδύναμων αγορών που αποσκοπούν σε μια Νέα Παγκόσμια Τάξη που θε υπογράψει, υποτίθεται, το τέλος της ιστορίας με την διαιώνιση του καπιταλισμού.

Ο σύγχρονος πατριάρχης του αμερικανοσιωνισμού, της ιδεολογίας του ‘περιούσιου λαού του θεού’ και του παγκόσμιου καπιταλισμού, ο Βαρόνος Jacob Rothschild, ο αποκαλούμενος και ‘Βασιλιάς του Ισραήλ του 21ου αιώνα’, φέρεται, εκπροσωπώντας όλους τους μεγαλοκαπιταλιστές, να έχει δηλώσει ότι We do Gods own work’ (‘εκτελούμε το έργο του θεού’), που σημαίνει ότι ο ‘θεός τους’ και όχι το κεφάλαιο ευθύνεται για την τρέχουσα καπιταλιστική βαρβαρότητα και τον καινούργιο μεσαίωνα που χειμάζει τον πλανήτη. Άλλωστε και ο νομισματικός πόλεμος του δολαρίου, δηλαδή του αμερικανισμού, ενάντια σε όλα τα άλλα νομίσματα, δηλαδή σε όλες τις άλλες οικονομίες και κοινωνίες με όπλο το ‘in god we trust’ διεξάγεται. Πρόεδροι των ΕΠΑ υποστηρίζουν ότι συνομιλούν με το ‘θεό’ και με την άδειά του μακελεύουν την ανθρωπότητα και τον πλανήτη, χωρίς ωστόσο οι υποτιθέμενοι ‘κατά κόσμον εκπρόσωποί του’ να διαμαρτύρονται για τον απάνθρωπο σφαγιασμό των λαών. Αλλά και επώνυμοι ‘επίσκοποι και πατριάρχες της οικονομικής επιστήμης’ όπως και οι για βιοπορισμό καλλιεργούντες την οικονομική θεωρία σιωπούν παραδειγματικά, για τα τριάντα αργύρια της προδοσίας, όχι μόνο της επιστήμης και της συνείδησής τους, αλλά και της ίδιας της κοινωνίας.

Σε τελική ανάλυση η φετιχοποίηση του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου και του σκληρού πυρήνα του, που λειτουργεί σήμερα ως παγκόσμια υπερκυβέρνηση με την αόριστη και αόρατη μορφή των ‘αγορών’, είναι το αποτέλεσμα της διαρκούς, άμεσης και έμμεσης ιδεολογικής χειραγώγησης του κοινωνικού συνόλου, μέσω των θεσμών και των φετίχ/μηχανισμών, με σκοπό την απόκρυψη του αλλοτριωτικού χαρακτήρα των οικονομικών δομών, των παραγωγικών και κοινωνικών σχέσεων του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Συνέπεια όλης αυτής της συνωμοσίας είναι να δημιουργείται μια μαζική ψευδαίσθηση που οδηγεί τα άτομα σε οπαδοποίηση και σε αγελαίες συμπεριφορές, στη θρησκοληψία, στη φετιχολατρία, στη μοιρολατρία, σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, στην υποταγή, και τις κοινωνίες σε μειωμένη αυτοπεποίθηση και παραίτηση από τον ιστορικό τους ρόλο ως υποκείμενα της ιστορίας. Αυτός είναι ο ενδιάμεσος στόχος τους, και για να φτάσουν στον τελικό σκοπό τους, που προφανώς είναι η πλήρης ρομποτοποίηση, μετανθρωποποίηση ή ‘υπερανθρωποποίηση’ του ανθρώπινου είδους, συσκοτίζουν τα πάντα και για να αντικαταστήσουν την αντικειμενική με μια εικονική-φετιχοποιημένη πραγματικότητα με ακαταλαβίστικα σύμβολα και θανατηφόρες θρησκοληψίες. Γι’ αυτό οι εξουσίες φετιχοποιούν τα πάντα, για να μην μείνει κανένα παράθυρο ανοιχτό που θα φωτίζει τα μυαλά των ανθρώπων. Σήμερα ο καπιταλισμός εφαρμόζει με την βοήθεια πολλών επίορκων ‘επιστημόνων’ την τεχνική του σπηλαίου του Πλάτωνα, για την ολιστική φετιχοποίηση του πραγματικού κόσμου στον εικονικό κόσμο των ψευδαισθήσεων. Έτσι φετιχοποιεί συστηματικά:

·           Τη ζωή στη μορφή του θανάτου, ως πέρασμα στην υποτιθέμενη μεταθανάτια ζωή, για να αποκτήσει τάχα αιωνιότητα και αθανασία το φετίχ της, η δήθεν αθάνατη ψυχή και αυτό που πραγματικά αντιπροσωπεύει, η ‘ιερή’ ατομική ιδιοκτησία.

·           Τη λογική και τον ορθολογισμό, ως παραλογισμό με τη μορφή του ταξικού νόμου που νομιμοποιεί την κοινωνική ανισότητα και αδικία και εκφράζει τα συμφέροντα της εξουσίας και της πλουτοκρατίας με τις ευλογίες της εξουσιαστικής θρησκείας και της ταξικής ιδεολογίας.

·           Την κοινωνία και την κοινωνική ζωή, ως ποίμνιο και εκκλησίασμα του υποτιθέμενου Χριστού-θεού, του όποιου προφήτη και Μεσσία και ως αντικείμενο εξουσιασμού για να μην αποκτήσει η ίδια η κοινωνία την αναγκαία αυτοπεποίθηση για αυτοπροσδιορισμό και αυτοδιεύθυνση.

·           Τις σχέσεις παραγωγής, ως σχέσεις αφέντη και δούλου, ως σχέσεις ‘θεού’ και πιστού, ποιμένα και προβάτου.

·           Την κοινωνική ανισότητα, ως μεταθανάτια παραδείσια ‘ισότητα’.

·           Τη γόνιμη, ενωτική, δημιουργική διαφορετικότητα και προσωπικότητα, ως άμορφο ποίμνιο απρόσωπων σκιών και ‘λευκών αγγέλων’.

·           Την ενότητα κοινωνικής ισότητας και ελευθερίας, ως δυισμό που οδηγεί στον ακραίο τάχα ανταγωνισμό μεταξύ ισότητας και ελευθερίας και στην ακραία ανισότητα για να αποδώσει κέρδος η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής.

·           Τη συντροφικότητα, την αρμονική συμβίωση και τη συνεργασία, ως επαγγελματική ‘συναδελφικότητα’, ως ‘εταιρική συνείδηση’ σε συνθήκες εξαρτημένης εργασίας που οδηγεί στην υποκρισία, στον ατομισμό του αρρωστημένου Εγώ, στην αλληλοϋπονόμευση και στο διαγκωνισμό σε ατομικό επίπεδο, στον σωβινισμό και τον στείρο τοπικισμό, στις αλληλοσπαρασσόμενες εχθρικές συντεχνίες που κονιορτοποιούν τον κοινωνικό ιστό, στην υποβάθμιση του συλλογικού Εμείς ως το σύνολο των εντός κοινωνίας Εγώ, καθιστώντας την κοινωνία ανήμπορη να αντιμετωπίσει την αλλοτριωτική ιδιωτική και κρατική εργοδοσία και συνολικά την καπιταλιστική βαρβαρότητα.

·           Τη στέρηση και την πείνα, ως αποχή, νηστεία, ‘ιερή πενία’ και εισιτήριο για τον υποτιθέμενο παράδεισο της αφθονίας και της ευδαιμονίας.

·           Την αγάπη για τη ζωή και τη δημιουργία, ως εγκράτεια, αποχή και καλογερισμό και στην μέχρι θανάτου αφοσίωση στην Εκκλησία, στην εξουσία και στο φετίχ της, τον ‘θεό’.

·           Την ελευθερία, ως θρησκευτικότητα, θεοπιστία, εθνικισμός και λατρεία στη φετιχοποιημένη εξουσία του κεφαλαίου σε κάποιον ατομικό ή ‘εθνικό’ ‘θεο’ με κάποια κορώνα που παραπέμπει στον καπιταλισμό, φετιχοποιημένο ως εθνικοσοσιαλισμό, αμερικανισμό, γερμανισμό[39], σταλινισμό, κινεζισμό[40], σιωνισμό[41], ισλαμισμό, και ηγεμονισμό, για να χάσει το νόημά της η ελευθερία ως ατομική και κοινωνική ανεξαρτησία και ως κοινωνικός αυτοπροσδιορισμός.

·           Την ειρήνη, ως ‘ισορροπία του τρόμου’ και ως ιμπεριαλιστική ειρήνη μεταξύ στρατιωτικών συνασπισμών, με κατάληξη τον ανταγωνισμό των εξοπλισμών και τον πόλεμο για να ξεπερνάει τις κρίσεις του και για να ξαναγεννιέται κάθε φορά από τις στάχτες του ο καπιταλισμός.

·           Τη Φύση, ως ατομική τους ιδιοκτησία και ως καταναλωτικό αγαθό με ημερομηνία λήξης, διαπράττοντας ύβριν, με αποτέλεσμα η διαταραχή της Φύσης να επιστρέφει ως κλιματική αλλαγή, ως ‘τρύπα του όζοντος’, ως θανατηφόρες πανδημίες, ως οικολογική καταστροφή και γενικά ως απειλή ενάντια στην ίδια τη ζωή.

·           Την παιδεία την φετιχοποιούν μέσω της διαδικασίας που στραγγαλίζει την κριτική σκέψη κει ευνοεί την αποθήκευση αυστηρά στενά εξειδικευμένης γνώσης, υποβαθμίζοντάς την σε τυπική εκπαίδευση που παράγει και αναπαράγει κατά κανόνα ιδιωτεία και ημιμαθείς και ιδεολογικά φορτισμένους υποτακτικούς και δούλους της εξουσίας.

·           Το διαχρονικό όραμα και τους μεγάλους κοινωνικούς αγώνες της ανθρωπότητας για κοινωνική ισότητα, ως ουτοπία και απειλή για την ανύπαρκτη ‘κοινωνική ειρήνη’, δηλαδή για την δικτατορία του κεφαλαίου, και με όλα αυτά φετιχοποιούν σε τελική ανάλυση:

·           Την βίαιο-γενή υπόσταση, λειτουργία και εξουσία του κεφαλαίου πάνω στην κοινωνία-ανθρωπότητα, ως πανάγαθο αλλά και τιμωρό ‘πατέρα-θεό’, ως ταξική δικαιοσύνη της ανισότητας, ως κράτος φύλακα του κεφαλαίου και ως αντιπροσωπευτική αστική δημοκρατία, η λειτουργία της οποίας αποπροσανατολίζει, με όλα τα φολκλορικά τελετουργικά της, τον άνθρωπο και την κοινωνία του από την απάνθρωπη και καταστροφική φύση του κεφαλαίου, του πραγματικού δημιουργού της καπιταλιστικής βαρβαρότητας.

Έτσι, γίνεται προφανές πως: «Το τι θα συμβεί στον πλανήτη Γη εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις ικανότητες του ανθρώπου ως δραματουργού και ως δημιουργικού καλλιτέχνη, κι αυτό με τη σειρά του εξαρτάται, σε όχι μικρό βαθμό, από το πώς αξιολογεί τον εαυτό του. Αυτό που προτίθεται να κάνει στη Γη, χρησιμοποιώντας το χώμα της, τους ορυκτούς πόρους της, το νερό της, τις ενεργειακές ροές της, εξαρτάται πολύ από τη γνώση της ιστορικής του φύσης που έχει και από το σχέδιό του για τους περαιτέρω αυτό-μετασχηματισμούς του. Ως κυρίαρχο βιολογικό είδος ο άνθρωπος τώρα έχει μια ιδιαίτερη ευθύνη προς τα συν-πλάσματά του και προς τον εαυτό του. Θα στρέψει τις συμπαντικές ενέργειες που έχει τώρα στη διάθεσή του σε ανώτερες επιδιώξεις ή πεισματικά και απρόσεκτα θα εξολοθρεύσει τη ζωή και θα θέσει πρόωρα τέρμα και στη δική του ύπαρξη; Αν σκεφτεί πως είναι ένα ασήμαντο σακί με χημικές ουσίες, ενδέχεται ανεύθυνα να περιστείλει όλες τις μορφές και δομές σε σκέτη σκόνη και χαλάσματα»[42].

