Category Archives: Uncategorized

ΥΔΡΟΓΟΝΟ: Μπορεί να μας Απελευθερώσει;

Υδρογόνο

Ο σύγχρονος Προμηθέας Δεσμώτης*

Γράφει ο Κώστας Λάμπος
Αποτέλεσμα εικόνας για Hydrogen power
Αποτέλεσμα εικόνας για Hydrogen power

«Έκλεψα απ’ τους θεούς της φλόγας το σπέρμα

κρυμμένο σε κούφιο ξύλο, που δάσκαλος στην πάσα τέχνη

εστάθη και μέγας τρόπος οι θνητοί να ωφεληθούνε.»

Αισχύλου, Προμηθέας Δεσμώτης


«Μπορεί να ανήκετε σ’ εκείνους τους ανθρώπους που νομίζουν ότι η ενέργεια του υδρογόνου είναι μια φαντασίωση κάποιων μελλοντολόγων ή κάποιων άλλων συγγραφέων επιστημονικής φαντασίας.

Ή, στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να την θεωρείτε ως μια πολλά υποσχόμενη μελλοντική τεχνολογία που, αν κάποτε εφαρμοστεί, αυτό θα γίνει στο μακρινό μέλλον. Εάν όντως σκέφτεστε μ’ αυτόν τον τρόπο, ξανασκεφτείτε το σοβαρά… Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο η … (ανθρωπότητα) κέρδισε την ελευθερία της από το πετρέλαιο…

Μπορούμε να χτίσουμε αυτόν τον κόσμο μέσα σε δέκα χρόνια με την υπάρχουσα τεχνολογία… Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο η (ανθρωπότητα) αποφάσισε να ξεπεράσει την ενεργειακή και την κλιματική κρίση που απειλεί την… (ύπαρξή) της. Μπορούμε να χτίσουμε αυτόν τον κόσμο σήμερα με συνειδητές επιλογές και πολιτική βούληση».


Jerry Brown, Rinaldo Brutoco και James Cusumano, Freedom From

Mid-East Oil, Edition of World Business Academy, 2007

Σχετική εικόνα

Το είδος και η ποσότητα των πηγών ενέργειας που κάθε φορά μπορούσαν και μπορούν να αξιοποιούν οι άνθρωποι καθόριζαν και καθορίζουν ακόμα την ποιότητα και την επάρκεια ή την ανεπάρκεια των μορφών ενέργειας που χρησιμοποιούν και σε συνδυασμό με το είδος και τον τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας και της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων καθόριζαν την εξέλιξη των επιμέρους κοινωνιών και διαμόρφωναν πάντα και συνεχίζουν να διαμορφώνουν το κοινωνικό-ιστορικό αποτύπωμα του ανθρώπινου πολιτισμού. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται σήμερα σε κρίσιμη φάση.

Το κρισιμότερο πρόβλημα της εποχής μας είναι, χωρίς καμιά αμφιβολία, το ενεργειακό. Κι αυτό, γιατί το υφιστάμενο ακραία συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων δεν μπορεί να καλύψει ούτε τις βασικές ανάγκες της ανθρωπότητας, όπως την καθολική ευημερία, την οικονομική και κοινωνική ισότητα, την ελευθερία, τον κοινωνικό αμεσοδημοκρατικό αυτοπροσδιορισμό και την οικουμενική ειρήνη επειδή η ενέργεια αυτή:

·      Ταυτίζεται με την εμφάνιση, την ύπαρξη και την επιβίωση του απάνθρωπου και καταστροφικού εκμεταλλευτικού συστήματος της εξουσίας του κεφαλαίου, δηλαδή του καπιταλισμού, σε όλες τις πιθανές εκδοχές και βαθμίδες ανάπτυξής του.

·      Είναι πολύ ακριβή, με αποτέλεσμα να την στερείται απόλυτα ή σχετικά το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού.

·      Ρυπαίνει επικίνδυνα το περιβάλλον και υποβαθμίζει τους όρους ζωής στον πλανήτη.

·      Πυροδοτεί αλλεπάλληλους καταστροφικούς πολέμους για τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών.

Αποτέλεσμα εικόνας για Hydrogen power

Το υδρογόνο μπορεί να αλλάξει αυτήν την πραγματικότητα, γιατί υπάρχει παντού, γιατί είναι ανεξάντλητο, γιατί η μαζική και σε συνδυασμό με τις άλλες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αξιοποίησή του δίνει άφθονη, φτηνή και καθαρή ενέργεια, η οποία μπορεί, όταν αναπτυχθεί σε ολοκληρωμένο ενεργειακό σύστημα, να αλλάξει όχι μόνο τις ενεργειακές, αλλά και όλες τις οικονομικές και κοινωνικές δομές. Η ελεύθερη υδρογονοενέργεια μπορεί να απελευθερώσει όλες τις δημιουργικές κοινωνικές δυνάμεις, η αμεσοδημοκρατική και αλληλέγγυα δράση των οποίων μπορεί να αλλάξει το σύστημα αξιών μέχρι και την έννοια του πλούτου, ως καθολική ευτυχία και όχι ως ψευδαίσθηση ευτυχίας των λίγων που σημαίνει δυστυχία των πολλών, και μ’ αυτό μπορεί να αλλάξει το παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο και τελικά ολόκληρη την αρχιτεκτονική δομή της κοινωνίας.

Οι Ανανεώσιμες, ή Εναλλακτικές, ή Ήπιες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι ανεξάντλητες, και η αξιοποίησή τους δεν προκαλεί περιβαλλοντικά προβλήματα. Αυτό σημαίνει πως με τη σταδιακή αξιοποίησή τους και σε συνδυασμό με τη γενικότερη σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να παραχθεί επαρκής, καθαρή, αποκεντρωμένη και ελάχιστου κόστους ενέργεια από κάθε χρήστη και σε κάθε τόπο, με άλλα λόγια το κάθε νοικοκυριό, η κάθε γειτονιά, η κάθε πόλη, η κάθε χώρα θα παράγουν την ενέργεια που είναι αναγκαία για την ευημερία τους. Το αποτέλεσμα θα είναι η αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ κοινωνίας και Φύσης και η εξάλειψη της κύριας αιτίας των σύγχρονων καταστροφικών πολέμων μεταξύ των ανταγωνιζόμενων πετρελαϊκών εταιρειών και κρατών για το πετρέλαιο, το ουράνιο και τις άλλες μη-ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το τελικό και σημαντικότερο όλων αποτέλεσμα, εξ αιτίας της εύκολης, της αποκεντρωμένης, της καθαρής και φτηνής απόκτησης ηλεκτρικής ενέργειας, μπορεί να είναι η δυνατότητα να παραχθούν παντού και σε κάθε γωνιά του πλανήτη άφθονα αγαθά ευημερίας με μεγαλύτερη ευκολία και μικρότερο κόστος, προϋπόθεση για να καταστεί εφικτός ένας καθαρός, ενεργειακά αποκεντρωμένος, αυτοπροσδιοριζόμενος, αυτάρκης σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και οικουμενικό επίπεδο καινούργιος κόσμος. Οι σύγχρονες επιστήμες και τεχνολογίες που κατέστησαν εφικτή την υδρογονοενέργεια δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για ευημερούσες αμεσοδημοκρατικές τοπικές κοινωνίες, για μια ειρηνική ανθρωπότητα και για έναν οικουμενικό ουμανιστικό πολιτισμό.

Αποτέλεσμα εικόνας για Hydrogen power

Το κεφάλαιο, βέβαια, αντιστέκεται με πολλούς μύθους και άπειρα ψέματα αναφορικά με τον κοινωνικοαπελευθερωτικό χαρακτήρα της υδρογονοενέργειας επιβάλλοντας την άγνοια και εξαγοράζοντας την σιωπή πολλών ειδικών επιστημόνων που γνωρίζουν την αλήθεια για την υδρογονοενέργεια, αλλά και με την υπονομευτική λειτουργία διεθνών οργανισμών, θεσμών και δομών στην απαίτηση των καιρών και της κοινωνίας-ανθρωπότητας για υδρογονοενέργεια, αλλά στον βαθμό που αυτή η δυνατότητα θα συνειδητοποιηθεί ως κατάκτηση και ταυτόχρονα ως απελευθερωτής της ανθρωπότητας από τα σκοταδιστικά και τα εξουσιαστικά/ενεργειακά ιερατεία, στον ίδιο βαθμό το κεφάλαιο θα υποχωρεί μέχρι να καταστεί παρελθόν και ιστορία.

Οι δυνατότητες εφαρμογής της υδρογονοενέργειας ξεπερνάνε ήδη το φάσμα της παραδοσιακής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα και συνεχώς το διευρύνουν, με αποτέλεσμα να διευρύνεται ταυτόχρονα και η δυνατότητα για ενεργειακή αποκέντρωση, για ενεργειακή αυτάρκεια και για αφθονία φτηνής και καθαρής ενέργειας. Όμως η σκιά των συμφερόντων γύρω από τα ορυκτά καύσιμα πέφτει πυκνή πάνω στις δυνατότητες που θα μπορούσε ένα γενικευμένο και ολοκληρωμένο ενεργειακό σύστημα υδρογόνου να προσφέρει στον μεμονωμένο χρήστη, στις τοπικές κοινωνίες, στις επιμέρους χώρες και στην ανθρωπότητα συνολικά, με αποτέλεσμα η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων, εκτός από μια μικρή μειονότητα που ασχολείται με την έρευνα και τις εφαρμογές του υδρογόνου ως πηγής ηλεκτρικής ενέργειας, να μη γνωρίζει τίποτα, ακόμα και για πράγματα που συμβαίνουν εδώ και δεκαετίες γύρω μας. Το κεφάλαιο, ως mafia economic system, έχει επιβάλλει ένα είδος παγκόσμιας omerta την οποία όμως αποκαλύπτει και σταδιακά την εξαφανίζει η προϊούσα διάχυση της επιστημονικά έγκυρης και κοινωνικά χρήσιμης Γνώσης από τις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, με τις πρωτοπόρες πρωτοβουλίες ατόμων, συλλογικοτήτων και νέων κοινωνικών κινημάτων που καταγράφουν και ενισχύουν την παρουσία τους σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη μας. Το αποτέλεσμα όλης αυτής της κοινωνικής διεργασίας είναι ο ραγδαίος πολλαπλασιασμός των εφαρμογών της υδρογονοενέργειας, πράγμα που ο σκληρός πυρήνας του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου προσπαθεί να αποτρέψει με νόμους (βλέπε λ. χ. Οδηγία Ευρωπαϊκής Ένωσης 6000/60 που έγινε Νόμος 3199/2003, Περί προστασίας και διαχείρισης υδάτων στην Ελλάδα) που μετατρέπουν το νερό από ελεύθερο κοινωνικό αγαθό σε ελεγχόμενο εμπόρευμα από τις πολυεθνικές εταιρείες του και σε απαγορευμένο καρπό για ιδιοπαραγωγή από τις τοπικές κοινωνίες και τα άτομα/χρήστες της ηλεκτρικής ενέργειας.

Αποτέλεσμα εικόνας για Hydrogen power

Επειδή, όμως, περιθώρια για άλλες αυταπάτες δεν υπάρχουν, είναι σημαντικό να κατανοηθεί από το σύνολο των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού ότι το αίτημα των καιρών δεν είναι η αναζήτηση μιας καλής αστικοδημοκρατικής ή και τάχα κάποιας αριστερής εξουσίας, ή ένα μοντέλο καπιταλιστικής αποανάπτυξης, αλλά η ριζική αποκαπιταλιστικοποίηση του καθενός μας, της οικονομίας, των θεσμών, της κοινωνίας, της ανθρωπότητας και του πλανήτη και συνακόλουθα η κατάργηση κάθε μορφής εξουσίας από την κοινωνική αυτοδιεύθυνση στη μορφή της άμεσης δημοκρατίας και της αταξικής κοινωνίας248. Η κατάργηση κάθε μορφής εξουσίας, όμως, προϋποθέτει την αποεξουσιοποίηση της υφιστάμενης επιστημονικής γνώσης, έρευνας και τεχνολογίας τόσο στη σφαίρα παραγωγής των αγαθών, όσο και στη σφαίρα της χειραγώγησης των ανθρώπων που παράγουν τα αγαθά. Σε συνθήκες καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής η τεχνολογία, όπως και η επιστήμη, δεν είναι και δεν μπορεί να είναι κοινωνικά ουδέτερες. Αντίθετα, είναι ένα είδος αντικειμενοποιημένης ιδεολογίας της κατεστημένης εξουσίας και ως καπιταλιστική ιδιοκτησία λειτουργούν σαν εργαλεία εκμετάλλευσης και ταξικής κυριαρχίας πάνω στην κοινωνία.

Με τη σκόπιμη επιστημοφοβία και τεχνοφοβία οι ανεκπαίδευτοι και τεχνολογικά αμύητοι άνθρωποι της ανάγκης υποτάσσονται στην εξουσία και στη χυδαία εκμετάλλευση των «θεοποιημένων» ειδικών και «μάγων» που στελεχώνουν σε κάθε επίπεδο, δομή και θεσμό την εξουσία του κεφαλαίου.

Ως κοινωνικό δημιούργημα, όμως, η επιστήμη και η τεχνολογία μπορεί και πρέπει να απαλλαγούν από τον αντικοινωνικό έλεγχο του κεφαλαίου που τις μετατρέπει σε όργανα απάνθρωπης εκμετάλλευσης και καταστροφής της βιόσφαιρας και να υπαχθούν στον κοινωνικό έλεγχο. Αυτό, όμως, μπορεί να συμβεί μόνο σε συνθήκες κοινωνικοποίησης και εκδημοκρατισμού της διαδικασίας παραγωγής γνώσης και έρευνας, αλλά και του κοινωνικού προσδιορισμού της σκοπιμότητας της τεχνολογίας με στόχο, όχι τον βίαιο πλουτισμό των λίγων, αλλά την απελευθέρωση των πολλών από τον καταναγκασμό και τη φτώχεια, ώστε να μπορούν να έχουν ελεύθερο δημιουργικό χρόνο και να αποκτήσουν την αναγκαία γνώση για να πάρουν τη ζωή και το μέλλον τους στα χέρια τους. Όταν οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού ως συμπαγής αμεσοδημοκρατική κοινωνία, και όχι η οικονομία ή οι σχεδιαστές της τεχνολογίας, θα επιλέγει το είδος και την ποιότητα της γνώσης, το είδος, την ποιότητα και την κατεύθυνση της έρευνας, το είδος της τεχνολογίας και της ενέργειας που θα της είναι αναγκαία για να αυτοπραγματώνεται ως κοινωνία της ισότητας, της ελευθερίας και της συναδέλφωσης, τότε θα γίνει εφικτή η καθολική ευημερία και η ειρήνευση μεταξύ ανθρώπων, τάξεων, λαών και χωρών, καθώς επίσης και η αρμονία μεταξύ ανθρωπότητας και Φύσης, ανοίγοντας διάπλατα τους ορίζοντες ενός Οικουμενικού Ουμανιστικού Πολιτισμού.

Αποτέλεσμα εικόνας για Hydrogen power

Ας φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, χωρίς φως και θέρμανση. Είναι ο κόσμος του Νότου και των τριτοκοσμικών θυλάκων του Βορρά, στον οποίο ζει ο μισός και πλέον πληθυσμός του πλανήτη.

Ας φανταστούμε, όσοι δεν το έχουμε ζήσει, έναν κόσμο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα για μια εβδομάδα εξ αιτίας μιας μεγάλης βλάβης του συγκεντρωτικού ενεργειακού συστήματος, όπως αυτή του Τσερνομπίλ και της Φουκοσίμα, ή γιατί κάποιο ακραίο καιρικό φαινόμενο κατέστρεψε τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος, ή εξ αιτίας ενός black out λόγω της υπερφόρτωσης του δικτύου, ή γιατί κάποια συντεχνία ή κάποια χούντα αποφάσισε να κατεβάσει τον κεντρικό διακόπτη, ή γιατί κάποια επιχείρηση ηλεκτρισμού χρεοκόπησε, ή γιατί ‘χρεοκοπήσαμε’ εμείς και δεν μπορούμε να πληρώσουμε το ‘ηλεκτρικό’. Δεν είναι φαντασία. Είναι ο κόσμος στο οποίο ζούμε, ο ‘αναπτυγμένος’ κόσμος του Βορρά.

Ας φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα για ένα μήνα, γιατί ο Οργανισμός των χωρών που εξάγουν πετρέλαιο (OPEC) αποφάσισε να διπλασιάσει την τιμή του αργού πετρελαίου, ή γιατί οι επίδοξοι ηγεμόνες παίζουν ‘πολεμικά παιχνίδια’ για τον έλεγχο των πετρελαιοπηγών. Δυστυχώς, ούτε αυτό είναι φαντασία. Είναι η σημερινή πραγματικότητα, η καθημερινότητα όλων των κατοίκων του πλανήτη.

Ας φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, γιατί τα ορυκτά καύσιμα του πλανήτη τελείωσαν. Είναι ο κόσμος του 21ου αιώνα. και είναι ένας υπαρκτός και ορατός πια εφιάλτης –δεν είναι φαντασία.

Και στη συνέχεια ας φανταστούμε έναν κόσμο στον οποίο τα νοικοκυριά, τα χωριά, οι πόλεις, τα κράτη και τελικά η ανθρωπότητα απέκτησαν την ενεργειακή αυτονομία τους, γιατί μπορούν να έχουν άφθονη, φτηνή έως δωρεάν, ασφαλή και καθαρή ενέργεια από το υδρογόνο. Είναι ο κόσμος της υδρογονοενέργειας που γεννιέται και δυναμώνει μέρα με τη μέρα και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για αυτόνομη αειφόρο τοπική ανάπτυξη χωρίς ανασφαλείς εργαζόμενους και ανασφάλιστους ανέργους, χωρίς ξενοφοβικούς αυτόχθονες, ξεσπιτωμένους και καθημαγμένους μετανάστες. Είναι ένας κόσμος της ενεργειακής αφθονίας, της καθολικής ευημερίας και της κοινωνικής ισότητας, ένας κόσμος των ίσων ευκαιριών και δικαιωμάτων, χωρίς πλούσιους και φτωχούς, χωρίς αφεντικά και δούλους.

Ας φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς σκοταδιστικούς και εξουσιαστικούς μύθους, χωρίς ρύπανση του περιβάλλοντος και χωρίς πολυεθνικά ενεργειακά μονοπώλια, χωρίς πολέμους για τον έλεγχο της ενέργειας και για την παγκόσμια ηγεμονία. Αυτός ο κόσμος είναι πια, χάρη στην απλοχεριά της Φύσης και τις τεράστιες δυνατότητες της επιστημονικοτεχνικής και υδρογονοενεργειακής επανάστασης, μια υπαρκτή πραγματικότητα και δεν είναι φαντασία. Είναι ο κόσμος που ονειρευτήκαμε ως ανθρωπότητα και χτίσαμε με τον ιδρώτα και το αίμα χιλιάδων γενεών.

Τέλος, ας κάνουμε τη σύγκριση των δυο κόσμων, ας σκεφτούμε μόνοι και με άλλους, ως δημότες μιας πόλης και ως πολίτες μιας χώρας και του πλανήτη, και ας αποφασίσουμε ποιον από τους δυο κόσμους προτιμάμε και ας πράξουμε ανάλογα, με καθαρό μυαλό και νηφαλιότητα, αλλά με γνώση της κρισιμότητας των περιστάσεων και αποφασιστικότητα, γιατί, αν δεν το κάνουμε εμείς, θα το κάνουν κάποιοι άλλοι και, όπως είδαμε σ’ αυτό το βιβλίο, το κάνουν ήδη ερήμην μας για λογαριασμό τους και εναντίον μας.

Ας φανταστούμε… «πως δεν υπάρχει κανένας λόγο για απληστία και πείνα…, πως δεν υπάρχει κανένας λόγος για να σκοτώσεις ή να σκοτωθείς».

Ας φανταστούμε μια ανθρώπινη ανθρωπιστική κοινωνία, η οποία είναι σήμερα εφικτή χάρη στις επιστήμες και στην τεχνολογία που προσφέρουν ελεύθερη υδρογονοενέργεια για όλους, αποσυνθέτοντας στην κυριολεξία όλες τις εξουσιαστικές πυραμίδες, διαμορφώνοντας για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία τις υλικές προϋποθέσεις για ένα καλύτερο κόσμο. Τονκόσμο της Νέας Ελευθερίας, τον κόσμο τού, για πρώτη φορά στην ιστορία της Ανθρωπότητας, πραγματικά Ελεύθερου Ανθρώπου, τον κόσμο του Νέου Ανθρώπου, του homo humanisticus universalis.

Ο καπιταλισμός και το πετρέλαιο ήταν μια μικρή περίοδος στην ιστορία μας και επομένως δεν είναι η μοίρα της ανθρωπότητας, και συνεπώς το τέλος τους δεν μπορεί παρά να είναι μια νέα αρχή για την ιστορία της, για την Άμεση Δημοκρατία, την Αταξική Κοινωνία και τον Ουμανισμό.

Ένας καλύτερος κόσμος, ο κόσμος της κοινωνικής ισότητας, δεν είναι μόνο αναγκαίος και εφικτός, αλλά στις μέρες μας γίνεται και αναπόφευκτος. Η αλήθεια, το δίκιο, η υδρογονοενέργεια και ο συλλογικός αγώνας μας, ως ακαταμάχητη κοινωνική δύναμη και δημιουργική ενέργεια, θα μας οδηγήσουν σ’ αυτόν.

____________________

*Αποσπάσματα από το βιβλίο «Ποιος φοβάται το Υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, Εκδόσεις ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.

Advertisements

Larry Cool: Ο Πυρο-Τεχνουργός της Ποιήσης

Larry Cool

«Οι εκδότες ας πάρουν τ’ αρχίδια μου…!»

Συνέντευξη

Share
Larry Cool: «Αυτό που επωάζεται στη μήτρα του μέλλοντος είναι άγνωστο» / Συνέντευξη
Συνέντευξη στον Γιώργο Κόκκινο   Το «Larry Cool» είναι ψευδώνυμο συνταξιούχου πυροτεχνουργού της αστυνομίας ο οποίος επί 35 χρόνια εξουδετέρωνε τις βόμβες που έβαζαν αναρχικοί. Όταν ο Larry είδε την σύνταξή του να μειώνεται στα 400 ευρώ, εξοργίστηκε τόσο που προσχώρησε στο στρατόπεδο των αντιπάλων του. Μετά από πολλά πειράματα ανακάλυψε ένα νέο είδος πανίσχυρης εκρηκτικής ύλης –την ύλη των ιδεών– την οποία προσφέρει στα ανύποπτα θύματά του σε περιτύλιγμα ποιήματος. Έτσι, οι συντηρητικές αντιλήψεις των αναγνωστών που διαβάζουν τις ύπουλες νάρκες-ποιήματα, ανατινάζονται στον αέρα αφήνοντας ελεύθερο χώρο για καινούργιες, επαναστατικές ιδέες. Εργογραφία: «Αστρικές Συνουσίες», συλλογή 6 νουβελών, Modern Times, 2000. «Τον Κανένα θα τον Φάω Τελευταίο», μυθιστόρημα, Τυφλόμυγα-Αμόνι, 2006. «Fortune Cookies», συμμετοχή με μια νουβέλα σε συλλογή, Αμόνι 2007. «Άγγελοι Καρφώνονται με το Κεφάλι στην Άσφαλτο», μυθιστόρημα, διαδικτυακή έκδοση 2010. «Με Χίλια Μάτια θα σε δω, με Χίλια Στόματα θα σε Καταβροχθίσω», μυθιστόρημα, Τυφλόμυγα 2018. «100 Ποιήματα», διαδικτυακή έκδοση 2014. ― Αγαπητέ Larry, σε γνώρισα πολλά χρόνια πριν μέσα από τα ποιήματά σου που κατά καιρούς έκανες γνωστά στο διαδίκτυο ως διαδικτυακός ποιητής (άλλωστε έτσι σε γνωρίσαμε οι περισσότεροι) και πρωτοτύπησες κυρίως γιατί κράτησες μια καθαρά προσωπική γραφή – σαν ένα ιδίωμα – που μόνο ο Larry Cool θα μπορούσε να εφεύρει, έπειτα και από τη μάσκα οξυγονοκόλλησης που κάλυπτε μέχρι σήμερα το πρόσωπό σου. Θέλω λοιπόν να σε ρωτήσω, πως προέκυψε καταρχήν η ανάγκη να εκφραστείς μέσα από το διαδίκτυο πρωτίστως, γράφοντας ποιήματα. Πήγα τα ποιήματά μου σε μερικούς εκδότες. Ούτε που τα κοίταξαν. Αν τους έδινα μερικά χιλιάρικα σίγουρα θα τα εξέδιδαν. Ένα μεσημέρι θυμάμαι μπήκα στον ‘ Ίκαρο.’ Με κοίταξαν υποτιμητικά σε στυλ, «εμείς κύριε εκδίδουμε Σεφέρη και Ελύτη· τί θέλετε εσείς εδώ…» Χέστηκα· ο Σεφέρης κι ο Ελύτης είναι υπερτιμημένοι επειδή τα Νόμπελ τονώνουν το εθνικό αίσθημα των ταπεινωμένων Ελλήνων. Ευτυχώς που ο Τιμ Μπέρνερς δημιούργησε το διαδίκτυο. Του ’χω κάνει εικόνισμα. Το δίκτυο είναι δωρεάν, άμεσα προσβάσιμο στον καθένα, ιδανικό μέσο για δημοσίευση ποιημάτων, κι έχω και προσωπικό διάλογο με τους αναγνώστες μου. Οι εκδότες ας πάρουν τ’ αρχίδια μου…
― Πώς δημιουργήθηκε η ανάγκη για την επιλογή ως προς το ψευδώνυμο Larry Cool με το οποίο μας συστήθηκες; Όταν άρχισα να γράφω αυτά τα «ακατανόμαστα» ποιήματα και πεζά, ήμουν υποδιευθυντής σ’ ένα λύκειο. Φαντάζεστε τί θα κάνανε οι μαθητές αν ξέρανε αυτά που γράφω; Οι γονείς θα με κατηγορούσαν για σάτυρο κι επικίνδυνο για τα παιδιά τους και το υπουργείο θα με απέλυε. Είχα και δυο μικρά παιδιά που θα ΄ταν εκτεθειμένα στις κακόβουλες επιθέσεις των συμμαθητών τους. Έπρεπε λοιπόν να προστατέψω τα παιδιά μου και τη δουλειά μου και γι’ αυτό επέλεξα να έχω ψευδώνυμο και φόρεσα μάσκα. Τώρα που τα παιδιά μου μεγάλωσαν κι έφυγα απ’ την Ελλάδα έβγαλα τη μάσκα.
«…Έπρεπε λοιπόν να προστατέψω τα παιδιά μου και τη δουλειά μου και γι’ αυτό επέλεξα να έχω ψευδώνυμο και φόρεσα μάσκα..…»
  Η εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα, άτομα κάθονται, πίνακας και εσωτερικός χώρος ― Γνωρίζω ότι τα ποιήματά σου τελικά δεν κυκλοφόρησαν σε βιβλίο (ή κάνω λάθος), παρά μαζεύτηκαν σε ένα ψηφιακό αρχείο και τα κατέθεσες προς ανάγνωση στους επόμενους. Πώς και δεν ευοδώθηκε κάποιου είδους συνεργασία γύρω από την ποίηση και γιατί; Αντιθέτως κυκλοφόρησαν βιβλία με πεζά σου κείμενα μεταγενέστερα. Υπήρξε μια συνεργασία… Θα σου πω την ιστορία: Ένα βράδυ ήρθε στην Ασκληπιού όπου έμενα, ο Bilos που έχει τον «Κακό Βήχα». Του ’κανα μπιφτέκια, πατάτες τηγανητές, κι εκεί που τρώγαμε και πίναμε καλό κρασί μου λέει: «Μου δίνεις τα ποιήματά σου να στα βγάλω;» «Καν’ τα ό,τι θες,» του λέω. Την άλλη μέρα του τυπώνω 100 ποιήματα και του τα δίνω. «Είναι πολλά» μου λέει σκεφτικός· «κανείς δεν κάθεται να διαβάσει 100 ποιήματα» Παίρνω τις μισές σελίδες, χρατς! τις σχίζω. «Ορίστε 50. Είναι καλά τώρα;» Περνά καιρός, τον πετυχαίνω μετά από μήνες. «Τί γίνονται ΄κείνα τα ποιήματα, ρε Bilo,» τον ρωτώ. «Δεν έχω μία. Μου δίνεις ένα πενηντάρικο ν’ αγοράσω χαρτί;» «Ρε μαλάκα,» του λέω, «αφού ξέρεις ότι δεν πληρώνω για να μου εκδώσουν ποιήματα· για ψώνιο με πέρασες;» Τέλος πάντων του ’δωσα 50 ευρώ γιατί δεν ήταν πολλά και γιατί ο Bilos είναι καλό παλληκάρι. Περνάνε πάλι κάτι μήνες. Πηγαίνοντας μια μέρα στο μαγαζί του Gus στην Αραχώβης, βλέπω τον Bilo με πεντ’ έξι άλλους χαλασμένους στο πατάρι. «Τί κάνετε εκεί πάνω ρε;» «Ρε μαλάκα έλα πάνω να βοηθήσεις. Το βιβλίο σου φτιάχνουμε. Για σένα δουλεύουμε κι εσύ κάθεσαι.» Τέτοιος παραλογισμός. Τέλος πάντων ο Bilos όπως είπα, είναι καλό παλληκάρι και τον αγαπώ κι αν μου ζητήσει κι άλλα ποιήματα θα του δώσω. Κάθισα λοιπόν στο πατάρι κι έγραψα έναν πρόλογο για την έκδοση, μια ψευδο-νεκρολογία, ότι τάχατες ο Larry πέθανε από εγκεφαλικό μιαν ανοιξιάτικη νύχτα που το άρωμα των νεραντζιών έμπαινε απ’ τ’ ανοιχτό παράθυρο του νοσοκομείου, και ότι ο φίλος του ο Bilos πήγε σπίτι του Larry και συγκέντρωσε ό,τι ποιήματα βρήκε στα συρτάρια και τα εξέδωσε σ’ αυτή τη μικρή συλλογή εις μνήμη του. Και την άλλη μέρα ερχόταν διάφοροι τύποι και ρωτούσαν έκπληκτοι, «ρε συ, πέθανε ο Larry;!» Κι εγώ έσκασα μύτη μετά από μερικές μέρες κι έγινε της πουτάνας…
Larry Cool: «Οι εκδότες ας πάρουν τ’ αρχίδια μου...» / Συνέντευξη
― Έχοντας διαβάσει το βιβλίο σου «Αστρικές Συνουσίες» και έχοντας κατά καιρούς μελετήσει διαδικτυακά το πρόσφατο εκδοτικό εγχείρημά σου «Με χίλια μάτια θα σε δω» όπου διαφαίνεται και η πλέον ώριμη ματιά του Larry Cool μέσα στον λογοτεχνικό κόσμο, προσωπικά σε κατατάσσω σε μια ανεξάρτητη LarryCoolίστικη κατηγορία, εξαιτίας της προσωπικής σου γραφής. Κατατάσσεις τον εαυτό σου σε κάποια λογοτεχνική κατηγορία; Νιώθεις ποιητής, λογοτέχνης ή απλά συγγραφέας; Πιστεύεις ότι εντάσσεσαι σε μια ανεξάρτητη κατηγορία ενός συγγραφέα που αποσκοπεί σε τι τελικά; Τι επιχειρείς να μας πεις εν κατακλείδι μέσα από τα κείμενά σου; Καλλιτέχνης είναι αυτός που έχει βρει το προσωπικό του ύφος, τη φωνή του. Από ένα και μόνο πλάνο του Ταρκόφσκι μπορείς να καταλάβεις ότι αυτή η ταινία είναι «Ταρκόφσκι». Πόσοι το ’χουν καταφέρει αυτό; Τα γραπτά μου είναι χαρακτηριστικά γιατί έχω σκάψει ένα εσωτερικό πηγάδι και βρήκα νερό που έχει μια ιδιαίτερη γεύση. Αν ανήκω σε κάποια κατηγορία; Είμαι ιδρυτής και μοναδικό μέλος (δεν βρήκα την απήχηση που περίμενα) του κινήματος του «Ονειρισμού». Ονειριστής δεν είναι εκείνος που ψωλαρμενίζει και «ξεχνιέται μ’ ένα βιβλίο». Ονειριστής είναι αυτός που αντιλαμβάνεται ότι ουσία του κόσμου είναι το όνειρο. Χαρακτηριστικό του ονείρου είναι ότι παρουσιάζεται στον κοιμισμένο σαν πραγματικότητα. Ονειριστής είναι εκείνος ο οποίος αντιλαμβάνεται ότι αυτό που βλέπει είναι όνειρο και περιγράφει τον κόσμο σαν τέτοιο. Τί επιχειρώ να πω; Επιχειρώ –έστω κι αν είμαι καταδικασμένος σε αποτυχία– να πάω πριν από τον ποιητικό ή πεζό λόγο, πολύ πιο πριν απ’ τη φιλοσοφία και τη θρησκεία, πέρα από την κωμωδία και την τραγωδία, να κραυγάσω την άηχη, πρωταρχική κραυγή από την οποία ξεπηδούν όλα τα είδη του λόγου.
«…Τα γραπτά μου είναι χαρακτηριστικά γιατί έχω σκάψει ένα εσωτερικό πηγάδι και βρήκα νερό που έχει μια ιδιαίτερη γεύση.…»
― Σήμερα υπάρχει λογοτεχνία και κατ΄ επέκταση ποίηση, Larry; Κι αν ναι, πού μπορεί κανείς να την αντλήσει και να την διαβάσει; Υπάρχουν ποιητές; Ας δούμε καθαρά την κατάστασή μας. Έχουμε μπει πια σ’ έναν νέο Μεσαίωνα. Ζούμε σε μια βάρβαρη εποχή που δεν έχει μουσική. Η μουσική έχει πεθάνει· είναι ανίκανη να βγάλει μια μελωδία. Η «μουσική» στους καιρούς μας μας είναι, είτε ένας μηχανοποιημένος θόρυβος για αυτιστικά ανδροειδή, είτε νιαουρίσματα· οι managers την έχουν στραγγαλίσει. Κινηματογράφος δεν υπάρχει. Υπάρχουν κάτι ταινιούλες που το επόμενο πρωί δεν θυμάσαι τι είδες. Τα εικαστικά, μια απέραντη ανιαρή έρημος. Τα ελέγχουν οι γκαλερίστες κι οι συλλέκτες. Ζω στο Λονδίνο σε μια από τις μητροπόλεις του κόσμου. Το City είναι παγκόσμιας οικονομικής εμβέλειας ενώ η τέχνη είναι σε επαρχιακό επίπεδο. Η διαφορά είναι δυσθεώρητη. Σπόνσορες της Tate Modern είναι η BP και οι τράπεζες. Οι ατζέντηδες λογοτεχνίας κάνουν «τικ» σε κουτάκια για να δουν αν ένα βιβλίο πληροί τις προϋποθέσεις για έκδοση. Κομπάζουν ότι μέσα σε δυο λεπτά μπορούν να κρίνουν ένα βιβλίο. Χώνουν την τέχνη σε μικρά κουτάκια του μυαλού τους. Αν είναι δυνατόν! Μιλάμε για απειρομεγέθη βλακεία. Αλλ’ όμως, ναι! Σε πείσμα των καιρών, ναι, υπάρχουν ποιητές! Τους συναντώ στο internet. Είναι κάτι παράξενα κι επίμονα πλάσματα που δεν καταλαβαίνουν από εξουσίες και μαλακίες και κάνουν το θαύμα όταν όλοι οι άλλοι έχουν παραιτηθεί απ’ αυτό. Τους σκοτώνουν κι αυτοί συνεχίζουν να γράφουν. Γράφουν το μέγα έπος της «Ζομπιάδας».
«…Σε πείσμα των καιρών, ναι, υπάρχουν ποιητές! Τους συναντώ στο internet. Είναι κάτι παράξενα κι επίμονα πλάσματα που δεν καταλαβαίνουν από εξουσίες.…»
― Πώς είναι ο κόσμος των εκδόσεων σε γενικές γραμμές, καλός ή κακός; Τα βιβλία σου εκδόθηκαν εύκολα ή κατ΄ ανάγκη κυνήγησες ευκαιρίες ώστε να τυπωθείς; Μίλησέ μας λίγο για την εκδοτική εμπειρία, αλλά και πως προέκυψε το πρόσφατο εκδοτικό σου εγχείρημα. Θα σου πω πώς εκδόθηκε ο «Κανένας»… Τον είχα πάει σε καμιά 20σαριά εκδότες. Μια μέρα τον πήγα και στον Λιβάνη. Ο «Κανένας…» είναι γραμμένος σε καθαρεύουσα. Μια κυρία με γυαλιά φυλλομετράει το δακτυλόγραφο και μου λέει με αφ’ υψηλού ύφος: «Δεν γράφουμε πια σ’ αυτή τη γλώσσα, κύριε!», «Μπα, δεν τό ’ξερα! Από πότε;» λέω παριστάνοντας τον έκπληκτο. Το βιβλίο μου έμεινε στο ράφι. Περνούν μήνες, μια μέρα χτυπάει το τηλέφωνο: «Μ’ αρέσει το βιβλίο σου και θα στο βγάλω» «ποιος είναι;» ρωτώ «Aris Velouchiwtis,» λέει η φωνή. «Καλά,» του λέω, «βγαλ’ το.» Περνούν κάτι μήνες, ξέχασα το περιστατικό, ντριίν! το τηλέφωνο: «Aris Velouchiwtis εδώ, έλα γωνία Ιπποκράτους κι Αραχώβης στο υπόγειο. Θα βγάλουμε το βιβλίο σου.» Από μέσα μου σκεφτόμουν: «ρε μπας κι είναι τίποτα κωλομπαράδες και θέλουν με γαμήσουν;» Πήρα το ρίσκο και πήγα. Ήταν ένα υπόγειο-αποθήκη με σωλήνες αποχετεύσεων απ’ όπου ακούγονταν τα νερά απ’ τα καζανάκια που παρέσερναν τα σκατά. «Aris Velouchiwtis,» μου συστήνεται ένας ψηλός, γεροδεμένος τύπος, «Gus» μου συστήνεται ο άλλος, ο πιο κοντός· «εμείς θα σου βγάλουμε το βιβλίο.» Κρύο, Φλεβάρης μήνας κι οι τρεις με μπουφάν, όρθιοι, ούτε καρέκλες δεν είχε. «Αλλά δεν μ’ αρέσει ο τίτλος,» λέει ο Gus –είχα άλλον τίτλο τότε· δεν θυμάμαι ποιον. Κάνει έτσι, πιάνει μια Οδύσσεια, την ανοίγει στην τύχη και διαβάζει τον πρώτο στίχο που πέφτει το μάτι του: «τον Κανένα θα τον φάω τελευταίο… Αυτός είναι ο τίτλος!» λέει ενθουσιασμένος· «ωραία» λέω· «θα υπογράψουμε συμβόλαιο;» «τί συμβόλαια και μαλακίες· πάω να φέρω μπύρες απ’ το περίπτερο να το γιορτάσουμε.» Επιστρέφει με τρεις παγωμένες μπύρες, κρύο, Φλεβάρης μήνας και πίναμε όρθιοι στο υπόγειο που έπεφταν τα σκατά. «Εγώ παιδιά, δεν έχω λεφτά,» λέει ο Velouchiwtis. «Θα πάω στη Δανία, σ’ έναν γνωστό μου εργολάβο να δουλέψω και θα στείλω τα λεφτά. Εσείς ξεκινήστε την έκδοση.» Ξεκινά ο Gus, κανένα νέο απ’ τον Velouchiwti. Όπως εκ των υστέρων μάθαμε, ο εργολάβος τον είχε πιάσει με τη γυναίκα του και τον έδιωξε. Κι ο Velouchiwtis με τα λεφτά που είχε πάρει, έκανε tour Βερολίνο, Παρίσι, Λονδίνο και περνούσε μια χαρά… Τελικά ο «Κανένας…» βγήκε. ― Μεταγενέστερα τι άλλο μπορούμε να περιμένουμε να δούμε από τον Larry Cool στα γράμματα. Τι μας επιφυλάσσεις για το άμεσο μέλλον; Πώς να ξέρω, ρε Γιώργο; Εδώ δεν ξέρουμε τί μας ξημερώνει αύριο! Αυτό που επωάζεται στη μήτρα του μέλλοντος είναι άγνωστο… Î— εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα Η Συνέντευξη του ποιητή Larry Coll στον Γιώργο Κόκκινο πρωτοφημοσιεύτηκε στο eBooks4Greeks (https://www.ebooks4greeks.gr/larry-cool ) στις 13.9.2018.

ΑΒΥΣΣΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ: Υπάρχει Εξωγήινη ζωή στους Ωκεανους;

 

ΑΒΥΣΣΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ

ΥΔΡΟΒΙΟΙ ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ

ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΗΡΘΑΜΕ ΑΚΟΜΗ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΑΖΙ ΤΟΥΣ

Μπορεί να υπάρχει εξωγήινη ζωή στους ωκεανούς της γης;

 

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Παρά την αντίθετη πεποίθηση Τελευταία Σύνορα (Final Frontier), δεν είναι μόνο το αχανές κι ανεξερεύνητο διάστημα, αλλά υπάρχουν και στη Γη. Είναι οι απέραντοι βυθοί των ωκεανών, που αποτελούν ένα ανήλιαγο εσωτερικό διάστημα τρεις φορές μεγαλύτερο σε έκταση από το σύνολο της ξηράς. Ωστόοο τα αβυσσαλέα και μυστηριώδη βάθη των ωκεανών αρχίζουν σταδιακά να αποκαλύπτονται. Χάρη στα νέα γενιάς, κυρίως ρομποτικά, βαθυσκάφη καταφέρνουμε σιγά-σιγά να καταδυθούμε σ’ ένα σκοτεινό περιβάλλον σχεδόν το ίδιο εχθρικό με το διάστημα, που κρύβει ακόμη πολλά μυστικά…
“Γνωρίζουμε καλύτερα ορισμένες περιοχές του Άρη τα ωκεάνια βάθη της Γης”, έγραφε ο Carl Sagan στο βιβλίο του Κοσμική Σύνδεση. Ωστόσο μια νέα γενιά ρομποτικών βαθυσκαφών έφεραν στο φως νέες ανακαλύψεις όπως γιγαντιαία καλαμάρια μήκους 30-40 μέτρων, όπως αυτά που περιέγραφαν με τη φαντασία τους οι θαλάσσιοι χάρτες της Ευρώπης του 15ου αιώνα και κατατρόμαζαν τους ναυτικούς που δεν ήθελαν με τίποτε να ξανοιχτούν στον ανοικτό ωκεανό, ώσπου ο Κολόμβος έσπασε αυτό το ταμπού. Κατεβαίνοντας στον πυθμένα των ωκεανών, εκεί που συγκρούονται απέραντες γεωτεκτονικές πλάκες, τα ρομποτικά βαθυσκάφη ανακάλυψαν μοναδικές και παράξενες μορφές ζωής που ζουν σε ανήλιαγα βάθη χιλιάδων μέτρων, αποκλειστικά γύρω από πηγές γεωθερμικής ενέργειας, σ’ ένα εντελώς κλειστό και απομονωμένο οικοσύστημα, αλλάζοντας και τις θεωρίες μας για την ανακάλυψη και την εξέλιξη της ζωής στη Γη. Εξωτερικά αυτές οι αβυσσαλέες μορφές ζωής, ορισμένες εκ των οποίων φωσφορίζουν κιόλας, είναι τόσο παράξενες ώστε στους ωκεανολόγους, αλλά και στον καθένα μας δε θυμίζουν με τίποτε κάτι το “γήινο”, όπως τουλάχιστον το ξέρουμε, αλλά περισσότερο ταιριάζουν με τις μορφές που η φαντασία μας έχει πλάσει για τους εξωγήινους. Κι αν όμως αυτοί οι εξωγήινοι δεν υπάρχουν μόνο στο διάστημα και σε άλλους πλανήτες, όπως συνήθως τους φανταζόμαστε, αλλά συνήθως ζουν “παγιδευμένοι” μέσα σε τεράστιους πλανητικούς ωκεανούς, που βρίσκονται κάτω από χιλιόμετρα πάγων, όπως είναι για παράδειγμα η Ευρώπη, ο παγωμένος δορυφόρος του Δία;
Ο Alan Stern, ένας πρώην επιστήμονας της NASA, ισχυρίζεται πως οι εξωγήινοι όχι μόνο υπάρχουν αλλά δεν έχουν έρθει σε επαφή με τη Γη, επειδή πιθανότατα ζουν στο βάθος ενός κατεψυγμένου ωκεανού. Ο ίδιος, που εργάζεται πλέον σε Ινστιτούτο Ερευνών του Τέξας, πραγματοποίησε πρόσφατα μια ομιλία στο Τμήμα Πλανητικών Επιστημών για να απαντήσει και σε ερωτήματα περί εξωγήινων και γιατί δεν έχουν εντοπιστεί ακόμα στη Γη. «Υπάρχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις σχετικά μ’ αυτό το παράδοξο. Εμείς όμως προτείνουμε ένα άλλο: δηλαδή ότι η μεγαλύτερη πλειοψηφία των κόσμων με βιολογία και πολιτισμούς είναι υδάτινοι κόσμοι στον ωκεανό». Ο ίδιος έσπευσε να αιτιολογήσει την απάντηση του αυτή, υποστηρίζοντας ότι οι εξωγήινοι θα είχαν μια “άνετη” ζωή εάν ζούσαν στο βυθό των ωκεανών επειδή το νερό θα τους προστάτευε από τις εκρήξεις αστεριών, τη διαστημική ακτινοβολία ή άλλες φυσικές καταστροφές.  
Ωστόσο, ο Stern θεωρεί ότι αυτοί οι υδάτινοι κόσμοι είναι πιθανόν να είναι εξαιρετικά κρύοι, πράγμα που σημαίνει ότι οι εξωγήινοι, πιθανότατα, ζουν κάτω από μια παχιά κρούστα πάγου. Αυτός είναι πιθανόν και ο λόγος που δεν μπορούμε να επικοινωνήσουμε μαζί τους: «Οι κόσμοι του ύδατος αποκόπτονται φυσικά από την επικοινωνία… Επομένως δεν είναι εύκολο να τους ανακαλύψεις». Στις αρχές του 2017 ο Dr. Fergus Simpson από το Ινστιτούτο Επιστημών Cosmos του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης χρησιμοποίησε μια περίπλοκη μορφή μαθηματικών που ονομάζεται Πιθανότητα Bayesian, για να καταλήξει ότι πάνω από το 90% της επιφάνειας των περισσότερων πλανητών είναι πιθανό να καλύπτεται με νερό. Πιστεύει ωστόσο ότι τα “ψάρια” που μοιάζουν με εξωγήινους είναι απίθανο να είναι ένα εξελιγμένο είδος. Ο ίδιος αναφέρει: «Ο κύριος λόγος για τον οποίο είμαι σκεπτικός σχετικά με την ύπαρξη πολλών ευφυών υδρόβιων εξωγήινων ειδών, είναι ότι νομίζω ότι είναι δύσκολο για τα υδρόβια πλάσματα όπως τα δελφίνια να χρησιμοποιούν εργαλεία ή να φτιάξουν φωτιά». Ο Dr. Simpson κατέληξε ότι αυτή η ασυνήθιστη ισορροπία μεταξύ γης και νερού μπορεί να συνδέεται με την εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη μας. Ο πρώην αστροναύτης της NASA Michael Collins είχε παραδεχθεί από το μακρινό ακόμη 1984 πως “έχουμε να κάνουμε πολλές ακόμη εξερευνήσεις στη Γη. Για παράδειγμα δεν καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει στους ωκεανούς”. Τι θα συνέβαινε ωστόσο αν κάποια στιγμή ανακαλύπταμε πως οι υδρόβιοι εξωγήινοι δεν βρίσκονται μόνο σε εξωπλανήτες, παγιδευμένοι κάτω από επιφανειακά κατεψυγμένους ωκεανούς, αλλά βρίσκονται ήδη εδώ στον πλανήτη μας και ειδικά αν “κρύβονται” στα αβυσσαλέα κι ανεξερεύνητα βάθη των ωκεανών μας, που ήταν και η βασική υπόθεση της ταινίας ε.φ. Η Άβυσσος (The Abyss, 1989);

ΠΡΕΣΠΕΣ Η Άγνωστη Καρδιά των Βαλκανίων

 

ΠΡΕΣΠΕΣ

Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ

 

Του Γιώργου Στάμκου

  Πρέσπες. Δύο λίμνες, που γλύφουν τα ακρότατα βορειοδυτικά σύνορα της Ελλάδας. Μοιάζουν περισσότερο με απομεινάρια μιας αρχαίας «εσωτερικής θάλασσας», σα μια περιοχή με ιδιαίτερη βαρύτητα που καμπυλώνει το έδαφος και σε κρατά μέσα της. Κατεβαίνοντας από το Πισοδέρι προς τη λεκάνη των δύο λιμνών αισθάνεσαι ότι εισχωρείς σε μια παράξενη υδάτινη χώρα, σ’ έναν μικρόκοσμο σε πλήρη αυτοτέλεια, όπου η αστική πραγματικότητα που σε καταδιώκει λιώνει και στη θέση της αναδύεται η υγρή πραγματικότητα μιας ανέγγιχτης Φύσης. Λένε ότι στις Πρέσπες βασιλεύει η εκκωφαντική σιωπή. Στην πραγματικότητα όμως δεν «ακούγεται» η σιωπή αλλά ένα παράξενο βουητό από ανέμους που χαϊδεύουν τους καλαμιώνες, κρωξίματα πουλιών και γαλήνιους κυματισμούς των νερών. Η λαμπρότητα της Φύσης ανεβάζει το νου σε μια υπερβατική αίσθηση αιωνιότητας. Τα ψυχεδελικά χρώματα του ηλιοβασιλέματος, οι ακτίνες του ήλιου που καθρεπτίζονται στα νερά των λιμνών, οι ξεθωριασμένες ξύλινες βάρκες ή “πλάβες”, τα καλάμια που χορεύουν στους ανέμους, τα παλιά πέτρινα σπίτια και οι κάτοικοι με τα εύγλωττα πρόσωπα και την ασυνήθιστη ντοπιολαλιά τους, όλα αυτά σε ταξιδεύουν. Η επίσκεψη στις Πρέσπες είναι ένα ταξίδι. Όχι μόνο στη «μυστική καρδιά» των Βαλκανίων, αλλά και στην υδάτινη εσωτερική ενδοχώρα των συναισθημάτων μας…
Το χωριό Ψαράδες.

ΜΙΑ ΕΡΗΜΗ ΧΩΡΑ

Στο δρόμο για τις Πρέσπες συναντάμε μια σειρά από χωριά-φαντάσματα, γεμάτα με μισογκρεμισμένα πέτρινα σπίτια, πολλά χωρίς κατοίκους, μια πραγματική έρημη γη. Στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, του Πρώτου και του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου και, κυρίως, του Εμφύλιου Πολέμου (1944-1949), η περιοχή των Πρεσπών αιματοκυλίστηκε, τα χωριά της καταστράφηκαν, οι κάτοικοί της εκτοπίστηκαν, εξορίστηκαν και στο τέλος κατέληξε μια έρημη χώρα, με ελάχιστους ντόπιους κατοίκους, αλλά όλο και περισσότερους τουρίστες. Μετά τον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο (1912), το νοτιοανατολικό τμήμα της ευρύτερης περιοχής των Πρεσπών εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος, το οποίο διπλασίασε τότε την έκτασή του. Μέχρι το 1940 η περιοχή γνώρισε μεγάλη οικονομική πρόοδο χάρη στην ανάπτυξη του συνεταιριστικού κινήματος, τις συναλλαγές με τα αστικά κέντρα και την εισροή συναλλάγματος από τους μετανάστες του εξωτερικού. Ο πληθυσμός της υπολογίζονταν τότε στους 12.000 κατοίκους και τα γεμάτα από πέτρινα σπίτια χωριά της, έσφυζαν από ζωή. Ωστόσο στη δεκαετία του 1940 η περιοχή, που κατοικούνταν κυρίως από Σλαβομακεδόνες, βρέθηκε στο «μάτι του κυκλώνα», εγκαταλείφθηκε και ερημώθηκε. Μετά το 1951 το ελληνικό κράτος μετέφερε στα ερημωμένα χωριά Βλάχους εποίκους από την Ήπειρο και τους έδωσε σπίτια και χωράφια. Η περιοχή όμως δεν έφτασε ποτέ στην προπολεμική άνθισή της. Από τους 6.500 κατοίκους που είχαν απομείνει τη δεκαετία του 1950, σήμερα έμειναν μόνον 1.400 κάτοικοι, ηλικιωμένοι στην πλειοψηφία τους, που μέχρι πρόσφατα ζούσαν σχεδόν ξεχασμένοι από τους υπόλοιπους Έλληνες. Φθάνοντας στις Πρέσπες, στο μεγαλύτερο εθνικό δρυμό της Ελλάδας (ανακηρύχτηκε το 1974), αισθάνεσαι ντοπαρισμένος από μια αίσθηση γαλήνης, που σε κάνει να ξεχάσεις σχεδόν όλα τα προβλήματα που σε καταδιώκουν. Οι αισθήσεις σου είναι αιχμαλωτισμένες σ’ αυτόν το μαγευτικό υδάτινο μικρόκοσμο και το μυαλό σου αδυνατεί να διαχωρίσει την πραγματικότητα από τη μαγεία. Μια λέξη μόνον είναι σφηνωμένη στο μυαλό σου: Πρέσπα. Από πού να προέρχεται άραγε αυτή η λέξη και τι να σημαίνει; Η προέλευση και η σημασία του ονόματος Πρέσπα, που δεν έχει ελληνική ρίζα, παραμένει άγνωστη. Σύμφωνα με μια εκδοχή ή λέξη αυτή είναι σλαβική και σημαίνει «σωρός στοιβαγμένου χιονιού» (Ν. Μουτσόπουλος). Ο Σ. Πελεκανίδης από την πλευρά του υποστηρίζει πως κάποτε υπήρχε κοντά στις λίμνες ή σε κάποιο νησάκι τους μια πόλη με το όνομα Πρέσπα. Η πιο επικρατούσα πάντως άποψη είναι πως η λέξη Πρέσπα (Prespae) είναι λατινογενής και σημαίνει «φάτνη», όπως άλλωστε δείχνει και η γεωμορφολογία της λιμναίας περιοχής. Το σίγουρο πάντως είναι πως για πρώτη φορά συναντάμε τη λέξη Πρέσπα στα τέλη του 10ου μ.Χ. αιώνα να χαρακτηρίζει ολόκληρη τη λιμναία έκταση και όχι κάποιο συγκεκριμένο οικισμό ή πόλη.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩΝΤΑΣ ΥΠΟΓΕΙΩΣ

Βρισκόμενες σε υψόμετρο 850 μέτρων οι Πρέσπες είναι οι υψηλότερες λίμνες των Βαλκανίων. Πρόκειται για πανάρχαιες λίμνες, απομεινάρια μιας «εσωτερικής θάλασσας» που υπήρχε πριν από πολλά εκατομμύρια χρόνια σ’ αυτή την περιοχή των Βαλκανίων. Την εποχή εκείνη αυτές οι δύο λίμνες αποτελούσαν ένα ενιαίο υδάτινο όγκο μαζί με τη γειτονική λίμνη της Αχρίδας, και σχημάτιζαν μια τεράστια λίμνη που λεγόταν Δασσαρίτιδα, η οποία κάλυπτε ολόκληρη την περιοχή. Ακόμη και σήμερα οι λίμνες αυτές επικοινωνούν υπογείως μεταξύ τους. Είναι γνωστό πως τα νερά της Μικρής Πρέσπας χύνονται μέσω υπόγειων αγωγών στο βυθό της Μεγάλης και από εκεί, ξεκινούν άλλες υπόγειες καταβόθρες που συνεχίζουν μέχρι την γειτονική λίμνη Οχρίδα. Όμως αυτό το μακρύ υδάτινο ταξίδι δεν σταματά εδώ. Από τη λίμνη Οχρίδα, η πορεία των λιμναίων υδάτων προς τη θάλασσα περνά μέσα από τα ήσυχα νερά του ποταμού Μαύρου Δρίνου της Αλβανίας για να καταλήξει στις αλβανικές ακτές της Αδριατικής. Πέρα από την επίσημη γεωλογική ιστορία των Πρεσπών υπάρχουν και οι θρύλοι της περιοχής που δίνουν τις δικές τους εκδοχές. Ένας από αυτούς λέει πως κάποτε η περιοχή ήταν ένα απέραντο οροπέδιο, αλλά κάποιος ξέχασε τη βρύση ανοικτή, το οροπέδιο πλημμύρισε και σχηματίστηκαν οι δύο λίμνες, οι οποίες δεν πρόκειται να στερέψουν ποτέ εκτός αν κάποιος κλείσει την υπόγεια βρύση! Ένας άλλος θρύλος λέει ότι παλαιότερα στη λεκάνη της Πρέσπας υπήρχε ένα ποτάμι με χωριά κτισμένα κατά μήκος της κοιλάδας του. Κάποτε όμως η έξοδος του ποταμιού φράχτηκε και δημιουργήθηκε μια λίμνη. Τα χωριά πλημμύρισαν, ενώ πολλοί ισχυρίζονται πως, όταν η στάθμη των νερών πέφτει, εμφανίζονται τα ερείπιά τους… Η μακρόστενου σχήματος Μικρή Πρέσπα ανήκει σχεδόν αποκλειστικά στην Ελλάδα (43,5 τ. Χλμ.), και μόνο η νότια γωνιά της ανήκει στην Αλβανία (4 τ.χλμ.), που έχει πλέον σχεδόν ξεραθεί λόγω της μείωσης της στάθμης της λίμνης. Από τη Μεγάλη Πρέσπα, που είναι και η μεγαλύτερη λίμνη των Βαλκανίων με συνολική έκταση (272 τ.χλμ.) και βάθος 55 μέτρα, μόνο το νοτιοανατολικό τμήμα ανήκει στην Ελλάδα, ενώ το μεγαλύτερο τμήμα της ανήκει στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) ή Severna Makedonija (Βόρεια Μακεδονία), όπως θα είναι πλέον το επίσημο όνομά της, και το νοτιοδυτικό τμήμα της ανήκει στην Αλβανία. Πρόκειται δηλαδή για ένα υδάτινο τριεθνές σημείο, που χωρίζει αλλά και ενώνει τρεις βαλκανικές χώρες. Τελευταία οι λίμνες περισσότερο ενώνουν παρά χωρίζουν εφόσον καθιερώθηκαν ως σημείο συνάντησης των πρωθυπουργών των τριών γειτονικών χωρών, ενώ στις αρχές του 2000 η περιοχή ανακηρύχθηκε τριεθνής προστατευόμενος δρυμός από τους πρωθυπουργούς της Αλβανίας, της Ελλάδας και της ΠΓΔΜ ή Severna Makedonija.

Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Οι δύο λίμνες χωρίζονται μεταξύ τους από μια στενή λωρίδα γης πλάτους 200 μέτρων και μήκους τριών χιλιομέτρων, που λέγεται «Λαιμός». Μια μικρή ωστόσο υδάτινη δίαυλος, στη θέση Κούλα, επιτρέπει τις λίμνες να επικοινωνούν μεταξύ τους. Το σημείο αυτό αποτελεί ένα ιδανικό παρατηρητήριο για σπάνια αποδημητικά πουλιά, που φιλοξενούνται στους καλαμιώνες των δύο λιμνών. Εδώ υπάρχει επίσης και μια τεράστια αμμουδιά, που επιτρέπει τους τουρίστες το καλοκαίρι να κολυμπούν στα πεντακάθαρα νερά της Μεγάλης Πρέσπας. Στο σημείο αυτό βρίσκεται κι ένα στρατιωτικό φυλάκιο, καθώς η περιοχή βρίσκεται πολύ κοντά στα σύνορα. Οι Πρέσπες αποτελούν το μεγαλύτερο Εθνικό Δρυμό της χώρας μας, με έκταση 256 τετραγωνικά χιλιόμετρα, που προστατεύεται από τη Σύμβαση Ραμσάρ. Η περιοχή αυτή παρουσιάζει τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα στην Ελλάδα. Για παράδειγμα από τα 6.000 είδη φυτών της ελληνικής χλωρίδας, στις Πρέσπες απαντούν περίπου 1.400 είδη (σχεδόν το 25%). Υπάρχουν μάλιστα και ενδημικά είδη, όπως η Κενταύρια της Πρέσπας (Centaurea prespana), που δεν συναντάται πουθενά αλλού στο κόσμο! Η πανίδα της περιοχής είναι εξαιρετικά πλούσια και περιλαμβάνει 260 είδη πτηνών, 33 είδη ερπετών και αμφιβίων, 40 είδη θηλαστικών (λύκοι, αρκούδες, βίδρες και 8 είδη νυκτερίδων) και 17 είδη ψαριών από τα οποία τα 8 είναι ενδημικά της Ελλάδας! Η περιοχή των Πρεσπών είναι ένα πραγματικό βασίλειο των πουλιών, εξαιρετικά σημαντική για τα αποδημητικά και υδρόβια πτηνά της. Από τα επτά είδη πελεκάνων που υπάρχουν στο κόσμο, ο Αργυροπελεκάνος (Pelecanus crispus) και ο Ροδοπελεκάνος (Pelecanus onocrotalus) είναι τα δύο είδη που ενδημούν στην Ευρώπη και αναπαράγονται στην περιοχή, σε κοινές αποικίες αναπαραγωγής, αλλά με ξεχωριστές ομάδες φωλιών. Στις Πρέσπες αναπαράγεται ένας από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Αργυροπελεκάνου, ενώ υπάρχουν και απειλούμενα με εξαφάνιση είδη όπως η Λαγγόνα (Phalacrocorax pygmaeus). Εκτός από παρατηρητήρια των πουλιών υπάρχει στη Μικρή Πρέσπα και ένα λιμναίο «ιατρείο μικρών πτηνών» για την περίθαλψη των τραυματισμένων πουλιών. Με την ανακήρυξη τους σε Εθνικό Δρυμό το 1974 η βιοποικιλότητα των Πρεσπών άρχισε να προστατεύεται, ενώ οι 1.400 άνθρωποι, που κατοικούν στα 12 χωριά του Δρυμού, άρχισαν να αποκτούν περιβαλλοντική συνείδηση. Η οικονομική και η δημογραφική παρακμή των Πρεσπών άρχισε να σταματά στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας με τη στροφή των κατοίκων της στον αγροτουρισμό, με δύο κύριες δραστηριότητες: την παραγωγή βιολογικών φασολιών και τη φιλοξενία επισκεπτών και τουριστών που όλο και αυξάνονται τα τελευταία χρόνια. Τα φασόλια των Πρεσπών είναι ξακουστά σε όλη Ελλάδα για την ποιότητα, τη γεύση και την ευκολία βρασίματός τους. Υπάρχουν τρία είδη: τα πλακέ, οι γίγαντες και οι «ελέφαντες». Τα φασόλια αυτά σπέρνονται στα τέλη Απριλίου και μαζεύονται στις αρχές Σεπτεμβρίου. Εξαιτίας των λιμνών και του μικροκλίματος, τα φασόλια Πρεσπών γίνονται πιο γλυκά και πιο νόστιμα. Γι’ αυτό και δεν αντισταθήκαμε στον πειρασμό να αγοράσουμε μερικά κιλά για να τιμήσουμε έτσι και το «εθνικό φαγητό» μας, που είναι ιδανικό για τις κρύες μέρες του χειμώνα.

ΑΓΙΟΣ ΑΧΙΛΛΕΙΟΣ: Η «ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑ» ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Μαζί μ’ αυτή τη σκέψη μια ριπή δροσερού αέρα με χαστούκισε ευεργετικά. Βρισκόμουν στην πεζογέφυρα που ενώνει το νησάκι του Αγίου Αχίλλειου με τη στεριά. Κάποτε για να επισκεφθεί κανείς αυτό το ιστορικό νησάκι έπρεπε να χρησιμοποιήσει τις βάρκες, που ωστόσο ήταν άχρηστες όταν τα νερά της λίμνης πάγωναν κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Εδώ και αρκετά χρόνια όμως κατασκευάστηκε η πλωτή πεζογέφυρα κι έτσι η πρόσβαση έγινε πολύ πιο εύκολη. Κάποτε το νησί υπήρξε μεγάλο θρησκευτικό κέντρο με πολλές εκκλησίες και πολλούς κατοίκους. Σήμερα ζουν εκεί όλοι και όλοι 40 άνθρωποι. Περνάω δίπλα από τα παλιά πέτρινα σπίτια του μικροσκοπικού χωριού και κατευθύνομαι προς τα ερείπια της βασιλικής του Αγίου Αχίλλειου που χρονολογείται από τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Εκτός από τους λιγοστούς μόνιμους κατοίκους το νησάκι διέθετε κι αρκετές αγελάδες, που βοσκούσαν ελεύθερα και κούρευαν με την όρεξή τους το καταπράσινο χορτάρι. Η εικόνα των καλοδιατηρημένων ερειπίων της βασιλικής του Αγίου Αχίλλειου, τα οποία και θαύμασα από τον ύψους 175 μέτρων λόφο του νησιού, με ταξίδεψαν στην εποχή του Βούλγαρου τσάρου Σαμουήλ, που ίδρυσε την εκκλησία μεταξύ των ετών 986-990. Ο Σαμουήλ για να προσδώσει αίγλη στο χώρο μετέφερε από τη Λάρισα το λείψανο του επισκόπου της Αγίου Αχιλλείου κι έχτισε την εκκλησία. Αποτελεί κοινό μυστικό πως οι Πρέσπες, η «μυστική καρδιά» της Μακεδονίας, υπήρξε κέντρο της αίρεσης των Βογόμιλων στα Βαλκάνια του 11ου μ.Χ. αιώνα. Ως γνωστόν ο Βογομιλισμός αποτελούσε το θρησκευτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο πολλών οπαδών του Σαμουήλ, ο οποίος ίδρυσε ένα ισχυρό «Δυτικοβουλγαρικό» κράτος στις αρχές του 11ου μ.χ. αιώνα. Συντρίφτηκε όμως από τον σκληρό βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Β’, το λεγόμενο Βουλγαροκτόνο, ο οποίος τύφλωσε παραδειγματικά τους 14.000 Βούλγαρους –οι περισσότεροι των οποίων ήταν Βογόμιλοι– αιχμάλωτους, που συνέλαβε στη μάχη στο Κλειδί (1014μ.χ.). Λέγεται πως ο Βούλγαρος Τσάρος Σαμουήλ δεν άντεξε τη στεναχώρια από την ήττα στη μάχη και την τραγική μοίρα των στρατιωτών του και πέθανε από καρδιακή προσβολή. Το 1966, 952 χρόνια μετά τον θάνατο του Σαμουήλ, ο καθηγητής αρχαιολογίας του ΑΠΘ Νικόλαος Μουτσόπουλος, που για πολλά χρόνια μελετούσε τις αρχαιότητες της Μακεδονίας, ανακάλυψε τον τάφο του Σαμουήλ στο νησάκι του Αγίου Αχίλλειου που βρίσκεται στη μικρή Πρέσπα. Ο τάφος βρίσκονταν στα τα ερείπια μιας μεγαλόπρεπης Βασιλικής που κτίστηκε το 990 μΧ. από τον τσάρο Σαμουήλ. Να πως περιέγραψε ο Έλληνας αρχαιολόγος αυτή τη μεγάλη ανακάλυψη: «Κατάλαβα αμέσως ποιος ήταν όταν είδα το αγκυλωμένο χέρι. Όλα τα οστά είχαν το χρώμα της αυτοκρατορικής πορφύρας και στο ύψος της λεκάνης υπήρχε χρυσοΰφαντο ύφασμα τέτοιο που μόνο στην αυλή της Κωνσταντινούπολης μπορούσες να βρεις. Το στόλιζαν δύο παπαγάλοι τοποθετημένοι πλάτη-πλάτη. Η συγκίνησή μας έγινε μεγαλύτερη όταν ήλθε η επιβεβαίωση από τις Ακαδημίες Επιστημών της Σόφιας, της Μόσχας και του Εριβάν στην Αρμενία. Ήταν ο Σαμουήλ». Ο τάφος ανακαλύφθηκε ανέπαφος επειδή επάνω στην καλυπτήρια πλάκα στηριζόταν αρχικά κτιστό αρκοσόλιο (arcosolium) που εμπόδιζε την μετακίνησή της. Στη σλαβική ενδοχώρα της Μακεδονίας ο Βογομιλισμός διατηρούσε ισχυρά ερείσματα από τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Επηρέαζε μεγάλες αγροτικές μάζες, που είχαν ξεκάθαρες αντιφεουδαρχικές και γενικώς αντιεξουσιαστικές τάσεις. Το βογομιλικό κίνημα στη Μακεδονία ήταν εχθρικό προς τους Βυζαντινούς και τους Βούλγαρους κυρίαρχους, προς τους τοπικούς φεουδάρχες και προς εκκλησιαστική ιεραρχία. Οι Βογόμιλοι επιτίθονταν στις ανώτερες τάξεις των αξιωματούχων και των κληρικών και επειδή ο Σαμουήλ έτρεφε παρόμοιες πεποιθήσεις, κέρδισε τη συμπάθεια τους κι έτσι, εντάχθηκαν στις τάξεις του στρατού του. Μετά την ήττα του Σαμουήλ ο Βογομιλισμός δεν εξαφανίστηκε, αντίθετα εξαπλώθηκε όλο και περισσότερο ανάμεσα στους δυσαρεστημένους αγρότες της Βαλκανικής, άκμασε στη Βοσνία και τελικά εξαφανίστηκε τον 15ο αιώνα. Η εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου είναι μια τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με νάρθηκα και τρούλους. Αρχικά αποτέλεσε τον καθεδρικό ναό του κράτους του Σαμουήλ και αργότερα, ως τα μέσα του 15ου αιώνα, τον επισκοπικό ναό της ομώνυμης περιοχής. Στο δάπεδο της εκκλησίας διατηρείται τάφος καλυμμένος με ανάγλυφη πλάκα, που κατά την παράδοση θεωρείται τόπος φύλαξης των λειψάνων του Αγίου Αχιλλείου. Σήμερα στο χώρο όπου βρίσκονται τα ερείπια της βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου τελούνται κάθε χρόνο υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού τα Πρέσπεια, ένα μουσικό φεστιβάλ με εξαιρετικούς ερμηνευτές που δημιουργούν μια μαγική ατμόσφαιρα στους προσκεκλημένους τους τη νύχτα της Αυγουστιάτικης πανσελήνου. Ζηλεύω ακόμη και με τη σκέψη των μουσικών εκδηλώσεων στη σκιά των μεσαιωνικών ερειπίων σ’ αυτό το μαγευτικό νησάκι των Πρεσπών. Ελπίζω κάποτε κι εγώ να αξιωθώ να παραβρεθώ, γιατί βαρέθηκα να ταξιδεύω μονάχα με τη φαντασία μου… Εκτός από τον Άγιο Αχίλλειο στη Μικρή Πρέσπα υπάρχει κι ένα άλλο μικρότερο νησάκι, που λέγεται Βιδρονήσι. Δεν κατοικείται από ανθρώπους, αλλά από βίδρες που τρέφονται με τα ψάρια της λίμνης. Στο ίδιο σημείο υπάρχει και μια αποικία κορμοράνων. Για να το επισκεφθεί κανείς πρέπει να νοικιάσει μια «πλάβα», όπως λέγονται οι βάρκες που χρησιμοποιούν οι ψαράδες της λίμνης.

ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΚΡΙΤΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΨΑΡΑΔΕΣ

Μετά το νησάκι του Αγίου Αχιλλείου, που αποτελεί το κέντρο ενός απίστευτου μικρόκοσμου, κατευθύνθηκα προς το ελληνικό τμήμα της Μεγάλης Πρέσπας. Στο δρόμο για το χωριό Ψαράδες, στην περιοχή Κεδρώνας, συνάντησα μια εντυπωσιακή συστάδα ψηλών υπεραιωνόβιων –ηλικίας άνω 400 ετών!– κέδρων που, ενώ συνήθως είναι θάμνοι, εδώ εμφανίζονται με δενδρώδη μορφή. Κοντά στην ίδια περιοχή, κάτω από τις βουνοκορφές Νικηφόρος Ουρανός και Νικηφόρος Ξιφίας που προσφέρουν μια απίστευτη θέα των λιμνών, υπάρχει και η παλιά βυζαντινή εκκλησία του συνονόματου μου Αγίου Γεωργίου, που αξίζει να την επισκεφθεί κανείς. Το χωριό Ψαράδες (η παλιά σλαβική ονομασία του ήταν Νίβιτσα) είναι ένα όμορφο παραδοσιακό χωριό που είναι κτισμένο με μακεδονική αρχιτεκτονική στην άκρη ενός μικρού όρμου της Μεγάλης Πρέσπας. Το χωριό αυτό είναι και το τελευταίο ελληνικό χωριό της περιοχής. Όπως προδίδει και το όνομα του, οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού είναι ψαράδες, που ψαρεύουν καθημερινά με τις βάρκες τους μέσα στα πλούσια σε αλιεύματα νερά της Μεγάλης Πρέσπας. Στα πεντακάθαρα νερά της μεγαλύτερης λίμνης των Βαλκανίων υπάρχουν άφθονα ψάρια, κυρίως πέστροφες, πεταλούδες, γριβάδια, κέφαλοι και τσιρόνια. Σε μια παραλιακή ψαροταβέρνα –δεν θυμάμαι πως την έλεγαν: «Ακρολιμνιά», «Παράδοση» ή μήπως «Συντροφιά»;– κάθισα να απολαύσω μια ψημένη στα κάρβουνα πέστροφα, μαζί με πιπεριές Φλωρίνης (πάπρικα) και λευκό ντόπιο κρασί. Ο ιδιοκτήτης της ήταν ένας καλοσυνάτος μεσήλικας, που μιλούσε τα ελληνικά με «βαριά προφορά», καθώς είναι γνωστό πως τόσο οι κάτοικοι των Ψαράδων, όσο και των άλλων παραλίμνιων χωριών της λεκάνης των Πρεσπών είναι οι περισσότεροι βλαχικής ή σλαβομακεδονικής καταγωγής, που έμαθαν τα ελληνικά στο σχολείο (αν βέβαια πρόλαβαν να πάνε οι γηραιότεροι). Μεταξύ τους πάντως συνηθίζουν να μιλούν τη γλώσσα των παππούδων τους, που δεν είναι βεβαίως τα ελληνικά. Σ’ αυτή την ακριτική γωνιά της χώρας μας μπορεί οι ντόπιοι κάτοικοι να μιλούν «σπαστά» τα ελληνικά, φυλάττουν όμως Θερμοπύλες. Οι κάτοικοι της περιοχής έχουν δυσδιάκριτες ταυτότητες με ρευστά εθνοτικά και γλωσσικά κριτήρια, αλλά έχουν μέσα στην καρδιά τους την Ελλάδα. Αυτό τουλάχιστον εκπέμπουν: ένα απόκοσμο «ελληνικό φως» σε μια κάπως χοντροκομμένη ηπειρωτική βαλκανική εκδοχή του. Αφού απόλαυσα για λίγο την γαλήνια θέα του όρμου της Μεγάλης Πρέσπας και τα γειτονικά χιονισμένα βουνά, κατευθύνθηκα στο γραφικό λιμανάκι του χωριού. Αναζητούσα έναν έμπειρο ντόπιο βαρκάρη, γνωστό και ως «Πελεκάνο», που θα αναλάμβανε επί πληρωμή την ξενάγησή μου στα φημισμένα ασκηταριά της λίμνης.

ΑΣΚΗΤΑΡΙΑ: Ο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΡΕΣΠΑΣ

Αφού νοίκιασα μια «πλάβα» (μακρόστενη βάρκα, ειδική για λίμνες) και με ξεναγό τον «Πελεκάνο» ξεκίνησα την εξερεύνηση των ασκηταριών. Βγαίνοντας από τον όρμο των Ψαράδων η λίμνη, η Μεγάλη Πρέσπα, ανοίχτηκε σε όλο της το μεγαλείο. Έμοιαζε απέραντη, με βαθιά και καθαρά νερά. Η ομίχλη με εμπόδιζε να δω το τέλος της, που βρισκόταν 30 χλμ. μακριά, και είχα την ψευδαίσθηση ότι βρισκόμουν μέσα σε μια κλειστή θάλασσα. Τα σκοτεινά νερά της Μεγάλης Πρέσπας σε φοβίζουν. Μπορούν εύκολα να σε καταπιούν ή να σε αρπάξει στα βαθιά κάποιο από τα στοιχειά ή τις νεράιδες της λίμνης, ειδικά αν είσαι νέος και όμορφος… Θυμήθηκα πως το Μάιο του 1996 σημειώθηκε στη Mεγάλη Πρέσπα, το συγκλονιστικότερο ναυάγιο στην ιστορία της Aλβανίας. Μια βάρκα γεμάτη μαθητές, που είχαν πάει σχολική εκδρομή για να επισκεφθούν τη βυζαντινή εκκλησία στο νησάκι Mάλιγκραντ, που απέχει περίπου 1.500 μέτρα από την ακτή, ανατράπηκε από ένα κύμα που σηκώθηκε από τον αέρα. Ο απολογισμός ήταν 15 πνιγμένοι μαθητές από τους 18 που επέβαιναν στη βάρκα! Μόνον τρεις κατάφεραν να φθάσουν στην ακτή. Το τραγικό είναι πως κανένας από τους 18 μαθητές δεν ήξερε κολύμπι. Τα πτώματα των πνιγμένων μαθητών δεν βρέθηκαν αμέσως και κάποια αναδύθηκαν μετά από δύο μέρες από τον βυθό της λίμνης… Τα ασκηταριά είναι ένας πολιτιστικός θησαυρός για τη Μεγάλη Πρέσπα. Είναι πραγματικές αετοφωλιές, που κάποτε φιλοξενούσαν πολλούς μοναχούς και ασκητές. Βρίσκονται σε κοιλότητες και φυσικές σπηλιές στις βραχώδεις ακτές της λίμνης. Στη νότια πλευρά της Μεγάλης Πρέσπας βρίσκεται η εκκλησία της Μεταμόρφωσης, που χρονολογείται τον 12ο ή 13ο αιώνα. Αυτό είναι το κοντινότερο σωζόμενο ασκητάριο στην κοινότητα Ψαράδων. Το πιο αξιόλογο πάντως ασκηταριό της βόρειας πλευράς είναι εκείνο της Παναγίας Ελεούσας, που οι ντόπιοι αφιέρωσαν στον Άγιο Πέτρο. Μέσα με μια τεράστια ρωγμή στο βράχο, περίπου 30 μέτρα ψηλή, βρίσκεται η μικρή αλλά πανέμορφη εκκλησούλα της Παναγίας της Ελεούσας. Είναι χτισμένη μέσα σε μια σπηλιά και διακοσμημένη με τοιχογραφίες που ιστόρησε στα 1410 ο μοναχός Ιωαννίκιος. Η εκκλησία αυτή χρησίμευε σαν καθολικό των μοναχών που ασκήτευαν στην περιοχή και ζωγράφισαν στα βράχια εικόνες αγίων, μερικές από τις οποίες σώζονται ακόμη και σήμερα. Επισκέφθηκα την Παναγιά Ελεούσα, ανεβαίνοντας τα σκαλιά που κατασκεύασαν οι ντόπιοι για πιο εύκολη πρόσβαση, και μόλις βρέθηκα στο εσωτερικό της προσπάθησα να αναπλάσω με τη φαντασία μου τη ζωή των ασκητών του Μεσαίωνα. Από εκεί ψηλά αγνάντευσα τον ορίζοντα της λίμνης, που προδιαθέτει για πνευματική γαλήνη, και αφουγκράστηκα τη σιωπή. Ένα άλλο ασκηταριό, που παρουσιάζει ενδιαφέρον αν και μισογκρεμισμένο, είναι εκείνο της Μικρής Ανάληψης. Τέλος στα βράχια της νοτιοδυτικής όχθης της Μεγάλης Πρέσπας σώζονται μια σειρά από βραχογραφίες του 15ου αιώνα, όπως η εικόνα της «Παναγίας Δεξιοκρατούσας» και της «Παναγίας Βλαχερνίτισσας», που φαίνονται κι από μακριά. Η επιστροφή από την περιήγηση στα ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας σήμανε και το τέλος της εξόρμησης μας στον θαυμαστό λιμναίο μικρόκοσμο των Πρεσπών. 540 χιλιόμετρα μακριά από την Αθήνα και 230 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη, στα απώτατα όρια της Ελλάδας, βρίσκεται ένας πραγματικός παράδεισος, μοναδικός σε ομορφιά, ιστορία και βιοποικιλότητα, που ξέρει να παίζει και να αιχμαλωτίζει τις αισθήσεις μας. Στις Πρέσπες αισθάνεται κανείς πως η Ελλάδα είναι πολύ πιο μεγάλη απ’ όσο μπορεί να φανταστεί κανείς. Ενσωματώνει πολλούς μικρόκοσμους, που για να τους εξερευνήσει κανείς θα έπρεπε να ξοδέψει μια ολόκληρη ζωή.
Φωτογραφίες: Σωτήρης Μεζετζόγλου
Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας (stamkos@post.com), με αρκετά βιβλία πάνω σε βαλκανικά θέματα (Στοιχειωμένα Βαλκάνια, Άγνωστη Σερβία, Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων κ.α.), και δημιουργός του Ζενίθ.  Το τελευταίο του βιβλίο είναι το ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ: Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου.
   

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ «ΕΓΩ» ΚΑΙ Η «ΙΕΡΟΤΗΤΑ» ΤΗΣ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

Για τον μύθο του ‘Εγώ’, της ‘εαυτοκτησίας’

και της ‘ιερότητας’ της ατομικής ιδιοκτησίας [1]Let's Be Humans

 

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

claslessdemocracy@gmail.com,

 

«Είμαστε το στολίδι, η συνείδηση και το χαμόγελο και όχι οι αφελείς και ηλίθιοι ιδιοκτήτες-κατακτητές του αναρχοατελεύτητου και μεγαλοπρεπούς Σύμπαντος»

Satsok Sopmal[2]

 

Ο καπιταλισμός δεν είναι πετυχημένος. Δεν είναι ευφυής, δεν είναι όμορφος, δεν είναι δίκαιος, δεν είναι ηθικός. Και δεν μας προσφέρει αυτά που υπόσχεται. Με λίγα λόγια, τον αντιπαθούμε και αρχίζουμε να τον απεχθανόμαστε.

Τζον Μέιναρντ Κέινς[3]

 

«Όπως έχει αποδειχτεί, η βλάβη στους μετωπιαίους λοβούς του εγκεφάλου συνεπάγεται τη διάβρωση της επινοητικότητας, το μειωμένο ενδιαφέρον για το μέλλον, τον ελαττωμένο αυτοέλεγχο, την αναισθησία και την εμμονική προσκόλληση σε ατελέσφορα μονοπάτια»

Γιώργος Παξινός[4]

Αποτέλεσμα εικόνας για political philosophy

 

Ο Αριστοτέλης, πρώτος αυτός, υποστήριξε και ο Κάρολος Δαρβίνος τον επιβεβαίωσε στο ακέραιο, ότι όλες, χωρίς εξαίρεση, οι μορφές ζωής έχουν κοινή ρίζα, αλλά για λόγους επιβίωσης διαφοροποιούνται στην διαδρομή της εξέλιξής τους με αποτέλεσμα μια τεράστια βιοποικιλότητα από άπειρα ήδη χλωρίδας και πανίδας. Η σύγχρονη επιστήμη της αστροφυσικής, της χημείας και της μοριακής βιολογίας επιβεβαιώνουν την διδασκαλία του Ιπποκράτη, ότι το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από όλα σχεδόν τα στοιχεία του Σύμπαντος, ότι δηλαδή είμαστε αστρόσκονη, μέρος του Σύμπαντος. Η ανακάλυψη της διπλής έλικας της ζωής, του DNA, σφράγισε αυτή την άποψη ως τελεσίδικα επαληθευμένη γνώση, διαπιστώνοντας ότι όλες, που αριθμούνται σε δισεκατομμύρια, οι μορφές ζωής έχουν κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό το ίδιο DNA και διαφέρουν ελάχιστα και μόνο κατά το υπόλοιπο, πράγμα που αποδεικνύει ότι όλες οι μορφές ζωής που τυχαία ξεκίνησαν, αλλά σε συγκεκριμένες ευνοϊκές συνθήκες και διαδικασίες-λειτουργίες της ύλης και της ενέργειας από την αβιογένεση και ολοκληρώθηκαν βιογενετικά, αποτελούν το Όλον, το Εμείς των πολλών μορφών, των άπειρων οργανικών-ζωντανών Εγώ. Τούτων δεδομένων είναι απόλυτα αδύνατο να ισχυριστεί κανείς ότι μπορεί να υπάρξει ανθρώπινο Όν, ως Εγώ ανεξάρτητο, έξω και πέρα από κάποιο ανθρώπινο Όλον, το Όλον Εμείς. Ακόμα κι αν δεχτούμε, ως υπόθεση τάχα επιστημονικής φαντασίας, ότι οι άνθρωποι φύτρωσαν ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον σαν τα μανιτάρια την Άνοιξη, ή ακόμα και ως υπόθεση της διεστραμμένης φαντασίας των σκοταδιστικών ιερατείων και των λεγόμενων ‘δημιουργιστών’, ότι αποτελούν ‘πλάσματα’ κάποιου ‘θεού’, είναι αδύνατο να χρεώσουμε στα νήπια, που χωρίς κάποια Εμείς είναι καταδικασμένα σε πρόωρο θάνατο, ότι επιλέγουν να στραφούν, ως νοσηρά Εγώ, ενάντια στους γονείς τους και στην κοινωνία που της οφείλουν τη ζωή, την επιβίωση και την φροντίδα που απολαμβάνουν ως μέλη συγκεκριμένων Εμείς, χωρίς να διερωτηθούμε για τις προθέσεις και την ποιότητα όσων κρύβουν τον μισανθρωπισμό τους και την αγυρτεία τους με το ‘πρόσωπο’ κάποιου ανύπαρκτου ‘θεού’ που τον έπλασαν, φετιχοποιώντας τον εαυτό τους, σαν τα μούτρα τους και ως εργαλείο της απληστίας και της εξουσίας τους.

Thinner than ever

Όλοι γνωρίζουμε ότι το ανθρώπινο Όν, είναι το πιο αδικημένο από τη φύση αναφορικά με την αντικειμενική ανικανότητά του να επιβιώσει από μόνο του αμέσως μετά την γέννησή του. Γνωρίζουμε επίσης ότι, ο άνθρωπος είναι η μόνη μορφή ζωής που για να επιβιώσει χρειάζεται την φροντίδα πολλών ετών όσων τον έφεραν στον κόσμο και ζουν σε συνθήκες σχετικής και επαρκούς ασφάλειας που τις προσφέρουν ευρύτερα κοινωνικά σύνολα συγκροτημένα σε συνεκτικά θεσμικά Εμείς. Συνεπώς η έννοια του Εγώ γεννιέται, διαμορφώνεται, ολοκληρώνεται και υπάρχει ως μέρος κάποιου ιστορικά οριοθετημένου Εμείς στο οποίο γεννηθήκαμε, οπότε κάθε άλλη αντίληψη περί αυτόνομου, ανεξάρτητου Εγώ, εκτός και εναντίον κάποιου Εμείς αποτελεί ψεύδος, παραλογισμό και νοσηρότητα. Συμπερασματικά, το Εγώ, αντικειμενικά, ανήκει στο Εμείς και χωρίς κάποιο μικρό ή μεγάλο Εμείς δεν μπορεί να υπάρξει κανένα Εγώ. Βέβαια η ποιότητα και η ικανότητα των διάφορων Εμείς να προσφέρουν ασφάλεια και ικανοποιητικές συνθήκες εμφάνισης, και ολοκλήρωσης του Εγώ καθορίζουν και την ποιότητα της σχέσης ενός εκάστου, αλλά και πολλών μαζί Εγώ με το μικρό ή/και με το μεγάλο Εμείς τους, η διαταραχή της οποίας καθιστά προβληματική αυτήν την σχέση, προκαλώντας σύγχυση που βλάπτει τα Εγώ και το Εμείς. Στην περίπτωση διαταραχής αυτής της σχέσης μπορούν να συμβούν δύο πράγματα, το πρώτο είναι να αποκατασταθεί η αρμονία μεταξύ τους σε ένα ανώτερο επίπεδο συνεργασίας και αλληλεγγύης ή να αυτοκαταστραφεί το Εμείς συμπαρασύροντας στο θάνατο όλα τα στοιχεία του.

Brand Baby

Καταλήγοντας δεν είναι απλά παράλογο ως σκέψη, αλλά φαντάζει αδιανόητο και ως πράξη, ένα Εγώ που υπάρχει ως σάρκα του Εμείς, επιβιώνει και ολοκληρώνεται χάρη στις θυσίες του Εμείς, να μεταστρέφεται από κληρονόμος, συνεχιστής και υπερασπιστής του Εμείς που το δημιούργησε, σε πλιατσικολόγο, εκδικητή και καταστροφέα του. Είναι προφανές ότι αυτή η μεταστροφή συντελείται ως υποταγή του Εγώ, δηλαδή του υποκειμένου στο αντικείμενο, δηλαδή στην ατομική ιδιοκτησία και μπορεί να ερμηνευτεί μόνο ως αποτέλεσμα της διαστροφικής φύσης της απάνθρωπης, αντικοινωνικής και καταστροφικής ατομικής ιδιοκτησίας, που επιβάλλει το Έχω ως εξουσία πάνω στο Είμαι και ως Έχω ιδιοκτησία και εξουσία των λίγων ιδιοκτητών πάνω στους πολλούς, πάνω στο Εμείς. Με άλλα λόγια η άμεσα ή έμμεσα βίαιη απόσπαση τμήματος από την ενιαία υλική βάση ύπαρξης της κοινωνίας-ανθρωπότητας υποβαθμίζει, πέρα από το Εγώ σε Έχω, το Όλον Εμείς, ολόκληρη την κοινωνία-ανθρωπότητα σε αντικείμενο ετεροκαθορισμού, χειραγώγησης και εκμετάλλευσης.

Αποτέλεσμα εικόνας για working class

Αυτή η διαδικασία γίνεται αντιληπτή ως αντιστροφή της εμπράγματης σχέσης, όπου υποτίθεται ότι το υποκείμενο εξουσιάζει το αντικείμενο, σε μια αλλόκοτη και αφύσικη σχέση, μια σχέση ανωμαλίας όπου το αντικείμενο υποτάσσει-εξουσιάζει και συνεπώς υπαγορεύει σύστημα αξιών και συμπεριφορές στον υποτιθέμενο εξουσιαστή του, στο υποκείμενό του, στο αυτοευνουχισμένο και αυτοαλλοτριωμένο Εγώ του. Αυτό το αποτέλεσμα μόνο παρανοϊκοί μπορούν να το θεωρούν ως πηγή ασφάλειας και ελευθερίας, γιατί ολόκληρη η ανθρώπινη ιστορία, ως τραγωδία, μας διδάσκει ότι πρόκειται για πηγή δουλείας, ανθρώπινης δυστυχίας και κοινωνικής κακοδαιμονίας. Αυτή η αντιστροφή των σχέσεων μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, όπου το αντικείμενο, δηλαδή η ατομική ιδιοκτησία επιβάλλεται κυριαρχικά επί του υποκειμένου, του φορέα της, υπαγορεύεται από την αρχή «ο θάνατός σου η ζωή μου», πράγμα που αποκαλύπτει, πέραν των άλλων και την ακόρεστη κανιβαλική φύση της ατομικής ιδιοκτησίας, όπου η μεγάλη-ισχυρή τρώει κάθε ανίσχυρη και μικρή ιδιοκτησία, όπως ακριβώς το μεγάλο ψάρι τρώει τα μικρά, με τη διαφορά ότι το μεγάλο ψάρι σταματάει και γεννοβολάει την επόμενη τροφή του όταν χορταίνει, σε αντίθεση με την στείρα και ανασφαλή και γι αυτό ανικανοποίητη και βουλιμική ατομική ιδιοκτησία που δεν χορταίνει ποτέ, μέχρι που φτάσαμε στο σημείο, πέντε-δέκα οικογενειακές οικονομικές δυναστείες να ελέγχουν την παγκόσμια οικονομία[5].

Αποτέλεσμα εικόνας για working class

Μετά από αυτή τη σύντομη, απλή και κατανοητή ανάλυση γεννιέται το ερώτημα γιατί πολλοί άνθρωποι, ‘μορφωμένοι κι αμόρφωτοι’, θεωρούν και υποστηρίζουν φανατικά την βλακώδη αντίληψη περί αυθύπαρκτου, εγωιστικού, ατομιστικού, νοσηρού και αντικοινωνικού Εγώ; Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα αναφορικά με τους έχοντες, εξουσιαστές και κατά τεκμήριο ‘μορφωμένους’ θα πρέπει να αναζητηθεί στην υστεροβουλία τους να παρουσιάσουν την εγκληματικότητά τους ή/και την ιδιωτία τους ως υπόθεση της ‘ανθρώπινης φύσης’, ή της ‘θείας βούλησης’ και συνεπώς άσχετη από την βούλησή τους. Αναφορικά με τους εξουσιαζόμενους, μη-έχοντες και επίσης κατά τεκμήριο ‘αμόρφωτους’ η απάντηση, στο γιατί γίνονται απολογητές απόψεων που ως εφαρμοσμένη πολιτική τους αδικούν, τους ταπεινώνουν και τους εξαθλιώνουν, σχετίζεται προφανώς με τον εξουσιαστικό φόβο[6], με την άγνοια, με την βία των θεσμών και των δομών του καπιταλισμού και κυρίως με την θρησκευτική τους πίστη που τους θέλει ‘δούλους του θεού’, υποταγμένους μισθωτούς δούλους στα αφεντικά τους, καταστάσεις που το σύστημα της ατομικής ιδιοκτησίας και εξουσίας τους αναγκάζει να τις βιώνουν υλικά, οργανικά, πνευματικά και συναισθηματικά.

Κατά τον Ρουσώ[7], ο οποίος θεωρεί ότι η εγκαθίδρυση της ατομικής ιδιοκτησίας είναι η αρχή όλων των κοινωνικών κακών και αιτία της ολέθριας πορείας της ανθρωπότητας η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί στην ιστορική περίοδο κατά την οποία το Εμείς ανέχθηκε την βίαιη απόσπαση μέρους της κοινής γης από κάποιο ή κάποια Εγώ, τα οποία στη συνέχεια συσπειρώθηκαν σε ένα άλλο Εμείς, σε μια εξουσιαστική κοινωνική τάξη, αντίπαλο προς το αρχικό Εμείς από το οποίο προέρχονταν. Η επιβολή της ατομικής ιδιοκτησίας αλλοίωσε την σχέση μεταξύ Εγώ και Εμείς σε βαθμό που τα αποκομμένα Εγώ κατάληξαν σε ανταγωνιστικά μέχρι υποταγής και θανάτου Εμείς.

Αποτέλεσμα εικόνας για solon

Η σχέση του ανθρώπου, ως μέλους μικρής ή μεγάλης κοινωνίας, με τη γη ως βάση της κατοικίας και της παραγωγής κάποιων αγαθών για αυτοκατανάλωση προέκυψε ως φυσικό αποτέλεσμα της εγκατάλειψης της νομαδικής τροφοσυλλεκτικής περιπλάνησής του και της προσωρινής ή μονιμότερης εγκατάστασής του, αλλά ποτέ, μέχρι την καθιέρωση της ατομικής ιδιοκτησίας από τον Σόλωνα, δεν εξελίχθηκε σε ατομικό δικαίωμα αποκλειστικής κατοχής, σε ατομική ιδιοκτησία που πωλείται και αγοράζεται. Κι αυτή η σχέση οριζόταν ορθολογικά με μέτρο τις βιοτικές ανάγκες της ομάδας και της κοινότητας, με αποτέλεσμα κανένας να μην έχει λόγο να επιδιώκει την υπέρβαση του μέτρου. Κι αυτό, επειδή δεν υπήρχε η έννοια του ατομικού πλούτου, γιατί η συλλογική ασφάλεια και η επιβίωση ήταν ζωτικής σημασίας και γι’ αυτό υπέρτερες του Εγώ και του πλούτου, κοινωνικές αξίες. Έννοιες όπως το Εγώ και ο ατομικός πλούτος σε βάρος του Εμείς είναι απότοκες του θεσμού της ατομικής ιδιοκτησίας, για τη δικαιολόγηση της οποίας χρειάστηκε ένα είδος ψευδαίσθησης, «θεοποίησης του ατόμου», που το αποσπά και το απομακρύνει από την κοινωνία του, για να μπορεί το κεφάλαιο να το εκμεταλλεύεται ευκολότερα. «Η επινόηση και η κωδικοποίηση του καθεστώτος της ατομικής ιδιοκτησίας, κατά την ύστερη μεσαιωνική και την πρώιμη σύγχρονη εποχή, αποτέλεσε το θεμέλιο για την επιδίωξη του οράματος του Διαφωτισμού: της απεριόριστης υλικής προόδου. Τα δικαιώματα ατομικής ιδιοκτησίας έγιναν ουσιώδες νομικό εργαλείο για τον διαχωρισμό του ατόμου από την ανθρώπινη συλλογική του ύπαρξη. Το καθεστώς της ατομικής ιδιοκτησίας θεσμοποίησε τη νέα χωρική και χρονική συνείδηση και κατέστησε δυνατές τις μοντέρνες έννοιες της αυτονομίας και της κινητικότητας, όπως επίσης και την αρνητική ιδέα της ελευθερίας ως προσωπικής ανεξαρτησίας και αυτοπεποίθησης»[8].

Αποτέλεσμα εικόνας για renaissance and enlightenment

Ο σύγχρονος ορισμός για την ατομική ιδιοκτησία την ταυτίζει με την απόλυτη εξουσία, το αποκλειστικό δικαίωμα κάποιου ατόμου στην αποκλειστική χρήση και την εκμετάλλευση ενός πράγματος ή μιας ιδέας. Να σημειωθεί ότι πολλοί εξουσιαστές και σε διάφορες περιοχές και εποχές, ως πράγμα (res) και, ακόμα χειρότερα, ως αντικείμενο εκμετάλλευσης και αγοραπωλησίας θεώρησαν και θεωρούν και τον άνθρωπο, ακόμα και τα μικρά παιδιά. Η ιδεαλιστική, η λεγόμενη και φιλελεύθερη, φιλοσοφία, η νεοφιλελεύθερη αστική ιδεολογία και η νεοκλασική οικονομική αντίληψη, πλαστογραφώντας την ιστορία της νηπιακής ηλικίας της ανθρωπότητας, αλλά και των σύγχρονων, εκτός καπιταλιστικού συστήματος, εξισωτικών κοινωνιών και κακοποιώντας την ανθρώπινη φύση, θεωρούν την ιδιοκτησία αιώνιο και αναλλοίωτο «φυσικό δικαίωμα που απορρέει από την ανθρώπινη φύση». Κάποιοι φιλόσοφοι, γράφει ο Ρουσώ, «μιλώντας αδιάκοπα για ανάγκη, απληστία, καταπίεση, επιθυμίες και εγωισμό, μετέφεραν και απέδωσαν στη φυσική κατάσταση ιδέες που είχαν πάρει μέσα από την κοινωνία τους. Μιλούσαν για τον πρωτόγονο άνθρωπο και περιέγραφαν τον (σύγχρονο) πολίτη»[9], προβάλλοντας έτσι τις δικές τους αντιλήψεις, κάνοντας ένα αφύσικο άλμα χιλιάδων χρόνων προς τα πίσω, αγνοώντας ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία και τα εγκλήματα όλων των εξουσιών, σε βάρος του ανθρώπου και της ανθρωπότητας, που μεσολάβησαν για να δικαιολογήσουν τις ταξικές προθέσεις και τα ταξικά τους συμφέροντα.

Σχετική εικόνα

Η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός σφράγισαν το τέλος του Μεσαίωνα, της «σκοτεινής περιόδου» της ανθρώπινης ιστορίας, κι έβαλαν τέλος στο μύθο ότι «ο θεός έχει φτιάξει έτσι τον κόσμο, ώστε ορισμένοι άνθρωποι να έχουν μεγαλύτερη περιουσία και υψηλότερη κοινωνική θέση, κι άλλοι να βρίσκονται πιο χαμηλά. Ωστόσο όλοι θα πρέπει να αρκούνται στην περιουσία και την κοινωνική θέση τους»[10].

Από αυτόν το φεουδαρχικό φαύλο κύκλο προσπάθησαν οι θεμελιωτές του φιλελευθερισμού, όπως ο Χομπς, ο Χάρινγκτον, ο Λοκ, ο Καντ, ο Χέγκελ, ο Τζον Στιούαρτ Μιλ[11], και πολλοί άλλοι πολιτικοί φιλόσοφοι του πρώιμου καπιταλισμού να απαλλάξουν την ιδιοκτησία της γης, αλλά και του κοινωνικού πλούτου, με σκοπό να απελευθερώσουν το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας, ως προϋπόθεση, υποτίθεται, της απελευθέρωσης του ανθρώπου, από τη φεουδαρχική δουλοπαροικία, που ουσιαστικά λειτουργούσε ως ημιδουλεία. Για να θεμελιώσουν όμως την αντίληψη της απόλυτης ατομικής ιδιοκτησίας, όπως την αντιλαμβανόταν το μαχητικό κατά της θεοκρατικής μοναρχίας κίνημα των «Ισοπεδωτών», με κορυφαίο εκφραστή του τον Ρίτσαρντ Όβερτον[12], επινόησαν το σόφισμα της «εαυτοκτησίας», ότι δηλαδή «τα αστικά και τα πολιτικά δικαιώματα αντλούνται από το φυσικό δίκαιο και ότι το φυσικό δίκαιο αντλείται από την φυσική κυριότητα του καθενός επί του εαυτού του και συνεπώς η ιδιοκτησία του εαυτού αντλείται από την δημιουργημένη με όλα της τα ένστικτα φύση του ανθρώπου»[13].

Σχετική εικόνα

Μια πιο προσεκτική ανάγνωση αυτής της σοφιστείας του Όβερτον και όσων μετά από αυτόν την συντηρούν, όπως αναλυτικότερα θα δούμε στη συνέχεια, αποκαλύπτει μια κραυγαλέα αντίφαση που αποκρύπτεται με τη σοφιστεία, ότι ακόμα και ‘τα αστικά και πολιτικά δικαιώματα του ατόμου’, του Εγώ, δεν απορρέουν από την κοινωνία, από το Εμείς, που τον ανάδειξε σε Εγώ, αλλά από το ουρανοκατέβατο φυσικό δίκαιο, από την ‘φυσική κυριότητα του ατόμου επί του εαυτού του’ και από τα ένστικτα και τη φύση του ανθρώπου που καταλήγουν στην υποτιθέμενη ιδιοκτησία του εαυτού του, λες και οι άνθρωποι φύτρωσαν σαν τα μανιτάρια την άνοιξη. Όμως οι τετράποδοι μακρινοί μας πρόγονοι, οι ανθρωπίδες που εμπειρικά συνειδητοποίησαν ότι δεν είναι μανιτάρια που ξαναγεννιούνται, αλλά αδύναμα σκεπτόμενα όντα που για να επιβιώσουν οφείλουν να συνεργαστούν και γι αυτό αγωνίστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να μην είναι εκτεθειμένοι στους αδυσώπητους φυσικούς νόμους και καθηλωμένοι στο υποτιθέμενο φυσικό δίκαιο, ως ζώα, αλλά προχώρησαν στον εξανθρωπισμό τους για να επιβιώσουν σε κοινωνίες, σε Εμείς, που προσφέρουν ασφάλεια κατοχυρωμένη με ανθρώπινους-κοινωνικούς νόμους συνεργαζόμενοι και αλληλέγγυοι. Μάλιστα η κραυγαλέα αποσιώπηση, ότι το οντολογικό Εγώ ανήκει αντικειμενικά σε κάποιο συλλογικό-κοινωνικό Εμείς, αποσκοπεί στην δικαιολόγηση της απόσπασης του Εγώ από το Εμείς και στην υποβάθμισή του μοναχικού Εγώ σε Έχω, το οποίο Έχω, ως ατομική ιδιοκτησία, υπερισχύει τελικά πάνω στο Εγώ με αποτέλεσμα, είτε μεγαλώνει είτε χάνεται, να καταστρέφει τελικά το Εγώ τόσο ως μέρος εμπράγματης σχέσης, όσο και ως κοινωνική σχέση, προκαλώντας ανωμαλίες στις κοινωνικές λειτουργίες του Εμείς.