Στις μέρες μας, ιδιαίτερα στον 21ο αιώνα, κορυφώνεται η αντίθεση ανάμεσα στις δυό βασικές κοσμοαντιλήψεις, αφενός στην αρχαιοελληνική υλιστική-φυσική φιλοσοφία και στις σύγχρονες ανθρωπιστικές επιστήμες που συμπυκνώνεται στον ανθρωποκεντρισμό της πρωταγόριας ρήσης, σύμφωνα με την οποία «μέτρο όλων των πραγμάτων, όσων υπάρχουν και όσων δεν υπάρχουν είναι ο άνθρωπος» και αφετέρου στην άλλη που ξεκινάει κύρια από την ιδεαλιστική φιλοσοφία η οποία καθώς συναντιέται με την εβραϊκή θεοκρατική αντίληψη του μοναδικού θεού και του ‘περιούσιου λαού’ του, ολοκληρώνεται ως νεοπλατωνισμός και ως κρατική θρησκεία του ρωμαιοχριστιανισμού, που αλλοιώνει την πραγματικότητα του κόσμου, της ζωής και του ανθρώπου για λογαριασμό της εξουσίας, του κέρδους και του πλούτου, αδιαφορώντας για τον άνθρωπο, τον πλανήτη και τον πολιτισμό του.

Η έκβαση αυτής της αντίθεσης, που, προς το παρόν ακόμα, εκφράζεται ως σύγκρουση μεταξύ του ενοποιημένου κεφαλαίου και των σκόρπιων δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, θα κρίνει αν η ανθρωπότητα θα κάνει το επόμενο βήμα προς την κοινωνική ισότητα, την οικουμενική ειρήνη και τον οικουμενικό ουμανιστικό πολιτισμό, ή αν το κεφάλαιο θα συμπαρασύρει ολόκληρη την ανθρωπότητα πίσω σ’ ένα καινούργιο μεσαίωνα, σε μια καινούργια φεουδαρχία ή ακόμα πιο πίσω σε μια τεχνοφασιστική, τάχα ‘υπερανθρωπιστική’[43], δουλεία που μεθοδικά μαγειρεύεται στα σκοτεινά εργαστήρια του αμερικανισμού με σκοπό τάχα την ‘αθανασία του ανθρώπου’, μέσω της μεταφοράς του ανθρώπινου νου σε ανθρωπόμορφες μηχανές, που προφανώς δεν θα είναι άνθρωποι, αλλά μηχανές-πολεμιστές-φύλακες της ‘αθανασίας’ του καπιταλισμού.

Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή, γιατί το μπροστά ή πίσω βήμα της ιστορίας δεν είναι υπόθεση των άλλων, αλλά υπόθεση του καθενός μας ξεχωριστά και όλων μαζί, γιατί σήμερα η καμπάνα της παγκόσμιας φασιστικής τάξης πραγμάτων χτυπά για όλους μας ανεξαίρετα. Και ο αγώνας μας οφείλει να είναι καθολικός και να στρέφεται τόσο ενάντια στο κεφάλαιο, όσο και ενάντια στα πολλά και διάφορα ‘θεία σκιάχτρα’, φετίχ του κεφαλαίου που κατασκευάστηκαν για να διαμεσολαβούν ως δημιουργοί και προστάτες μεταξύ αφεντικών και δούλων, για να συσκοτίζουν την πραγματικότητα, να παραπλανούν κι έτσι να το προστατεύουν από τα θύματά του.

Β11. Φετιχοποιώντας την θρησκευτική πίστη

«Στους ιθαγενείς που μελετήσαμε δεν μπορέσαμε να βρούμε

ούτε ίχνος πίστης σ’ αυτό που εμείς ονομάζουμε θεότητα

και δεν βρήκαμε ούτε ίχνη θρησκευτικών τελετών»

Κάρολος Δαρβίνος

Το κεφάλαιο ως εξουσία πάνω στην οικονομία και στην κοινωνία ολοκληρώνει τον εαυτό του φετιχοποιώντας ότι και όσα εξυπηρετούν την επέκτασή του, την επικράτησή του και την διαιώνισή του. Σε αυτή του τη λειτουργία δεν φετιχοποιεί μόνο αντικειμενικά πράγματα και καταστάσεις για να τα αποσπάσει από τις κοινωνίες και την ανθρωπότητα, αλλά φετιχοποιεί και τα δικά του φετίχ προκειμένου να τα ανταλλάξει με ότι δεν του ανήκει και θα ήθελε να το αποκτήσει και να το θέσει στην υπηρεσία του.

Ο Νοτιοαφρικανός Επίσκοπος, Ντέσμοντ Τούτου, που τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης το 1984 για τον αγώνα του κατά του apartheid και της αποικιοκρατίας, περιγράφει με τον παραστατικότερο τρόπο τη φετιχοποίηση ολόκληρης της Αφρικής μέσω των ιεραποστόλων του ‘υπαρκτού ευρωπαϊκού χριστιανισμού’, τη μάσκα δηλαδή του ‘υπαρκτού ευρωπαϊκού καπιταλισμού’. «Όταν οι ιεραπόστολοι ήρθαν στην Αφρική, αυτοί κρατούσαν τη Βίβλο κι εμείς τη γη μας. Μας είπαν να προσευχηθούμε. Κλείσαμε τα μάτια και προσευχηθήκαμε. Όταν όμως ανοίξαμε τα μάτια μας, είδαμε ότι εμείς κρατούσαμε τη Βίβλο τους και αυτοί τη γη μας». Τόσο απλό είναι το ‘έργο του θεού’ για τους ιεραπόστολους, τους αποικιοκράτες, τους στρατοκράτες  και τους ιμπεριαλιστές καπιταλιστές.

Σε άλλες περιπτώσεις η θρησκευτική πίστη των χριστιανών σταυροφόρων κατάστρεψε χώρες και πολιτισμούς διαπράττοντας γενοκτονίες λειτουργώντας ως μέσο μαζικής καταστροφής και λεηλασίας για λογαριασμό των καπιταλιστικών μητροπόλεων. Η θρησκευτική πίστη στο Ισλάμ[44] αποτελεί σήμερα την αιχμή του δόρατος του πολιτικού Ισλάμ που λειτουργεί ως ιδεολογία του ισλαμοκαπιταλισμού που κι’ αυτός ονειρεύεται, μέσω της τρομοκρατίας, του πετρελαίου και των πετροδολαρίων, τον εξισλαμισμό της Ευρώπης και τον πανισλαμισμό[45], την παγκόσμια ηγεμονία.

Β12. Φετιχοποιώντας τους πολιτικούς θεσμούς

Ο Antonio Gramsi επεκτείνει την θεωρία φετιχοποίησης ένα βήμα παραπέρα, αποδίδοντας ιδιότητες φετίχ ακόμα και σε θεσμούς, υποστηρίζοντας ότι, όταν τα άτομα που συγκροτούν έναν ‘συλλογικό οργανισμό’ τον αντιμετωπίζουν ως κάτι εξωτερικό προς αυτά, που λειτουργεί χωρίς τη συμμετοχή τους, τότε ο οργανισμός παύει να υπάρχει ουσιαστικά, ‘γίνεται ένα φάντασμα του μυαλού, ένα φετίχ’. Το παράδοξο είναι ότι αυτή η φετιχιστική σχέση των ατόμων με τις οργανώσεις δεν διαπιστώνεται μόνο σε καταναγκαστικούς οργανισμούς παραδοσιακού τύπου, όπως λ.χ. το κράτος, η αστυνομία ή η Εκκλησία, αλλά και σε οργανώσεις μη δημόσιες και εθελοντικές, όπως τα κόμματα και τα συνδικάτα. Δημιουργείται έτσι μια μηχανιστική αντίληψη, που εμφανίζει τους οργανισμούς ως υπερφυσική ‘φαντασμαγορική οντότητα’[46], με εξουσιαστικές ιδιότητες πάνω στους δημιουργούς τους, οι οποίες οδηγούν συχνά στον φόβο και στην υποταγή μπροστά στην εξουσία λ.χ. του κόμματος που παραλύει κάθε κριτική διάθεση και φιμώνει κάθε φωνή διαμαρτυρίας. Ακόμα και η έννοια της αυθεντίας αποτελεί ένα είδος φετίχ που οδηγεί στην προσωπολατρία λ.χ. του εκάστοτε κορυφαίου εκφραστή του όποιου θεσμού, η οποία υποβαθμίζει τα μέλη λ.χ. του κόμματος σε θρησκευτική ακολουθία, σε ‘ποίμνιο’ του εκάστοτε Αρχηγού, πρώτου Γραμματέα ή Προέδρου.

Στο καπιταλιστικό εποικοδόμημα υπάρχουν τεράστιοι και πολυδάπανοι μηχανισμοί που κατασκευάζουν ‘είδωλα’, φετίχ, πρότυπα για τη νεολαία, για την γυναίκα και τον άνδρα, με τα οποία προσανατολίζουν τεράστια ανθρώπινα πλήθη προς συγκεκριμένες θρησκευτικές, πολιτικές και άλλες σημαντικές επιλογές ζωής. Από κοντά και ο κόσμος των επιχειρήσεων και του θεάματος που δημιουργούν συνεχώς κερδοφόρες τεχνητές ανάγκες, μόδες και επιθυμητά καταναλωτικά πρότυπα μέσω της διαφήμισης και της μίμησης μέσω του life style και του American way of life που δημιουργούν παθογένειες και εξαρτήσεις και τελικά πλήρη αλλοτρίωση.

Καταλήγοντας, διαπιστώνουμε ότι τα φετίχ και ο φετιχισμός σε συνθήκες ταξικών κοινωνιών και ιδιαίτερα σε συνθήκες απόλυτης κυριαρχίας της καπιταλιστικής οικονομίας πάνω στην κοινωνία, δεν είναι μια εσωτερική διεργασία στα μυαλά των εργαζόμενων, όπως ήταν στην περίπτωση των πρωτόγονων ανθρώπων ή όπως κάποιοι θέλουν να τον παρουσιάσουν σήμερα, αλλά εξωτερικό ‘πνευματικό εμφύτευμα’ που λειτουργεί βάσει στοχοπρογράμματος. Είναι ένα είδος πνευματικού ευνουχισμού, με εργαλείο τη θεοποιημένη κυρίαρχη ιδεολογία, με τα δικά της φετίχ, η οποία αποκρύπτει, κάτω από την αχλή της αστικής δημοκρατίας, τις ταξικές σχέσεις κυριαρχίας και εκμετάλλευσης, εμφανίζοντάς τες, με τη βοήθεια της ‘ψυχοχειρουργικής’ λοβοτομής και του ‘πειραγμένου’ συστήματος εκπαίδευσης και δικαιοσύνης, ως σχέσεις ελευθερίας, αποτελεσματικότητας, ισοπολιτείας και κοινωνικής προόδου.

Γ. ‘Να λύσουμε τα μάγια’

Όπως παλιότερα στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο, έτσι και σήμερα σε εξαρτημένες αποικίες και καθυστερημένες κοινωνίες ή γκετοποιημένα τμήματα μεγαλουπόλεων για κάθε ατομική αποτυχία ή κακοτυχία έπρεπε να φταίει κάποιος άλλος και συνήθως έφταιγαν ‘τα μάγια’, με τις κούκλες και τις καρφίτσες, με αποτέλεσμα να κάνουν χρυσές δουλείες αγύρτισσες και απατεώνες που ήταν ‘ειδικοί’ στο να λύνουν τα ‘μάγια.’ Εδώ και δυό -τρεις αιώνες ο καπιταλισμός δεν δουλεύει καλά, για κάποιους βέβαια δουλεύει πολύ καλά, και για άλλους δουλεύει αλλά σε λάθος κατεύθυνση και σε βάρος των εργαζόμενων, των κοινωνιών, της Φύσης και του πολιτισμού. Όταν οι κοινωνίες, που ‘κι’ όμως υπάρχουν’, διαμαρτύρονται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, για συγκεκριμένα συμπτώματα και αποτελέσματα της οικονομίας που τις αφορούν άμεσα, οι απαντήσεις που παίρνουν από τους ειδικούς οικονομολόγους και τους αρμόδιους πολιτικούς παραπέμπουν στα ‘μάγια’ του μαγικού καπιταλισμού, για τα οποία προσφέρονται άπειρες λύσεις, όσοι και οι ‘ειδικοί οικονομολόγοι’ της νεοκλασικής οικονομικής θεωρίας που διευθύνουν τα υπουργεία οικονομικών ως υπουργοί, υφυπουργοί, Γραμματείς και σύμβουλοι που καλοπληρώνονται αλλά τα μάγια του καπιταλισμού δεν ξέρουν να τα λύσουν. Τώρα, θα μου πει κανείς, εδώ κοτζάμ ‘αριστερός πρωθυπουργός’ ρωτήθηκε από πρώην πλανητάρχη, ενώπιον ολόκληρης της ανθρωπότητας, να του αναφέρει τρεις τομείς της οικονομίας της χώρας του για να απελευθερώσει από το λυχνάρι του Αλαντίν και να του στείλει τζίνια/επενδυτές, κι’ αυτός δεν βρήκε κανέναν τομέα της οικονομίας της δύσμοιρης Ελλάδας, να του αναφέρει, παρά μόνο να του περιγράψει με περηφάνια και την αντίστοιχη κίνηση, ότι στην χώρα του ‘οι μπίζνες γίνονται κάτω από το τραπέζι’[47] με αποτέλεσμα να κουφαθεί ολόκληρη η ανθρωπότητα, κι’ εσύ περιμένεις από Bostonian’s να λύσουν τα μάγια του καπιταλισμού, όταν η πολιτική θεωρία που διδάχτηκαν ήταν ακριβώς πως να κάνουν και όχι πως να λύνουν τα μάγια του κεφαλαίου. Κι’ όμως τα ‘μάγια του κεφαλαίου’ υπάρχουν, όπως υπάρχει και η λύση τους

Με όσα προηγήθηκαν γίνεται φανερό πως, χωρίς το εφεύρημα της ‘αθάνατης ψυχής’ και της ‘μεταθανάτιας ζωής’, που τάχα ακυρώνει τον θάνατο και εξασφαλίζει αιώνια ζωή, καμιά έννοια ‘θεού’ δεν θα μπορούσε να σταθεί, ούτε θρησκείες θα υπήρχαν και συνεπώς οι εξουσίες, χωρίς τον φόβο του ‘θεού’ θα ήταν, ως κοσμική υπόθεση, ανίσχυρες να επιβληθούν στις κοινωνίες, πράγμα που θα επέτρεπε στις κοινωνίες να αυτοδιευθύνονται και να εξελίσσονται ειρηνικά και πολιτισμένα στην μορφή της άμεσης δημοκρατίας με περιεχόμενο την αταξική κοινωνία[48].

Η ‘κούκλα με τις καρφίτσες’ που μαγεύει τις κοινωνίες και την ανθρωπότητα δεν είναι άλλη από την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής η οποία ως μήτρα του ‘κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας’ καταδικάζει την αποφασιστική πλειονότητα των κοινωνιών στην φτώχεια και στην πείνα και ως κινητήρας του ‘διεθνή καταμερισμού της εργασίας’ καταδικάζει την μεγάλη πλειονότητα των χωρών σε μαρασμό, συμπληρωματικότητα, εξάρτηση και καθυστέρηση[49]

Με τη φετιχοποίηση, από τον οικονομικό φιλελευθερισμό, της εξουσίας του κεφαλαίου ως ‘θεού’, ταυτίζεται χωροχρονικά η χριστιανική, σκέτη πια και χωρίς το ρωμαϊκό πρόσημο, θρησκεία με τον καπιταλισμό, πράγμα που πυροδοτεί γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, και οικονομικούς-ιμπεριαλιστικούς πολέμους που κρύβονται πίσω από θρησκείες και προβληματίζουν τις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού σε βαθμό που συνειδητοποιείται όλο και περισσότερο η ανάγκη για αποθρησκειοποίηση και αποκαπιταλιστικοποίηση των κοινωνιών και της εργαζόμενης ανθρωπότητας συνολικά. Πράγμα που ο σκληρός πυρήνας του κεφαλαίου, εκφραζόμενος ως ηγεμονικός αμερικανισμός προσπαθεί να το ξεπεράσει με την νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου για να δυναμώσει την δύναμη κρούσης του ενοποιημένου κεφαλαίου ενάντια στην Εργασία, στις τοπικές κοινωνίες και στην εργαζόμενη ανθρωπότητα που αγωνίζονται για την κοινωνική ισότητα, την κοινωνική αυτοδιεύθυνση και την άμεση, δηλαδή, για την αταξική δημοκρατία[50]. ‘Όμως, φαίνεται, ότι ο εποικισμός των κεφαλιών πολλών ανθρώπων είτε από προοδευτικά εξισωτικά οράματα και από πατριωτικά αισθήματα, είτε ακόμα και από εθνικιστικά ιδεολογήματα και θρησκευτικούς φονταμενταλισμούς, εμποδίζει τα σχέδια του σκληρού πυρήνα του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου, για την κατασκευή μιας νέας, αντίστοιχης στην Pax Romana, παγκόσμιας θρησκείας, που θα υποτάσσει τα συμφέροντα όλων των σκοταδιστικών και εξουσιαστικών ιερατείων, στην Pax Americana, σε ένα νέο και μοναδικό κέντρο του κόσμου, σε μια Νέα Ρώμη του 21ου αιώνα.

Η παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου υπό την ηγεμονία του αμερικανισμού φαίνεται τελικά να μην είναι και τόσο εύκολη υπόθεση, παρά την βοήθεια του ΟΗΕ, του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, του ΔΝΤ, του ΝΑΤΟ, των χιλίων αμερικανικών βάσεων στον πλανήτη, της Λέσχης Μπίλτερμπεργκ, της Τριλατελάρε, των μυστικών υπηρεσιών, των ‘πρόθυμων ηλιθίων’ συμμάχων, της Ευρωπαϊκής Ένωσης μη εξαιρουμένης, και των ‘αριστερών διαχειριστών’ του κεφαλαίου Ιδιαίτερες δυσκολίες αντιμετωπίζουν τα σχέδια για τη παγκόσμια ηγεμονία του αμερικανισμού από την στιγμή που έκαναν την εμφάνισή τους στο προσκήνιο, με αξιώσεις παγκόσμιου ηγεμόνα, η Ρωσία και η Κίνα, ως έκφραση της προϊούσας οικονομικής ισχύος της Ασίας σε βέρος της φθίνουσας Δύσης. Βέβαια μπορεί η Ρωσία και η Κίνα να δυσκολεύουν ή ακόμα και να ματαιώσουν τον παναμερικανισμό της Ουάσιγκτον, αλλά αυτό θα συμβεί υπέρ του καπιταλισμού και μάλιστα στην ακραία αυταρχική μορφή του, τον μιλιταριστικό κρατικομονοπωλιακό καπιταλισμό.

Η μόνη ελπίδα, που απομένει, για την ανθρωπότητα είναι οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, δηλαδή η εργαζόμενη ανθρωπότητα η ίδια, ως το Κοινό των Ανθρώπων[51], να μετακινηθεί γρήγορα και αποφασιστικά από την θέση του αντικειμένου του κεφαλαίου στην θέση του υποκειμένου της ιστορίας και να ματαιώσει άμεσα, Χθες, τα σχέδια της παγκοσμιοποίησης και όλων των ηγεμονισμών, ανοίγοντας τον δρόμο για έναν καλύτερο κόσμο και για τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας[52], κάνοντας μόνο μια κίνηση. Το 99% της ανθρωπότητας να ακυρώσει τον νόμο του Σόλωνα με όλες τις αναθεωρήσεις και συμπληρώσεις του που έλαβαν χώρα μέχρι σήμερα, που σημαίνει να καταργήσει την ατομική ιδιοκτησία του 1% πάνω στα μέσα παραγωγής. Μια πράξη που μπορεί να γίνει χωρίς ‘να ανοίξει μύτη’, αν η οικονομική επιστήμη, ως ‘ιατρική της κοινωνίας’, συμπεριφερθεί ως κοινωνική επιστήμη και όχι ως φαρμακοτρίφτης του κεφαλαίου. Απέναντι σ’ αυτό το παιχνίδι της εξουσίας του κεφαλαίου η οικονομική επιστήμη μπορεί να αφοπλίσει ηθικά, κοινωνικά, πολιτικά, οργανωτικά και επιχειρησιακά το κεφάλαιο και να δείξει στις δυνάμεις της Εργασίας, της επιστήμης και του Πολιτισμού, στην ανθρωπότητα ολόκληρη ότι έχει μόνο μια επιλογή επιβίωσης, να σχεδιάσει και να πραγματοποιήσει, με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής, την ειρηνική ευθανασία του καπιταλισμού σε όλες τις πιθανές εκδοχές του. Ένας καλύτερος κόσμος είναι σήμερα αναμφισβήτητα εφικτός, ‘αλλά για να είναι καλύτερος πρέπει να είναι και δικαιότερος’[53].

Δ. Να αποφετιχοποιήσουμε την Οικονομική Θεωρία

«Ως οικονομολόγοι, ας αποφασίσουμε ότι πέρασαν πια οι καιροί του επιστημονικού απομονωτισμού, των καθαρών και εξειδικευμένων οικονομικών επιστημόνων. Η πολυπλοκότητα που μας περιβάλλει, το μέγεθος και το πολυδιάστατο των προβλημάτων απαιτεί από εμάς ευρύτητα  παιδείας και γνώσης που θα ξεπερνά τα στεγνά συνήθως στείρα και φτωχικά οικονομικά μας μοντέλα»

Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου

Με αυτή την σύντομη ανάλυση της παράλληλης πορείας της οικονομικής θεωρίας με την ιδεαλιστική φιλοσοφία, την μεταφυσική και την θρησκεία, γίνεται κατανοητό ότι η λεγόμενη ‘οικονομική επιστήμη’ περιορίστηκε στον ρόλο της ιδεολογίας της υπεράσπισης της εκάστοτε εξουσίας. Όμως όπως κάθε επιστήμη, έτσι και η οικονομική επιστήμη, δεν είναι μια αφηρημένη και απρόσωπη έννοια, γιατί υπάρχει και δρα στον χώρο και στον χρόνο, αλλά στην μέχρι τώρα ιστορία για λογαριασμό των κατόχων των μέσων παραγωγής και σε βάρος της κοινωνίας/ανθρωπότητας και του πλανήτη. Κι’ αυτό επειδή το κυρίαρχο στοιχείο, από τον Σόλωνα και μετά, είναι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, κι όσο αυτό θα παραμένει ως έχει, τόσο οι περισσότεροι επαγγελματίες επιστήμονες δεν θα υπηρετούν τον άνθρωπο, την επιστήμη, την κοινωνία και την ανθρωπότητα, όσα Νόμπελ και αν τους δοθούν.

Το κεφάλαιο που γνωρίζει καλύτερα από τις κοινωνίες τα συμφέροντά του, φροντίζει να αγοράζει από τους ‘επιστήμονες’ την επαναστατική αξία της Γνώσης και ιδιαίτερα της επιστημονικής γνώσης. Γι’ αυτό φροντίζει να διαγράφει από το πρόγραμμα οικονομικών σπουδών όλα όσα θα έστρεφαν λ. χ. το ενδιαφέρον της οικονομικής επιστήμης από την σφαίρα της με κάθε θυσία αύξησης παραγωγής, στην σφαίρα της κοινωνικής εξέλιξης που σημαίνει στην δίκαιη και ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες κατανομή του κοινωνικού πλούτου. Κι’ αυτό γιατί η επιστημονική οικονομική έρευνα θα αποκάλυπτε όλο και περισσότερο ότι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής αποτελεί την αιτία όλων των δεινών της ανθρωπότητας, οπότε ο καλύτερος κόσμος που όλοι ‘ευαγγελίζονται’ θα οδηγούσε την επιστημονική έρευνα στην απαίτηση για την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής, ως προϋπόθεση για την επανασύνδεση των κοινωνιών σε ένα ενιαίο Όλον, αλλά και στην αποκατάσταση της αρμονικής συνεργασίας και συνύπαρξης μεταξύ Ανθρώπου και Φύσης.