Είναι βέβαια λογικό να υποθέσουμε πως η έννοια της εαυτοκτησίας επινοήθηκε για ν’ απομακρύνει τον άνθρωπο από τη φεουδαρχική-θεοκρατική αντίληψη και να του δώσει την ψευδαίσθηση ότι στις υπό διαμόρφωση νέες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες θα απελευθερωθεί και θα γίνει «κύριος του εαυτού του» με την απόκτηση ατομικής ιδιοκτησίας. Η έννοια της εαυτοκτησίας αποσκοπούσε ακόμα στο να βγάλει τους δουλοπάροικους και τους χειροτέχνες από τον πύργο του μπουρζουά φεουδάρχη, όπου δούλευαν γι’ αυτόν και να τους μετακινήσει προς τις ραγδαία διαμορφούμενες παραποτάμιες και παραθαλάσσιες πόλεις, για να δουλεύουν στις συντεχνιακές βιοτεχνίες και στα εργοστάσια ή και ως ανεξάρτητοι τεχνίτες και βιοτέχνες για λογαριασμό τους, προμηθεύοντας με τα προϊόντα τους τα τοπικά παζάρια και την ευρύτερη αγορά.

Αποτέλεσμα εικόνας για renaissance and enlightenment

Το καινούργιο χαρακτηριστικό αυτής της νέας μορφής ιδιοκτησίας προσδιοριζόταν από το χαρακτήρα του νέου τρόπου παραγωγής, του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, και ήταν ίδιο με αυτό οποιουδήποτε εμπορεύματος που μπορεί ο ιδιοκτήτης του να το πουλά και να το αγοράζει ελεύθερα στην αγορά. Κι επειδή αρχικά η αγορά, η ευρεία εμπορευματοποίηση κινητών και ακίνητων αξιών και προϊόντων, λάβαινε χώρα στις πόλεις, στα άστη, αυτή η νέα μορφή ιδιοκτησίας ονομάστηκε και αστική ιδιοκτησία, την οποία ο δυναμικά ανερχόμενος καπιταλισμός επέκτεινε στη γη και στην εργασία των απελεύθερων κολλήγων, συγκροτώντας, δίπλα στην αγορά μέσων παραγωγής, πρώτων υλών, χρήματος και βιομηχανικών προϊόντων, συμπληρωματικές αγορές, όπως την αγορά γης και ακινήτων, καθώς και την αγορά εργασίας αντίστοιχα, με σκοπό την παραγωγή κέρδους και τη συσσώρευση κεφαλαίου. Η, μέσω της απαλλοτρίωσης και της διανομής των μεγαλογαιοκτησιών στους καλλιεργητές τους, αστικοποίηση ακόμα και της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στο έδαφος έσπασε τη θεοκρατική μεσαιωνική στασιμότητα αιώνων[14] και παντρεύοντας το χωράφι με την καινούργια κατάκτηση του ανθρώπινου μυαλού, τη μηχανή, προκάλεσε τη μεγαλύτερη, στην μέχρι τότε ανθρώπινη ιστορία, έκρηξη παραγωγής αγροτικών και βιομηχανικών προϊόντων για τις αγορές, οι οποίες, μέσω των μεγάλων εμπορικών δικτύων, των επιμελημένα σχεδιασμένων ιεραποστολικών επιδρομών[15] και των αιματηρών στρατιωτικών επεμβάσεων, απλώθηκαν ταχύτατα ως αστική κοινωνία μέσω του εμπορίου, της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Αυτή η νέα θεωρία και πρακτική, αναφορικά με την ατομική ιδιοκτησία ως φυσικό δικαίωμα, έγινε η σημαία και η κινητήρια δύναμη του καπιταλισμού, παρά το γεγονός ότι πολλοί, σύγχρονοι του Όβερτον, κορυφαίοι αντιμοναρχικοί και θεωρητικοί της φιλελεύθερης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, όπως ο Χένρι Άιρτον (Henry Ireton) υποστήριζαν ότι: «Ο νόμος του θεού δεν μου παρέχει ιδιοκτησία, ούτε ο νόμος της Φύσης. Η ιδιοκτησία έχει συσταθεί από τους ανθρώπους. […] Το πολίτευμα θεμελιώνει την ιδιοκτησία»[16].

Αποτέλεσμα εικόνας για Henry Ireton

Με αυτή τη θεώρηση, η επικρατούσα αντίληψη, σύμφωνα με την οποία η πηγή της ατομικής ιδιοκτησίας είναι φυσικό δικαίωμα και «θεία πρόνοια», δέχεται θανάσιμο πλήγμα, γιατί αποκαλύπτεται πως η ατομική ιδιοκτησία είναι, όπως είδαμε και με την περίπτωση της υποτιθέμενης «επανάστασης του Σόλωνα», θεσμικό ζήτημα, δημιούργημα βίας και εξουσίας. «Οι θεσμοί ανήκουν στον Νόμο και όχι στη Φύση, είναι ανθρώπινες δημιουργίες και όχι δώρα του Θεού ή της Φύσης»[17]. Όταν μάλιστα ο λόγος είναι για εξουσιαστικούς και ειδικότερα για καπιταλιστικούς θεσμούς, τότε οφείλουμε να παίρνουμε υπόψη μας, ότι λαβαίνει χώρα το φαινόμενο που ο Καστοριάδης ονόμασε ξένωση της κοινωνίας από τους θεσμούς της, πράγμα που σημαίνει αποξένωση και «αυτονόμηση των θεσμών ως προς την κοινωνία»[18] και εναντίον της κοινωνίας, όπως ακριβώς συμβαίνει με το θεσμό της ατομικής ιδιοκτησίας.

Βέβαια, η διχαστική, κατά το πρότυπο του θνητού σώματος και της υποτιθέμενα αθάνατης ψυχής, έννοια της εαυτοκτησίας, ως δικαίωμα ιδιοκτησίας επί του εαυτού, σημαίνει ότι το πρόσωπο, δηλαδή το άτομο, είναι απόλυτα διχοτομημένο, αφού είναι ταυτόχρονα υποκείμενο και αντικείμενο αποκλειστικού δικαιώματος, όπου το υποκείμενο δικαιούται να πωλεί, ακόμα και να καταστρέφει τον εαυτό του ως αντικείμενο, ενώ ταυτόχρονα το πρόσωπο ως αντικείμενο υπόκειται στην αυθαιρεσία του εαυτού του ως υποκείμενο, πράγμα που αποτελεί τον τέλειο ορισμό του φαύλου κύκλου και της απόλυτης σχιζοφρένειας. Είναι προφανές πως η έννοια της εαυτοκτησίας τέμνει, διχάζει το άτομο, και σε συνθήκες δουλείας, ημιδουλείας και αλλοτριωτικής εξουσίας αποτελεί ένα ιδεολογικό σόφισμα με σκοπό τη δημιουργία εθελοδουλικής συνείδησης και ηθελημένης υποταγής στην εκάστοτε εξουσία. Γιατί αποτελεί ακραίο παραλογισμό να μιλάει κανείς για εαυτοκτησία σε κοινωνικές συνθήκες που δεν συνδιαμορφώνονται από όλα τα μέλη της όποιας συλλογικότητας-κοινωνίας, αλλά επιβάλλονται από κάποια, αλλοτριωτική και αποξενωμένη από αυτή τη συλλογικότητα, εξουσία, η οποία δεν επιτρέπει την ελεύθερη ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας, γιατί εκείνο που χρειάζεται είναι υπηκόους, υποτακτικούς και δούλους. Η αντίφαση και ο παραλογισμός της έννοιας είναι προφανής και γίνεται προφανέστερη όταν οι «Ισοπεδωτές», οι πιο φανατικοί υποστηρικτές της ατομικής εαυτοκτησίας έξω, πέρα και ενάντια στην κοινωνία, οι θεωρούμενοι και πρόδρομοι μιας ατομικιστικής τάσης του μεταγενέστερου αναρχικού κινήματος, «θεωρούσαν το άτομο ως φυσικό ιδιοκτήτη των ικανοτήτων του, ο οποίος δεν όφειλε τίποτα στην κοινωνία γι’ αυτές και θεωρούσαν όντως τη ζωή και την ελευθερία μάλλον ως κτήματα παρά ως κοινωνικά δικαιώματα που συνεπάγονται και αντίστοιχα καθήκοντα»[19].

Αποτέλεσμα εικόνας για renaissance and enlightenment

Ποιος όμως και με ποια λογική θα μπορούσε να δεχτεί ότι υπήρξαν ποτέ ή μπορούν να υπάρξουν δικαιώματα αποκλειστικής εαυτο-ιδιοκτησίας, συνεπώς και ιδιοκτησίας, με την έννοια της εμπράγματης σχέσης, για ανθρώπους που έζησαν αναγκαστικά ή επιλέγουν να ζήσουν εκτός ανθρώπινης κοινότητας, και σε τελική ανάλυση ποια θα ήταν η ουσία και ποιο το νόημα της ιδιοκτησίας; Και ποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι κάθε άνθρωπος που γεννιέται στα πλαίσια μιας κοινότητας-κοινωνίας και χάρη σ’ αυτή την τυχαία, και χωρίς να είναι επιλογή του, συμμετοχή του επιβιώνει, μαθητεύει και αποκτά τις όποιες γνώσεις, δεξιότητες και ικανότητες, δεν χρωστάει τίποτα στους γεννήτορές του, στους συνανθρώπους του και στην κοινωνία του, και φυσικά στις προηγούμενες γενιές, γιατί τάχα, όπως υποστηρίζει ο Όβερτον, το ατομικό δικαίωμα ιδιοκτησίας του εαυτού του και όσων άλλων πραγμάτων μπορέσει με τη βία ν’ αποκτήσει προέρχονται από κάποιον «πάγιο νόμο και ριζική αρχή της φύσης που είναι χαραγμένη στα φύλλα της καρδιάς από το χέρι του θεού […] που αποκλείει όλους τους άλλους, δεν αποκλείει όμως το καθήκον προς τον εαυτό του και τον δημιουργό του»[20]Επειδή όμως το «χέρι του θεού» δεν ήταν αρκετό για την προστασία της ατομικής ιδιοκτησίας, οι «Ισοπεδωτές» ζητούσαν ρητά με τα μανιφέστα τους, και συγκεκριμένα με τη λεγόμενη Δεύτερη Συμφωνία (Second Agreement), από το 1648, «να δεσμευτεί συνταγματικά το κοινοβούλιο να μην ισοπεδώσει τις ιδιοκτησίες των πολιτών, να μην καταστρέψει την ιδιοκτησία και να μην επιβάλει κοινοκτημοσύνη των αγαθών»[21]. Το γεγονός ότι και η νέα εξουσία βρίσκεται απέναντι στην εργαζόμενη κοινωνία, αναγκάζει τους προφήτες του καπιταλισμού να επανασυνδέσουν, βιαστικά και άκομψα, και την αστική ατομική ιδιοκτησία, μέσω του σοφίσματος της εαυτοκτησίας, με το κατασκεύασμα της εκάστοτε εξουσίας, το φετίχ και σκιάχτρο της, τον υποτιθέμενο «θεό δημιουργό», για να γίνει αποδεκτή από τους «δούλους του θεού» και τους εργάτες, τους μισθωτούς δούλους του καπιταλιστή. Ποιος αλήθεια και για ποιο λόγο επανασυνδέει την ανθρώπινη ιστορία με τον υποτιθέμενο «θεό», εκτός από το για να κρύψει την εγκληματική φύση της ατομικής ιδιοκτησίας και τις ευθύνες της εκάστοτε ταξικής ιδιοκτησίας;

Αποτέλεσμα εικόνας για john Locke

Αυτός ο «ποιος» ήταν βασικά ο Τζον Λοκ[22], ο «πατέρας του φιλελευθερισμού»[23], ο θεωρητικός της μετάβασης από τη θεοκρατική φεουδαρχία και το μοναρχισμό στη μεταφυσικά θεμελιωμένη κεφαλαιοκρατία και στον κοινοβουλευτισμό, σκληρό πυρήνα των οποίων θεωρεί την ατομική ιδιοκτησία πάνω στη γη, τη βίαιη και παράνομη απόκτηση-κατοχή της οποίας δικαιώνει και νομιμοποιεί ως υπακοή των σφετεριστών της στην οφθαλμοφανώς διαστρεβλωμένη εντολή τού, από τους ίδιους κακότεχνα κατασκευασμένου, υποτιθέμενου «θεού»: «κατακυριεύσατε την γην»[24].

Η σκοπιμότητα αυτής της αυθαίρετης και παράλογης αντίληψης είναι προφανής. Να αποσπαστεί ο άνθρωπος από τη Φύση και την κοινωνία που πραγματικά τον δημιούργησαν και να εμφανιστεί ως «δημιούργημα του θεού», ενός μη όντος, αντικειμενικά ανύπαρκτου και φανταστικού δημιουργήματος, στο οποίο τάχα ανήκουν η γη, όλα τα όντα, οι άνθρωποι και κάθε μορφή πλούτου, η διαχείριση των οποίων υποτίθεται ότι ανατίθεται, από το δόλια δημιουργημένο μη ον, στους εκάστοτε αυτόχριστους εκπροσώπους του στη Γη, με μόνη τη διαφορά ότι τώρα αυτοί δεν είναι οι σχεδόν αόρατοι βασιλιάδες και ο ανώτατος κλήρος, αλλά οι ορατοί «αντιπρόσωποι του λαού», δηλαδή τα μέλη του αστικού κοινοβουλίου που λειτουργούν ως υπάλληλοι των αθέατων μεγιστάνων του πλούτου. Με αυτόν τον τρόπο η εκάστοτε εξουσία φετιχοποιεί, δηλαδή θεοποιεί, τον εαυτό της, τη σκοταδιστική ιδεολογία και την εξουσιαστική βία της, για να μπορεί ανενόχλητη να ιδιοποιείται τον φυσικό και κοινωνικό πλούτο σε βάρος της εργαζόμενης κοινωνίας. Για να μπορούν κάποιοι άνθρωποι, που ασκούν «το επάγγελμα των όπλων»[25] και των νόμων, αφού «το δικαίωμα της ιδιοκτησίας είναι έργο πολεμικό»[26]«να φτάσουν να έχουν ιδιοκτησία διάφορων μερών εκείνου που ο θεός έδωσε στην ανθρωπότητα από κοινού, και ότι κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει χωρίς καμιά ρητή σύμβαση μεταξύ όλων των μελών της κοινότητας»[27].

Και για να μην υπάρξει καμιά παρεξήγηση αναφορικά με την έκταση του λεγόμενου δικαιώματος της εαυτοκτησίας και ως απάντηση στον αντίλογο που διατύπωναν αντιπολιτευόμενοι επαγγελματίες πολιτικοί και ανυπότακτοι πολιτικοί φιλόσοφοι ότι οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους ίσοι και ότι η συνεργασία και η αρμονική κοινωνική συμβίωσή τους είναι η υπέρτατη κοινωνική αξία, οι απολογητές συμπλήρωναν ότι «η εργασία ενός ανθρώπου αποτελεί τόσο αδιαμφισβήτητα ιδιοκτησία του, ώστε μπορεί ελεύθερα να την πουλήσει έναντι μισθού. Ένας ελεύθερος άνθρωπος μπορεί να πουλήσει σε άλλον ‘για ορισμένο χρονικό διάστημα την υπηρεσία που αναλαμβάνει να προσφέρει, έναντι μισθού που πρόκειται να λάβει’. Αλλά η εργασία που έχει πουληθεί με αυτόν τον τρόπο γίνεται ιδιοκτησία του αγοραστή, οποίος τώρα δικαιούται να ιδιοποιηθεί το προϊόν αυτής της εργασίας»[28]Έτσι όμως γίνεται ολοφάνερο ότι το δικαίωμα εαυτοκτησίας των εργαζόμενων και για όσο χρόνο πωλούν την εργασία τους, δηλαδή τον εαυτό τους, τους καθιστά ιδιοκτησία των αγοραστών της εργασίας τους και συνεπώς η ελευθερία τους αίρεται, αφού η ελευθερία ταυτίζεται με την ιδιοκτησία, οπότε γίνεται φανερό πως εδώ οι πολιτικοί φιλόσοφοι και απολογητές του καπιταλισμού δεν μιλάνε για την ελευθερία του ανθρώπου, αλλά για την εγκληματική ασυδοσία των αστών, των καπιταλιστών πάνω στην εργαζόμενη κοινωνία-ανθρωπότητα, αφού μόνο αυτοί μπορούν να ιδιοποιούνται τα προϊόντα ξένης εργασίας.

Σχετική εικόνα

Η παρακάτω ομολογία τού, και «πατέρα του καπιταλισμού» από κάποιους αποκαλούμενου[29], Τζον Λοκ είναι αποκαλυπτική: «Η εργατική τάξη είναι αναγκαίο μέρος του έθνους, αλλά τα μέλη της δεν είναι και δεν έχουν δικαίωμα να είναι πλήρη μέλη του πολιτικού σώματος, και δεύτερον, ότι τα μέλη της εργατικής τάξης δεν ζουν και δεν μπορούν να ζήσουν μια πλήρη έλλογη ζωή. Ο όρος ‘εργατική τάξη’ εδώ συμπεριλαμβάνει και τους ‘εργαζόμενους φτωχούς’ και τους ‘άνεργους φτωχούς’, δηλαδή όλους όσοι είναι εξαρτημένοι είτε από την εργοδοσία, είτε από τη φιλανθρωπία, είτε από το πτωχοκομείο, επειδή δεν έχουν δική τους ιδιοκτησία»[30]Μάλιστα, ο Τζον Λοκ, ως ευσεβής και καλός ‘χριστιανός’ συνεχίζει και διευκρινίζει ότι «τα παιδιά των ανέργων ‘ηλικίας άνω των τριών ετών’ αποτελούν αναίτια βάρος για το έθνος και πρέπει να πιάσουν δουλειά και να αναγκαστούν να παράγουν περισσότερα από τα έξοδα διαμονής τους»[31]. Και όλα αυτά τα άκρως αποκαλυπτικά και ιδιαίτερα παράλογα, ο Λοκ τα απέδιδε στην «ανθρώπινη φύση», όπως ο ίδιος την αντιλαμβανόταν φυσικά, επειδή, τάχα, «οι περισσότεροι άνθρωποι είναι ανίκανοι να κυβερνούν τη ζωή τους σύμφωνα με τον νόμο του Λόγου, πράγμα που σημαίνει ότι μια πολιτική κοινωνία με νομικές κυρώσεις και μια Εκκλησία με πνευματικές κυρώσεις είναι αναγκαία για να τους κρατήσει στην τάξη»[32]Καταλήγει όμως στη διαπίστωση ότι η διαφορά της ορθολογικότητας δεν είχε εμφυτευθεί σ’ αυτούς από το θεό ή τη Φύση, αλλά «την αποκτούν κοινωνικά μέσω των διαφορετικών οικονομικών θέσεών τους»[33], αφού «το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας δεν έχει χρόνο για μόρφωση και για την εκμάθηση της λογικής και για τις λεπτεπίλεπτες διακρίσεις των σχολαστικών, αφού όταν το χέρι δουλεύει το αλέτρι και την αξίνα, το κεφάλι σπάνια υψώνεται προς τις μεγάλες ιδέες»[34]. Βέβαια, όλες αυτές οι σοφιστείες δεν είναι ούτε σοφίες ούτε Λογική ούτε επιστήμη, επειδή είναι απλά εξουσιαστικός ταξικός κυνισμός, ο κυνισμός του κεφαλαίου και της ατομικής ιδιοκτησίας που μισούν τον άνθρωπο και την κοινωνία του.

Αποτέλεσμα εικόνας για ιμμάνουελ καντ

Την ίδια αντίληψη εκφράζει, όπως είδαμε παραπάνω, και ο Γερμανός φιλόσοφος Ιμμάνουελ Καντ. Αλλά και στο κοινωνικό μοντέλο των τριών τάξεων του Χέγκελ[35], δηλαδή της μεγαλογαιοκτημονικής αριστοκρατίας που χρησιμοποιεί ξένη εργατική δύναμη αγρεργατών, των καπιταλιστών που χρησιμοποιούν εξαρτημένη εργασία και των αγροτών που καλλιεργούν μόνοι τους τη γη τους, μόνο η ατομική ιδιοκτησία αποτελεί το κριτήριο της ύπαρξης της προσωπικότητας και συνεπώς της ιδιότητας του Πολίτη[36] που ανήκει σε μια από τις παραπάνω κοινωνικές τάξεις. Οι ακτήμονες, συνεχίζει ο Χέγκελ, οι άνεργοι, οι περιθωριοποιημένοι δεν μπορούν να ανήκουν σε καμιά κοινωνική τάξη, βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας και το καλύτερο γι’ αυτούς και για τη χώρα θα ήταν να προωθηθούν ως μετανάστες στις αποικίες, για να δημιουργήσουν ατομική ιδιοκτησία και πλούτο. Παραπέρα ο Χέγκελ θεωρεί αναγκαιότητα την ατομική ιδιοκτησία, παρά το γεγονός ότι αποδέχεται πως αυτή θα οδηγήσει σε συσσώρευση πλούτου, σε μεγάλες κοινωνικές ανισότητες στη μορφή της βαρβαρότητας, αλλά φαίνεται να ελπίζει ότι ένας «καπιταλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο» θα περιορίσει τις συνέπειες των μεγάλων οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Η επιλογή των σκοταδιστικών και εξουσιαστικών ιερατείων να αναδείξουν την ατομική ιδιοκτησία σε δικαίωμα δικαιωμάτων, πάνω από το οποίο δεν υπάρχει άλλο δικαίωμα, αποσκοπεί στην ιεροποίηση της ατομικής ιδιοκτησίας με αποτέλεσμα την αποϊεροποίηση της ζωής, της ελευθερίας και του αγώνα των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού για την κοινωνική ισότητα, για έναν καλύτερο κόσμο.

Σχετική εικόνα

Όλες αυτές οι αντιλήψεις των θεμελιωτών της αστικής ιδεολογίας, περί αδυναμίας ή ανικανότητας των εργαζόμενων να μάθουν χρήσιμα γι’ αυτούς τους ίδιους και για την κοινωνία τους πράγματα, έχουν παταγωδώς διαψευστεί, γιατί, παρά τις τεράστιες και στοχευμένες μαθησιακές δυσκολίες που θέτει το σύστημα της ατομικής ιδιοκτησίας και της κοινωνικής ανισότητας για «να μην τρώμε από το δέντρο της Γνώσης του καλού και του κακού», οι περισσότεροι εργαζόμενοι γνωρίζουν απέξω κι ανακατωτά το παραμύθι του εβραϊσμού-ιουδαϊσμού στην παλιά και στη νέα του εκδοχή, τους κατασκευασμένους μύθους της ζωής των «θαυματοποιών» αγίων, το κοράνι, τα ταλμούδ, τις βέδες και όσα άλλα «ων ουκ έστιν αριθμός», γιατί αυτά τους επιτρέπουν και τους παροτρύνουν τα σκοταδιστικά και τα εξουσιαστικά ιερατεία να μάθουν. Αν σε όλα αυτά τα «σωτήρια» προσθέσει κανείς τις τεράστιες «γνώσεις» που αποκτούν πολλές γυναίκες για τα κουτσομπολιά που αφορούν τόσο τις γειτόνισσες όσο και τους/τις σταρ του Χόλυγουντ, την αστρολογία και το «φλιτζάνι», τη χειρομαντεία και τη χαρτομαντεία, αλλά και πολλοί άντρες για τις «ομαδάρες τους», για τις επιδόσεις και τις μεταγραφές των «αγίων γκολτζήδων της Εκκλησίας της στρογγυλής θεάς», για τις «παράγκες» και για τη διεθνή μαφία του ποδοσφαίρου, τότε σίγουρα είναι βέβαιο ότι, με διαφορετικό πρόγραμμα καθολικής τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης, η επιστημονικά έγκυρη και κοινωνικά χρήσιμη πανανθρώπινη Γνώση θα ήταν τόση και τέτοια που ο ανθρώπινος πολιτισμός θα βρισκόταν χιλιάδες χρόνια μπροστά και δεν θα κινδύνευε από την απάνθρωπη και καταστροφική καπιταλιστική βαρβαρότητα για τη διαιώνιση της ατομικής ιδιοκτησίας και της κοινωνικής ανισότητας. Το γεγονός μάλιστα ότι πολλοί εργαζόμενοι καταφέρνουν ν’ ανεβούν στην κορυφή των επιστημών και οι περισσότερες τεχνικές εξελίξεις ξεκινούν από τις εμπειρίες και τις προτάσεις των απλών εργαζόμενων, δείχνει ότι όλα τα ανθρώπινα όντα έχουν μυαλό και όραμα ικανό για την οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου, φτάνει να μην εμποδίζονται συστηματικά και βίαια από ρατσιστικές και κοινωνικές διακρίσεις και από συνθήκες άνισων ευκαιριών. Έτσι όμως προκύπτει το ερώτημα: Γιατί τόσοι «σοφοί» είπαν και έγραψαν τόσα οφθαλμοφανώς παράλογα πράγματα; Λόγος παράλογος; Όχι, είναι λόγος εξουσιαστικός, λόγος συστημικός, που εκφράζει τις επιλογές και τα συμφέροντα της ανερχόμενης τότε και παρακμάζουσας τώρα αστικής τάξης, μέσω αντιφατικών θέσεων και θεωριών σοφών ανθρώπων, οι οποίοι αποτελούν δημιούργημα αυτής της εποχής και επιλέγουν ως συνειδητοποιημένοι αστοί «διανοητές» να υπηρετούν την τάξη τους και τα συμφέροντά τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για working class

Η εκδοχή του εξορθολογισμού των οικονομικών σχέσεων και κοινωνικών θέσεων μεταξύ των ανθρώπων με σκοπό την εξοικονόμηση χρόνου για μόρφωση και για μεγάλες ιδέες των εργαζόμενων ανθρώπων δεν ταίριαζε στο κοινωνικό μοντέλο του Λοκ, των συγχρόνων του και όσων άλλων φιλελεύθερων πολιτικών φιλοσόφων τον ακολούθησαν γι’ αυτό «θα έπρεπε ο χριστιανισμός, ως μια ‘απλή ορθολογική, ηθική θρησκεία’ […] να μετατρέψει τους ηθικούς κανόνες του Ευαγγελίου σε δεσμευτικές εντολές, γιατί χωρίς υπερφυσικές κυρώσεις η εργατική τάξη είναι ανίκανη να ακολουθήσει μιαν ορθολογική ηθική. […] Για τους μεροκαματιάρηδες και τους βιοτέχνες, τις γεροντοκόρες και τις γαλατούδες […] η πίστη σε απλές εντολές είναι ο βέβαιος και ο μόνος δρόμος που θα τους οδηγήσει στην υπακοή και στην πρακτική εφαρμογή. Το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας δεν μπορεί να γνωρίζει και συνεπώς πρέπει να πιστεύει»[37]Βέβαια, το τι θα πρέπει να πιστεύει, αυτό το επιλέγει η εκάστοτε εξουσία με τη μορφή του εκπαιδευτικού προγράμματος, του Φόβου των «εντολών του θεού», των νόμων, των συμβουλών του ατομικού «πνευματικού», του εξομολογητή, με τη συλλογική πλύση εγκεφάλων και με την πνευματική τρομοκρατία του μισάνθρωπου, αρνητή της ζωής και θανατόφιλου φανατικού ιεροκήρυκα από τον άμβωνα του κυριακάτικου εκκλησιασμού ή με κάθε ευκαιρία τέλεσης των «αγίων μυστηρίων», αλλά και με τα έντυπα, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση.

Αποτέλεσμα εικόνας για tv and working class

Είναι προφανές ότι όλη αυτή η επιχειρηματολογία περί «φυσικού δικαίου», περί «ιδιοκτησιομανούς» ανθρώπινης φύσης και περί ανεπιδεκτικότητας μάθησης των εργαζόμενων αποσκοπεί στο να εμφανίσει την ατομική ιδιοκτησία ως «φυσικά αναγκαία και κοινωνικά χρήσιμη» για να κρύψει την αντικειμενική πραγματικότητα, ότι η ατομική ιδιοκτησία αποτελεί την κύρια αιτία της κοινωνικής ανισότητας και όσων δεινών αυτή επιφέρει στον άνθρωπο και στην ανθρωπότητα. Στο Δεύτερο Λόγο του ο Ρουσώ, αποτιμώντας την κοινωνική ανισότητα, υποστηρίζει πως αυτή είναι ανύπαρκτη στη φυσική κατάσταση του ανθρώπου, ενώ γίνεται μόνιμη και νόμιμη με την εγκαθίδρυση της ιδιοκτησίας και των νόμων, και πως η οικονομική, πολιτική και κοινωνική ανισότητα είναι αντίθετη προς την ανθρώπινη φύση και το φυσικό δίκαιο και συνεπώς είναι εγωιστική, υστερόβουλη και από κάθε άποψη ανήθικη[38].

Αποτέλεσμα εικόνας για jean jack rousseau

Βέβαια, η υπό διαμόρφωση αστική ιδεολογία θεωρούσε την ατομική ιδιοκτησία αναγκαία για την επιβίωση, την ασφάλεια και την ελευθερία του ατόμου, παραβλέποντας την κοινωνική του υπόσταση και αδυνατώντας ή αποφεύγοντας να κατανοήσει αυτό που οι άνθρωποι από την εποχή της φυσικής τους κατάστασης είχαν κατανοήσει και για όλους αυτούς τους λόγους ταύτισαν τη ζωή τους με συλλογικότητες, κοινότητες και κοινωνίες, για να μη γίνουν κάποιοι λίγοι μεγάλοι ιδιοκτήτες και εξουσιαστές και οι πολλοί να καταλήξουν ακτήμονες εξουσιαζόμενοι, ανασφαλείς, ανελεύθεροι και στερημένοι από τους όρους της υλικής επιβίωσής τους, χωρίς στοιχειώδη ατομικά και πολιτικά δικαιώματα. Γι’ αυτό οι προφήτες του καπιταλισμού, ακόμα και σε ουτοπικές εξιδανικεύσεις της πολιτικής τους φιλοσοφίας, όπως η Ωκεάνα του Τζέιμς Χάρινγκτον, υποστηρίζουν ότι το πρώτο καθοριστικό στοιχείο της εξουσίας σε ένα κράτος είναι η ατομική ιδιοκτησία, κύρια η ατομική ιδιοκτησία στη γη[39], πράγμα που σημαίνει ότι όσοι στερούνται ιδιοκτησίας, «οι μισθωτοί ή “υπηρέτες”, δεν στερούνται μόνο τα δικαιώματα του πολίτη, και με το σκεπτικό ότι δεν είναι ελεύθεροι πολίτες και κατά συνέπεια δεν είναι σε θέση να μετέχουν στη διακυβέρνηση μιας κοινοπολιτείας, δεν αντιμετωπίζονται ως τάξη μέσα στην κοινοπολιτεία, αλλά ως άνθρωποι που βρίσκονται έξω από αυτήν»[40].

Αποτέλεσμα εικόνας για neoliberalism

Και επειδή, όπως φαίνεται από τις αντιφάσεις, τις ασάφειες και τις θεωρητικές παλινδρομήσεις τους, όλα φάνταζαν παράλογα και απάνθρωπα, ακόμα και στους ίδιους τους θεωρητικούς θεμελιωτές του φιλελευθερισμού, χρειάστηκε να υποστηρίξουν τη θεωρία του αυτόχειρα, σύμφωνα με την οποία «οι άνθρωποι συμφώνησαν την δυσανάλογη και άνιση κτήση της γης με την απλή σιωπηρή συναίνεσή τους, συναίνεση που δόθηκε έξω από τα πλαίσια της κοινωνίας χωρίς σύμβαση»[41] και προφανώς με τη βία των όπλων, που μεταμορφώθηκε στη βία των θεσμών, των δομών και των λειτουργιών της καπιταλιστικής οικονομίας. Γι’ αυτό, αναφορές όπως «οι άνθρωποι είναι εκ φύσεως ικανοί να αυτοκυβερνώνται βάσει του νόμου της Φύσεως ή του Λόγου […] ενώ άνθρωποι που έχουν εγκαταλείψει τις αρχές της ανθρώπινης φύσης και ζουν σύμφωνα με κάποιον κανόνα διαφορετικό από εκείνον του Λόγου και της κοινής δικαιοσύνης γίνονται επικίνδυνοι για την ανθρωπότητα»[42] αποτελούν ευπρόσδεκτες αυτοδιαψεύσεις, αν δεν είναι κρίσεις συνείδησης. Και αν δεν αποτελούν υποκρισία και απόπειρα παραπλάνησης, τότε στην καλύτερη περίπτωση αποτελούν την εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα του αντικοινωνικού ατομικιστικού φιλελευθερισμού που θεοποιεί το α-κοινωνικό και το αντικοινωνικό άτομο που ο φιλελευθερισμός και στη συνέχεια ο νεοφιλελευθερισμός το φασιστικοποιούν και το στρέφουν ενάντια στην κοινωνία και στην εργαζόμενη ανθρωπότητα.

Αποτέλεσμα εικόνας για neoliberalism

Ακραίες αντιλήψεις θα πει κάποιος που αγγίζουν τα όρια της εγκληματικής ανηθικότητας. Υπάρχει όμως, σε συνθήκες ακραίων ανισοτήτων, μια ενιαία ηθικότητα που μπορεί κανείς να επικαλεσθεί για να συγκρίνει αντιλήψεις και στάσεις ζωής; Μπορεί ο μεγαλοϊδιοκτήτης μέσων παραγωγής που πλουτίζει σε βάρος ολόκληρης της κοινωνίας να έχει την ίδια ηθική με τα θύματά του, τα οποία τα λεηλατεί εγκλωβίζοντάς τα σε μια αντικειμενικά ανύπαρκτη ‘εαυτοκτησία’ και σε κάποια πλασματική ‘ατομική ιδιοκτησία’ που δεν αποφέρει εισόδημα, αλλά λειτουργεί ως αφιόνι και ως αλυσίδα οικονομικής και κοινωνικής εξάρτησης από τους ελάχιστους μεγαλοϊδιοκτήτες και στο κράτος τους. Ο μεταγενέστερος γερμανός φιλόσοφος Μαξ Στίρνερ, ο πιο ακραίος και κυνικός απολογητής της ατομικής ιδιοκτησίας και του νοσηρού εγωκεντρισμού είναι αποκαλυπτικός και σαφής: «Η ηθικότητα είναι ασυμβίβαστη με τον εγωισμό, επειδή η πρώτη δεν δίνει εγκυρότητα σ’ εμένα, αλλά στον άνθρωπο μέσα σ’ εμένα. Όμως αν το κράτος είναι μια κοινωνία ανθρώπων, όχι μια ένωση από Εγώ από τα οποία το καθένα βλέπει μονάχα τον εαυτό του, τότε το κράτος δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την ηθικότητα, και πρέπει να μείνει σ’ αυτήν. Συνεπώς, εμείς οι δύο, το κράτος κι εγώ είμαστε εχθροί. Εγώ, ο εγωιστής, δεν έχω στην καρδιά μου την ευημερία αυτής της ‘ανθρώπινης κοινωνίας’. Δεν θυσιάζω τίποτα σ’ αυτήν, μόνο την χρησιμοποιώ, για να μπορώ όμως να την χρησιμοποιώ πλήρως, την μετατρέπω σε ιδιοκτησία μου και δημιούργημά μου, δηλαδή, την εκμηδενίζω και σχηματίζω στη θέση της την ένωση των εγωιστών»[43]Τόσο σαφής θέση μισανθρωπισμού, αντικοινωνικότητας και φασισμού που δεν χρειάζεται και δεν αξίζει σχολιασμό, ούτε και για την αντιφατικότητα της έννοιας ‘ένωση εγωιστών’.