Είναι ακριβώς αυτή η πραγματικότητα που θέλει το κεφάλαιο να αποφύγει και γι’ αυτό αναγκάζει, ιδιαίτερα τις κοινωνικές επιστήμες να σφιχταγκαλιάζονται με την ιδεαλιστική φιλοσοφία και να κάνουν παρέα με την αλχημεία και τους λογής-λογής αγύρτες φετιχοποιούς και κομπογιαννίτες φετιχολάτρες.

Ε. Επίλογος

«Η οικονομική ανισότητα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη θρησκεία»

Ναπολέων Βοναπάρτης

Η οικονομική θεωρία, καταλήγοντας, ως οικονομική επιστήμη του 21ου αιώνα, οφείλει να διδάξει την ανθρωπότητα ότι όσο θα υπάρχει ατομική ιδιοκτησία, θα υπάρχουν θρησκείες, ‘θεοί’ και φαντάσματα, βία, νόμοι του ισχυρότερου, φυλακές και στρατοί, θα υπάρχει πόνος, φτώχεια και πείνα και πολλή ιδεολογία που θα τρέφεται με σκοταδισμό, φανατισμό και αίμα.

‘Η αθεΐα είναι ο θεωρητικός ουμανισμός που συνδέεται με τον εαυτό του μέσω του ξεπεράσματος της θρησκείας και η κοινοκτημοσύνη είναι ο πρακτικός ουμανισμός που συνδέεται με τον εαυτό του μέσα από το ξεπέρασμα της ατομικής ιδιοκτησίας. Μόνο όταν ξεπεράσουμε αυτή την διαμεσολάβηση, θα μπορέσει να υπάρξει θετικά και αυθεντικά ως προς τον εαυτό του ο θετικός ουμανισμός’[54].

Θετικός, δηλαδή αταξικός ουμανισμός του 21ου αιώνα, ο ουμανισμός του homo humanisticus universalis, δεν μπορεί παρά να σημαίνει τη λαχτάρα, την προσπάθεια και την ικανότητά μας, ως ανθρωπότητα, να σκουπίσουμε το δάκρυ από τα μάτια της Μάνας-Φύσης και να ξανακάνουμε το άδολο χαμόγελό της, το συναρπαστικό φαινόμενο της ζωής, τη ζωή μας την ίδια, έργο τέχνης, πηγή δημιουργικής οικουμενικής ευτυχίας, συνείδηση, νόημα και αιώνιο στολίδι αυτού του αναρχοατελεύτητου και μεγαλοπρεπούς Σύμπαντος.

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αλτουσέρ Λουί, Το πρόβλημα του ‘φετιχισμού’ στον Μαρξ, στο περιοδικό Θέσεις, τεύχος 66/1999.

Αυγουστίνος (Ιερός), Η Πολιτεία του Θεού, Αθήνα χ. χ., τόμος Α (Ι-ΧΙΙ) και τόμος Β (ΧΙΙΙ-ΧΧΙΙ).

Basso Lelio, Εισαγωγή στον συλλογικό τόμο: Πολιτιστικός Ιμπεριαλισμός, Ίδρυμα Μεσογειακών Μελετών, Αθήνα 1984.

Bostrom, Νick, The Future of Human Evolution, in Tandy, C. (Editor), Death and Anti-Death: Two Hundred Years After Kant, Fifty Years After Turing, Ria University Press: Palo Alto, California, 2004.

Γαλανάκης Δημήτριος Χ., «Τί θεός;»: Η περί θεού διδασκαλία στον Πλάτωνα και τους Στωικούς, Διατριβή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2018.

Γιαννουλάτος Αναστάσιος, Επίσκοπος Αλβανίας, Ισλάμ, Θρησκειολογική επισκόπηση, ΤΑ ΝΕΑ , Αθήνα 2020.

Eisenstein Charles, Sacred Economics, Evolved Editions 2011.

Elliade Mircea and Couliano Ioan P., Λεξικό των θρησκειών, ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2016.

Hughes James J., The Politics of Transhumanism and the Techno‐millennial Imagination, 1626‐‐2030, in: Zygon, Journal of Religion and Science, November 2012.

Δημούλης Δημήτρης και Μηλιός Γιάννης, Θεωρία της αξίας, ιδεολογία και ‘φετιχισμός’, στο περιοδικό Θέσεις, τεύχος 66/1999.

Keynes John Maynard, Η γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος, ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2010.

Lambos Kostas D., Abhängigkeit und fortgeschrittene Unterentwicklung dargestellt am Beispiel der Landwirtschaft Griechenlands: Ein Beitrag zum Studium des (griechischen) Periphaeren Kapitalismus und der alternativen Entwicklungsstrategien, R. G. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 1981

Λάμπος Κώστας, Εξάρτηση, προχωρημένη υπανάπτυξη και αγροτική οικονομία της Ελλάδας. Μια συμβολή στη μελέτη του (ελληνικού) περιφερειακού καπιταλισμού και των εναλλακτικών στρατηγικών ανάπτυξης, Αιχμή, Αθήνα 1983.

Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του φόβου και της Παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

Λάμπος Κώστας, Κιναζισμός. Το ανώτατο στάδιο του πλιάτσικοκαπιταλισμού ή το πισωγύρισμα στο κατώτατο στάδιο του πολιτισμού; Πολίτες, τεύχος 21/Δεκέμβρης 2010.

Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της α ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.

Λάμπος Κώστας, Νεογερμανισμός. Ο νέος εφιάλτης της Ευρώπης; Πολίτες, τεύχος 35/Φεβρουάριος 2012 και 36/Μάρτιος 2012.

Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το Υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.

Λάμπος Κώστας, Θεός και κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα  2016.

Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017, σελ. 119-200.

Λάμπος Κώστας, Αταξική Δημοκρατία και Ουμανισμός στον 21ο αιώνα, στο συλλογικό τόμο: Η Άμεση Δημοκρατία στον 21ο αιώνα, (Κώστας Λάμπος Επιμέλεια), ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013, σελ. 147-198.

Λάμπος Κώστας, Σκέψεις για μια οικονομία της ισότητας και της ελευθερίας, στο: Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, (Κώστας Λάμπος Επιμέλεια), ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020, σελ. 247-316.

Lampos Kostas, Social In/Equality and classless Humanism, Ontimebooks, υπό έκδοση.

Λαμπρέλης Δ. Ν., Nitzsche. Φιλόσοφος της πολλαπλότητας και της μάσκας, Διδακτορική Διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 1986.

Lafargue Paul, Die Seele: Entstehung und Entwicklung eines Begriffs, Bernd Mueller Verlag, Zittau 2010.

Λαφάργκ Πωλ, Η καταγωγή της ιδέας της ψυχής, Γκοβόστης, Αθήνα χ.χ.,

Λαφάργκ Πωλ, Η θρησκεία του κεφαλαίου, ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ, Αθήνα 2011.

Luther Martin, Διακήρυξη Διαμαρτυρίας των 95 Θέσεων.

Μάμφορντ, Λιούις, Η ουτοπία, οι δαίμονες της ψυχής και η προοπτική του ανθρώπου, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2011.

Marx Karl, Το Κεφάλαιο, τόμοι 3, Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2002.

Marx Karl, Das Kapital, στο Marx Engels Werke, Dietz Verlag, Berlin 1972, Band 23, και Band 24 και 25, Berlin 1973.

Marx Karl, Early Writings, PENGUIN BOOKS, in association with New Left Review, 1992.

Morgan Lewis Henry, Η αρχαία κοινωνία, Εκδόσεις Αναγνωστίδη, χ. χ.,

Pietz, William, «The problem of the fetish, I», in: Anthropology and aesthetics, τόμος. 9, 1985.

Pietz, William, «The problem of the fetish, II. The origin of the fetish», in: Anthropology and aesthetics, τόμος. 13. 1987.

Πλάτων, Κρίτων, http://old.phs.uoa.gr/~ahatzis/plato_crito_tr.pdf.

Smith Adam, Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του πλούτου των εθνών, ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2010.

Συλλογικό έργο, Κοινωνίες μοιράσματος, (Θανάσης Κουράβελος, Επιμέλεια), ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, Αθήνα 2009.

Τι (δεν) είπε ο Τσίπρας στον Κλίντον Πηγή: Protagon.gr, https://www.protagon.gr/apopseis/editorial/ti-den-eipe-o-tsipras-ston-klinton-43199000000, και https://www.youtube.com/watch?v=pP3XY9FgjcM,

Χατζηκωνσταντίνου Γιώργος, Το οικονομικό σύστημα και η εξέλιξή του. ΚΡΙΤΙΚΗ, Αθήνα 2009.

Χατζηκωνσταντίνου Γιώργος, Μεταξύ εφικτού και ανέφικτου, στο συλλογικό έργο: Ένας Καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, (Κώστας Λάμπος Επιμέλεια), ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.

Weber Max, Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού, ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2010.


[1] Αυτό το κείμενο αποτελεί συμμετοχή στον συλλογικό τόμο: Οικονομική Θεωρία. Αναζητώντας και διαπιστώνοντας, Τιμητικός τόμος για τον Ομότιμο Καθηγητή Γεώργιο Χατζηκωνσταντίνου, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ, Θεσσαλονίκη 2021, σελ. 79-114.

[2] Οι Ίωνες φιλόσοφοι προσπάθησαν να κατανοήσουν τον κόσμο και την ζωή μελετώντας τους νόμους ύπαρξης και κίνησής τους χρησιμοποιώντας την Λογική, τα μαθηματικά, την φυσική, τη βιολογία, την αστρονομία και όχι τους μύθους και τους θρύλους, θεμελιώνοντας έτσι τον ανθρώπινο πολιτισμό.

[3] Για μια διεξοδική ανάλυση βλέπε: Pietz, William, The problem of the fetish, in: Anthropology and aesthetics, τόμος. 9, 1985 και Pietz, William, The problem of the fetish, II. The origin of the fetish, in: Anthropology and aesthetics, τόμος 13ος. 1987.

[4] Χαρακτηριστικά καθημερινά παραδείγματα θρησκευτικών φετίχ είναι τα σταυρουδάκια, οι εικόνες και τα διάφορα σύμβολα που κρεμάνε πολλοί ανασφαλείς, θρησκευόμενοι και προληπτικοί άνθρωποι στο λαιμό τους, τα κομποσκοίνια και διάφορα άλλα χαϊμαλιά, τα κοσμήματα και τα δερμογραφήματα (τατουάζ), όπως και τα εικονίσματα στα σπίτια και στα αυτοκίνητα, που δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι τάχα τους προφυλάσσουν από τα κακά πνεύματα, την κακοτυχία και από το ‘κακό μάτι’, ή νομίζουν ότι τους προσθέτουν γοητεία, ενώ αγνοούν ότι τους εκθέτουν ως καταναλωτές ανοησιών και πνευματικών σκουπιδιών.

[5] Σχετικά με τη θεωρία για τον φετιχισμό του εμπορεύματος και του κεφαλαίου, βλ. Marx Karl, Das Kapital, στο Marx Engels Werke, Dietz Verlag, Berlin 1972, Band 23, σελ. 49-98 και Band 25, Berlin 1973, σελ. 404-412.

[6] Γύρω από τη μαρξική θεωρία για τον ‘φετιχισμό του εμπορεύματος’ έχει αναπτυχθεί ένας διάλογος μεταξύ οπαδών, επικριτών και αντιπάλων της μαρξικής θεωρητικής διατύπωσης με αποτέλεσμα να γίνει το θέμα ακόμα πιο δυσνόητο. Βλ. ενδεικτικά: Δημούλης Δημήτρης και Μηλιός Γιάννης, Θεωρία της αξίας, ιδεολογία και ‘φετιχισμός’, στο περιοδικό Θέσεις, τεύχος 66/1999 και Αλτουσέρ Λουί, Το πρόβλημα του ‘φετιχισμού’ στον Μαρξ, στο περιοδικό Θέσεις, τεύχος 66/1999.

[7] Marx Karl, Το Κεφάλαιο, τόμοι 3, Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2002, εδώ τόμος 1, σελίδα 84.

[8] Morgan Lewis Henry, Η αρχαία κοινωνία, Εκδόσεις Αναγνωστίδη, χ. χ., σελίδα 16 κ. επ.

[9] Ό. π.

[10] Για μια σε βάθος ανάλυση αυτής της προβληματικής Βλέπε: Χατζηκωνσταντίνου Γιώργος, Το οικονομικό σύστημα και η εξέλιξή του. ΚΡΙΤΙΚΗ, Αθήνα 2009.

[11] Βλέπε σχετικά: Συλλογικό έργο, Κοινωνίες μοιράσματος, (Θανάσης Κουράβελος, Επιμέλεια), ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ, Αθήνα 2009.

[12] Βλέπε αναλυτικά: Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017, σελ. 119-200.

[13] «Έκλεψα από τους θεούς κι έδωσα στους ανθρώπους  μέσα σε κούφιο ξύλο το σπέρμα της φωτιάς, που είναι κάθε τέχνης διδάσκαλος για τους θνητούς και ζωής τρόπος», Προμηθέας Δεσμώτης, Αισχύλος.

[14]Ο Σωκράτης, όπως είναι γνωστό δεν άφησε κανένα έργο και συνεπώς ότι γνωρίζουμε γι’ αυτόν και για τις ιδέες του, το γνωρίζουμε κύρια από τα έργα του Πλάτωνα, πράγμα που επιτρέπει την αμφισβήτηση της πατρότητας της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας που αποδίδεται στον Σωκράτη, η οποία προφανώς ανήκει στον Πλάτωνα, αλλά ο ίδιος προτίμησε το ρόλο του ‘μαθητή’ του Σωκράτη. Άλλωστε ο Σωκράτης έφυγε από τη ζωή το 399, όταν ο Πλάτωνας ήταν μόλις 28 ετών και το μόνο έργο του που φαίνεται να είχε εκδοθεί την ίδια χρονιά ήταν η δική του εκδοχή της απολογίας του Σωκράτη. Στον Σωκράτη αναφέρεται και ο Αριστοτέλης, αλλά προφανώς όπως τον γνώρισε από τις διηγήσεις του δασκάλου του, του Πλάτωνα, γιατί ο Αριστοτέλης γεννήθηκε δέκα πέντε χρόνια μετά τον θάνατο του Σωκράτη. Πάντως ο ‘Σωκράτης του Πλάτωνα’, ως υποτιθέμενος προφήτης του μονοθεϊσμού δεν καταδικάστηκε για τις θρησκευτικές του αντιλήψεις και για τις φιλοσοφικές του απόψεις, αφού στην Αθηναϊκή Δημοκρατία δεν υπήρχε ανεξάρτητη, ‘επικρατούσα’ και οργανωμένη κρατική θρησκεία, αλλά επειδή υποτίθεται, όπως παρουσιάζεται ‘ως αντικαθρέφτισμα του δημιουργού του’ στον Πλάτωνα, ότι ήταν σφοδρός πολέμιος της Δημοκρατίας και απολογητής της αριστοκρατίας και των ολιγαρχικών-τυραννικών καθεστώτων, όπως ήταν και ο Πλάτωνας. Κατά καιρούς μάλιστα πολλοί από τους αριστοκράτες και τυράννους σιτίζονταν στην περσική αυλή καταστρώνοντας σχέδια για τους ‘περσικούς πολέμους’ κατά της Ελλάδας ελπίζοντας έτσι να αναρριχηθούν στην εξουσία. Άλλωστε, οι Ελληνικές πόλεις/κράτη ποτέ δεν κατάφεραν να αντιμετωπίσουν ενωμένες τους Πέρσες, γι’ αυτό και κατέρρευσαν. Όλα αυτά τα γεγονότα έμειναν γνωστά στην ιστορία ως Μηδικά, ‘εξ’ ου’ και ο όρος Μηδίσαντες.

[15] Πλάτων, Κρίτωνhttp://old.phs.uoa.gr/~ahatzis/plato_crito_tr.pdf.

[16] Έτσι αποκαλούνται οι φιλόσοφοι από τον 7ο μέχρι τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα (4ο αιώνα), στους οποίους, μεταξύ άλλων, συγκαταλέγονται οι: Θαλής, Αναξίμανδρος, Αναξιμένης, Ξενοφάνης, Ηράκλειτος, Παρμενίδης, Ζήνων, Μέλισσος, Εμπεδοκλής, Αναξαγόρας, Λεύκιππος, Δημόκριτος, Πρωταγόρας, Γοργίας, Πρόδικος, Ιππίας, Φερεκύδης και άλλοι, οι περισσότεροι από τους οποίους συνέβαλαν με τις διδασκαλίες τους και με την κριτική τους στα επιτεύγματα της Αθήνας του  5ου, του ‘χρυσού αιώνα’.

[17] Λαμπρέλης Δ. Ν., Nitzsche. Φιλόσοφος της πολλαπλότητας και της μάσκας, Διδακτορική Διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 1986, σελ. IV και 12-49.

[18] Για την εξαφάνιση του έργου του Δημόκριτου πρωτοστατούσε ο ίδιος ο Πλάτωνας, ο οποίος συγκέντρωνε τα βιβλία του Δημόκριτου για να τα κάψει, αναφέρεται: Διογένης Λαέρτιος Φιλοσόφων βίοι ΙΧ 40 και 52,. Το ίδιο λένε και οι αρχαίοι ιστορικοί Φιλόστρατος, Βίοι Σοφιστών, I 10, 3 και ο Ησύχιος, Ονοματολόγος˙ Σέξτος Εμπειρικός, Προς μαθηματικούς, IX 55.

[19] «Πανταχοῦ γὰρ ὁ Πλάτων παρωιδεὶ τὰ Όρφέως», ομολογία του νεοπλατωνιστή Ολυμπιόδωρου, (495-570 νέας χρονολόγησης), για τον Πλάτωνα, αναφέρεται στο: Γαλανάκης Δημήτριος Χ., «Τί θεός;»: Η περί θεού διδασκαλία στον Πλάτωνα και τους Στωικούς, Διατριβή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2018, σελ. 50.

[20] Ορφικά ονομάστηκαν σκόρπιες, τόσο αναφορικά με τους πολλούς που τις διατύπωσαν όσο και διάσπαρτες στον χώρο και στον χρόνο ύμνοι, ιδέες και διδασκαλίες μιας μυστικιστικής θρησκευτικής τάσης που πρέσβευε την ύπαρξη ενός ‘θεού δημιουργού του κόσμου’ και την ‘αθανασία της ψυχής’ και αποδίδεται στον αμφισβητούμενης ιστορικότητας μυθικό Ορφέα προερχόμενο, κατά την παράδοση, από την μακρινή Θράκη. Εμφανίστηκε το 6ο αιώνα, την εποχή δηλαδή που εμφανίστηκε η πατριαρχία με την θέσπιση από τον Σόλωνα, (592-591),της ατομικής ιδιοκτησία πάνω στην γη και οργανώθηκε το κράτος ως ταξικός εξουσιαστικός θεσμός για την προστασία της τάξης των ιδιοκτητών. Διαδόθηκε κύρια  στην Αττική και στις αποικίες της στην Κάτω Ιταλία και τη Σικελία, αλλά ξεπεράστηκε από την επικράτηση της ιδεαλιστικής πλατωνικής φιλοσοφίας-θεολογίας.

[21] Eisenstein Charles, Sacred Economics, Evolved Editions 2011.

[22] Lafargue Paul, Die Seele: Entstehung und Entwicklung eines Begriffs, Bernd Mueller Verlag, Zittau 2010, σελ. 33 και Λαφάργκ Πωλ, Η καταγωγή της ιδέας της ψυχής, Γκοβόστης, Αθήνα χ.χ., σ. 31-32.

[23] Με την οποία καταργήθηκαν, βέβαια, οι νόμοι του Δράκοντα και απελευθερώθηκαν προσωρινά οι χρεωμένοι στους τοκογλύφους δούλοι, με αντάλλαγμα όμως την παραχώρηση, για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, στους αριστοκράτες-τοκογλύφους του δικαιώματος της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στην κοινόκτητη γη, νόμο με τον οποίο διαιωνίζεται η δουλεία των εργαζόμενων ανθρώπων αλλάζοντας μορφές.

[24] Λαφάργκ Πωλ, Η θρησκεία του κεφαλαίου, ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ, Αθήνα 2011, σελ. 46 κ. επ.

[25] Για μια σε βάθος ανάλυση του εξουσιαστικού φόβου, βλέπε: Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του φόβου και της Παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009, σελ. 21-217.

[26] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Θεός και κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα  2016,  σελ. 141 κ. επ.

[27] Βλέπε , Ιερ. Αυγουστίνου, Η Πολιτεία του Θεού, (Μετάφραση Ανδρέα Δαλέζιου), Αθήνα χ. χ., τόμος Α (Ι-ΧΙΙ) και τόμος Β (ΧΙΙΙ-ΧΧΙΙ).

[28] Μεσαίωνας ονομάζεται η χρονική περίοδος της Ευρωπαϊκής ιστορίας, από τον 5ο μέχρι το 15ο αιώνα Ξεκίνησε με την κατάλυση του Δυτικού Ρωμαϊκού Κράτους, το 476 και τελείωσε συμβατικά το 1492, με την ανακάλυψη της Αμερικής. Ο Μεσαίωνας είναι η μεσαία από τις τρεις παραδοσιακές διαιρέσεις της Δυτικής Ιστορίας: Αρχαία, Μεσαιωνική και Νεότερη.

[29] Luther Martin, Διακήρυξη Διαμαρτυρίας των 95 Θέσεων, Θέση 86.

[30] Luther Martin, Διακήρυξη Διαμαρτυρίας…, Θέση 10.

[31] Για μια σε βάθος ανάλυση των περιπετειών και των συνεπειών της λουθηρανής επανάστασης, βλέπε: Weber Max, Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού, ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2010, σελ., 39 κ. επ.

[32] Smith Adam, Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του πλούτου των εθνών, ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2010, σελ. 314-315.

[33] Smith Adam, Έρευνα για τη φύση και…, ό. π΄, σελ. 32.

[34] «Η συμβολή των θρησκευτικών αποστολών στην αποικιοκρατία είναι γνωστή. Σχεδόν πάντα ακολούθησαν τους εμπόρους και προηγήθηκαν των στρατιωτικών, ώστε σε πολλά κράτη αυτή η σειρά των τριών ‘m’, mercanti (έμποροι), missionary (ιεραπόστολοι) και militari (στρατιωτικοί), θεωρήθηκε σαν μια ενιαία μέθοδος υποδούλωσης». Basso Lelio, Εισαγωγή στον συλλογικό τόμο: Πολιτιστικός Ιμπεριαλισμός, Ίδρυμα Μεσογειακών Μελετών, Αθήνα 1984, σελ. 28.

[35] Για μια διεξοδική ανάλυση του ενεργειακού προβλήματος, βλέπε: Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το Υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013, σελ. 77-117.

[36] Οι λεγόμενοι ‘Ουτοπικοί Σοσιαλιστές’, με γνωστότερους τους Claude Henri de Saint-Simon (1760-1825), François Marie Charles Fourier, (1772-1837), Robert Owen (1771-1858) και Étienne Cabet, (1788-1856), είναι το πρώτοι που αντιπαράθεσαν απέναντι στον φιλελευθερισμό την ιδέα της κατάργησης του καπιταλισμού και διαμόρφωσαν το ρεύμα της σοσιαλιστικής σκέψης, αναπτύσσοντας μάλιστα προσωπικές και συλλογικές πρωτοβουλίες για την συγκρότηση άμεσων, αταξικών, ιδανικών κοινωνιών ως οριστική λύση του προβλήματος της μεγάλης φτώχειας , αλλά και των πολέμων που μάστιζαν την Ευρώπη και την Αμερική.