Αποτέλεσμα εικόνας για working class

Θα κατανοήσουμε, νομίζω, καλύτερα τις αντιφάσεις του φιλελευθερισμού αν παρακολουθήσουμε μια βασική θεωρητική ακροβασία του ίδιου του Τζον Λοκ: «Είναι σαφέστατο ότι ο θεός, όπως λέγει και ο Βασιλεύς Δαβίδ (Ψαλμοί ριγ΄ 24: ‘την δε γην έδωκε τοις υιοίς των ανθρώπων’), έχει παραδώσει τον κόσμον στους ανθρώπους από κοινού. Αν αυτό όμως θεωρηθεί δεδομένο, ανακύπτει, σύμφωνα με μερικούς, μεγάλη δυσκολία ως προς την δυνατότητα οποιουδήποτε να αποκτήσει ιδιοκτησία. […] Θα επιχειρήσω όμως να δείξω πώς οι άνθρωποι έχουν την δυνατότητα να διαθέτουν ιδιοκτησία σε επιμέρους τμήματα εκείνου που ο Θεός δώρισε στην ανθρωπότητα από κοινού και τούτο χωρίς οποιαδήποτε ρητή σύμβαση μεταξύ των κοινών χρηστών»[44]. Και επειδή αντιλαμβάνεται ότι στο συλλογισμό του υπάρχει μια αντίφαση και μια λογική υπέρβαση που υποτιμά τη λογική του «θεού», βέβαια, ως λογική της εξουσίας, που κρύβεται πίσω από το δημιούργημά της το «θεό», σπεύδει να ερμηνεύσει τη λογική του «θεού», ότι τάχα δεν μπορούσε ο «θεός» να θέλει να μένει η γη ακαλλιέργητη[45]. Και γι’ αυτό, επικαλούμενος και πάλι το «θεό», αναφέρεται στην υποτιθέμενη εντολή του υποτιθέμενου «θεού» του Ισραήλ: «Αυξάνεσθε και πληθύνετε και κατακυριεύσατε την Γην». Παραλείπει όμως να αναφέρει ότι ο «θεός του Ισραήλ», ο Γιαχβέ, έδινε εντολή «στον περιούσιο λαό του» να κατακυριεύσει αυτός τη Γη, για να κάνουν οι γιοι του Ισραήλ το έδαφος ατομική τους ιδιοκτησία και όχι κάποιοι άλλοι λαοί και άνθρωποι. Είναι προφανές ότι δεν πρόκειται περί πλάνης, αλλά περί παραλογισμού και ιδεολογικής απελπισίας που αναπόφευκτα οδηγεί στον ανορθολογισμό.

Αποτέλεσμα εικόνας για capitalism and religion

Ο Τζον Λοκ παρερμηνεύει εδώ ακόμα και ό,τι ο ίδιος θεωρεί «άγιες γραφές», για να δικαιολογήσει τη θέση των βίαιων ιδιωτικοποιήσεων της γης ότι τάχα τα κοινά κτήματα έμειναν χέρσα, πράγμα βέβαια ιστορικά ανακριβές, γιατί για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια τα κοινά κτήματα καλλιεργούνταν από κοινού και μάλιστα προς όφελος ολόκληρης της κοινότητας-κοινωνίας. Είναι φανερό το γεγονός ότι ο «θεός» ως κατασκεύασμα της εκάστοτε κοσμικής εξουσίας έχει να επιτελέσει ένα διττό ρόλο. Το ρόλο του νομιμοποιητικού εργαλείου-μπαλαντέρ στα χέρια των εξουσιαστών δημιουργών του και το ρόλο του αφέντη και τιμωρού προς τους εκάστοτε εξουσιαζόμενους[46], με σκοπό την διατήρηση της ανισοκατανομής του πλούτου.

Αποτέλεσμα εικόνας για tv and working class

Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι οι κλασικοί θεωρητικοί θεμελιωτές της ιδεολογίας του κεφαλαίου, που ταύτισαν την ελευθερία του ανθρώπου με την ατομική ιδιοκτησία, δεν θέλησαν ή δεν μπόρεσαν να δουν ότι «αν καταστήσεις την ατομική ελευθερία συνάρτηση της ιδιοκτησίας, τότε πρέπει να δεχτείς ολόκληρη την κοινωνία της αγοράς. Αν επιμένεις ότι ένας άνθρωπος είναι άνθρωπος ως μοναδικός ιδιοκτήτης του εαυτού του, μόνο στο βαθμό που είναι ελεύθερος από όλες τις σχέσεις εκτός από εκείνες της αγοράς, τότε πρέπει να μετατρέψεις όλες τις ηθικές αξίες σε αξίες της αγοράς»[47], οπότε καταλήγεις στη σύγχρονη καπιταλιστική βαρβαρότητα της αντικοινωνικής, ανώνυμης και αφανούς offshore εταιρικής ιδιοκτησίας και της λεγόμενης «εταιρικής κουλτούρας» που ετοιμάζεται να καταπιεί αμάσητη την αστική δημοκρατία και να την ξεράσει ως Demokratur[48] των Golden Boys και των οικονομικών δολοφόνων[49] του σκληρού πυρήνα της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης. Μια μορφή ιδιοκτησίας η οποία τελικά αποκαλύπτει ότι καμιά έμφυτη, δηλαδή φυσική, σχέση μεταξύ ιδιοκτήτη και ιδιοκτησίας δεν υφίσταται, αφού οι περισσότεροι σημερινοί μεγαλοϊδιοκτήτες δεν γνωρίζουν τις διάσπαρτες σε ολόκληρο τον πλανήτη ιδιοκτησίες τους, τις οποίες άλλωστε μισθωμένοι εργάτες τις καλλιεργούν, τις χειρίζονται και τις λειτουργούν και καλοπληρωμένοι ειδικοί επιτελείς και σύμβουλοι τις διαχειρίζονται για λογαριασμό των «κατά νόμον» ιδιοκτητών τους, οι οποίοι έπαψαν πια να προσφέρουν χρήσιμο έργο και συνεπώς η μηχανή της ιστορίας που συνέτριψε τον άχρηστο δουλοκτήτη και φεουδάρχη, θα συντρίψει αναπόφευκτα και τον άχρηστο, επικίνδυνο και καταστροφικό κεφαλαιοκράτη, απελευθερώνοντας την όποια ιδιοκτησία από το άτομό του και επιστρέφοντάς την στην κοινωνία-ανθρωπότητα.

Αποτέλεσμα εικόνας για working class

Κάποια στιγμή, ο ίδιος Τζον Λοκ κατανόησε ότι το δικαίωμα ατομικής ιδιοκτησίας οδηγεί αναπόφευκτα σε ιδιοκτήτες, μεγαλοϊδιοκτήτες και υπεριδιοκτήτες από τη μια μεριά και σε μικροϊδιοκτήτες και μη ιδιοκτήτες από την άλλη, και συνεπώς σε οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Γι’ αυτό πρότεινε, νεκρανασταίνοντας τον Σόλωνα, τον περιορισμό τους σε επίπεδο «δίκαιης ανισότητας» να τον αναλάβει το κράτος με την αστυνόμευση των ανισοτήτων που παράγονται από την ατομική ιδιοκτησία και την ελεύθερη αγορά. Βέβαια, αστυνομία για αστυνόμευση των ανισοτήτων δεν συγκροτήθηκε ποτέ. Συγκροτήθηκε όμως αστυνομία για την προστασία των ανισοτήτων και το αποτέλεσμα ήταν οι μικροϊδιοκτήτες και οι ακτήμονες να προστατεύουν, στο όνομα της κοινής πατρίδας, την ατομική ιδιοκτησία των μεγαλοϊδιοκτητών, δίνοντας ακόμα και τη ζωή τους για την προστασία της ξένης ατομικής ιδιοκτησίας που τους καταδικάζει να ζουν σε συνθήκες στέρησης και εξαθλίωσης. Με αυτό το σκεπτικό και για να διασκεδαστεί η ανησυχία της κοινωνίας, διαμορφώθηκε (κατά το άρθρο 153 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, το 1919) η αντίληψη σύμφωνα με την οποία «η ατομική ιδιοκτησία δεσμεύει τον κάτοχό της να τη χρησιμοποιεί με τρόπο που να εξυπηρετεί ταυτόχρονα και το γενικό καλό»[50], θέμα για το οποίο αποφαίνεται ο ίδιος (;) ο κάτοχος ή/και κάποια εξουσία που ελέγχεται από τον ίδιο και τους ομοίους του;Barnbrook Econ Progess

Υπάρχουν ακόμα μερικοί που υποστηρίζουν πως η μεγάλη ατομική ιδιοκτησία και συνεπώς η μεγάλη περιουσία «εξυπηρετεί το γενικό καλό» μέσω της προσφοράς αγαθών και της φορολόγησής της. Η εμπειρία όμως δείχνει πως οι μεγάλες ιδιοκτησίες κατά κύριο λόγο παράγουν μέσα και υπηρεσίες στήριξης της εκάστοτε εξουσίας και ως διαπλεκόμενες καταφέρνουν να αποφεύγουν τη φορολόγησή τους, κι επιπλέον γίνονται μεγαλύτερες με τα «κίνητρα» και με την οικονομική υποστήριξη που τους προσφέρει το κράτος από φόρους που παίρνει από τους φτωχούς εργαζόμενους που δεν μπορούν να φοροδιαφύγουν και να φοροκλέψουν και από το τραπεζικό σύστημα με τα θαλασσοδάνεια που τους χορηγεί από τη λαϊκή αποταμίευση.

Αποτέλεσμα εικόνας για anti capitalism

Όλα τα σύγχρονα Συντάγματα αναφέρονται ρητά στην προστασία της ατομικής ιδιοκτησίας, με εξαίρεση τις περιπτώσεις που η ατομική ιδιοκτησία βλάπτει τη δημόσια ωφέλεια. «Κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει, και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία που είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της απαλλοτρίωσης»[51]. Βέβαια, απαλλοτριώσεις «για δημόσια ωφέλεια» συμβαίνουν σπάνια. Εκείνο που συχνά συμβαίνει είναι να κρατικοποιούνται χρεοκοπημένες ιδιωτικές επιχειρήσεις έναντι ιδιαίτερα υψηλής αποζημίωσης, για να ξαναϊδιωτικοποιηθούν αργότερα, όταν εξυγιανθούν, έναντι ευτελούς αξίας, πολιτική γνωστή και ως ιδιωτικοποίηση των κερδών και κοινωνικοποίηση των ζημιών. Το τελικό συμπέρασμα είναι πως όταν γίνεται κάποια απαλλοτρίωση, αυτό συμβαίνει μόνο προς όφελος των μεγαλοϊδιοκτητών, διαφορετικά τα αστικά δικαστήρια θα επικαλεστούν την υποχρέωση του κράτους να προστατεύσει την ατομική ιδιοκτησία και την ελεύθερη αγορά, η οποία τελικά αποτελεί και την πεμπτουσία του καπιταλισμού. Και επειδή η «δημόσια ωφέλεια» βλάπτεται από την καταστροφή του περιβάλλοντος, από την οικονομική και κοινωνική ανισότητα και φυσικά από τους καταστροφικούς πολέμους που προκαλούνται από τον ανταγωνισμό των ατομικών ιδιοκτησιών, φαίνεται να είναι λογικό και ώριμο το αίτημα για την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας, ως προϋπόθεση της πραγματικής κατοχύρωσης της ασφάλειας του Εγώ εντός του Εμείς, της καθολικής ευημερίας, της κοινωνικής ισότητας και της πραγματικής ελευθερίας.

Σχετική εικόνα

Υπάρχει, βέβαια, ένα ψευτοδίλημμα σε επίπεδο αστικής πολιτικής φιλοσοφίας, δηλαδή ιδεολογίας, που θέλει αλληλοαποκλειόμενες την κοινωνική ισότητα και την ελευθερία, που σημαίνει τάχα πως η επιλογή της μιας αποκλείει την άλλη, οπότε όποιος ζητάει κοινωνική ισότητα επιλέγει ανελευθερία και όποιος προτιμάει ελευθερία επιλέγει την κοινωνική ανισότητα. Πίσω από αυτό το σόφισμα κρύβονται οι δυό εναλλακτικές πολιτικές του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής, η μια της ατομικής επιχειρηματικότητας και της ελεύθερης αγοράς πράγμα που σημαίνει ότι η ελευθερία νοείται ως ελευθερία του ιδιωτικού κεφαλαίου και η άλλη του κρατισμού και της κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας, πράγμα που σημαίνει την ελευθερία του ‘συλλογικού καπιταλιστή’, δηλαδή του κρατικομονοπωλιακού κεφαλαίου, με την κοινωνία στο περιθώριο και στις δυό περιπτώσεις. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική αφού η κοινωνική ανισότητα στην αναλογία του 1% εναντίον του 99% αποκαλύπτει την ελευθερία του 1% και την ανελευθερία και συνεπώς και τη δυστυχία του 99% του, σε εξουσιαστές και εξουσιαζόμενους διαιρεμένου παγκόσμιου πληθυσμού. Το φαινόμενο, όμως, των κραυγαλέων κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων, είναι κοινωνικό, δηλαδή συσχετισμού των κοινωνικών δυνάμεων, δηλαδή ωμής, πνευματικής, θεσμικής, δομικής και λειτουργικής βίας κάποιων Εγώ (1%), ως ελάχιστου μέρους, σε βάρος του Εμείς ως Όλον (99%) και δεν είναι βιολογικό, δηλαδή της ανθρώπινης φύσης, όπως θέλουν να το εμφανίζουν αργυρώνητοι νεοφιλελεύθεροι θεωρητικοί και αμαθείς και δόλιοι πολιτικοί εκπρόσωποι του σκοταδισμού και του φασισμού.

Είναι το Εμείς που διαχρονικά δημιούργησε τις σύγχρονες επιστήμες και την σύγχρονη τεχνολογία που μπορούν να μειώσουν τον αναγκαίο, για την καθολική ευημερία, ημερήσιο χρόνο εργασίας στο ένα δέκατο (1/10) του σημερινού και να αυξήσουν τον, αναγκαίο για το ‘εύ ζείν’ και την πνευματική καλλιέργεια όλων μας, ελεύθερο χρόνο κατά τα υπόλοιπα εννέα δέκατα (9/10), φτάνει το Όλον Εμείς, δηλαδή, το 99% της εκάστοτε κοινωνίας και συνολικά της ανθρωπότητας να ξεπεράσει τις οικονομικές και κοινωνικές αντιλήψεις του 19ου και του 20ου αιώνα και να αποφασίσει να επανοικοιοποιηθεί, με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής, όσα το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει βίαια και παράνομα σφετεριστεί με κατάληξη την σημερινή καπιταλιστική βαρβαρότητα.

Για όλα αυτά και για χίλιους ακόμα λόγους, καθημερινά όλο και περισσότερο, όλο και περισσότεροι, συνειδητοποιούμε ότι ζούμε σε έναν εικονικό, σε ένα ψεύτικο κόσμο που στηρίζεται στη βία, στον εξουσιαστικό Φόβο, στην άγνοια και στο ψέμα, στους απατηλούς σκοταδιστικούς μύθους[52] και στις θανάσιμα ανταγωνιζόμενες εξουσιαστικές ιδεολογίες του απάνθρωπου και καταστροφικού κεφαλαίου, που υπονομεύουν το παρόν και το μέλλον της ανθρωπότητας. Αυτός ο εφιάλτης μπορεί να αντιμετωπισθεί μόνο με την επιστροφή στο Εμείςστο Όλον Εμείς και στο διαχρονικό όραμα των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού για την κοινωνική ισότητα στη μορφή της άμεσης δημοκρατίας, με περιεχόμενο την αταξική κοινωνία[53], της μοναδικής εγγύησης για την πραγματική ελευθερία του Εγώ, η οποία οφείλει να σταματάει εκεί που αρχίζει η ελευθερία των άλλων και αλληλέγγυα να συμβάλει σ’ αυτήν.

Αποτέλεσμα εικόνας για Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017,

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ-ΠΗΓΕΣ

[1] Για μια εκτενέστερη ανάλυση βλέπε: Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017, (Παρουσιάζεται την Παρασκευή 15 Δεκεμβρίου, στις 6 το απόγευμα, στο Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο, Θεμιστοκλέους 37, Εξάρχεια).

[2] Ο Satsok Sopmal είναι εκπρόσωπος της φυλής No Mister Capital και πρεσβευτής του θετικού-αταξικού ουμανισμού.

[3] John Maynard Keynes (1883-1946). Άγγλος οικονομολόγος, υπέρμαχος της πολιτικής του κρατικού παρεμβατισμού για την αντιμετώπιση των συνεπειών της μεγάλης οικονομικής κρίσης του καπιταλισμού (1929-1932) και συγγραφέας, μεταξύ άλλων, του γνωστού βιβλίου Η γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος.

[4] Ο Γιώργος Παξινός, είναι κορυφαίος Έλληνας νευροεπιστήμονας. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σύδνεϋ της Αυστραλίας, που έγινε παγκόσμια γνωστός από το έργο του της χαρτογράφησης του ανθρώπινου εγκεφάλου.

[5] Βλέπε σχετικά, Κώστας Λάμπος, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας…, ο. π., σελ. 200 κ. επ.

[6] Για μια σε βάθος ανάλυση βλέπε, Κώστας Λάμπος, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της παρακμής, ΠΑΠΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[7] «Ο πρώτος που περιέφραξε ένα κομμάτι γης και είπε μέσα του ‘αυτό είναι δικό μου’  και βρήκε ανθρώπους αρκετά αφελείς ώστε να τον πιστέψουν, υπήρξε ο πραγματικός ιδρυτής της κοινωνίας των πολιτών. Από πόσα εγκλήματα πολέμους, φόνους, από πόσες αθλιότητες και αίσχη θα είχε απαλλάξει το ανθρώπινο γένος εκείνος που ξεριζώνοντας τους πασσάλους ή σκεπάζοντας το χαντάκι θα φώναζε στους συνανθρώπους του: ‘Μην ακούτε αυτόν τον αγύρτη. Χαθήκατε, αν ξεχάσετε πως οι καρποί ανήκουν σε όλους και η γη δεν ανήκει σε κανέναν’», Ζαν-Ζακ Ρουσώ, Πραγματεία περί της καταγωγής και των θεμελίων της ανισότητας ανάμεσα στους ανθρώπους, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 2010, σελ 46-47.

[8] Jeremy Rifkin, Το ευρωπαϊκό όνειρο. Πώς το όραμα της Ευρώπης για το μέλλον επισκιάζει αθόρυβα το αμερικανικό όνειρο, Λιβάνης, Αθήνα 2005, σελ. 217.

[9] Ζαν-Ζακ Ρουσώ, Πραγματεία περί της καταγωγής και των θεμελίων της ανισότητας ανάμεσα…, ό. π., σελ. 76.

[10] Ingrid Hahne Rima, Ιστορία της οικονομικής ανάλυσης, Gutenberg, Αθήνα 1983, σελ. 26.

[11] John Stuart Mill (1806-1873). Άγγλος φιλόσοφος.

[12] Richard Overton (1599-1664). Άγγλος δημοσιογράφος-συγγραφέας και θεωρητικός του κινήματος των «Ισοπεδωτών» (Levellers) κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου(1642-1651).

[13] Richard Overton, An arrow against all tyrants [Ένα βέλος εναντίον όλων των τυράννων], 1646, αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, Γνώση, Αθήνα 1986, σελ. 192.

[14] «“Περίεργο φαινόμενο είναι η στάσιμη κατάσταση της γεωργίας τους τελευταίους πέντε αιώνες, από το 10ο μέχρι το 15ο. Επικρατούν και σήμερα όλες σχεδόν οι καλλιεργητικές μέθοδοι που επικρατούσαν από αιώνες. Αν ήταν δυνατό γεωργός που έζησε πριν τριακόσια χρόνια να παρατηρήσει τη σημερινή γεωργία, δεν θα δοκίμαζε καμιά έκπληξη, γιατί σχεδόν καμία μεταβολή δεν θα έβλεπε”. Αλλά ο ίδιος γεωργός θα έχανε το νου του αν βρισκόταν σ’ ένα σύγχρονο αγρόκτημα που καλλιεργείται με σύγχρονες μηχανές», Léopold Victor Delisle, Études sur la condition de la classe agricole et l’état de l’agriculture en Normandie au moyen âge, 1851, αναφέρεται στο Paul Lafargue, Η εξέλιξη της ιδιοκτησίας, Αναγνωστίδης, Αθήνα χ. χ., σελ. 105.

[15] «Όταν οι ιεραπόστολοι ήρθαν στην Αφρική, αυτοί κρατούσαν τη Βίβλο κι εμείς τη γη μας. Μας είπαν να προσευχηθούμε. Κλείσαμε τα μάτια και προσευχηθήκαμε. Όταν όμως ανοίξαμε τα μάτια μας, είδαμε ότι εμείς κρατούσαμε τη Βίβλο τους και αυτοί τη γη μας», Ντέσμοντ Τούτου, Νοτιοαφρικανός επίσκοπος που το 1984 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης.

[16] Αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 191.

[17] Cornelius Castoriadis, Philosophy, Politics, Autonomy: Essays in Political Philosophy, Oxford University Press, New York/Oxford 1991.

[18] Κορνήλιος Καστοριάδης, Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, Κέδρος, Αθήνα 1978, σελ. 171.

[19] Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 210.

[20] D. M. Wolf, Leveller Manifestoes of the Puritan Revolution, New York 1944, αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 194-195.

[21] Αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 189.

[22] Για μια αναλυτική παρουσίαση των θεωριών του Τζον Λοκ, της έντονης κριτικής υποδοχής και αμφισβήτησής τους και της σημασίας τους για τις μετέπειτα εξελίξεις μέχρι την εποχή μας, βλ. Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, «Η πολιτική σκέψη του John Locke ως ερμηνευτικό πρόβλημα», στο John Locke, Δεύτερη πραγματεία, σελ. 21-76.

[23] Οι αντιλήψεις του Τζον Λοκ τεκμηρίωσαν ιδεολογικά την «ένδοξη επανάσταση» του 1688, την επανάσταση των προτεσταντών κοινοβουλευτικών και τμήματος του στρατού ενάντια στην απολυταρχική, ρωμαιοκαθολική αγγλική μοναρχία, στην οποία πήρε και ο ίδιος μέρος, και άνοιξαν το δρόμο για τον αστικό μετασχηματισμό της φεουδαρχικής κοινωνίας, πυροδοτώντας ταυτόχρονα μια χωρίς προηγούμενο ιδεαλιστική φιλοσοφική συζήτηση που διευκόλυνε την ανάπτυξη της αστικής ιδεολογίας, της κεφαλαιοκρατικής οικονομίας και του αστικού πολιτισμού.

[24] «Ο Θεός όταν παραχώρησε τον κόσμο στους ανθρώπους ως κοινή παρακαταθήκη, διέταξε τον άνθρωπο να εργάζεται και η ένδεια της κατάστασής του επέβαλε αναγκαστικά την εργασία. Ο Θεός και ο Λόγος του επέβαλαν να κατακυριεύσει τη γη. […] Όποιος, υπακούοντας στην εντολή του Θεού, καθυπέταξε, όργωσε και έσπειρε κάποιο τμήμα της γης, προσάρτησε σ’ αυτήν κάτι το οποίο αποτελούσε ιδιοκτησία του και στο οποίο κανείς άλλος δεν θα διέθετε οποιοδήποτε δικαίωμα, ούτε θα μπορούσε να του το αφαιρέσει χωρίς να διαπράξει αδίκημα», John Locke, Δεύτερη πραγματεία, σελ. 112.

[25] Αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 243.

[26] Στο ίδιο, σελ. 242.

[27] John Locke, Second Treatise of Government (1690), Chapter 5, Paragraph 25, αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 269.

[28] Στο ίδιο,  σελ. 288.

[29] Αντώνης Κρούστης, «Η ηθική ανωτερότητα του καπιταλισμού; Μύθοι και αλήθειες», στο http://fileleftheros1966.blogspot.gr/2014/06/blog-post.html

[30] Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 297.

[31] Στο ίδιο, σελ. 298 (υπογράμμιση Κ.Λ.).

[32] Στο ίδιο, σελ. 327.

[33] Στο ίδιο.

[34] Στο ίδιο, σελ. 300.

[35] Βλ. Georg Hegel, Die Philosophie des Rechts [Η φιλοσοφία του δικαίου], Suhrkamp, Hamburg 2004.

[36] «Das Eigentum als dem Dasein der Persönlichkeit» [Η ιδιοκτησία ως ύπαρξη της προσωπικότητας], στο ίδιο, παράγρ. 51.

[37] John Locke, Works, 1759, αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 301.

[38] Ζαν-Ζακ Ρουσό, Πραγματεία περί της καταγωγής και των θεμελίων της ανισότητας…, ό. π., σελ 148-149.

[39] James Harrington, The Commonwealth of Oceana, 1656.

[40] Αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 245-246.

[41] John Locke, Second Treatise of Government (1690), Chapter 5, Paragraph 50, αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 312.

[42] John Locke, Second Treatise of Government (1690), Chapter 5, Paragraph 6, 8 και 10, αναφέρεται στο Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 318 και 319.

[43] Max Stirner, Ο μοναδικός και η ιδιοκτησία του, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΘΥΡΑΘΕΝ, Θεσσαλονίκη 2005, σελ. 194.

[44] John Locke, Δεύτερη πραγματεία, σελ. 107.

[45] «Ο Θεός έδωσε τον κόσμον στους ανθρώπους από κοινού, [αλλά] δεν είναι δυνατόν να υποτεθεί ότι τον προόριζε να παραμείνει εσαεί κοινό κτήμα και ακαλλιέργητος», στο ίδιο, σελ. 112-113.

[46] Αναλυτικά, στο Κώστας Λάμπος, Θεός και Κεφάλαιο.

[47] Κ. Μπ. Μακφέρσον, Ατομικισμός και ιδιοκτησία, σελ. 353.

[48] Ο όρος Demokratur εμφανίζεται να έχει πρωτοχρησιμοποιηθεί από τον Γερμανό κωμικό ηθοποιό Dieter Hildebrand ως χαρακτηρισμός της κυβέρνησης του Konrad Adenauer, στις αρχές τις δεκαετίας του 1960 τον ξανασυναντάμε ως χαρακτηρισμό της βασιλευόμενης σοσιαλδημοκρατίας της Σουηδίας από τον Vilhelm Moberg, (εφημερίδα Dagens Nyheter, 14.12.1965), αλλά τελικά αποδίδεται στον μεταγενέστερο Γάλλο κοινωνιολόγο Gerard Mermet. Χρησιμοποιήθηκε από τον πρώην πρύτανη του LSE Ralf Dahrendorf για τη λεγόμενη αμερικάνικη δημοκρατία και από τον εκδότη του περιοδικού Der Spiegel Rudolf Augstein για το πολιτικό σύστημα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Σήμερα χρησιμοποιείται γενικά για όλες τις αστικές δημοκρατίες, τις δήθεν δημοκρατίες που στην ουσία λειτουργούν ως δικτατορίες με πολιτικό άλλοθι το θέατρο των κοινοβουλευτικών εκλογών. Σχετικά με τη Δημοκτατορία, βλ. Κώστας Λάμπος, «Αταξική Δημοκρατία και Οικουμενικός Ουμανισμός στον 21ο αιώνα», στο συλλογικό τόμο: Η Άμεση Δημοκρατία στον 21ο αιώνα, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2013.

[49] Τα Golden Boys είναι οι ακριβοπληρωμένοι κυβερνητικοί σύμβουλοι και τα ανώτερα στελέχη των μεγάλων οικονομικών ομίλων που διαμορφώνουν πολιτική και εισηγούνται νόμους και λύσεις. Οι οικονομικοί δολοφόνοι είναι «στρατηγικοί σύμβουλοι», εκπρόσωποι μεγάλων τραπεζικών ομίλων, επενδυτικών funds, δανειστών, εμμέσως και κυβερνήσεων μεγάλων χωρών, που λειτουργούν ως σύμβουλοι κυβερνήσεων αδύναμων και χρεωμένων χωρών και καταφέρνουν με τις συμβουλές τους να καταστρέψουν τις οικονομίες αυτών των χωρών διά του επαχθούς δανεισμού και της χρεοκοπίας. Βλ. σχετικά, Marc Roche, Η Τράπεζα. Πώς η Goldman Sachs κυβερνά τον κόσμο, Μεταίχμιο, Αθήνα 2010. Βλ. επίσης, John Perkins, Εξομολόγηση ενός οικονομικού δολοφόνου, Αιώρα, Αθήνα 2011.

[50] Βλ. σχετικά, Γιάννης Ζ. Δρόσος, Συνταγματικοί περιορισμοί της ιδιοκτησίας και αποζημίωση, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 1997, σελ. 28 κ.επ.

[51] Άρθρο 17 του Ελληνικού Συντάγματος.

[52] Για τον ρόλο των θρησκειών, των Εκκλησιών και των σκοταδιστικών ιερατείων βλέπε, Κώστας Λάμπος, Θεός και Κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015.

[53] Βλέπε Κώστας Λάμπος, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για political philosophy

O Καπιταλισμός βλάπτει σοβαρά την Υγεία

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

Ο καπιταλισμός βλάπτει σοβαρά την υγεία

 

 Capitalism 1

Γράφει η ΜΑΡΙΑ ΚΟΝΙΑΡΗ

H παγκόσμια οργάνωση υγείας δεν θεωρεί ως ένδειξη υγείας μόνο την απουσία της νόσου. Απαραίτητη προϋπόθεση, για να θεωρείται κάποιος υγιής, είναι η κάλυψη των συναισθηματικών, κοινωνικών και οικονομικών αναγκών του. Δηλαδή η υγεία συνιστά ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο με βιολογικές, κοινωνικές, ψυχολογικές, πολιτιστικές και οικονομικές διαστάσεις. Όμως η συντήρηση και η διαιώνιση του ιατροκεντρικού μοντέλου της νόσου, είχε σχεδόν αποκλείσει τη συμμετοχή των κοινωνικών επιστημών, όπως της κοινωνιολογίας και της ψυχολογίας στην αντιμετώπιση ή τη διερεύνηση ζητημάτων υγείας. Εξαίρεση απετέλεσε η ψυχιατρική με την ανάπτυξη φαρμακολογικών θεραπειών και μερικοί τομείς της ψυχολογίας που σχετίζονται με την ψυχανάλυση και τη μελέτη ή τη θεραπεία προβλημάτων συμπεριφοράς (βλ και Ποταμιανός:1995:11-12). Οι ψυχαναλυτές, οι ψυχολόγοι της συμπεριφοράς και μερικοί κοινωνιολόγοι που εργάζονται ως κοινωνικοί λειτουργοί έχουν οργανωθεί σε επάγγελμα με αντίστοιχα τελετουργικά με αυτά των γιατρών, όπως γραφεία, συνεντεύξεις και δογματικό επιστημονικό λόγο, ο οποίος γεννά σχέσεις εξουσίας με την πελατεία τους και αυτό συνεπάγεται κύρος και χρήμα (βλ και Berger:1985:13). Αυτά τα επαγγέλματα έχουν και μια άλλη ομοιότητα με το ιατρικό επάγγελμα: αναγάγουν τα κοινωνικά προβλήματα σε προσωπικά ή ψυχολογικά αποπροσανατολίζοντας τα άτομα και αποθαρρύνοντάς τα να προβούν σε συλλογική δράση. Η ψυχολογικοποίηση και η ιατρικοποίηση των κοινωνικών προβλημάτων κυριαρχεί τελευταία και σε τηλεοπτικές εκπομπές στις οποίες παρίσταται ψυχολόγος. Όταν ένας άνεργος παραπονιέται οι ψυχολόγοι ισχυρίζονται ότι έχει αδύναμο «εγώ» και τον προτρέπουν σε ψυχοθεραπεία (στο Τσαλίκογλου:1999:48).

 Ο χώρος της υγείας έχει εξελιχθεί σε έναν ισχυρότατο εξουσιαστικό και ιδεολογικό μηχανισμό, αλλά η εξουσιαστική του διάσταση δεν είναι εμφανής. Ο ιατρικός λόγος όταν απευθύνεται στο ευρύτερο κοινό είναι δογματικός και έχει τη μορφή άλλοτε άκαμπτης εντολής, άλλοτε εμπρηστικής δημοσιογραφίας, ενώ μερικές φορές έχει στόχο τον εκφοβισμό και όχι την ενημέρωση. Τις περισσότερες φορές ο εκλαϊκευμένος ιατρικός λόγος δεν έχει σχέση με την επιστημονική θεωρία την οποία επικαλείται, ενώ συχνά μεταλλάσσεται ανάλογα με το κοινό στο οποίο απευθύνεται με αποτέλεσμα οι πληροφορίες και οι επεξηγήσεις καθώς και οι παρεμβάσεις να διαφέρουν ανάλογα με το φύλο, το χρώμα, την κοινωνική τάξη κλπ.

 Μία επιστημονική θεωρία μπορεί να είναι σωστά τεκμηριωμένη, αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο και με τις εφαρμογές της. Δεδομένου του έντονου γραφειοκρατικού χαρακτήρα του χώρου της υγείας, οι επιστημονικές θεωρίες κατά την εφαρμογή τους διασπώνται σε τεχνικά εκμεταλλεύσιμες πράξεις και νόρμες που χρησιμοποιούνται συχνά για την εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων ή για την ενίσχυση των υφιστάμενων σχέσεων εξουσίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η εφαρμογή να παρεκκλίνει από τη θεωρία, ενώ όταν εκλαϊκεύεται διαστρεβλώνεται ακόμα περισσότερο. Το κυρίαρχο ιατρικό μοντέλο κατηγορείται ότι δεν λαμβάνει υπόψη τους κοινωνικούς παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία. Ωστόσο αν τους λάβει υπόψη του αυτό θα οδηγούσε σε έναν εκτενέστερο έλεγχο της κοινωνικής ζωής και θα μπορούσε να αποβεί επικίνδυνο τόσο για το άτομο όσο και για την κοινωνία (βλ και Nettleton:2002:57). Όπως επισημαίνει ο Illich: «Άνθρωποι που τους έχει εξοργίσει, αρρωστήσει ή βλάψει η δουλειά ή η σχόλη τους μέσα στη βιομηχανική κοινωνία μπορούν να βρουν διέξοδο μόνο σε μια ζωή κάτω από ιατρική παρακολούθηση και με τον τρόπο αυτό ξελογιάζονται ή γίνονται ανίκανοι για τον πολιτικό αγώνα που έχει για στόχο έναν υγιέστερο κόσμο» (στο Illich:1988:62).

 

 Capitalism 2
1. Διαθεσιμότητα απέναντι στην ασθένεια.