[37] Keynes John Maynard, Η γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος, ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2010.

[38] Για μια σε βάθος ανάλυση του νέο-ιμπεριαλισμού τύπου παγκοσμιοποίησης, βλέπε: Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και…, σελ. 276 κ. επ.

[39] Λάμπος Κώστας, Νεογερμανισμός. Ο νέος εφιάλτης της Ευρώπης; Πολίτες, τεύχος 35/Φεβρουάριος 2012 και 36/Μάρτιος 2012.

[40] Λάμπος Κώστας, Κιναζισμός. Το ανώτατο στάδιο του πλιάτσικοκαπιταλισμού ή το πισωγύρισμα στο κατώτατο στάδιο του πολιτισμού; Πολίτες, τεύχος 21/Δεκέμβρης 2010.

[41] Ο σιωνισμός ως ιδεολογία του ‘περιούσιου λαού του θεού Γιαχβέ’ αποτελεί την πιο ακραία έκφραση του θεού-φετίχ, κατά συνέπεια και της ψυχής-φετίχ, σε σημείο που οδηγεί φανατικούς εκπροσώπους του να διαβαθμίζουν ακόμα και τη ‘θεία και αθάνατη ψυχή’ με κριτήρια ρατσιστικά, σεξουαλικά και φασιστικά, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του Εβραιο-Ισραηλινού πολιτικού και θρησκευτικού αξιωματούχου Eli Ben Dahan, που είναι μέλος του ακροδεξιού κόμματος ‘Habayit Hayehudi’, αναπληρωτής υπουργός θρησκευτικών υποθέσεων στην κυβέρνηση συνασπισμού του Μπενιαμίν Νετανιάχου και πρώην γενικός διευθυντής του Ανώτατου Ραβινικού Δικαστηρίου του Ισραήλ. Ο Eli Ben Dahan φέρεται να έχει δηλώσει ότι “Gay Jews have ´higher souls´ than gentiles” (οι ομοφυλόφιλοι Εβραίοι έχουν «ανώτερες ψυχές» από τους «εθνικούς», τους μη-Εβραίους ή γκοΐμ). Ο Dahan, που τον Αύγουστο του 2013, δήλωνε ότι «Palestinians are animals who do not deserve to live» (οι Παλαιστίνιοι είναι ζώα που δεν αξίζουν να ζουν), έκανε τα παραπάνω σχόλια σε μια συνέντευξη στην ισραηλινή εφημερίδα Maariv, αναφέρεται στην Εφημερίδα Haaretz 29.12.2013, http://www.paraxeno.com/2606/%CE%BF%CE%B9-gay-%CE

[42] Μάμφορντ, Λιούις, Η ουτοπία, οι δαίμονες της ψυχής και η προοπτική του ανθρώπου, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2011, σελίδα 96-97.

[43] Bostrom, Νick, The Future of Human Evolution, (Το Μέλλον της Ανθρώπινης Εξέλιξης), in Tandy, C. (Editor), Death and Anti-Death: Two Hundred Years After Kant, Fifty Years After Turing, (Διακόσια χρόνια μετά τον Καντ και πενήντα μετά τον Τιούρινγκ), Ria University Press: Palo Alto, California, 2004, σελ. 339-371βλέπε επίσης: Hughes James J., The Politics of Transhumanism and the Techno‐millennial Imagination, 1626‐‐2030, in: Zygon, Journal of Religion and Science, November 2012, σελ. 339-371.

[44] Η λέξη ισλάμ προέρχεται από το άσλαμα που σημαίνει υποτάσσομαι στον θεό και η ενεργητική μετοχή του μουσλίμ σημαίνει υποταγμένος στο θεό, Elliade Mircea and Couliano Ioan P., Λεξικό των θρησκειών, ΤΟ ΒΗΜΑ, Αθήνα 2016.

[45] Γιαννουλάτος Αναστάσιος, Επίσκοπος Αλβανίας, Ισλάμ, Θρησκειολογική επισκόπηση, ΤΑ ΝΕΑ , Αθήνα 2020, τόμος 1ος, σελ. 382 κ. επ.

[46] Παρατίθεται στο: Δημούλης Δημήτρης και Μηλιός Γιάννης, Θεωρία της αξίας, ιδεολογία…, ό.π.

[47] Κλίντον: Να έρθουν οι επενδυτές στην Ελλάδα; Τσίπρας: «Ναι, τώρα υπάρχει νομισματική σταθερότητα αφού αποφύγαμε την παγίδα των συντηρητικών κύκλων της Ευρώπης. Αυτή τη στιγμή δεν έχουν να φοβηθούν κάτι, δεν πρέπει να ανησυχούν. Πρέπει, βέβαια, να κάνουμε μεταρρυθμίσεις και να πατάξουμε τη διαφθορά που συχνά σε υποχρεώνει να δώσεις λεφτά κάτω από το τραπέζι (21.21) Έχουμε ένα πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων που θα δημιουργήσει φιλικό και ασφαλές επιχειρηματικό περιβάλλον». Τι (δεν) είπε ο Τσίπρας στον Κλίντον Πηγή: Protagon.gr, https://www.protagon.gr/apopseis/editorial/ti-den-eipe-o-tsipras-ston-klinton-43199000000, και https://www.youtube.com/watch?v=pP3XY9FgjcM,

[48] Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της α ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.

[49] Βλέπε σχετικά, Lambos Kostas D., Abhängigkeit und fortgeschrittene Unterentwicklung dargestellt am Beispiel der Landwirtschaft Griechenlands: Ein Beitrag zum Studium des (griechischen) Periphaeren Kapitalismus und der alternativen Entwicklungsstrategien, R. G. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 1981, σελ. 7-95 και Λάμπος Κώστας, Εξάρτηση, προχωρημένη υπανάπτυξη και αγροτική οικονομία της Ελλάδας. Μια συμβολή στη μελέτη του (ελληνικού) περιφερειακού καπιταλισμού και των εναλλακτικών στρατηγικών ανάπτυξης, Αιχμή, Αθήνα 1983, σελ. 19-96.

[50] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Αταξική Δημοκρατία και Ουμανισμός στον 21ο αιώνα, στο συλλογικό τόμο: Η Άμεση Δημοκρατία στον 21ο αιώνα, (Κώστας Λάμπος Επιμέλεια), ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013, σελ. 147-198.

[51] Βλέπε σχετική ανάλυση στο: Lampos Kostas, Social in-Equality and classless Humanism, Ontimebooks, υπό έκδοση.

[52] Λάμπος Κώστας, Σκέψεις για μια οικονομία της ισότητας και της ελευθερίας, στο: Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, (Κώστας Λάμπος Επιμέλεια), ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020, σελ. 247-316.

[53] Χατζηκωνσταντίνου Γιώργος, Μεταξύ εφικτού και ανέφικτου, στο συλλογικό έργο, Ένας Καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, (Κώστας Λάμπος Επιμέλεια), ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020, σελ. 27-42, εδώ σελ. 39.

[54] Marx Karl, Early Writings, PENGUIN BOOKS, in association with New Left Review, 1992, σελ. 395.

Αναστοχασμός περί ισότητας και ελευθερίας

Αναστοχασμός περί ισότητας και ελευθερίας

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

claslessdemocracy@gmail.com

http//:www.classlessdemocracy.blogspot.com,

Μεγάλη πλάνη καλλιεργείται γύρω από την έννοια περί ισότητας, σε βαθμό που ο λόγος περί ισότητας να αντιμετωπίζεται με καχυποψία ως ουτοπία, ακόμα και με εχθρότητα, ως επικίνδυνος για την συνοχή της κοινωνίας και ως εχθρός της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων. Αρχικοί δημιουργοί αυτής της πλάνης είναι οι εκάστοτε θρησκείες που πασχίζουν να αποπροσανατολίσουν τους οπαδούς/πιστούς τους με διάφορους σκοταδιστικούς μύθους που μιλάνε για μια αφηρημένη ‘ισότητα όλων ενώπιον του θεού’. Η ιστορία, αψευδής μάρτυρας της ‘περί θεού απάτης’ καταγράφει στη μακρόχρονη διαδρομή της πολλές φορές την αυτοθεοποίηση των εξουσιών και των κεντρικών εξουσιαστών, για να κρυφτούν πίσω από σκιάχτρα και να προστατευτούν από την οργή των κοινωνιών θυμάτων τους. Το αποτέλεσμα ήταν πάντα το γεγονός ότι στο όνομα του εκάστοτε ‘θεού’, ως σύμβολο και φετίχ των εκάστοτε εξουσιών, η κοινωνική ανισότητα μεγαλώνει αντί να μικραίνει και ο ‘θεός’, ως μη υπαρκτή δύναμη και επιστημονικά και λογικά αδιανόητη έννοια, αδυνατεί να υπερασπιστεί τα θύματά του, αλλά και τον εαυτό του για τα εγκλήματα που διαπράττονται στο όνομά του[1].

Η δεύτερη και κύρια αιτία παραπλάνησης των εργαζόμενων ανθρώπων είναι οι εκάστοτε εξουσίες, που με τις διάφορες ιδεολογίες τους, που αποτελούν έκφραση των ξεχωριστών, ανταγωνιστικών και αντικρουόμενων συμφερόντων τους, αποτυπωμένων στην μορφή των ταξικών/τοξικών νόμων που δια του ψευδούς ισχυρισμού τους περί ‘ισότητας όλων ενώπιον των νόμων ’κατοχυρώνουν την κοινωνική ανισότητα δια της οικονομικής ανισότητας η οποία θεμελιώνεται πάνω στην ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ιδεολογία περί ‘ισότητας όλων ενώπιον των νόμων’ προστατεύει και διευρύνει τις κοινωνικές ανισότητες, σε βαθμό που στην εποχή μας, στον 21ο αιώνα, η ανισότητα να παίρνει την ακρότατη μορφή 1%>99%, που σημαίνει ότι το 1% του παγκόσμιου ανθρώπινου πληθυσμού ελέγχει για λογαριασμό του τα μέσα παραγωγής και συνεπώς την παγκόσμια οικονομία, καταλήγοντας στον έλεγχο της ζωής και του μέλλοντος του 99%, με την βοήθεια των άδικων, παράλογων και ουσιαστικά παράνομων νόμων.

Παρ’ όλα αυτά τα εξουσιαστικά τεχνάσματα οι διαχρονικές δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού αντιλαμβάνονται ότι μόνο η διαχρονικά μεταμορφωνόμενη κοινωνική ανισότητα αποτελεί την αιτία όλων των κακοδαιμονιών ολόκληρης της ιστορίας της ανθρωπότητας και γι’ αυτό αρνούνται να πιστέψουν τους σκοταδιστικούς μύθους και τις εξουσιαστικές ιδεολογίες όλων ανεξαίρετα των θρησκειών και εξουσιών και αγωνίζονται με υπομονή, επιμονή και όραμα για έναν καλύτερο κόσμο με περιεχόμενο την κοινωνική ισότητα[2]. Οι διαχρονικές συσσωρευμένες εμπειρίες των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, τους κάνουν να κατανοούν την κοινωνική ισότητα ως συνώνυμο της οικονομικής ισότητας που και οι δυό μαζί καταλήγουν στην οικονομική, κοινωνική, πνευματική, πολιτική ελευθερία, γεγονός που τις κάνει να ταυτίζουν την κοινωνική ισότητα με την κοινωνική ελευθερία, αρχές, αξίες και κανόνες που μπορούν να ευδοκιμήσουν μόνο σε συνθήκες που τα μέσα παραγωγής ανήκουν στο σύνολο της εκάστοτε αμεσοδημοκρατικά οργανωμένης και αυτοδιευθυνόμενης κοινωνίας από το τοπικό μέχρι το οικουμενικό επίπεδο. Υπάρχει ένας θεμελιακός νόμος που διέπει όλες τις κοινωνίες της ιστορίας, σύμφωνα με τον οποίον δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική ελευθερία σε συνθήκες που θεμελιώνουν πάνω στην ωμή βία και στην συστηματική εξαπάτηση όλες τις οικονομικοκοινωνικές ανισότητες.