Οι κοινωνικοί παράγοντες όταν εξετάζονται μεμονωμένα με στατιστικές ποσοτικές μεθόδους, όπως για παράδειγμα η σχέση μεταξύ εισοδήματος και επιπέδου υγείας, δεν μπορούν να δώσουν μία ολοκληρωμένη θεωρεία διότι η σχέση αυτή διαφέρει από κοινωνία σε κοινωνία. Για τη σχέση μεταξύ εισοδήματος και επιπέδου υγείας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και άλλες παράμετροι, οι οποίες δεν μπορούν να διερευνηθούν με ερωτηματολόγια ή στατιστική ανάλυση, αλλά με τη συμβολή της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Στόχος των ανθρωπολόγων υπήρξαν φτωχές κοινωνίες με πρωτόγονο τρόπο ζωής που παρουσιάζουν υψηλό προσδόκιμο επιβίωσης. Η κοινωνία που έχει κινήσει την προσοχή των ανθρωπολόγων είναι εκείνη των Αμπχαζίας του Καυκάσου, επειδή παρουσιάζεται το υψηλότερο προσδόκιμο επιβίωσης στον κόσμο, το οποίο πλησιάζει τα 100 χρόνια. Παρ’ όλα αυτά οι διατροφικές τους συνήθειες ελάχιστα διαφέρουν από αυτές των δυτικών , αλλά κατά την άποψη ρώσων και αμερικανών ανθρωπολόγων, η μακροζωία τους οφείλεται κυρίως στις συνθήκες ζωής τους και στην κοινωνική τους οργάνωση. Οι ηλικιωμένοι παραμένουν πλήρως ενσωματωμένοι στη ζωή της κοινότητας και χαίρουν σεβασμού μέχρι το θάνατό τους, ενώ συμβάλλουν ανάλογα με την ηλικία και τις δυνάμεις τους σε συλλογικές εργασίες παραμένοντας δραστήριοι (στο Ferro:1999:74-5). Αντικείμενο μελέτης έχει γίνει τα τελευταία χρόνια και η φυλή των Χούντζας, η οποία παρουσιάζει την ίδια μακροβιότητα με αυτή των Αμπχαζίας και όμοια κοινωνική οργάνωση, με ηλικιωμένους να συμμετέχουν στη ζωή της κοινότητας και να ιππεύουν σε ηλικία 90 ετών. Στη φυλή αυτή η ασθένεια του καρκίνου είναι άγνωστη και αυτό οδήγησε τον βιοχημικό Ernst Krebs να κάνει έρευνες στα συστατικά του κουκουτσιού του βερίκοκου, το οποίο συνηθίζει να καταναλώνει αυτή η φυλή (βλ και Τασούλας:1999). Το κουκούτσι του βερίκοκου, το οποίο περιέχει την ουσία Αμυγδαλίνη Β17 και ίχνη υδροκυανίου, κυκλοφόρησε σε σκευάσματα με το όνομα Laetrile και χρησιμοποιήθηκε σε πειραματικό στάδιο σε κλινικές εναλλακτικής ιατρικής του Μεξικού, αλλά τα αποτελέσματα δεν ήταν τα αναμενόμενα (στο Μανωλάκης www.oncology.gr ). Για το λόγο αυτό, η κοινωνικές συνθήκες ζωής των Χούντζας θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως παράγοντας μακροζωίας, μάλλον, παρά η κατανάλωση κάποιου τροφίμου.

 Άλλη κοινωνία η οποία έχει γίνει αντικείμενο μελέτης είναι αυτή των Ισραηλινών Κιμπούτς στα οποία ενώ απουσιάζει ένα ολοκληρωμένο σύστημα υγείας, η υγεία των κατοίκων διατηρείται σε εκπληκτικό επίπεδο που τους κάνει να ξεχωρίζουν τόσο από τους άλλους εβραίους όσο και από τους παλαιστίνιους. Είναι γεγονός ότι τα Κιμπούτς έχουν διαφορετικό τρόπο κοινωνικής οργάνωσης μη ιεραρχικό και με έλλειψη κατανομής εργασιών Τα μέλη των Κιμπούτς, δεν «δένονται» με ένα επάγγελμα εφ όρου ζωής, αλλά εκτελούν εκ περιτροπής τις εργασίες της κοινότητας. Επίσης, έχουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν για τις υποθέσεις που τους αφορούν και για τη διαχείριση της περιουσίας της κοινότητας (βλ και Leibenstein:1987, Darweesh:1996). Έτσι τα μέλη δηλώνουν ότι αγνοούν την ασθένεια και ότι δεν προσλαμβάνουν γιατρό γιατί δεν τον χρειάζονται. Ο Ferro αποκαλεί αυτή την τάση «μη διαθεσιμότητα απέναντι στην ασθένεια», που συναντάται σε πολλές κοινωνίες, στις οποίες το επίπεδο υγείας είναι υψηλό, αλλά η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη άγνωστη (στο Ferro:1999:76). Στις κοινωνίες αυτές συμπεριλαμβάνονται και μερικά απομακρυσμένα χωριά και νησιά της Ελλάδας, στα οποία αιωνόβιοι κάτοικοι δηλώνουν σε δημοσιογράφους και ερευνητές, ότι δεν πηγαίνουν ποτέ σε γιατρό και δεν έχουν πάρει ποτέ στη ζωή τους φάρμακα.

 Capitalism 3

2. Συνθήκες εκσυγχρονισμένης φτώχειας

Οι κοινωνίες που αναφέρθηκαν παραπάνω, με εξαίρεση τα Κιμπούτς, είναι φτωχές με παραδοσιακό τρόπο ζωής που διαφέρει κατά πολύ από τον τρόπο ζωής των αντίστοιχων δυτικών. Οι κοινωνίες αυτές βρίσκονται απομονωμένες και δεν υιοθετούν τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, δεν έχουν εκβιομηχανιστεί και σε γενικές γραμμές δεν είναι παγκοσμιοποιημένες. Όμως υπάρχουν και αναπτυσσόμενες χώρες των οποίων το κατά κεφαλήν εισόδημα έχει αυξηθεί σε σχέση με το παρελθόν, αλλά το επίπεδο υγείας έχει επιδεινωθεί λόγω υιοθέτησης δυτικών διατροφικών συνηθειών, τρόπων ζωής και καταναλωτικών προτύπων. Στις κοινωνίες αυτές ο αριθμός των κρουσμάτων διαβήτη, παχυσαρκίας, καρδιοπαθειών και καρκίνου εκτοξεύεται, ενώ πριν δεχθούν επιρροές από το δυτικό πολιτισμό οι ασθένειες αυτές ήταν άγνωστες. Τέτοιες κοινωνίες είναι αυτές των Πολυνήσιων, της Ταϊβάν, μερικών περιοχών της Κίνας, του Χονγκ Κονγκ, της Κολομβίας, του νησιού Ναούρου του Ειρηνικού, της Μικρονησίας κλπ. Σε πολλές από τις περιοχές αυτές ο μέσος όρος ζωής είναι πολύ χαμηλός και φθάνει μόλις τα 55 χρόνια και σε πολλές περιπτώσεις το πρώτο καρδιακό επεισόδιο πλήττει τους κατοίκους σε ηλικία μικρότερη των 30 ετών (Κοσμά:2001). Εδώ προκύπτει ένα παράδοξο: Αν η εκβιομηχάνιση και ο δυτικός τρόπος ζωής και διατροφής επιδεινώνει την υγεία των πληθυσμών των αναπτυσσόμενων χωρών, τότε γιατί δεν συμβαίνει το ίδιο με τους Ευρωπαίους ή τους Αμερικανούς των οποίων ο μέσος όρος ζωής είναι ανάμεσα στα 75 -80 χρόνια;

 Για να απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα θα πρέπει να αναλύσουμε τη σημασία του όρου «εκσυγχρονισμένη φτώχεια», ο οποίος διατυπώθηκε από τον Illich και αναφέρεται σε ένα προχωρημένο στάδιο καπιταλιστικής παραγωγής και εμπορευματοποίησης, το οποίο πλήττει κυρίως τους φτωχούς των ανεπτυγμένων και τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων των λιγότερο ανεπτυγμένων αλλά εκβιομηχανισμένων χωρών. Οι φτωχές κοινωνίες όταν ζουν αποκλεισμένες από την οικονομία της αγοράς μπορούν και επιβιώνουν με χαμηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα, επειδή παράγουν οι ίδιοι τα αγαθά που καταναλώνουν ή ικανοποιούν κάποιες ανάγκες τους συλλογικά με τη βοήθεια όλης της κοινότητας. Όταν η ανάπτυξη και ο εκσυγχρονισμός φθάνει στους φτωχούς, τους εξαναγκάζει να αγοράζουν αυτά που πρώτα παρήγαγαν ή απολάμβαναν δωρεάν, πράγμα που γι αυτούς σημαίνει μονίμως και κατ’ ανάγκην να παίρνουν τα «κατακάθια της αγοράς» (στο Illich:1999:27).

Στις αναπτυσσόμενες χώρες που προαναφέρθηκαν η αποικιοκρατική πολιτική της βιομηχανίας τροφίμων των πολυεθνικών διέλυσε τις τοπικές οικονομίες και συνήθειες και αυτό συνοδεύτηκε με εγκατάλειψη καλλιεργειών ή αποκλειστική διάθεση των προϊόντων για εξαγωγές (στο Κοσμά:2001). Επιπλέον, οι πολυεθνικές των τροφίμων εξάγουν προς αυτές τις χώρες τρόφιμα, σε μορφή αλλαντικών ή κονσερβών, τα οποία θα χαρακτηρίζονταν απαράδεκτα από τους δυτικούς. Οι συνθήκες εκσυγχρονισμένης φτώχειας δεν περιορίζονται μόνο στον τομέα της διατροφής, αλλά επεκτείνονται και σε άλλους τομείς της κοινωνικής ζωής των φτωχών ή του συνόλου των πληθυσμών σε εκβιομηχανισμένες χώρες δεύτερης ταχύτητας. Αυτό ερμηνεύεται ως μεταφορά ρυπογόνας τεχνολογίας σε τρίτες χώρες και ως εκμετάλλευση των φθηνών εργατικών χεριών των τρίτων χωρών με επιπτώσεις και σε άλλους τομείς όπως η εκπαίδευση και η κατοικία και φυσικά Ο Illich (1999:26) αναφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα:

 «Την ημέρα που η Βενεζουέλα θεσμοθέτησε το δικαίωμα των πολιτών στη στέγη-εμπόρευμα δηλαδή σπίτια σύμφωνα με τους κυρίαρχους κανόνες αισθητικής, τα ¾ του πληθυσμού ανακάλυψαν ότι τα σπίτια που είχαν χτίσει μόνοι τους είχαν υποβαθμιστεί σε άθλιες τρώγλες. Επί πλέον απαγορεύτηκε να χτίζει κάποιος το σπίτι του μόνος του χωρίς οικοδομική άδεια και σχέδιο από τον μηχανικό. Τα χρήσιμα σκουπίδια και τα μικροέπιπλα στην πόλη του Καράκας που μέχρι εκείνη τη μέρα επαναχρησιμοποιούνταν έξοχα σαν οικοδομικά υλικά, δημιούργησαν πρόβλημα στερεών αποβλήτων. Επιπλέον εμφανίστηκαν αναρίθμητες νομοθετικές ρυθμίσεις που χαρακτήριζαν την επινοητικότητα όσων επιχειρούσαν να χτίσουν μόνοι τους το σπίτι τους ως παράνομη και εγκληματική. Το παράδειγμα αυτό δείχνει πως οι φτωχοί είναι οι πρώτοι που πλήττονται όταν ένα νέο εμπόρευμα παρεχόμενο από τον γραφειοκρατικό μηχανισμό ευνουχίσει μία από τις παραδοσιακές τέχνες επιβίωσης». Το παραπάνω παράδειγμα γεννά ενδεχομένως το ερώτημα κατά πόσον είναι ασφαλή σπίτια που χτίζει κάποιος μόνος του, κατά πόσον το δημόσιο συμφέρον βλάπτεται με την κατασκευή σπιτιών που δεν τηρούν κάποιες προδιαγραφές ασφάλειας; Ωστόσο το κράτος εγκρίνει την κατασκευή ανθυγιεινών χώρων εργασίας η πολυκατοικιών στο όνομα της ταχύρυθμης ανάπτυξης των αστικών κέντρων ή κτίζονται λαϊκές κατοικίες σε υποβαθμισμένες περιοχές και με ακατάλληλες προδιαγραφές στο όνομα της άμεσης επίλυσης χρόνιων στεγαστικών προβλημάτων (Τερλεξής:1996:525). Αυτό συμβαίνει διότι οι βασικές ομάδες δύναμης που προέρχονται από το συνασπισμό του πιστωτικού κεφαλαίου (ασφαλιστικές εταιρείες, τράπεζες), των συμφερόντων του γεωκτητικού κεφαλαίου και του κράτους, έχουν τον έλεγχο της αστικής γης και απολαμβάνουν υπέρογκα κέρδη από τις αδύναμες μάζες. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι η καταστροφή παλιών ιστορικών γειτονιών, γκετοποίηση μειονοτήτων, εξαναγκασμός των λαϊκών στρωμάτων να ζουν σε αγελαία κατάσταση μέσα σε ανθυγιεινά πολυώροφα συγκροτήματα, δίπλα από χωματερές κλπ (βλ και Roweis & Scott:1995:418-9).

Capitalism 5

 Καθώς αναπτύσσεται το Κράτος Πρόνοιας και οι υπηρεσίες υγείας εμπορευματοποιούνται, οι φτωχοί των αναπτυσσόμενων, αλλά και των ανεπτυγμένων χωρών είναι αυτοί που πλήττονται περισσότερο απ’ ότι στο παρελθόν. Για παράδειγμα, οι γυναίκες στο Μεξικό κινδυνεύουν να διωχθούν για εγκληματική αμέλεια όταν γεννούν στο σπίτι (στο Illich: 1999:11), αλλά η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στις αναπτυσσόμενες χώρες και αυτή των ανεπτυγμένων που προορίζεται για τις λαϊκές μάζες δεν είναι ιδανική. Όπως επισημαίνει η Nettleton, η διάγνωση και οι θεραπείες ποικίλουν ανάλογα με το φύλο τη φυλή και την κοινωνική τάξη. Οι μαύροι ασθενείς, στις ΗΠΑ, ήταν περισσότερο πιθανό να διαγνωσθούν με σχιζοφρένεια, να υποβληθούν σε ηλεκτροσόκ ή να τους χορηγηθούν βαριά φάρμακα. Επίσης, οι πληροφορίες προς τους ασθενείς ποικίλουν ανάλογα με το φύλο την εκπαίδευση το εισόδημα και το επικοινωνιακό ύφος του ασθενούς (στο Nettleton:2000:189). Όπως επισημαίνεται επανειλημμένα από διάφορες μελέτες, ακόμα και σήμερα οι γιατροί στις ΗΠΑ, αλλά και σε άλλες δυτικές χώρες αντιμετωπίζουν με διαφορετικό τρόπο τις γυναίκες ασθενείς από εκείνον με τον οποίο αντιμετωπίζουν τους άνδρες. Έτσι, στις γυναίκες συνταγογραφούνται περισσότερα και ισχυρότερα φάρμακα απ’ ότι στους άνδρες, ενώ γίνονται περισσότερες περιττές – προφυλακτικές χειρουργικές επεμβάσεις, όπως υστερεκτομές μαστεκτομές κλπ (στο Dean et al:2005).

Οι συνθήκες εκσυγχρονισμένης φτώχειας είναι κάτι σχετικό και μπορεί να υφίστανται ακόμα και μεταξύ ανθρώπων με σχετικά υψηλά εισοδήματα, όταν βρίσκονται στον ίδιο χώρο. Συγκεκριμένα, οι ασφαλιστές γνωστής ασφαλιστικής εταιρείας, όταν θέλουν να προωθήσουν τα προϊόντα τους, δηλώνουν ότι ανάμεσα στις παροχές της εν λόγω εταιρείας περιλαμβάνεται και σουίτα στο νοσοκομείο σε περίπτωση ασθένειας. Η πρώτη ερώτηση που έρχεται στο μυαλό του υποψήφιου πελάτη είναι ότι όταν είναι κάποιος ασθενής δεν τον ενδιαφέρει η πολυτελής διαμονή. Τότε ο ασφαλιστής απαντά ότι αυτοί που βρίσκονται στις σουίτες δέχονται καλύτερης ποιότητας υπηρεσίες σε σχέση με τους αντίστοιχους ασθενείς των πολύκλινων δωματίων οι οποίοι δέχονται υπηρεσίες ρουτίνας και αντιμετωπίζονται ως «μάζα». Το φαινόμενο αυτό ο Ritzer αποκαλεί «Μακντοναλντοποίηση» του χώρου της υγείας ως μεταφορά γραφειοκρατικών πρακτικών από τα ταχυφαγεία στο χώρο του ιδιωτικού νοσοκομείου. Η μεταχείριση του ασθενούς εξαρτάται από το τι πληρώνει, ενώ παράλληλα η αξιολόγηση των γιατρών γίνεται με γνώμονα τον αριθμό των ασθενών που επισκέπτονται και τον αριθμό των χειρουργικών επεμβάσεων που διεξάγουν και την ταχύτητα στις χειρουργικές επεμβάσεις. Έτσι, οι λίγοι και εκλεκτοί στα πολυτελή δωμάτια τυγχάνουν ειδικής μεταχείρισης, ενώ οι άλλοι μπαίνουν σε «γραμμή παραγωγής» αντίστοιχης με αυτής των αυτοκινητοβιομηχανιών και των ταχυφαγείων, με την έννοια ότι αντιμετωπίζονται ως αριθμοί και όχι ως πρόσωπα (στο Ritzer: 2000).

 Το κυρίαρχο ιατρικό μοντέλο, αλλά και οι περισσότερες από τις εναλλακτικές θεραπείες, επικεντρώνονται στη διατροφή ή στη σεξουαλική ζωή παραγνωρίζοντας τις ανθρώπινες ανάγκες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της προσωπικότητας και της δημιουργικότητας του ανθρώπου. Προσδιορίζοντας την υγεία, την ασθένεια και τα αίτια τους με μηχανικό τρόπο, το κυρίαρχο ιατρικό μοντέλο, αλλά και οι περισσότερες εναλλακτικές μέθοδοι, περιορίζουν τις προσδοκίες του ατόμου για το τι είναι υγεία και έτσι γίνεται ελεγχόμενη η αρρώστια και η απαίτηση για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Με αυτόν τον τρόπο η ιατρική τίθεται στην εξυπηρέτηση της αναπαραγωγής του συστήματος. Διότι ο εργάτης μαθαίνει τι είναι υγεία και την περιορίζει σε αυτό που του έχουν γνωρίσει, αγνοώντας την έννοια της υγείας ως πλήρους εκπλήρωσης του ξεχωριστού υποκειμένου. Αν αυτό γινόταν κατανοητό θα οδηγούσε σε συλλογική δράση και απαίτηση για απελευθέρωση από την αλλοτριωμένη μισθωτή εργασία. Έτσι η ασθένεια μετατρέπεται από εν δυνάμει πολιτικό στοιχείο σε ατομική επιλογή (κακή διατροφή, κάπνισμα, αμέλεια της υγείας), προσφέροντας στο σύστημα τη σταθερότητά του (βλ και Αλεξιάς:2000:159-161).

   Capitalism 4

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

  1. Berger. L. Peter: 1985 Πρόσκληση στην κοινωνιολογία. Μπουκουμάνης.

  2. BattramArthur:1999 Χάος, πολυπλοκότητα και Μάνατζμεντ. Καστανιώτης.

  3. DarweeshAbdullatif: 1996 Το μεταναστευτικό ρεύμα στην Παλαιστίνη κατά τον 20ο αιώνα – Κριτική παρουσίαση αραβικών πηγών. Αδημοσίευτη Διδακτορική διατριβή στο τμήμα Περιφερειακής ανάπτυξης του Παντείου Πανεπιστημίου.

  4. DeanCalolyn, FeldmanMartin, RasioDebora, NullGary: 2005 «Ιατρογένεση, η μάστιγα των ιατρικών λαθών» άρθρο στο περιοδικό NEXUS επιμέλεια Αναστασόπουλος Μάριος Αύγουστος – Σεπτέμβριος 2005.

  5. FerroMark: I999 Κοινωνίες άρρωστες από πρόοδο. «Νέα Σύνορα»-Λιβάνης.

  6. Goldthore H. John: 1988 Intellectuals and the working class in modern Britain.Στο Rose David et al:Social stratification and economic change. Hutchinson.

  7. Goodman Norman, Marx Gary:1971 Society today. CRM/Random House New York.

  8. IllichIvan: 1988 Η Ιατρική Νέμεσις. Εκδοτική ομάδα Θεσσαλονίκη.

  9. IllichIvan: 1999 Για τις ανάγκες του ανθρώπου σήμερα. Μαύρη Λίστα.

  10. Κοσμά Ειρήνης:2001 «Τα σύνδρομα της παγκοσμιοποίησης» Ελευθεροτυπία 11-7-2001

  11. Leibenstein Harvey: 1987 Inside the firm. The inefficiencies of hierarchy. Harvard University Press.

  12. MarxKarl: 1975 Οικονομικά και φιλοσοφικά χειρόγραφα. Γλάρος.

  13. NettletonSarah: 2000 Η κοινωνιολογία της υγείας και της ασθένειας. Τυπωθήτω Δάρδανος.

  14. Παπαστάμου Στάμου: 1989 Εγχειρίδιο Κοινωνικής Ψυχολογίας. Οδυσσέας.

  15. Ποταμιανού Γρηγόρη: 1995 Δοκίμια στην ψυχολογία της υγείας. Ελληνικά Γράμματα.
  16. Ritzer George: 2000 The McDonaldization of Society. Pine Forge Press.

  17. RoweisT.Shoukry, ScottJ. Allen: 1995 Το ζήτημα της αστικής γης. Στο Βαίου Ντίνας και άλλων:Κείμενα στη θεωρία και την εφαρμογή του πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού. Παπαζήσης).

  18. Τασούλα Στέργιου: 1999 Hunza άρθρο στο περιοδικό Τρίτο Μάτι Μάιος 1999.

  19. Τερλεξή Πανταζή: 1996 Διευθυντικές Ολιγαρχίες. Παπαζήσης.

  20. Τσαλίκογλου Φωτεινή: 1999 Ψυχολογία της καθημερινής ζωής – Η κουλτούρα του εφήμερου Καστανιώτης.

 

 H Κόνιαρη Μαρία Είναναι υποψήφια διδάκτορας στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.

 

ΑΡΘΟΥΡΟΣ ΡΕΜΠΩ (1854-1891): Ο ΚΟΛΑΣΜΕΝΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

ΑΡΘΟΥΡΟΣ ΡΕΜΠΩ (1854-1891)

Ο ΚΟΛΑΣΜΕΝΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

  «Καταλήγω να θεωρήσω ιερή την αναρχία του πνεύματος μου».

Arthur rimbaud

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

 

«Καταραμένος» ποιητής, τυχοδιώκτης, ταξιδευτής κι ονειροπόλος. Ήρθε στον κόσμο στις 20 Οκτωβρίου του 1854 στην πληκτική πόλη Σαρλεβίλ των γαλλικών Αρδενών.  Από εκείνη την εποχή αρχίζει ο «μύθος του Ρεμπώ»…

Στο κολέγιο της μικρής πόλης ο Ρεμπώ μυείται στον κόσμο της γνώσης και της ποίησης.  καθηγητής Ντεντουέ έλεγε γι’ αυτόν: «Από εξυπνάδα άλλο τίποτε, αλλά έχει κάτι μάτια κι ένα χαμόγελο που δε μ’ αρέσουν καθόλου. Θα έχει κακό τέλος: Θα γίνει μεγαλοφυία του καλού ή του κακού!»  Όλοι διέκριναν κάτι «σπάνιο» ποιητικό πάνω του. Πίστευε στην Ελευθερία και δήλωνε Άθεος: μισούσε τη θρησκεία γιατί την έβρισκε συνέταιρο σ’ όλες τις ενέργειες του τέρατος που λέγεται Αυταρχισμός.

Το 1870 ο γαλλικός στρατός νικήθηκε στην Αλσατία, αλλά ο Ρεμπώ αδιαφορούσε και καταβρόχθιζε βιβλία. Στις 31.08.1870 «δραπέτευσε» στο Παρίσι, όπου αποκάλεσε «μαλάκα» και «ρουφιάνο» έναν αστυνομικό και γι’ αυτό συνελήφθη, ανακρίθηκε και κρατήθηκε για μέρες σ’ ένα κελί.   Επέστρεψε ταπεινωμένος στη Σαρλεβίλ, αλλά δεν έπαψε στιγμή να σκέφτεται τη «φυγή». Άρχισε να γράφει κείμενα για την εφημερίδα Progres des Ardennes. Πήγε ξανά στο Παρίσι, όπου και συναναστράφηκε με ποιητικούς κύκλους. Εκεί γρήγορα βυθίστηκε στην απογοήτευση…

Το 1873 δημοσιεύτηκε στις Βρυξέλλες το Μια Εποχή στην Κόλαση (Une Saison en Enfer), το μοναδικό έργο που δημοσίευσε ο Ρεμπώ εν ζωή. Επέστρεψε ξανά στη Σαρλεβίλ, όπου αισθανόταν «εν εξορία». Γύρισε στο Παρίσι, από εκεί στο Βέλγιο και κατέληξε στην Αγγλία (Λονδίνο). Στο Λονδίνο ζούσε σ’ ένα φτωχικό δωμάτιο κι επιβίωνε παραδίδοντας μαθήματα γαλλικών. Το όνειρο του ήταν να ταξιδέψει, να φύγει μακριά. Το 1875 πήγε στη Γερμανία (Στουτγάρδη) για να μάθει και τα γερμανικά. Στη συνέχεια ταξίδεψε στην Ολλανδία, Αυστρία, Ιταλία, Ελβετία, Σουηδία, Ινδονησία, Αφρική κ.α.#  Γένουα, Αλεξάνδρεια, Κύπρος. Στη Λάρνακα δούλεψε σαν εργοδηγός σε λατομείο.

Πήγε στη Σομαλία(Χαράρ) μαζί με έναν Έλληνα, τον Κώστα Ρήγα. Άρχισε ν’ ασχολείται με το εμπόριο για να κάνει «κομπόδεμα». Ήθελε να γίνει εξερευνητής-συγγραφέας, αλλά «οι υποθέσεις πάνε άσχημα». Ξεσπούν πολιτικές αναταραχές και συγκρούσεις και ο Ρεμπώ καταστρέφεται. Το 1891, κουρασμένος κι αποθαρρημένος, βλέπει την υγεία του να κλονίζεται. Προσβάλλεται από καρκίνο κι ακρωτηριάζεται στη Μασσαλία.  Έσβησε ήσυχα στις 10 Νοεμβρίου του 1891, σε ηλικία 37 ετών. Η ταφόπλακα που τοποθετήθηκε πάνω από τη σορό του «έμπορα» Ρεμπώ έγραφε: ΕΔΩ ΣΤΙΣ 10 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ ΤΟΥ 1891 Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΑΡΘΟΥΡΟΣ ΡΕΜΠΩ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑΣ ΤΟΥ.

 

ΕΙΠΕ

«Δεν είχα κάποτε μια νιότη αξιαγάπητη, ηρωική, μυθική, που άξιζε να γραφτεί σε φύλλα χρυσού -τι σπάνια τύχη! Για ποιο έγκλημα, για ποιο λάθος άξιζα τη σημερινή μου αδυναμία; Σεις που λέτε πως τα ζώα βγάζουν αναφιλητά, πως οι άρρωστοι απελπίζονται, πως οι νεκροί έχουν εφιάλτες, προσπαθήστε να διηγηθείτε την πτώση μου και τον ύπνο μου…»

«Ζούμε και πεθαίνουμε εντελώς διαφορετικά απ’ ότι θα θέλαμε, χωρίς ελπίδα οποιασδήποτε ανταμοιβής… Ευτυχώς που αυτή η ζωή είναι η μόνη, και που μόνο αυτό είναι σίγουρο».

«Αν το πνεύμα είχε αφυπνιστεί για πάντα απ’ αυτή τη στιγμή, θα βρισκόμασταν σε λίγο μέσα στην αλήθεια, που ίσως μας περιβάλλει με τους αγγέλους της να κλαίνε!… Αν είχε αφυπνιστεί ως αυτή τη στιγμή, δε θα είχα υποχωρήσει στα δηλητηριώδη ένστικτα, σε μια εποχή που δε συγκρατεί η μνήμη!… Αν ήταν πάντα άγρυπνο, θα ταξίδευα γεμάτος φρόνηση!…»

«Καθώς κάθε λέξη είναι ιδέα η εποχή μιας παγκόσμιας γλώσσας θα έρθει!…  Αυτή η γλώσσα θα είναι απ’ την ψυχή για την ψυχή, θα συνοψίζει τα πάντα, αρώματα, ήχους, χρώματα, απ’ τη σκέψη να κρέμεται η σκέψη και να τραβά μπροστά».

«Συγγραφέας, δημιουργός, ποιητής, αυτός ο άνθρωπος δεν υπήρξε ποτέ!»

 «Η χλομή λογική μας κρύβει το άπειρο».

 «Φυλακή μετά από όσα τράβηξα; Προτιμότερος ο θάνατος!»

ΑΝΤΙ-ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ, THOMAS SZASZ – KARL KRAUS

ΑΝΤΙ-ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ

THOMAS SZASZ – KARL KRAUS

Αφορισμοί για την ψυχιατρική και την ψυχανάλυση

αρχείο λήψης 

Είμαστε οι ιερείς της δύναμης… Αληθινή δύναμη δεν είναι η δύναμη πάνω στα πράγματα, αλλά πάνω στους ανθρώπους… Δύναμη είναι να κομματιάζεις το ανθρώπινο μυαλό και να το ξανασυναρμολογείς δίνοντάς του το σχήμα που επιθυμείς… Όχι μόνο για να ομολογήσεις, ούτε για να σε τιμωρήσουμε. Θέλεις να μάθεις γιατί σε φέραμε εδώ; Για να σε θεραπεύσουμε, να κάνουμε λογικό. Κανένας από αυτούς που φέρνουμε εδώ δεν φεύγει από τα χέρια μας αθεράπευτος… Δεν αφανίζουμε τους αιρετικούς όσο μας αντιστέκονται. Όσο μας αντιστέκονται δεν τους αφανίζουμε. Τους αλλάζουμε, μπαίνουμε στο υποσυνείδητό τους και τους ξαναφτιάχνουμε. Τους κάνουμε σαν κι εμάς, πριν τους σκοτώσουμε…

G. Orwell, 1984

Γράφει ο Κλεάνθης Γρίβας

drugged-into-submission-anti-psychotic
Ψυχοτεχνική Δαιμονολογία

Η ψυχιατρική δεν είναι ούτε επιστήμη, ούτε κλάδος της ιατρικής. Είναι μια δαιμονολογία εκφρασμένη με ψευτο-επιστημονικούς όρους, μια ολοκληρωτική ιδεολογία και ένας μηχανισμός κοινωνικού ελέγχου. Ο ψυχιατρικός θεσμός αποτελεί τον πιο εφιαλτικό συνδυασμό των χειρότερων από τα στοιχεία που συνθέτουν την Ιερή Εξέταση και τις πολιτικές αστυνομίες των ολοκληρωτικών χωρών.

Η ιδιομορφία και η αποκρουστική παντοδυναμία του ψυχιατρικού θεσμού δεν οφείλεται στο γεγονός ότι εμπεριέχει κανόνες για τη ρύθμιση της συμπεριφοράς των ανθρώπων και των σχέσεών τους με τους άλλους, ούτε στο ότι διαθέτει τη «νόμιμη» βία που απαιτείται για να κάνει «σεβαστούς» αυτούς τους κανόνες και να επιβάλει κυρώσεις όταν παραβιάζονται (πράγμα που άλλωστε χαρακτηρίζει όλους τους κατασταλτικούς θεσμούς).

Η ιδιομορφία και η αποκρουστική παντοδυναμία του ψυχιατρικού θεσμού οφείλεται στο γεγονός ότι έχει την απεριόριστη δυνατότητα να διαμορφώνει και να επιβάλει «κανόνες» (που μεταβάλλονται διαρκώς, κατά βούληση, κατά περίπτωση και αυθαιρέτως), ενώ ο ίδιος δεν υπόκειται στους περιορισμούς οποιουδήποτε κανόνα.

Αυτό, ακριβώς, τον διαφοροποιεί ποιοτικά από όλους τους άλλους κατασταλτικούς θεσμούς που συνθέτουν την ανταγωνιστική κοινωνία.

1.   Ο ψυχιατρικός θεσμός δεν εμπίπτει στις προβλέψεις ή τις ρυθμίσεις κανενός νόμου. Είναι ο ίδιος νόμος.

2.   Η ψυχιατρική δίωξη ποτέ δεν ασκείται για χάρη κάποιου νόμου. Είναι η ολοκληρωτική άρνηση κάθε νόμου.

3.   Η ψυχιατρική δικονομία δεν καθιερώνει κάποιους νέους νομικούς κανόνες. Θεσμοποιεί την παραβίαση κάθε κανόνα.

4.   Ο ψυχιατρικός κατηγορούμενος και ο ψυχιατρικός κρατούμενος δεν είναι φορέας ή υποκείμενο δικαίου. Είναι η τραγικότερη προσωποποίηση της ολοσχερούς άρνησης κάθε έννοιας δικαίου. Τυπικά και ουσιαστικά, είναι ένα Πράγμα που –από την άποψη του δικαίου– εξισώνεται με ένα Τίποτα, μέσα στο οποίο προβάλλεται ανάγλυφα το Τίποτα του του ίδιου του δικαίου.

Είναι, συνεπώς, δικαιολογημένη η αγωνιώδης προειδοποίηση του Thomas Szasz ότι: «Η ανθρώπινη ελευθερία κινδυνεύει από μια διαβολική συμμαχία μεταξύ της κρατικής εξουσίας και της ψυχιατρικής». Αυτή την αγωνία εκφράζουν οι Αφορισμοί για την Ψυχιατρική και την Ψυχανάλυση του Thomas Szasz και του Karl Kraus που ανθολογούνται σ’ αυτό το αφιέρωμα.

αρχείο λήψης (2)

THOMAS SZASZ (1920)

Αφορισμοί για την Ψυχιατρική και την Ψυχανάλυση

 

Επιμέλεια: Κλεάνθης Γρίβας

 

Βιογραφικά στοιχεία

Τόμας Σαζ (Thomas Szasz): Γεννήθηκε στη Βουδαπέστη το 1920.  Εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ το 1938. Φοίτησε στην Ιατρική Σχολή του πανεπιστημίου του Cincinati (1938-44). Ασκήθηκε στην ψυχιατρική (Σικάγο, 1946-48) και στην ψυχανάλυση (Ψυχαναλυτικό Ινστιτούτο του Σικάγο, 1947-50). Πήρε τίτλο ειδικότητας στην ψυχιατρική (1951).

Υπήρξε μέλος της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και του Ψυχαναλυτικού Ινστιτούτου του Σικάγο. Συγγραφέας πολλών βιβλίων. Επιστημονικός σύμβουλος, μέλος των εκδοτικών επιτροπών και συνεργάτης πολλών περιοδικών, ιατρικών και μη. Καθηγητής της ψυχιατρικής στο Upstate Medical Center του πανεπιστημίου των Συρακουσών της Ν. Υόρκης από το 1956 μέχρι τη συνταξιοδότησή του. Έκτοτε είναι ομότιμος καθηγητής στο ίδιο πανεπιστήμιο…

Ο Τόμας Σαζ, πρωτοπόρος διανοούμενος ψυχίατρος, κατήγγειλε την ψυχιατρική βαρβαρότητα. Επικέντρωσε την προσοχή τους στις σχέσεις της ψυχιατρικής με την κρατική εξουσία και στη μελέτη των ιστορικών κοινωνικών, φιλοσοφικών, οικονομικών και ψευτo-ιατρικών παραμέτρων της ψυχιατρικής. Αμφισβήτησε αυτό καθαυτό το αντικείμενο της ψυχιατρικής (την ψυχική αρρώστια). Διέλυσε την μυθολογία που περιβάλλει την ψυχιατρική και πρόβαλε τον πραγματικό της χαρακτήρα και την κοινωνική λειτουργία της ως πανίσχυρου μέσου κοινωνικού ελέγχου.

Το έργο του άσκησε τεράστια επίδραση στη σύγχρονη ψυχιατρική, αντιψυχιατρική και μη ψυχιατρική σκέψη και σφράγισε την εποχή μας.

Bigstock-man-with-psychology-in-his-head

Βιβλία του Τόμας Σαζ

1957: Πόνος και Ηδονή

1961: Ο Μύθος της Ψυχικής Αρρώστιας

1963: Δίκαιο, Ελευθερία και Ψυχιατρική

1965: Ψυχιατρική Δικαιοσύνη

1965: Η Ηθική της Ψυχανάλυσης

1970: Ιδεολογία και Παραφροσύνη

1970: Η Βιομηχανία της Τρέλας

1973: Η Εποχή της Τρέλας

1973: Το Δεύτερο Αμάρτημα

1975: Τελετουργική Χημεία

1976: Αιρετικά

1976: Καρλ Κράους και οι Ψυχογιατροί

1976: Σχιζοφρένεια

1977: Ψυχιατρική Σκλαβιά

1977: Η Θεολογία της Ιατρικής

1978: Ο Μύθος της Ψυχοθεραπείας

1980: Σεξ με Συνταγή

1984: Το Θεραπευτικό Κράτος

1990: Αντι-Φρόιντ

1990: Η Αδάμαστη Γλώσσα

1992: Το Δικαίωμά μας στα Ναρκωτικά

1993: Ένα Λεξικό της Τρέλας

1996: Απάνθρωπος Οίκτος

1996: Μοιραία Ελευθερία: Η Ηθική και η Πολιτική της Αυτοκτονίας

1996: Φαρμακοκρατία: Ιατρική και Πολιτική στην Αμερική

1996: Η Σημασία του Νου: Γλώσσα, Ηθική και Νευροεπιστήμη.

1997: Παραφροσύνη: Η Ιδέα και οι Συνέπειές της

2002: Απελευθέρωση με Καταπίεση

2004: Πίστη στην Ελευθερία

2004: Λόγια για Λογικούς: Ένα Ιατρο-Φιλοσοφικό Λεξικό.

2006: Η Τρέλα μου Με Έσωσε: Η Τρέλα και ο Γάμος της Βιρτζίνια Γουλφ

 

Μεταφρασμένα στα Ελληνικά

O Μύθος της Ψυχικής Αρρώστιας (Κασόλου, 1981)

Η Βιομηχανία της Τρέλας (Ιανός, 1984 – Εκδοτική, 2006)

Το Δεύτερο Αμάρτημα (Αβραάμ, χχ)

Αιρετικά (Εναλλακτικές εκδόσεις, 2006)

 

images

Αφορισμοί

 

Ψυχιατρική

Όπως λέει ένα παλιό ψυχιατρικό ανέκδοτο, ο νευρωσικός χτίζει παλάτια στον αέρα, ο ψυχωσικός ζει μέσα σε αυτά και ο ψυχίατρος εισπράττει το νοίκι. Θα προσέθετα ότι ο ψυχίατρος κατασκευάζει ένα επάγγελμα και, μεταφορικώς, φυλακές, ο νευρω­σικός αποζητά παρηγοριά σε αυτές και ο ψυχωσικός είναι καταδικασμένος να ζει μέσα σε αυτές.[1]

 

 

Η ψυχιατρική είναι ο υπόνομος στον οποίο οι κοινωνίες αδειάζουν όλα τα άλυτα ηθικά και κοινωνικά τους προβλήματα, από το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Και όπως οι υπόνομοι, οι οποίοι χύνονται σε ποτάμια και ωκεανούς, μολύνουν τα νερά, έτσι και η ψυχιατρική, αδειάζοντας στην ιατρική, μολύνει τη φροντίδα και τη θεραπεία του αρρώστου.[2]

 

 

Η ψυχιατρική ή είναι μια ιατρική ειδικότητα, αφιερωμένη στο να θεραπεύει τους αρρώστους, ή είναι μία τερατώδης παρωδία της ιατρικής που κρύβει κτηνωδίες τις όποιες οι άνθρωποι είναι τα μόνα θηρία που μπορούν να τις διαπράξουν.[3]

 

 

Καθώς η κυρίαρχη κοινωνική ηθική μετατρεπόταν σε κοσμική, εξαφανίστηκε το πρόβλημα της αίρεσης και στη θέση του αναδύθηκε το πρόβλημα της τρέλας που απέκτησε μεγάλη κοινωνική σημασία. Όπως οι ιερείς κατασκεύαζαν στο παρελθόν τους αιρετικούς, έτσι και οι γιατροί ως νέοι φύλακες της κοινωνικά αποδεκτής συμπεριφοράς και ηθικής, άρχισαν να κατασκευάζουν τους τρελούς.[4]

 

 

Η επίθεση της κοινωνίας και του γιατρού-οργάνου της εναντίον του αποκαλούμενου παράφρονα: Αρχίζει να εκδηλώνεται το 17ο αιώνα με τα μπουντρούμια, τις αλυσίδες, τα σωματικά βασανιστήρια και την πείνα.  Συνεχίζεται τον 18ο και το 19ο αιώνα με τα άσυλα για παράφρονες, το μαστίγωμα, την αφαίμαξη και τους ζουρλομανδύες, που ονομάζονται «γιλέκα». Και εντείνεται τον 20ο αιώνα με τα αχανή κρατικά ψυχιατρεία, το ηλεκτροσόκ, τη λοβοτομή (αποκοπή με νυστέρι των συνδέσεων του μετωπιαίου λοβού με τον υπόλοιπο εγκέφαλο) και τους χημικούς ζουρλομανδύες που αποκαλούνται ηρεμιστικά.[5]

 

 

Με τον όρο Θεσμική Ψυχιατρική εννοώ το σύνολο των ψυχιατρικών παρεμβάσεων που επιβάλλονται σε ορισμένα άτομα από άλλους παρά τη θέλησή τους… Χαρακτηριστική λειτουργία της Θεσμικής Ψυχιατρικής είναι ο ακούσιος ψυχιατρικός εγκλεισμός.[6]

 

 

Το σημαντικότερο κοινωνικό χαρακτηριστικό της Θεσμικής Ψυχιατρικής είναι η χρήση της βίας και της απάτης.[7]

 

 

Δεν υπάρχουν και δεν μπορούν να υπάρχουν καταχρήσεις στο πλαίσιο της θεσμικής ψυχιατρικής, ακριβώς επειδή η θεσμική ψυχιατρική αποτελεί μια κατάχρηση αφ’ εαυτής.[8]

 

 

Όπως η Ιερή Εξέταση ήταν η χαρακτηριστική κατάχρηση του Χριστιανισμού, έτσι και η Θεσμική Ψυχιατρική είναι η χαρακτηριστική κατάχρηση της Ιατρικής.[9]

 

 

Η Θεσμική Ψυχιατρική ως μέσο κοινωνικού ελέγχου και τελετουργικής επικύρωσης της κυρίαρχης κοινωνικής ηθικής, φαίνεται πως ανάγεται σε άξιο διάδοχο της Ιερής Εξέτασης.[10]

 

 

Η ψυχιατρική είναι ο θεσμός που επιφορτίστηκε με τη διαχείριση των μελών της κοινωνίας που «δεν θέλουν ή δεν μπορούν να αναλάβουν ένα καθιερωμένο κοινωνικό ρόλο».[11]

 

 

Με την ακριβόλογη έννοια της λέξης, δεν μπορεί να υπάρξει ιερατική, πολιτική ή ψυχιατρική επιστήμη. Το μόνο που μπορεί να υπάρξει είναι η κριτική τους.[12]


Ψυχική «Αρρώστια»

H ιδέα της ψυχικής αρρώστιας είναι εσφαλμένη και παραπλανητική. Οι ηθικές καταδίκες και οι κοινωνικές διευθετήσεις που βασίζονται σε αυτή την ιδέα συνιστούν μια ανήθικη ιδεολογία μισαλλοδοξίας.[13]

 

Η ιδέα της ψυχικής «αρρώστιας» έχει την ίδια λογική και εμπειρική βάση με την ιδέα της μαγείας. Η μαγεία και η ψυχική «αρρώστια» είναι συλλήψεις εξ’ ολοκλήρου ανακριβείς και εγκλωβιστικές, οι οποίες προσαρμόζονται κατά βούληση σε οποιαδήποτε χρήση από τον ιερέα ή τον γιατρό που επιθυμεί να τις χρησιμοποιήσει.[14]

 

Κατά τον Μεσαίωνα, η ευρωπαϊκή κοινωνία κυριαρχούνταν από την Εκκλησία. Σε μια θρησκευτική κοινωνία, η παρέκκλιση γίνεται αντιληπτή με θεολογικούς όρους: Παρεκκλίνων είναι η μάγισσα, το όργανο του Σατανά.

Κατά τον 17ο αιώνα, με την υπονόμευση της δύναμης της Εκκλησίας και της θρησκευτικής θεώρησης του κόσμου, το σύμπλεγμα Ιεροεξεταστής-Μάγισσα εξαφανίζεται και στη θέση του προβάλλει το σύμπλεγμα Φρενολόγος-Φρενοβλαβής.[15]

 

Το τέλος μιας ιδεολογίας είναι η αρχή μιας άλλης: Εκεί που τελειώνει η θρησκευτική αρχίζει η ψυχιατρική αίρεση και εκεί που τελειώνει η δίωξη της μάγισσας αρχίζει η δίωξη του τρελού.[16]

 

Το κυνήγι των μαγισσών διάρκεσε περισσότερο από 4 αιώνες. Το κυνήγι των ψυχικά ασθενών διαρκεί πάνω από 3 αιώνες, και η δημοτικότητα του αυξάνεται συνεχώς.[17]

 

 αρχείο λήψης (1)

Ψυχίατρος

Ο θεσμικός ψυχίατρος είναι ένας γραφειοκράτης υπάλληλος που αμείβεται για τις υπηρεσίες του από ένα ιδιωτικό ή δημόσιο οργανισμό και όχι από το άτομο που είναι ο φαινομενικός του πελάτης.[18]

 

Ο θεσμικός ψυχίατρος επιβάλλεται στον «ασθενή», ο οποίος δεν τον πληρώνει, δεν θέλει να είναι «ασθενής» και δεν είναι ελεύθερος να αρνηθεί την «βοήθεια» του.[19]

 

Ο γιατρός που αποφασίζει να γίνει θεσμικός ψυχίατρος, πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στο να ανεβάσει άλλους στην πυρά (ενεργώντας ως όργανο της εξουσίας και στιγματίζοντας αθώους ανθρώπους ως κακοποιούς) και στο να ανέβει ο ίδιος στην πυρά (ενεργώντας ως σύμμαχος του διωκόμενου ψυχασθενή και διακινδυνεύοντας να στιγματιστεί από τους συναδέλφους του ως παρεκκλίνων και ανεύθυνος γιατρός ή ακόμα και ως ψυχασθενής).[20]

 

O κυνηγός των μαγισσών ήταν ένα υποπροϊόν της σταυροφορίας εναντίον της μαγείας. Και ο ψυχίατρος είναι ένα υποπροϊόν του πολέμου εναντίον της ψυχικής αρρώστιας.[21]

 

Μια βασική ομοιότητα μεταξύ μεθόδων των κυνηγών των μαγισσών και των ψυχιάτρων, αφορά το γεγονός ότι και οι δύο διαπράττουν μια απάνθρωπη απάτη σε βάρος του θύματος, παίζοντας με βάση το «κορώνα κερδίζω, γράμματα χάνεις».[22]

 

Η ανθρώπινη ελευθερία κινδυνεύει από μια διαβολική συμμαχία κρατικής εξουσίας και ψυχιάτρων.[23]

 

Κάθε φορά που οι ψυχίατροι διατυπώνουν ένα καινούργιο κανόνα ψυχικής υγείας δημιουργούν μια νέα κατηγορία ψυχικά αρρώστων, όπως ακριβώς κάθε φορά που οι νομοθέτες θεσπίζουν ένα καινούργιο περιοριστικό νόμο δημιουργούν μια νέα κατηγορία εγκληματιών.[24]

 

Αν οι ψυχίατροι επιθυμούν την προστασία και την προαγωγή της ψυχικής υγείας των «αρρώστων», όπως ισχυρίζονται, το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να ξεκλειδώσουν τις πόρτες των ψυχιατρείων, να καταργήσουν τον εγκλεισμό και να θεραπεύουν μονάχα εκείνους που επιθυμούν να θεραπευτούν, όπως γίνεται και στα γενικά νοσοκομεία. Κι αυτή ακριβώς τη θέση υπερασπίζομαι εδώ και δεκαετίες.[25]

 

Η ζωή ορισμένων ανθρώπων είναι ένα κακόγουστο αστείο, και κάποιοι άλλοι κάνουν κακόγουστα αστεία σε βάρος τους. Οι πρώτοι είναι οι ψυχωσικοί, οι δεύτεροι είναι οι ψυχίατροι.[26]

 

Όταν ο καταπιεστής συνειδητοποιεί πως δεν είναι παρά μια γελοιογραφική απομίμηση του θεού, συχνά ζητάει τη λήθη με την αυτοκτονία. Υποθέτω ότι μια τέτοια τοποθέτηση του ζητήματος έχει κάποια αξία, εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι στις ΗΠΑ, οι ψυχίατροι εμφανίζουν την υψηλότερη συχνότητα αυτοκτονιών μεταξύ όλων των ιατρικών ειδικοτήτων.[27]

 

Η φήμη πολλών επιφανών ψυχίατρων στηρίζεται στην οικονομική και ιδεολογική επιβολή τους επί των συναδέλφων τους και όχι στη θεραπευτική τους ικανότητα. Διάσημοι ψυχίατροι (από τον Bleuler και τον Freud ως τον Alexander, τον Menninger και τον Grinker) μοιάζουν μάλλον με νονούς της μαφίας παρά με εξέχοντες εκπροσώπους του ιατρικού επαγγέλματος: Καθένας τους ελέγχει μια συγκεκριμένη περιοχή, ελέγχει αυτούς που είναι υπό την προστασία του, οι οποίοι τον «προστατεύουν» με οικονομικές και ιδεολογικές συνεισφορές και με ασίγαστη εχθρότητα και ετοιμότητα για πόλεμο εναντίον των άλλων ψυχιατρικών νονών.[28]


Ψυχικά «Ασθενής»

Ψυχικά «ασθενής» είναι κάποιος που δεν θέλει ή δεν μπορεί να αναλάβει ένα καθιερωμένο κοινωνικό ρόλο. Αυτό απαγορεύεται από τον πολιτισμό μας… Γι αυτό τον φυλακίζουν: Πρώτα συμβολικά, κατατάσσοντάς τον στους ψυχοπαθείς. Και μετά πραγματικά, οδηγώντας τον στον ψυχίατρο για να υποβληθεί στη διαδικασία των ψυχιατρικών ανακρίσεων και να τεθεί υπό ψυχιατρική κράτηση.[29]

 

Η εισαγωγή του «ψυχικά ασθενή» στο ψυχιατρείο και η έξοδος του από αυτό, είναι οι ακραίες στιγμές της σύγχρονης ψευτο-επιστημονικής τελετουργίας. Ο «ασθενής» μπαίνει στο ψυχιατρείο ως αιρετικός και βγαίνει ως προσηλυτισμένος, ή δεν βγαίνει ποτέ.[30]

 

 

Από τη στιγμή που ο ασθενής καθίσταται ψυχιατρικός έγκλειστος, είναι ανίκανος να προβάλει αντίσταση στις «θεραπευτικές» μεθόδους του γιατρού του, πολλές από τις οποίες είναι αδύνατο να διακριθούν από τα βασανιστήρια που χρησιμοποιούνταν εκτός του ιατρικού πεδίου.[31]

 

 

▫ Εάν ο κατηγορούμενος για ψυχασθένεια ομολογεί την αρρώστια του, φυλακίζεται στο ψυχιατρείο (συχνά ισοβίως). Εάν την αρνείται, φυλακίζεται σε ψυχιατρείο και υποβάλλεται σε θεραπεία παρά τη θέληση του με όλα τα απαραίτητα μέσα, μέχρι να αποκτήσει «επίγνωση της κατάστασης του».[32]

 

 Ο κατ’ ισχυρισμό (των άλλων) ψυχικά «ασθενής»,  Ματαίως επιμένει ότι δεν είναι άρρωστος: Η αδυναμία του να «αναγνωρίζει» τι είναι, θεωρείται ως σύμπτωμα της αρρώστιας του. Ματαίως, απορρίπτει την θεραπεία και τον εγκλεισμό που του επιβάλουν, ως μορφές βασανισμού και φυλάκισης: Η άρνηση του να υποταγεί στην ψυχιατρική εξουσία, θεωρείται ως ένα ακόμη σύμπτωμα της αρρώστιας του.[33]

 

 

Οι περισσότεροι από αυτούς που διαγνώστηκαν ως σωματικά άρρωστοι, αισθάνονται άρρωστοι και θεωρούν τον εαυτό τους άρρωστο. Ενώ οι περισσότεροι από αυτούς που διαγνώστηκαν ως ψυχικά «άρρωστοι», δεν αισθάνονται άρρωστοι και δεν θεωρούν τον εαυτό τους άρρωστο.[34]

 

 

Οι άνθρωποι, συχνά, αναζητούν ψυχιατρική βοήθεια (από ψυχοθεραπεία μέχρι ψυχιατρικό εγκλεισμό) επειδή αισθάνονται ότι θα προτιμούσαν να είναι πεθαμένοι. Όταν η «θεραπεία» τους ολοκληρωθεί, συχνά, είναι νεκροί, αλλά αυτό δεν τους πειράζει πια.[35]


Επικινδυνότητα

 Η επικινδυνότητα είναι μια ετικέτα που ο κατ’ ισχυρισμό ψυχικά «ασθενής» μοιράζεται με τον εγκληματία και όχι με τον σωματικά άρρωστο.[36]

 

 

Οι θεσμικοί ψυχίατροι υποστηρίζουν ότι οι ψυχικά «ασθενείς» ανήκουν στην κατηγορία των «σχεδόν-εγκληματιών», επειδή «είναι επικίνδυνοι για τον εαυτό τους και τους άλλους». Κι αυτό είναι αρκετό για να δικαιολογήσει την ακούσια φυλάκιση τους και την όποια κακομεταχείριση υφίστανται.[37]

 

Στην εποχή μας, η προσπάθεια συσκότισης των διαφορών μεταξύ τρέλας και επικινδυνότητας, μεταξύ ψυχιατρικού αδικήματος (ψυχική αρρώστια) και επικινδυνότητας (ποινικό αδίκημα) έχει ως αποτέλεσμα την αντικατάσταση του Χάρτη των Δικαιωμάτων από τον Χάρτη της Θεραπείας.[38]

 

Ψυχιατρικό «Δίκαιο»

Σε όλα τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, οι διαδικασίες επιβολής του ποινικού νόμου είναι τυπικά ιεροεξεταστικές. Στα μη-ολοκληρωτικά καθεστώτα, οι διαδικασίες της επιβολής των νόμων σχετικά με την ψυχική υγεία είναι, επίσης, τυπικά ιεροεξεταστικές.[39]

 

 

Ο αστυνομικός και ο δικαστής ελέγχονται από τους ισχύοντες κανόνες Δικαίου, και μπορούν να επιβάλουν τιμωρίες, μόνο εφόσον επιτρέπεται από το νόμο. Ενώ οι νόμοι που διέπουν την ψυχική υγεία δεν υπόκεινται σε τέτοιους περιορισμούς.[40]

 

 

Δικαίωμα στη θεραπεία: Το δικαίωμα θεσμικού ψυχίατρου να βασανίζει το θύμα του, ονομάζοντας αυτό που κάνει «θεραπεία». Το «δικαίωμα του ασθενούς σε θεραπεία» είναι ευφημισμός για το «δικαίωμα του ψυχιάτρου να θεραπεύει», ανεξάρτητα από το εάν αυτό αρέσει ή όχι στον «ασθενή».[41]

Ψυχιατρική Βία

Η ψυχιατρική πρακτική είναι, πάνω από όλα, μια τελετουργική κατήχηση στη θεωρία και την πρακτική της ψυχιατρικής βίας. Οι καταστρεπτικές συνέπειες αυτής της διαδικασίας για τον ασθενή είναι εμφανείς. Αν και λιγότερο φανερές, οι συνέπειες της για το γιατρό είναι συχνά εξίσου τραγικές.[42]

 

 

Η ψυχιατρική βία είναι βία εξουσιοδοτημένη που ενσωματώνεται σε σημαντικούς κοινωνικούς θεσμούς και επικυρώνεται από το νόμο και την παράδοση.[43]

 

 

Το κύριο πρόβλημα στην ψυχιατρική ήταν πάντα και εξακολουθεί να είναι η βία: Η υποθετική επαπειλούμενη βία του τρελού και η πραγματική βία της κοινωνίας και των ψυχιάτρων εναντίον του. Το αποτέλεσμα είναι η απανθρωποποίηση, η καταπίεση και η δίωξη του πολίτη που στιγματίστηκε ως «ψυχικά άρρωστος».[44]


Ψυχιατρικό Λεξικό

Οι γλώσσες της τρέλας και της ψυχιατρικής είναι δύο γλώσσες νεκρές που προσπαθούν να αρνηθούν την πλαστότητά τους: Ο τρελός με την απατηλή ρητορική των «συμπτωμάτων» του και ο ψυχίατρος με την απατηλή ρητορική των «διαγνώσεων» και των «θεραπειών» του.[45]

 

 

Ακούσιος Εγκλεισμός ▫ Εάν ο εγκλεισμός συνεπάγεται την απώλεια της ελευθερίας, τότε γιατί γίνεται δεκτή η νομική υποκρισία ότι δήθεν πρόκειται για μια «αστική διαδικασία»; Σε ποια άλλη αστική διαδικασία, είναι δυνατόν να φυλακίζεται ισόβια, ο διάδικος που χάνει;[46]

 

 

Ακούσιος Εγκλεισμός ▫ Ζούμε σε μια κοινωνία στην όποια περισσότεροι άνθρωποι στερούνται της ελευθερίας τους με ψυχιατρικό παρά με ποινικό εγκλεισμό… Οι αμερικάνοι πολίτες που στερήθηκαν της ελευθερίας τους για λόγους ψυχικών διαταραχών, είναι υπερδιπλάσιοι εκείνων που την στερήθηκαν για ποινικούς λόγους.[47]

 

 

Ηλεκτροσόκ ▫ Η ψυχιατρική ηλεκτροπληξία (ηλεκτροσόκ) αποτελεί στην κυριολεξία έγκλημα σε βάρος του δυστυχισμένου ατόμου που την υφίσταται, κι αυτό όχι μόνο εξαιτίας της οδύνης που δοκιμάζει το θύμα τη στιγμή του σοκ, αλλά κυρίως λόγω της ανήκεστης βλάβης που προκαλεί.[48]

 

 

Επιλόχεια Κατάθλιψη: Τα επίχειρα του μήνα του μέλιτος.[49]

 

 

Μανία – Κατάθλιψη ▫ Ο μανιακός συμπεριφέρεται σαν τα πάντα στον κόσμο να έχουν το μέγιστο ενδιαφέρον και σπουδαιότητα γι’ αυτόν. Ο καταθλιπτικός συμπεριφέρεται σαν τίποτα να μην έχει σημασία. Ο μανιακός προσπαθεί να καλύψει το γεγονός ότι έχει βαρεθεί την ίδια του τη ζωή. Ο καταθλιπτικός, ότι τη σιχαίνεται.[50]

 

 

Σχιζοφρένεια ▫ Εάν ο «ασθενής» παραπονιέται για τη ζωή του με ιατρικές μεταφορικές διατυπώσεις, ο ψυχίατρος λέει ότι υποφέρει από υστερία ή υποχονδρία.  Ενώ, εάν παραπονιέται με θρησκευτικές μεταφορικές διατυπώσεις, ο ψυχίατρος λέει ότι υποφέρει από παράνοια ή σχιζοφρένεια.[51]

 

Σχιζοφρένεια ▫ Εάν εσύ μιλάς με τον Θεό, προσεύχεσαι. Εάν ο Θεός μιλάει σε σένα, έχεις σχιζοφρένεια. Εάν οι νεκροί μιλούν σε σένα, είσαι πνευματιστής. Εάν ο Θεός μιλάει σε σένα, είσαι σχιζοφρενής.[52]

 

 

Ψυχιατρική διάγνωση ▫ Στην καθημερινή ζωή, εάν ο Τζον δεν καταλαβαίνει τί του λέει ο Σμιθ, ο Τζον θεωρείται ηλίθιος. Στην ψυχιατρική, εάν ο Τζον είναι ψυχίατρος και ο Σμιθ είναι ασθενής και εάν ο Τζον δεν καταλαβαίνει τί του λέει ο Σμιθ, τότε ο Σμιθ θεωρείται τρελός.[53]

 

Ψυχιατρική διάγνωση: Ψυχιατρική ληστεία.[54]

 

 

Ψυχιατρικός διαγνωστικός: Στιγματιστής ανθρώπων με επίσημη άδεια.[55]

 

 

Ψυχιατρική θεωρία: Είναι ή μια επιβεβαίωση του προφανούς που εκφράζεται με τεχνική ορολογία, ή η ψευδής γενίκευση μιας προσωπικής συμπεριφοράς που εκφράζεται ως νόμος της ψυχολογίας.[56]

 

 

Ψυχιατρική νοσολογία: Ένα λεξικό δυσφημιστικών όρων, μεταμφιεσμένων σε διαγνώσεις.[57]

 

 

Ψυχιατρικό ιστορικό: Η μετονομασία της σπίλωσης των μισητών και της εξύμνησης των προσφιλών προσώπων σε «προϊόν αμερόληπτης ψυχιατρικο-ιστορικής εξέτασης».[58]

 

 

Ψυχοθεραπεία: Η μετονομασία της ψυχιατρικής αμηχανίας για τα προβλήματα της ζωής σε «θεραπεία».

 

 

Ψυχοπαθολογία: Η μετονομασία των προβλημάτων της ζωής σε «ασθένειες».

 

 

Ψυχοσωματική ιατρική: Η «φιλοσοφία» σύμφωνα με την οποία οι σωματικές ασθένειες είναι ψυχικές και οι ψυχικές ασθένειες σωματικές. Αυτές οι ανοησίες εξυπηρετούν τον διπλό στόχο του επαγγελματισμού: Από τη μια, να εξυψώνουν τον ειδικό με τον ισχυρισμό ότι τα πάντα είναι κάτι άλλο από αυτό που φαίνεται ότι είναι. Και από την άλλη, να υποτιμούν τον ανίδεο, προκαλώντας σύγχυση στην κοινή λογική.[59]

 

 

Ψυχιατρική «λογική»:  Εάν ένας άνθρωπος «υπερβεί τα όρια του νόμου», θα τον συλλάβει η αστυνομία. Εάν «υπερβεί τα όρια της πραγματικότητας», θα τον συλλάβουν οι ψυχίατροι.[60]

 

 

Ψυχιατρική «λογική»: Εάν κάποιος κόψει το πέος του με σκοπό να απαλλαγεί από τις ένοχες, την ντροπή και το άγχος του, αυτό ονομάζεται «αυτοευνουχισμός» και θεωρείται πως είναι ασθένεια. Εάν κάποιος του καταστρέψει το μυαλό με ηλεκτρισμό ή με εγχείρηση, με σκοπό να τον απαλλάξει από τις ενοχές, την ντροπή και το άγχος του, αυτό ονομάζεται «ηλεκτροσόκ» και «λοβοτομή», και θεωρούνται θεραπείες.[61]


ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

 

Σίγκμουντ Φρόιντ

Ο Freud μετέτρεψε τον λόγο σε δειγματοληπτικό υλικό «προς ανάλυση», μέσω της ψευδούς τεχνικής του ελεύθερου συνειρμού.

Μετέτρεψε τα όνειρα σε κοπριά –σε περιττώματα του ψυχοδιανοητικού οργάνου– μέσα στα οποία ο αναλυτής, ως τεχνικός εργαστηρίου, αναζητά το παθολογικό περιεχόμενο του ασυνειδήτου του ασθενούς. Και τέλος,

Μετέτρεψε μυθικούς ήρωες, όπως ο Οιδίποδας, σε «συμπλέγματα», για να χρησιμοποιούνται στο εξής ως χαρακτηριστικά ονόματα των έμφυτων και ανίατων ψυχικών νοσημάτων του ανθρώπινου γένους. Εν συντομία,

Ιατρικοποίησε και, επομένως, απανθρωποποίησε, τη γλώσσα, την ιστορία και ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη.[62]

 

 

Ο Freud χαρακτήρισε σωστά την ψυχανάλυση, άλλα την ταξινόμησε σε λάθος κατηγορία: Την περιέγραψε ως ένα είδος συμβολαίου και συζήτησης, αλλά την κατέταξε ως ένα είδος θεραπείας.[63]

 

 

Ο Freud υποστήριζε ακούραστα δύο αντιφατικούς ισχυρισμούς:

Ο ένας, ότι για να εξασκήσει κανείς την ψυχανάλυση δεν χρειάζεται να είναι γιατρός ή ψυχίατρος. Ο άλλος, ότι οι νευρώσεις (και οι διαστροφές, ψυχώσεις, κλπ.) είναι ασθένειες. Νομίζω ότι ο λόγος ήταν απλός.

Από τη μία, ήθελε να αποκτήσει το γόητρο και την προστασία της ιατρικής για το θρησκευτικό κίνημα το οποίο δημιουργούσε και το οποίο ήθελε να κυβερνά, από το γραφείο του στην οδό Berggasse όσο ζούσε και από τον τάφο όταν πέθανε. Από την άλλη, ήξερε (και αντιλαμβανόταν ότι και οι άλλοι το ήξεραν) ότι η συζήτηση δεν είναι μορφή ιατρικής θεραπευτικής αγωγής.[64]

 

Ο Freud ήταν ένας παθιασμένος άνθρωπος. Αλλά, αντί να χρησιμοποιεί το πάθος του για να συμπάσχει με τον ασθενή, το χρησιμοποιούσε για την υπεράσπιση τού δικού του «σκοπού» και της θρησκείας του, της ψυχανάλυσης.[65]

 

Ο Freud ήταν περισσότερο ειδήμων στο να χρησιμοποιεί την ψυχανάλυση για να εξουδετερώνει τους αντιπάλους του παρά για να βοηθά τους ασθενείς του.[66]


Ψυχανάλυση

Η ψυχανάλυση είναι το σήμα κατατεθέν ενός συγκεκριμένου είδους διαλογικής συζήτησης, όπως η Coca-Cola είναι σήμα κατατεθέν ενός ορισμένου ποτού… Η «ψυχανάλυση» είναι, επίσης, το όνομα μιας συλλογής εικασιών αναφορικά με τη ζωή και τις ανθρώπινες σχέσεις, το όποιο έχει λανσαριστεί από τον δημιουργό αυτού του εμπορικού ονόματος.[67]

Ο όρος «ψυχανάλυση» είναι από μόνος του μια μεταφορά που φιλολογικοποιήθηκε με στρατηγικό τρόπο, επινοήθηκε και αναπτύχθηκε με τρόπο ώστε η «ψυχή» να μοιάζει με το αίμα ή τα ουρά και σαν να μπορούσε να αναλυθεί όπως αυτά…[68]

Η  ψυχανάλυση λειτουργεί ως θρησκεία μεταμφιεσμένη σε επιστήμη και μέθοδο θεραπείας. Όπως ο Αβραάμ έλαβε τους Νόμους του Θεού από τον Ιεχωβά, με τον οποίο ισχυριζόταν ότι έχει ιδιαίτερες σχέσεις, έτσι και ο Freud έλαβε τους Νόμους της Ψυχολογίας από το Ασυνείδητο,  με το οποίο ισχυριζόταν ότι έχει ιδιαίτερες σχέσεις.[69]

Η ψυχανάλυση είναι μια καινούρια εκδοχή του Ιουδαϊσμού. Ο ορθόδοξος Εβραίος πιστεύει ότι οι Εβραίοι είναι ο Περιούσιος Λαός, ανώτερος όλων των άλλων. Ο ορθόδοξος ψυχαναλυτής και ο ψυχαναλυόμενος πιστεύουν ότι οι αναλυτές και όσοι έχουν ψυχαναλυθεί είναι οι Υγιείς Άνθρωποι, ανώτεροι όλων των άλλων.[70]


Ψυχαναλυτικό Λεξικό

 

Αμφισβητίας: Αυτός που αρνείται τη θεϊκότητά του Freud. Το αντίθετο του ορθόδοξου.[71]

 

 

Αντίσταση: Η απροθυμία του ασθενούς να συνεχίσει να πληρώνει τον αναλυτή του, για υπηρεσίες οι όποιες δεν έχουν αξία γι’αυτόν.[72]

 

 

Αντίσταση: Ο όρος που χρησιμοποιεί ο ψυχαναλυτής για να δείξει την αποδοκιμασία του στον ασθενή ο οποίος μιλά γι’ αυτά που ο ίδιος θέλει να μιλήσει και όχι γι’ αυτά που θέλει ο αναλυτής.[73]

 

 

Ασυνείδητο: Η «περιοχή» της ψυχαναλυτικής Μαφίας.[74]

 

 

Διεργασία: Στην ψυχαναλυτική γλώσσα, «διεργασία» είναι η επανεξέταση και αναβίωση των οδυνηρών εμπειριών και αναμνήσεων του παρελθόντος, με σκοπό να απαλειφθούν οι εναπομένουσες επιδράσεις τους. Ένας από τους βασικούς κινδύνους της ψυχανάλυσης (και άλλων μορφών εντατικής ψυχοθεραπείας) έγκειται στο ότι η «διεργασία» μπορεί να γίνει «επανεργασία». Δηλαδή, αντί ο ασθενής να απαλλαγεί από τις οδυνηρές αναμνήσεις, του γίνεται εμμονή το αναμάσημά τους και η επαναδημιουργία τους στην τωρινή του ζωή.[75]

 

 

Ελεύθερος συνειρμός: Όρος που χρησιμοποιεί ο ψυχαναλυτής για να δείξει την επιδοκιμασία του στον αναλυόμενο ο οποίος μιλάει γι’ αυτά που θέλει ο αναλυτής. Το αντίθετο της αντίστασης.[76]

 

 

Ελεύθερος συνειρμός. Η εξομολόγηση είναι σε σχέση με τον ελεύθερο συνειρμό ό,τι είναι η άφεση αμαρτιών σε σχέση με την ερμηνεία, ο αγιασμός σε σχέση με τον καπνό, το προπατορικό αμάρτημα σε σχέση με το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, η ψυχή σε σχέση με την ψυχοδιανοητική μας κατάσταση, ο παπάς σε σχέση με τον ψυχαναλυτή, το Βατικανό σε σχέση με την Ψυχαναλυτική Εταιρεία της Βιέννης, και ο Ιησούς σε σχέση με τον Freud.[77]

 

 

Ερμηνεία. Ο αναλυτής, όταν ερμηνεύει τον Leonardo da Vinci, υποστηρίζει ότι «στην πραγματικότητα» δεν ζωγράφιζε πίνακες αλλά πασάλειβε κόπρανα. Όμως, όταν ερμηνεύει τον Oscar Wilde, δεν υποστηρίζει ότι «στην πραγματικότητα» ήταν ετεροφυλόφιλος.[78]

 

 

Θεωρία της λίμπιντο: Η λιτανεία της Φροϋδικής λειτουργίας.[79]

 

 

Μεταβίβαση. Η έννοια της μεταβίβασης αναφέρεται, εν μέρει, σε μια ορισμένη αντίληψη για τη σχέση αναλυτή και αναλυόμενου, η οποία προστατεύει τον ένα ή και τους δυο, από το δέλεαρ του σεξουαλικού πειρασμού. Τυπικά, αυτός είναι ο τρόπος με τον όποιο η μεταβίβαση λειτουργεί ως άμυνα,[80]

 

 

Ναρκισσιστής: Ψυχαναλυτικός όρος για το άτομο που αγαπά τον εαυτό του περισσότερο από ό,τι τον αναλυτή του. Θεωρείται ως εκδήλωση μιας σοβαρής ψυχικής αρρώστιας, που η επιτυχής θεραπεία της εξαρτάται από το αν ο ασθενής θα μάθει να αγαπά τον ψυχαναλυτή του περισσότερο από όσο αγαπά τον εαυτό του.[81]

 

 

Νεύρωση. Ο Freud είχε πει ότι η θρησκεία είναι νεύρωση. Θα ήταν ακριβέστερο να πούμε ότι η νεύρωση είναι θρησκεία.[82]

 

 

Ορθόδοξος: Αυτός που αναγνωρίζει τη θεϊκότητα του Freud. Έχοντας διακριθεί στη μάχη εναντίον των αμφισβητιών, είναι υποψήφιος για μια θέση επισκόπου σε ένα από τα εκπαιδευτικά ψυχαναλυτικά ινστιτούτα.[83]

 

Υστερία: Ο Freud αναγνώρισε ότι η ψυχαναλυτική περιγραφή της υστερίας δεν είναι παρά μια σημασιολογική διασκευή της δαιμονολογικής περιγραφής της. «Όλη η αρχική θεωρία μου για την υστερία ήταν πασίγνωστη και δημοσιεύτηκε εκατοντάδες φορές, πριν από μερικούς αιώνες; θυμάσαι πως πάντα έλεγα ότι η μεσαιωνική θεωρία της δαιμονοκατοχής που υποστηρίζονταν από τα εκκλησιαστικά δικαστήρια, ήταν ταυτόσημη με την δική μας θεωρία που αφορούσε το ξένο σώμα και την διάσπαση της συνείδησης;»[84]

 

Υστερικός: Ο Freud υποστήριζε ότι ο υστερικός «υποφέρει από αναμνήσεις». Αυτό δεν είναι αλήθεια. Ο υστερικός υποφέρει από την ανικανότητα ή την άρνηση του (με λίγα λόγια, την αποτυχία του), να αντιμετωπίσει τις αναμνήσεις του. Πώς αλλιώς θα μπορούσε να τον βοηθήσει ο ψυχαναλυτής;[85]

 

 

Ψυχαναλυτική Θεωρία: το τραγούδι των Φροϋδικών βαρκάρηδων.[86]

 

 

Ψυχοθεραπεία: Η μετονομασία της ψυχιατρικής αμηχανίας για τα προβλήματα της ζωής σε «θεραπεία».