Όσο πιο μακριά βρίσκεται κανείς από την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, τόσο μακρύτερα βρίσκεται από τον πλούτο και την εξουσία και συνεπώς οι στερημένοι ατομικής ιδιοκτησίας μέσων παραγωγής, πλούτο και εξουσίας τη μόνη ελευθερία που γεύονται είναι αυτή της φτώχειας, της ανεργίας, της εκμετάλλευσης, της ταπείνωσης, της υποταγής και της εξαθλίωσης. Με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής η κοινωνία αναβαθμίζεται από αντικείμενο του κεφαλαίου σε υποκείμενο της ιστορίας, που σημαίνει ότι αυτοθεσμίζεται σε επίπεδο θεσμών, δομών, λειτουργιών, αρχών, αξιών, κανόνων και στόχων που αποσκοπούν στην καθολική κοινωνική ισότητα, ευημερία, ευτυχία, συνθήκες ικανές και αναγκαίες για να υπάρξει πραγματική ελευθερία και οικουμενική ειρήνη. Το συμπέρασμα είναι πως κοινωνική ισότητα και ελευθερίες είναι έννοιες ταυτόσημες και αδιαχώριστες.

Το ερώτημα, όμως, σε συνθήκες τεχνητής και καλλιεργούμενης σύγχυσης παραμένει: Ισότητα Ναι. Αλλά ποια Ισότητα; Γι’ αυτό είναι επιτακτική ανάγκη να ξεκαθαρίσουμε όλοι στο μυαλό μας την έννοια της πραγματικής κοινωνικής ισότητας, αφού προφανώς απαλλαγούμε από έννοιες κούφιες χωρίς περιεχόμενο και έννοιες παγίδες που μας μπολιάζουν με μύθος και ιδεολογίες που είναι ξένες προς τα κοινά συμφέροντά μας και μας εκπαιδεύουν να είμαστε εθελόδουλοι και εθισμένοι σε ναρκοϊδέες περί θεών, αφεντάδων, προστατών και ηγεμόνων. Αυτή η συζήτηση, αναφορικά με το ποια ισότητα, έχει προχωρήσει αρκετά στις μέρες μας και βρίσκεται στο κρίσιμο σημείο που η ισότητα τείνει να απαλλαγεί τόσο από κούφιες, όσο και από προβληματικές περί ισότητας έννοιες.

Η κατεστημένη αντίληψη, πέρα από την υποτιθέμενη ‘ισότητα ενώπιον του ‘θεού’ ή/και του νόμου, μιλάει για μια αφηρημένη αστική ισότητα ανάλογη του πλούτου και των ικανοτήτων του καθενός και ανεξάρτητα από την θέση τους στην οικονομία, συνεπώς και στην κοινωνία. Οι σύγχρονοι απολογητές του νεοφιλελευθερισμού, οι λεγόμενοι και ‘εξισωτικοί φιλόσοφοι’ στην προσπάθειά τους να προκαλέσουν σύγχυση προσπαθούν να συκοφαντήσουν την έννοια της κοινωνικής ισότητας προβάλλοντας τα μειονεκτήματα μιας αριθμητικής ισότητας, χωρίς να εξισωθεί η αφετηρία όλων, ώστε όλοι να ξεκινούν από την ίδια βάση. Φτάνουν μάλιστα στο σημείο να αντιπαραθέτουν την ισότητα στην ελευθερία, υπονοώντας ότι η κοινωνική ανισότητα είναι το αναγκαίο τίμημα που καταβάλλει η ανθρωπότητα προκειμένου να έχει τις αστικές ελευθερίες, τις οποίες όμως απολαμβάνει αποκλειστικά το κεφάλαιο. Ελευθερία σε συνθήκες καπιταλισμού, λέει ο Τσόμσκι, υπάρχει πολλή στην αγορά και μπορεί κανείς να αγοράσει όση του επιτρέπει το πορτοφόλι του. Γι’ αυτό προβάλλουν την γενική και αφηρημένη έννοια της αστικής ισότητας (Equality) την οποία ταυτίζουν με την αριθμητική έννοια της ισότητας, χωρίς ωστόσο να αγγίζουν το κεφαλαιοκρατικό σύστημα των ακραίων κοινωνικών ανισοτήτων, οπότε στην ουσία μιλάνε για την διαιώνιση των οικονομικοκοινωνικών ανισοτήτων. Όπου, όμως κυριαρχεί η κοινωνική ανισότητα εκεί πρυτανεύει και η ανελευθερία, η καταπίεση, ο αυταρχισμός και ο νόμος της ζούγκλας.

Αντίθετα οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, οι οποίες έχουν σταδιακά μετακινηθεί από τον μονοδιάστατο στον πολυδιάστατο Άνθρωπο του 21ου αιώνα, στο πρόσωπο του οποίου συμπτύσσονται δημιουργικά ο παραδοσιακός εργαζόμενος, που στο μεταξύ έχει σπουδάσει και μορφωθεί και ταυτόχρονα έχει διαμορφωθεί σε δημιουργό και νομέα πολιτισμού, επιλέγουν τον όρο κοινωνική ισότητα (Equity) για να την ορίσουν ως προσφορά του καθενός στο κοινωνικό σύνολο ανάλογα με τις εκάστοτε δυνατότητές του και απολαβή ανάλογα με τις ανάγκες του. Αυτή η τομή στη ζωντανή γλώσσα που δεν είναι παρά ένας ζωντανός κώδικας της ανθρώπινης ιστορίας, με τις καθαρές και οριοθετημένες έννοιες μας βοηθάει να κατανοήσουμε με διαφορετικό τρόπο τις σύγχρονες έννοιες, ως έκφραση της σύγχρονης πραγματικότητας και των σύγχρονων δυνατοτήτων και αναγκών, γεγονός που μας αναγκάζει να αφήσουμε πίσω μύθους και ιδεολογίες του 19ου και του 20ου αιώνα για να κάνει η ανθρωπότητα το επόμενο βήμα προς την πρόοδο για το καλό της βιόσφαιρας, της ανθρωπότητας και του ανθρώπινου πολιτισμού. Έτσι καταλήγουμε να διακρίνουμε μεταξύ αριθμητικής και κοινωνικής ισότητας και το ζητούμενο να είναι πια η κοινωνική με όλα και όσα αυτή η νέα πραγματικότητα επιτάσσει. Αναστοχαζόμενος παραθέτω τους παρακάτω συλλογισμούς για να κατανοήσουμε έννοιες, διαφορές, στρατηγικές, την πορεία μας ως άτομα, κοινωνίες και ανθρωπότητα προς το μέλλον, προς την κοινωνική ισότητα και το συνώνυμό της την ισοελευθερία.

Η διαφορά μεταξύ της αναλογικής ισότητας Α (Equity) και της αριθμητικής ισότητας Β (Equality) είναι ότι η ισότητα Α σημαίνει να δίνεις ανάλογα με τις ανάγκες όσα απαιτείται που σημαίνει ίσα για ίσες ανάγκες, ενώ ισότητα Β σημαίνει να δίνεις, κι’ αυτό θεωρητικά γιατί στην πράξη στους περισσότερους δεν δίνεται τίποτα, τα ίδια σε όλα τα άτομα.

Σε ένα σύστημα ισότητας Α όλα τα άτομα έχουν κοινή αφετηρία και όλα όσα χρειάζονται για να επιτύχουν και να ευτυχίσουν στη ζωή τους, προφανώς από διαφορετικούς δρόμους, με διαφορετικές επιδιώξεις και με διαφορετικά μέσα ο καθένας για την προσωπική του ευτυχία μέσα σε μια υγιή και ισορροπημένη κοινωνία. Σε ένα σύστημα ισότητας Β, ωστόσο, αφού μερικοί ξεκινάνε από διαφορετικές αφετηρίες επειδή έχουν ήδη περισσότερα από τους άλλους, μερικοί καταλήγουν σε σπατάλες άσκοπες και σε πράγματα που δεν χρειάζονται καν, ενώ πολλοί καταλήγουν να μην έχουν βασικά πράγματα που τα χρειάζονται. Είναι λοιπόν φανερό πως ένα τέτοιο σύστημα θα οδηγήσει σίγουρα σε νέες κοινωνικές ανισότητες που κάνουν τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους..

Η ισότητα Α αντιμετωπίζει τον καθένα διαφορετικά και σύμφωνα με τις ανάγκες του, αντίθετα η ισότητα Β αντιμετωπίζει θεωρητικά μεν όλους το ίδιο, στην πράξη όμως τους αντιμετωπίζει με ταξικά κριτήρια χωρίς λαμβάνει υπόψη της τις ανάγκες των πολλών. Η ισότητα Α δεν κάνει διακρίσεις στους ανθρώπους με βάση ταξικές, φυλετικές, πολιτικές, περιουσιακές, θρησκευτικές διαφορές γιατί αυτό γίνεται αιτία ανισότητας. Αντίθετα η ισότητα Β διακρίνει τους ανθρώπους με βάση τις ταξική τους θέση ή με την ‘ικανότητά’ τους, όπως αυτή με δικά της κριτήρια ορίζει την έννοια της ικανότητάς τους, για επίτευξη ισότητας, τακτική που καταλήγει στο σχήμα οι πλούσιοι να εξουσιάζουν και να γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί να αλλοτριώνονται και να γίνονται φτωχότεροι.

Είναι πλέον προφανές ότι η έννοια της ισότητας συνδέεται άρρηκτα με τον άνθρωπο ως φυσική και κοινωνική οντότητα και συνεπώς με τις ανάγκες των ανθρώπων, γεγονός που γίνεται απόλυτα ορατό σε επίπεδο οικογένειας, όπου τα αγαθά μοιράζονται ανάλογα με τις κατά περίπτωση ανάγκες των μελών της και όχι δογματικά σε ίσα μερίδια, ή σε μεγαλύτερα μερίδια στον πατέρα και ότι περισσέψει για τους άλλους. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και σε επίπεδο κοινωνίας, όπου οι ανάγκες των μελών της ταξινομούνται με αντικειμενικά κριτήρια και ομαδοποιούνται, ώστε άτομα με ίδιες ανάγκες να έχουν ίδια μεταχείριση, σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν σε συνθήκες κοινωνίας τύπου ισότητας Β, όπου εκατομμύρια παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασιτία, ενώ για τα παιδιά της κυρίαρχης ελίτ ξοδεύονται απίθανα ποσά για να διαδεχτούν τος γονείς τους, διαιωνίζοντας έτσι το σύστημα Β.

Με την ισότητα Β ο αγώνας αποσκοπεί στην επιτυχία των λίγων που σημαίνει τη διατήρηση της κοινωνικής ανισότητας, των ανταγωνισμών, των απάνθρωπων και καταστροφικών πολεμικών συγκρούσεων για το μοίρασμα του κόσμου, ενώ αντίθετα η ισότητα Α είναι απαραίτητη για να δημιουργηθεί αρμονία μεταξύ των ανθρώπων, των εθνών, των λαών και των χωρών που εργάζονται για τον ίδιο στκοπό την κοινωνική ισότητα, την άμεση δημοκρατία και την οικουμενική ειρήνη. Ωστόσο, για να φτάσει σε αυτό το επίπεδο η κοινωνία, απαιτείται πρώτα να ξεκινήσουν όλα τα άτομα από το ίδιο επίπεδο και αυτό σήμερα είναι εφικτό μόνο με αναλογική ισότητα, συνεπώς για να επιτευχθεί κοινωνική ισότητα, όλοι πρέπει να βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο από την αρχή. Και η καινούργια αρχή προϋποθέτει το τέλος της αιτίας που οδήγησε στις ακραίες ανισότητες και στην καπιταλιστική βαρβαρότητα[3]. Προϋποθέτει την κοινωνική ισοκτησία η οποία δεν επιτρέπει στους λίγους να εξανδραποδίζουν τους πολλούς, ενώ ταυτόχρονα επανασυνθέτει τον κοινωνικό ιστό και επανενώνει την κοινωνία σε ένα ενιαίο Εμείς ως Όλον. Προϋποθέτει, δηλαδή, την οριστική κατάργηση του καπιταλισμού σε όλες τις πιθανές και απίθανες εκδοχές του, δηλαδή την κατάργηση του κεφαλαίου, η οποία με τη σειρά της προϋποθέτει την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής και την οργάνωση της κοινωνίας/ανθρωπότητας στη βάση της άμεσης δημοκρατίας με περιεχόμενο την αταξική κοινωνία στα πλαίσια ενός οικουμενικού ουμανιστικού πολιτισμού.

Όλα τα άλλα αποτελούν πλάνες, παραισθήσεις και καταστροφικές αυταπάτες, για τις οποίες δεν υπάρχουν πια άλλα χρονικά περιθώρια, αν πρέπει να σωθεί η ανθρωπότητα και ο πολιτισμός της.


[1] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο, Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2016 2η έκδοση.

[2] Βλέπε αναλυτικά, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η Μεγάλη Πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.

[3] Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

Η Γερμανία στην Μετά-Μέρκελ Εποχή: ο νέος ρόλος της Γερμανίας σε Ευρώπη και Μεσόγειο

Η Γερμανία στην Μετά-Μέρκελ Εποχή

Ο νέος ρόλος της Γερμανίας σε Ευρώπη και Μεσόγειο

Από τη γεωοικονομία στη γεωπολιτική

γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Αν και η Γερμανία είναι η μεγαλύτερη πληθυσμιακά (82 εκ. κάτοικοι) χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντιπροσωπεύοντας το 20% του ΑΕΠ και το 30% της βιομηχανικής παραγωγής της, και δεν απειλείται άμεσα και στρατιωτικά από κανένα, χάρη και στους Δυτικούς προστάτες της (ΗΠΑ, ΝΑΤΟ), εντούτοις δεν βλέπει πλέον το μέλλον της με την ίδια αισιοδοξία, όπως πριν δέκα ή είκοσι χρόνια.

Η αρχή του τέλους του “γερμανικού θαύματος”

Καταρχάς το περίφημο “γερμανικό οικονομικό θαύμα” φαίνεται πως έχει φτάσει στα όριά του και αρχίζει πλέον να ξεφουσκώνει. Τόσο οι εμπορικοί πόλεμοι, που κήρυξε ο Τραμπ, όσο και η πανδημία, και κυρίως οι απαρχαιωμένες βιομηχανικές προϋποθέσεις της γερμανικής οικονομίας, καθιστούν τη συνέχιση της πολιτικής των εμπορικών πλεονασμάτων προβληματική, αν όχι ανέφικτη. Το γερμανικό εξαγωγικό μοντέλο, που βασίζεται κυρίως στις αυτοκινητοβιομηχανίες, στην παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων και εργαλείων, σε χημικά-φαρμακευτικά προϊόντα, καθώς και στην παραγωγή και εξαγωγή οπλικών συστημάτων, δεν αποτελεί εγγύηση για το μέλλον.

Η Γερμανία βρίσκεται ήδη πίσω σε μια σειρά από τομείς αιχμής και τεχνολογίες υψηλής προστιθέμενης αξίας: από κινητά τηλέφωνα, υπολογιστές και μπαταρίες, μέχρι ηλεκτροκίνητα οχήματα, ρομποτική, δίκτυα 5G, λογισμικό και Τεχνητές Νοημοσύνες (ΑΙ). Ακόμη κι αν προσπαθήσει, δύσκολα πλέον θα μπορέσει να γεφυρώσει το χάσμα απέναντι σε ανερχόμενες δυνάμεις, όπως η Κίνα, που καλπάζουν. Η Γερμανία καταβάλει σημαντικές προσπάθειες στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, λόγω της κατάργησης όλων των πυρηνικών σταθμών τα επόμενα χρόνια, αλλά και πάλι δεν βρίσκεται στην πρωτοπορία.

Γήρανση και πληθυσμιακή συρρίκνωση της Γερμανίας

Ο οικονομικός ανταγωνισμός με την Κίνα δημιουργεί μεγάλα υπαρξιακά άγχη στο Βερολίνο. Από την άλλη ο γερμανικός πληθυσμός αργά αλλά σταθερά μειώνεται και γηράσκει δημογραφικά, μειώνοντας το εργασιακό δυναμικό της χώρας. Ακόμη και με την αθρόα έλευση προσφύγων και μεταναστών, που η Γερμανία προσπαθεί να ενσωματώσει οικονομικά και κοινωνικά, η χώρα δε θα αποφύγει να δει τον πληθυσμό της να μειώνεται το 2060 γύρω στα 70 εκατομμύρια από τα σημερινά 82 εκατομμύρια. Την ίδια περίοδο η γειτονική Γαλλία, έχοντας σαφέστατα πιο νεανικό δυναμικό, θα δει τον πληθυσμό της να αυξάνει από τα σημερινά 66 εκατομμύρια στα 77 εκατομμύρια κατοίκους το έτος 2060 και να καθίσταται έτσι η πολυπληθέστερη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γεγονός αυτό, αν συνδυαστεί με καλύτερες οικονομικές επιδόσεις της Γαλλίας, ενδέχεται να μετατοπίσει το κέντρο βάρους της Ευρώπης προς το Παρίσι, για πρώτη φορά έπειτα από δύο αιώνες.

Χωρίς τον υπερατλαντικό προστάτη: κενό άμυνας και η πρόκληση του Ευρωστρατού

H σημερινή Γερμανία είναι αναγκασμένη από τις εξελίξεις να επαναπροσδιορίσει το ρόλο της, ως ήπιας υπερδύναμης, στην Ευρώπη και στον κόσμο. Εγκαταλείποντας βεβαιότητες δεκαετιών θα πρέπει να εγκαταλείψει και την ασφάλεια που της παρείχε επί δεκαετίες ο μεγάλος υπερατλαντικός προστάτης. Ο Τραμπ προκάλεσε πρόωρη ευθανασία στην όλη ιδέα, κλονίζοντας ταυτόχρονα και την ενότητα του ΝΑΤΟ. Έτσι η Γερμανία θα αναγκαστεί από εδώ και πέρα να αναλάβει νέες ευθύνες στους οργανισμούς στους οποίους μετέχει. Καταρχάς να προχωρήσει σε αύξηση των αμυντικών της δαπανών, και να προωθήσει το σχέδιο για έναν κοινό Ευρωστρατό, μαζί με τη Γαλλία, ειδικά τώρα που η Μεγάλη Βρετανία εγκαταλείπει την Ε.Ε. Όσο ο Τραμπ απειλεί με αποχώρηση από το ΝΑΤΟ ή με περαιτέρω σημαντική απόσυρση στρατευμάτων από την Ευρώπη, τόσο σημαντικότερη καθίσταται η ανάγκη ενός ισχυρότερου γαλλογερμανικού άξονα, ειδικά στον αμυντικό τομέα.

Μέρος από το κενό ασφάλειας στην Ευρώπη, από την ενδεχόμενη στρατιωτική αποχώρηση των ΗΠΑ, θα το καλύψει αρχικά η Γαλλία, που είναι πυρηνική δύναμη μεσαίου μεγέθους και διαθέτει τον ισχυρότερο συμβατικό στρατό στην Ευρώπη, μετά τη Ρωσία. Με την ανοχή της Γερμανίας η Γαλλία, μέχρι τουλάχιστον τη μελλοντική συγκρότηση ενός κοινού Ευρωστρατού, θα προσπαθήσει να θέσει υπό την αμυντική της ομπρέλα το χώρο της Ε.Ε. και κυρίως περιφερειακές χώρες, που έχουν προκλήσεις ασφάλειας, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος λόγω του τουρκικού επεκτατισμού.

Προνομιακές σχέσεις με τη Ρωσία

Το Βερολίνο θεωρεί τον εαυτό του, προνομιακό εταίρο της Ρωσίας, στον οικονομικό και ενεργειακό τομέα, όπως έδειξε και η κατασκευή των δύο υποθαλάσσιων αγωγών (Nord Stream) φυσικού αερίου στη Βαλτική Θάλασσα. Οι μεγάλες γερμανικές επενδύσεις στην απέραντη Ρωσία, αλλά και η ενεργητική διπλωματική εμπλοκή της στο Ουκρανικό, δίνουν στη Γερμανία την αίσθηση ότι μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο πέρα από τα ανατολικά της σύνορα, από όπου ιστορικά προέρχονται οι απειλές εναντίον της. Ωστόσο δεν μπορεί να χειριστεί και να αντιμετωπίσει μόνη της τη Ρωσία χωρίς και τη συνδρομή της υπόλοιπης Ευρώπης.

Ο ανατολικοευρωπαϊκός γεωοικονομικός χώρος

Η Γερμανία βλέπει την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, όχι απλά ως ζώνη διαπεριφερειακής ανάπτυξης, αλλά ως τον δικό της γεωοικονομικό “ζωτικό χώρο”, και περιοχή ανάθεσης υπεργολαβιών και φτηνού εργατικού κόστους, προκαλώντας αναπόφευκτα αντιδράσεις ανερχόμενων βιομηχανικά χωρών, όπως η Πολωνία, που έχει δυσάρεστα ιστορικά βιώματα από τη γερμανική επιθετικότητα. Αναμφίβολα η Ανατολική Ευρώπη διαδραμάτιζε κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου σημαντικό ρόλο στα ζητήματα ασφάλειας της Γερμανίας. Στην εποχή μας όμως τον ρόλο αυτό τον έχει η Μεσόγειος ως ζώνη προκλήσεων, απειλών και αποσταθεροποίησης.

Η ανάγκη για μεσογειακή πολιτική του Βερολίνου

Το Βερολίνο γνωρίζει πολύ καλά πως οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές, οι απειλές της τρομοκρατίας, το ζήτημα του ενεργειακού ανεφοδιασμού της Ευρώπης, αλλά και οι κίνδυνοι πολέμων, ανάφλεξης και αποσταθεροποίησης, προέρχονται πλέον από τις νότιες και ανατολικές ακτές της Μεσογείου, και όχι από την Ανατολική Ευρώπη. Αν και η Γερμανία δεν έχει μια συνεκτική μεσογειακή πολιτική, όπως η Γαλλία, χρησιμοποιεί κυρίως τις οικονομικές σχέσεις, αλλά και την Ε.Ε. ως όχημα προώθησης των συμφερόντων της στον μεσογειακό χώρο.

Οι γερμανικές επενδύσεις σε Τουρκία και Ελλάδα, ταυτόχρονα με τις αθρόες πωλήσεις γερμανικών όπλων, ακόμη και η μαζική διοχέτευση Γερμανών τουριστών, προσδίδουν στο Βερολίνο έναν σημαντικό ρόλο στα μεσογειακά ζητήματα. Η πολυεπίπεδη ανάμειξη της Γερμανίας στα Βαλκάνια και στα ανοικτά ζητήματά τους, η παρέμβαση της στην λιβυκή κρίση, από τη διάσκεψη στο Βερολίνο μέχρι τη συμμετοχή της φρεγάτας «Αμβούργο» στην Επιχείρηση Ειρήνη, και βεβαίως η ενεργή διαμεσολάβησή της στην ελληνοτουρκική διαμάχη σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, δεν της προσφέρουν απλά το γόητρο της μεγάλης ευρωπαϊκής δύναμης, αλλά και της επιτρέπουν να έχει ένα σημαντικό ειδικό βάρος στις εξελίξεις του 21ου αιώνα.

Η Γερμανία, αυτός ο «exemplary global citizen» (υποδειγματικός πολίτης του κόσμου), η οποία είναι μια ευρωπαϊκή Handelsmacht («εμπορική δύναμη») με παγκόσμια συμφέροντα, που βλέπει την Ευρώπη ως πρωταρχικό «χώρο συσσώρευσης», θα πρέπει να αναλάβει πλέον νέες ευθύνες, λιγότερο γερμανοκεντρικές και περισσότερο ευρωκεντρικές, σε συνεργασία με τη Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, τοποθετώντας αυτή τη φορά στο επίκεντρο, όχι την Ανατολική Ευρώπη, αλλά τη Μεσόγειο. Στη Μεσόγειο θα κριθεί άλλωστε και το μέλλον της Ευρώπης στον 21ο αιώνα.