 

 

Ψυχαναλυτής: Ο άνθρωπος που δεν έχει χιούμορ γίνεται κακός ασθενής. Ο θεραπευτής που δεν έχει χιούμορ γίνεται απαίσιος αναλυτής.[87]

 

 

Ψυχαναλυτής: Φυλαχτείτε από τον ψυχαναλυτή που αναλύει τα αστεία αντί να γελά με αυτά.[88]

 

 

Ψυχαναλυτής: Ο σατιριστής γελοιοποιεί την τρέλα, άλλα τη σέβεται, γελάει για να μην κλάψει. Ο ψυχαναλυτής κάνει διάγνωση της τρέλας και την υποβιβάζει – κλαίει για να μη γελάσει. Εν ολίγοις, ο σατιριστής «απεχθάνεται» αυτούς που σατιρίζει, άλλα τους αντιμετωπίζει ως ίσους, ενώ ο ψυχαναλυτής «αγαπάει» αυτούς που αναλύει, άλλα τους αντιμετωπίζει ως κατώτερους.[89]

 

Ψυχαναλυτικές συναντήσεις: Οι θρησκευτικές τελετές εξιλέωσης (Γιόμ Κιπούρ)[90] των κοσμικών πιστών της «επιστήμης». Αντί να κάνουν προσφορές στο Θεό στα Εβραϊκά απαριθμώντας τις αμαρτίες τους, κάνουν προσφορές ο ένας στον άλλο στη διάλεκτο της ψυχανάλυσης, απαριθμώντας τους παραλογισμούς των γονιών τους.[91]

 

 

Ψυχαναλυτικό Τελετουργικό: Ο ιερέας βάζει τον μετανοούντα να γονατίσει. Ο ψυχαναλυτής βάζει τον ασθενή να ξαπλώσει. Και στις δυο περιπτώσεις, η φυσική διάταξη της συνάντησης συμβολίζει το κυρίαρχο θέμα της συναλλαγής μεταξύ αυτών που συμμετέχουν: Ο ιερέας θέλει να κάνει τον μετανοούντα να νιώσει ταπεινωμένος, ο ψυχαναλυτής θέλει να κάνει τον ασθενή να νιώσει ανίσχυρος.[92]

 

 

Ψυχαναλυτικό Ινστιτούτο: Μια σχολή όπου το διδακτικό προσωπικό αποτελείται από γέρους ή μεσήλικες, άντρες και γυναίκες, οι οποίοι ονομάζονται ψυχαναλυτές. Αυτοί συστηματικά εξευτελίζουν και βρεφοποιούν τους μαθητές, οι οποίοι είναι ψυχίατροι σχεδόν μεσήλικες. Οι μαθητές υπομένουν πρόθυμα αυτή την τελετή εξευτελισμού με την προσδοκία (που, συχνά, δεν εκπληρώνεται) ότι, όταν θα τους έχουν στερήσει τελείως κάθε προσωπική κρίση και την ικανότητα για τέτοια κρίση, θα μπορούν να επιβάλλουν μια παρόμοια μεταχείριση σε άλλους, να την ονομάζουν ψυχανάλυση και να πληρώνονται ακριβά γι’ αυτή.[93]

 

 

ΔΙΑΦΟΡΑ

Γιατρός

Μέσω της υπαλληλικής σχέσης, ο σύγχρονος γιατρός χάνει την ταυτότητα του ως σεμνός και ανεξάρτητος θεραπευτής που αμφισβητεί το δόγμα της κατεστημένης κοινωνικής εξουσίας και μετατρέπεται σε δουλοπρεπή υπηρέτη του κράτους.  Έτσι, μέσα από μια πορεία 4 περίπου αιώνων, ο γιατρός αποποιείται την Ιπποκράτεια εντολή να είναι υπηρέτης του πάσχοντος ατόμου και αναλαμβάνει το ρόλο του πολιτικού υπηρέτη που προστατεύει την υγεία της γραφειοκρατικής εξουσίας.[94]

 

Ιατρική

Εάν εκτιμούμε την ιατρική θεραπεία και δεν θέλουμε να τη μπερδεύουμε με την ιατρική καταπίεση, τότε πρέπει να αφήσουμε κάθε άνθρωπο ελεύθερο να ανακαλύψει την ιατρική του σωτηρία και να υψώσουμε ένα αδιαπέραστο τείχος ανάμεσα στην Ιατρική και το Κράτος.[95]

 

Εξουσία

Οι γιατροί, όπως και οι πολιτικοί ηγέτες, κατέχουν ένα μέτρο πραγματικής κοινωνικής εξουσίας. Η εξουσία είναι εξουσία. Δεν έχει σημασία ποιός την ασκεί: Ο Πάπας, ο πρίγκιπας, ο πολιτικός ή ο γιατρός. Καθένας τους μπορεί να καταπιέζει, να διώκει και να σκοτώνει εκείνους που υπόκεινται στην εξουσία του.[96]

 

 

Η εξέγερση ενάντια στην εξουσία ήταν και παραμένει το αληθινό αμάρτημα, το κλασσικό έγκλημα της ατομικής προσωπικότητας.[97]

 

Σε κάθε εξουσιαστικό κοινωνικό σχηματισμό, ο καθένας πρέπει να είναι κάτι. Μόνο ένα πράγμα δεν επιτρέπεται να είναι: Αταξινόμητος.[98]

 

Καταπίεση

Οι άνθρωποι καταπιέζονται με δύο θεμελιώδεις τρόπους: σωματικά και συμβολικά. Σωματικά, με τη φυλακή, τα ψυχιατρεία, κλπ. Και συμβολικά, με τα επαγγέλματα, τους κοινωνικούς ρόλους, κλπ. Ο συμβολικός κοινωνικός καταναγκασμός είναι ο πιο συνηθισμένος στην καθημερινή πορεία των κοινωνικών πραγμάτων. Όταν ο συμβολικός κοινωνικός καταναγκασμός αποτυγχάνει ή αποδεικνύεται ανεπαρκής, καλείται σε βοήθεια ο σωματικός κοινωνικός καταναγκασμός.[99]

 

Ομοφυλοφιλία

Η ομοφυλοφιλική συμπεριφορά, όπως η ετεροφυλοφιλική και η αυτο-ερωτική, συναντιέται στους ανώτερους πιθήκους και τους ανθρώπους που βιώνουν την ύπαρξή τους σε ένα ευρύ φάσμα πολιτιστικών συνθηκών.[100]

 

Η ψυχιατρική άποψη για την ομοφυλοφιλία δεν αποτελεί επιστημονική πρόταση αλλά ιατρική προκατάληψη.[101]

 

Η ψυχιατρική άποψη για την ομοφυλοφιλία δεν είναι τίποτε άλλο από ένα προσεκτική μεταμφίεση της θρησκευτικής άποψης για την ομοφυλοφιλία, η οποία εκτοπίστηκε. Και οι προσπάθειες για την ιατρική «θεραπεία» αυτής της συμπεριφοράς, δεν είναι παρά προσεκτικά μεταμφιεσμένες μέθοδοι για την καταστολή της.[102]

 

KARL KRAUS  (1874-1936)

Αφορισμοί για την ψυχανάλυση και την ψυχιατρική

 

Βιογραφικά στοιχεία

Καρλ Κράους (Karl Kraus), 18741936. Αυστριακός συγγραφέας, από τους σημαντικότερους στη γερμανόφωνη λογοτεχνία που αναδύθηκε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα (Γκεόρκ, Ρίλκε, Μαν, Χοφμανσταλ, κ.α.). Σατιριστής, δοκιμιογράφος, δραματουργός και ποιητής. Έγραψε σάτιρες, θεατρικά έργα, κριτικές, δοκίμια, αφορισμούς και ποιήματα (λυρικά και σατιρικά).

Ήταν έξοχος τεχνίτης των αφορισμών και θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς γερμανόφωνους σατιριστές του 20ου αιώνα. Είναι ιδιαίτερα γνωστός για την πνευματώδη κριτική του στον τύπο, τη Γερμανική κουλτούρα, την Αυστριακή πολιτική, την ψυχιατρική, την ψυχολογία και την ψυχανάλυση.

1874: Γεννήθηκε στο Gitschin της Βοημίας, το σημερινό Jicin της Τσεχίας. Ήταν γόνος πλούσιας εβραϊκής οικογένειας.

1877: Η οικογένειά του μετακομίζει στη Βιέννη.

1892: Γράφεται στη νομική σχολή του Πανεπιστημίου της Βιέννης και αρχίζει να δημοσιεύει κείμενά του στο περιοδικό Wiener Literaturzeitung.

1894: Αλλάζει αντικείμενο σπουδών. Προσανατολίζεται στη φιλοσοφία και τη Γερμανική φιλολογία.

1896: Εγκαταλείπει το πανεπιστήμιο χωρίς να πάρει πτυχίο.

1896: Αρχίζει να δουλεύει ως ηθοποιός, διευθυντής σκηνής και ερμηνευτής, σε συνεργασία με την ομάδα Jung Wien (Young Vienna).

1897: Δημοσιεύει τη δηκτική σάτιρα Κατεδαφισμένη Λογοτεχνία (Die demolierte Literatu). Αναλαμβάνει ανταποκριτής στη Βιέννη της εφημερίδας Breslauer Zeitung.

1898: Ως ασυμβίβαστος υπέρμαχος της αφομοίωσης των Εβραίων, έρχεται σε σύγκρουση με τον σιωνιστή Theodor Herzl, με την πολεμική του Ένα Στέμμα για τη Σιών (1898).

1899: Αποκηρύττει τον Ιουδαϊσμό.

1899: Κυκλοφορεί το περιοδικό Ο Πυρσός (Die Fackel), το οποίο συνέχισε να εκδίδει, να διευθύνει και να γράφει μέχρι το θάνατό του (1936).

1911: Ασπάζεται τον καθολικισμό (και τον εγκαταλείπει το 1923).

1913: Συνδέεται με την βαρόνη Sidonie Nadherny von Borutin (1885-1950). Η σχέση τους συνεχίζεται μέχρι το θάνατό του. Δεν παντρεύτηκε ποτέ.

1936: Πεθαίνει στη Βιέννη.

 

Το Έργο του

• Η πλήρης γερμανική έκδοση των έργων του καλύπτει 14 τόμους (K. Kraus: Werke, Επιμ. H. Fischer, 14 τόμοι, Munich, Kosel Verlag, 1952-1963).

• Η πλήρης έκδοση του περιοδικού Die Fackel (Ο Πυρσός) που εξέδιδε μόνος του επί 37 χρόνια (1899-1936), καταλαμβάνει 37 τόμους.

• Έργο της ζωής του ήταν το περιοδικό Die Fackel (Ο Πυρσός), στο οποίο δημοσιεύτηκε, σχεδόν αποκλειστικά, το έργο του Kraus. Μέσα σε 37 χρόνια, (1899-1936), βγήκαν συνολικά 922 τεύχη, τα περιλαμβάνουν 22.500 σελίδες, με 6.000.000 λέξεις. Η Αυστριακή Ακαδημία Επιστημών καταχώρησε όλο αυτό το τεράστιο έργο στο Διαδίκτυο (http://corpus1.aac.ac.at/fackel).

• Από τις σελίδες του Die Fackel, ο Kraus ασκούσε κριτική στην υποκρισία, την ψυχανάλυση, τη διαφθορά της αυτοκρατορίας των Αψβούργων, τον εθνικισμό του παν-γερμανικού κινήματος, τις οικονομικές πολιτικές της ελεύθερης αγοράς και άλλα. Στόχος του ήταν η διαφθορά, οι δημοσιογράφοι και η αχρεία συμπεριφορά. Ο Kraus διασφάλισε την πλήρη ανεξαρτησία του περιοδικού, χρηματοδοτώντας το ο ίδιος.

• Παράλληλα με τη συγγραφική του δραστηριότητα, ο Kraus οργάνωσε πολυάριθμες δημόσιες εκδηλώσεις που είχαν με μεγάλη απήχηση: Μεταξύ 1892 και 1936, έδωσε περίπου 700 παραστάσεις με αναγνώσεις από έργα μεγάλων συγγραφέων και εκτέλεσε οπερέτες του Offenbach, στις οποίες ο ίδιος τραγουδούσε όλους τους ρόλους με συνοδεία πιάνου.

• Κορυφαίο αριστούργημα του Kraus θεωρείται το Οι Τελευταίες Ημέρες της Ανθρωπότητας (Die letzten Tage der Menschheit), ένα τεράστιο σατιρικό θεατρικό έργο για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, το οποίο συνδυάζει διαλόγους και επίκαιρα ντοκουμέντα, με μια αποκαλυπτική φαντασία.

• Τελευταίο έργο του Kraus ήταν Η Τρίτη Βαλπούργεια Νύχτα (Die Dritte Walpurgisnacht), μια αντιναζιστική πολεμική, την οποία απέφυγε να εκδώσει όσο ζούσε, εξαιτίας του φόβου για τις αντιδράσεις των Ναζί, που είχαν ήδη καταλάβει την εξουσία στη Γερμανία το 1933. Εκτεταμένα αποσπάσματά της δημοσιεύτηκαν στην απολογία του για τη σιωπή του κατά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, με τίτλο Γιατί δεν Εκδίδεται το Fackel (Warum die Fackel nicht erscheint), μια έκδοση του περιοδικού του με 315 σελίδες.


 Εργογραφία

Πλήρης γερμανική έκδοση των έργων του: 14 τόμοι.

Πλήρης έκδοση του περιοδικού Die Fackel (Ο Πυρσός): 37 τόμοι.

Κυριότερα έργα του:

1898: Ένα στέμμα για τη Σιών

1899: Η κατεδαφισμένη λογοτεχνία

1908: Ηθική και Εγκληματικότητα

1909: Ρήσεις και Αντιρρήσεις

1910: Ο Χάινε και οι συνέπειες

1910: Το Σινικό Τείχος

1912: Για τον εαυτό μου και τον Κόσμο

1913: Ο Νεστρόι και οι Μεταγενέστεροι

1916: Έμμετροι Λόγοι Ι

1917: Έμμετροι Λόγοι II

1918: Έμμετροι Λόγοι III

1918: Νύχτες

1919: Παγκόσμιο Δικαστήριο, 2 τόμοι.

1919: Έμμετροι Λόγοι IV

1919: Μπαλάντα του Παπαγάλου

1919: Πέτερ Άλτενμπεργκ

1920: Έμμετροι Λόγοι V

1920: Επιλογή Ποιημάτων

1921: Λογοτεχνία ή Θα δούμε τι θα γίνει

1922: Έμμετροι Λόγοι VI

1922: Η συντέλεια του κόσμου δια της μαύρης μαγείας

1922: Οι Τελευταίες Ημέρες της Ανθρωπότητας,

1923: Έμμετροι Λόγοι VII

1923: Νεφελοκοκκυγία

1923: Ονειροπόλημα

1924: Θέατρο ονείρου

1925: Έμμετροι Λόγοι VIII

1927: Επιγράμματα

1928: Οι ακατανίκητοι

1929: Λογοτεχνία και Ψεύδος

1930: Έμμετροι Λόγοι IX

1931: Επίκαιρες Στροφές

1933: Άντολφ Λόος, Επιτάφιος

1933: Σονέτα του Σαίξπηρ

1935: Η Γλώσσα (εκδόθηκε το 1937)

1935: Η Τρίτη Βαλπούργεια Νύχτα (εκδόθηκε το 1952)

 

Εκδόθηκαν στη Ελληνική

Karl Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις (Αθήνα, Οπερα, 1992)

 


Αφορισμοί του Karl Kraus

Δεν έκανα τίποτα παραπάνω από το να δείξω ότι υπάρχει μια διάκριση ανάμεσα σε μια λήκυθο και σε ένα δοχείο νυκτός. Αυτή η διάκριση είναι που παρέχει στην κουλτούρα χώρο για να αναπτυχθεί.

Όσοι αδυνατούν να κάνουν αυτή τη διάκριση, χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: Σε εκείνους που χρησιμοποιούν τη λήκυθο ως δοχείο νυκτός και σε εκείνους που χρησιμοποιούν το δοχείο νυκτός ως λήκυθο.

Karl Kraus

Ψυχανάλυση

Η ψυχανάλυση είναι μια πράξη εκδίκησης, διαμέσου της οποίας η κατωτερότητα του αναλυτή μεταμορφώνεται σε ανωτερότητα. Ο αναλυόμενος τείνει να θεωρεί τον εαυτό του κατώτερο από τον γιατρό. Γι’ αυτό το λόγο σήμερα, οποιοσδήποτε ηλίθιος θέλει να θεραπεύει κάθε ιδιοφυΐα.[103]

Ψυχανάλυση είναι η αρρώστια των χειραφετημένων Εβραίων.[104]

\

Ψυχανάλυση είναι η ψυχοπάθεια εκείνη που νομίζει ότι θεραπεύει.[105]

Πριν από τον Freud, οι γιατροί προειδοποιούσαν ότι η θεραπεία θα μπορούσε ίσως να αποβεί χειρότερη από την αρρώστια. Σήμερα, θα πρέπει να προειδοποιούν ότι υπάρχει μια θεραπεία που είναι αρρώστια, και ονομάζεται ψυχανάλυση.[106]

Σκουπίζεις έξω από το κατώφλι της συνείδησης του άλλου, μόνο όταν το δικό σου σπίτι είναι βρόμικο.[107]

Μας προειδοποιούν ότι η ψυχανάλυση έχει καταστεί απειλή. Ανοησίες. Ήταν απειλή από τη στιγμή της γέννησής της.[108]

Η ψυχανάλυση είναι μια μέθοδος που μετατρέπει έναν ανίδεο σε «ειδικό», και όχι έναν ασθενή σε υγιή.[109]

Η ψυχολογία (ψυχανάλυση) είναι η ισχυρότερη θρησκεία: μετατρέπει την αμφιβολία σε μακαριότητα. Και, καθώς η αδυναμία εκτρέφει την υπεροψία και όχι την ταπεινοφροσύνη, αυτό το νέο δόγμα απολαμβάνει μεγάλη εγκόσμια επιτυχία και κυριαρχεί πάνω σε όλες τις άλλες δοξασίες και θρησκείες.[110]

 

 

Ψυχαναλυτές

Ο θεός έκανε τον άνθρωπο από τη λάσπη. Ο ψυχαναλυτής τον ξαναγυρίζει στη λάσπη.[111]

 

Ψυχανάλυση είναι το επάγγελμα των άσεμνων και λάγνων ψυχαναλυτών που εξηγούν τα πάντα στον κόσμο, εκτός από το τί κάνουν οι ίδιοι για να καταπιέσουν τη σεξουαλικότητα.[112]

 

Εάν η ανθρωπότητα, με όλα τα μειονεκτήματά της, είναι ένας οργανισμός, τότε οι ψυχαναλυτές είναι τα περιττώματα της. Η ψυχανάλυση είναι ένα επάγγελμα, στον τίτλο του οποίου οι λέξεις «ψυχή» (psyche) και «πρωκτός» (anus) είναι ενωμένες.

 

Ψυχολόγοι (ψυχαναλυτές): Αποκαλύπτουν το επουσιώδες, καταχρώνται το σημαντικό.[113]

 

Πολλοί άνθρωποι είναι άρρωστοι. Αλλά μόνο οι ψυχαναλυτές θεωρούν πως αυτό είναι κάτι για το οποίο πρέπει κανείς να είναι περήφανος.[114]

Οι ψυχαναλυτές βάζουν χέρι στα όνειρά μας σα να πρόκειται για τις τσέπες μας.[115]

Ο κίνδυνος που εγκυμονεί η ψυχανάλυση έγκειται στο ότι διάφοροι άνθρωποι που δεν έχουν ένα ικανοποιητικό επάγγελμα και μια ύπαρξη με νόημα, καθώς και διάφοροι μισο-θεραπευμένοι νευρωτικοί, ξαφνικά ανακαλύπτουν ένα υψηλό λειτούργημα στη ζωή και αποφασίζουν να γίνουν ψυχαναλυτές: Συνειδητοποιούν ότι η αποστολή τους είναι να κάνουν την ανθρωπότητα ευτυχισμένη μέσω της ψυχανάλυσης.

Ψυχαναλυόμενοι

 

Παιδόμορφες προσωπικότητες, που ξέχασαν να προσεύχονται αλλά έμαθαν να ανακρίνονται εντατικά από ψυχαναλυτές, στο τέλος, μαθαίνουν να προσεύχονται και πάλι: Απάλλαξέ μας από την ανάλυση.[116]

Ψυχαναλυτής προς αναλυόμενο: Αποχαιρετιστήρια παρατήρηση του αναλυτή στο τέλος μιας μακροχρόνιας ψυχαναλυτικής θεραπείας: «Δεν μπορείς να θεραπευτείς γιατί είσαι άρρωστος».[117]

Ψυχαναλυτής προς αναλυόμενο: «Η επιτυχία της δουλειάς μας για την κατανίκηση του μαζοχισμού σου, είναι φανερή. Πιστεύω ότι το τωρινό πρόβλημα σου θα έπρεπε να αποδοθεί στην άμβλυνση των αντιστάσεών σου και θα ξαναρχίσουμε την αναλυτική εργασία». Πάντα ήξερα τί ήταν η ψυχανάλυση, τουλάχιστον στην εφαρμοσμένη πρακτική: Ένας εβραϊκός κομπογιαννιτισμός για την ψυχή. Τώρα ξέρω και ποια είναι η αξία της.[118]


Ψυχαναλυτική Γλώσσα

 

Ασυνείδητο: Οι Εβραίοι ελέγχουν τον τύπο και την αγορά. Τώρα, ελέγχουν και το ασυνείδητο.[119]

Ασυνείδητο:  Το ασυνείδητό μου γνωρίζει περισσότερα για τη συνείδηση των ψυχολόγων από όσα γνωρίζει η συνείδηση των ψυχολόγων για το ασυνείδητό μου.[120]

Ασυνείδητο: Η ερμηνεία του ασυνείδητου είναι μια ωραία άσκηση για το ενσυνείδητο. Όμως, σε αυτή την άσκηση, το ασυνείδητο καταφέρνει πάντα να μπερδεύει το ενσυνείδητο.[121]

Αντίσταση: Γιατί δεν μπορεί ο ασθενής να κατευθύνει τις παρορμητικές του ενέργειες κατά του αναλυτή, αφού ο αναλυτής στρέφει τις συνειδητές του ενέργειες κατά του ασθενή;

Υστερία: Ο αισθησιασμός δεν θυμάται τίποτε από όσα έκανε. Η υστερία θυμάται όλα όσα δεν έκανε.[122]

Υστερία: Το γάλα της μητρότητας που πήγε χαμένο.[123]

Υστερία: Στα χρόνια του Μεσαίωνα η ανθρωπότητα είχε καταντήσει υστερική, επειδή δεν είχε απωθήσει σωστά τις σεξουαλικές εμπειρίες της ελληνικής εφηβείας της.[124]

Φετιχιστής: Η τραγικότερη μοίρα στον κόσμο θα πρέπει να είναι αυτή του φετιχιστή που αγωνίζεται να πάρει μόνο το παπούτσι μιας γυναίκας, αλλά παίρνει ολόκληρη τη γυναίκα.[125]

Ψυχοπαθολογία: Αν δεν υπάρχει τίποτα το κακό σε έναν άνθρωπο, ο καλύτερος τρόπος, για να τον θεραπεύσεις είναι να του εξηγήσεις από ποια αρρώστια υποφέρει.[126]

 

Ψυχανάλυση και Τέχνη

Ο ιερός χώρος στον οποίο προσφέρει λατρεία ο καλλιτέχνης έχει καταληφθεί τώρα από τις βρώμικες μπότες των ψυχαναλυτών.[127]

Ο «ψυχαναλυτής» Wilhelm Stekel δηλώνει δημόσια ότι «κάθε ποιητής είναι νευρωτικός».[128]

Ο κύριος στόχος της ψυχανάλυσης είναι να αποδώσει την τέχνη σε διανοητική ασθένεια, και κατόπιν να οδηγήσει την ασθένεια στο αρχικό σημείο απ’ όπου έχει προέλθει, σύμφωνα με το αναλυτικό δόγμα, δηλαδή, την τουαλέτα.[129]

Οι ψυχογιατροί ασχολούνται τώρα με τους ποιητές οι οποίοι προσέρχονται, μεταθανατίως, στα ιατρεία τους για τσεκ-απ.[130]

Οι ψυχαναλυτές ξέρουν πώς ακριβώς δημιουργήθηκε η όπερα του Richard Wagner O Ιπτάμενος Ολλανδός (The Flying Dutchman): «Από τις φαντασιώσεις του Richard Wagner κατά την παιδική του ηλικία, από τις επιθυμίες του όταν ήταν μικρό παιδί για μεγαλοποίηση, για να γίνει τόσο μεγάλος όσο ο πατέρας του, για να κάνει ό,τι έκανε ο πατέρας του, εν συντομία, για να πάρει τη θέση του πατέρα του».

Δεδομένου ότι οι ψυχαναλυτές επιμένουν πως αυτές οι επιθυμίες διακατέχουν όλα τα μικρά παιδιά, οι ερωτήσεις που πρέπει να απαντήσουν είναι:

Ποιες ειδικά εντυπώσεις και κλήσεις του Wagner –και μόνο του Wagner αποκλειστικά– οδήγησαν στη δημιουργία του Flying Dutchman;

Γιατί, από όλους τους άνδρες του κόσμου, μόνο ένας, ονόματι Wagner, δημιούργησε αυτό το έργο;

Οι περισσότεροι από τους άλλους Wagner, εξαιτίας της επιθυμίας τους να μοιάσουν τους πατεράδες τους, έγιναν χρηματιστές ή δικηγόροι, οδηγοί ή μουσικοκριτικοί. Εκείνοι που ονειρεύονταν να γίνουν ήρωες, έγιναν ψυχολόγοι.[131]

Οι προσπάθειες της ψυχανάλυσης να ερμηνεύσει την ιδιοφυΐα δεν είναι παρά οι άμυνες της μετριότητας απέναντί της και εναντίον της.[132]


ΔΙΑΦΟΡΑ

 

Άνδρες – Γυναίκες

Δεν είμαι υπέρ των γυναικών. Είμαι εναντίον των ανδρών.[133]

Τι απέγινε εκείνη η γυναίκα, που οι ατέλειές της αποτελούσαν ένα τέλειο σύνολο;[134]

«Τα δικαιώματα των γυναικών» είναι καθήκοντα των αντρών.[135]

 

Ευεργέτιδες γίνονται συνήθως οι γυναίκες που δεν μπορούν πια να ευεργετήσουν κάποιον με τα θέλγητρά τους.[136]

 

Ηθική ευθύνη. Αυτό που λείπει από τον άντρα, όταν το απαιτεί από τη γυναίκα.[137]

Αλίμονο στο φτωχό κορίτσι που παρεκκλίνει από το δρόμο της αμαρτίας.[138]

 

Το γεγονός ότι μια γυναίκα καταστρέφει έναν κοινό θνητό, αποτελεί μια φτωχή αποζημίωση για το ότι δεν εμπνέει έναν ποιητή.[139]

 

Υπάρχουν γυναίκες που έχουν κολλήσει στο πρόσωπο τους περισσότερα ψέματα από όσα χωρούν πάνω σε αυτό: Ψέματα, που αφορούν το φύλο, την ηθική, την καταγωγή, την κοινωνία, το κράτος, την πόλη. Και εάν, μάλιστα, τυχαίνει να είναι και Βιεννέζες, τη συνοικία, ακόμα και το στενό.[140]

 

Αλήθεια

Γνήσιες αλήθειες είναι αυτές που μπορούν να εφευρεθούν.

Αφορισμός

 

Ένας αφορισμός ποτέ δεν μπορεί να είναι ολόκληρη η αλήθεια. Είναι ή μισή αλήθεια ή μια αλήθεια και μισή.[141]

Άνθρωποι

Ο διάβολος είναι πολύ αισιόδοξος εάν νομίζει ότι μπορεί να κάνει τους ανθρώπους χειρότερους από ό,τι είναι.[142]

Ο κόσμος είναι μια φυλακή, στην οποία είναι προτιμότερη η απομόνωση.[143]

Ο κόσμος απαιτεί να είμαστε υπεύθυνοι απέναντι σε αυτόν και όχι απέναντι στον εαυτό μας.[144]


Βλακεία

Η βλακεία αμύνεται ενάντια στο σαρκασμό σφοδρότερα από ό,τι η προστυχιά ενάντια στη μομφή. Γιατί η προστυχιά ξέρει καλά ότι η κριτική είναι δικαιολογημένη. Ενώ η βλακεία δεν το πιστεύει.[145]

Με τι συναίσθημα υπεροχής μεταχειρίζεται το χρόνο ένας ανόητος. Ή τον τρώει ή τον σκοτώνει. Ποτέ μέχρι σήμερα δεν ακούστηκε ότι ο χρόνος έφαγε ή σκότωσε έναν ανόητο.[146]

Γάμος

 

Γάμος: Η ένωση κακίας και μαρτυρίου.[147]

Γλώσσα

 

Η γλώσσα είναι η μητέρα και όχι η υπηρέτρια της σκέψης.[148]

Πιο ακαταλαβίστικα από όλους, μιλούν εκείνοι για τους οποίους η γλώσσα έχει σκοπό να τους διευκολύνει να γίνονται καταληπτοί.[149]

 

Δημαγωγία

Το μυστικό του δημαγωγού είναι να φροντίζει να φαίνεται τόσο ηλίθιος όσο και οι ακροατές του, και, έτσι, οι ακροατές του να πιστεύουν ότι είναι τόσο έξυπνοι όσο αυτός.[150]

 


Δημοκρατία

Δημοκρατία: Η ευκαιρία να γίνεις σκλάβος του καθενός.[151]

Η δημοκρατία χωρίζει τους ανθρώπους σε εργαζόμενους και αργόσχολους. Αλλά, δεν προβλέπει τίποτα για εκείνους που δεν έχουν χρόνο να δουλέψουν.[152]

 

Διαστροφές

Στη ρητορική, μιλάμε για μεταφορά όταν μια λέξη «δεν χρησιμοποιείται με το σωστό της τρόπο». Έτσι,  μεταφορές είναι οι διαστροφές της γλώσσας, και διαστροφές είναι οι μεταφορές του έρωτα.[153]

 

Διαφθορά

Η διαφθορά είναι χειρότερη από την πορνεία. Η πορνεία θα μπορούσε ίσως να απειλήσει την ηθική ενός ατόμου. Η διαφθορά απειλεί σταθερά την ηθική ολόκληρης της χώρας.

Εγκράτεια

 

Εγκράτεια: Η εγκράτεια εκδικείται πάντα. Ένας βγάζει σπυριά, άλλος νόμους περί σεξουαλικής συμπεριφοράς.[154]

 

Εκπαίδευση

Εκπαίδευση: Πάρα πολλοί την αρχίζουν. Αρκετοί τη συνεχίζουν. Λίγοι την ολοκληρώνουν.[155]


Ιατρική

Ιατρική: «Τα λεφτά σου και τη ζωή σου».[156]

Ιατρική: Με πόση έλλειψη φαντασίας περιγράφει η ιατρική τα συμπτώματα μιας πάθησης. Τα κάνει και ταιριάζουν πάντα στις κατά φαντασία ασθένειες.[157]

Πέθανε: Τον τσίμπησε το φίδι του Ασκληπιού.[158]

Μαστροποί

Μαστροποί: Οι φύλακες των θεσμών.[159]

 

Προαγωγός

 

Προαγωγός: Στήριγμα για τη γυναίκα. Αν τον χάσει, τότε μπορεί εύκολα να ξεπέσει.[160]

 

Παρθενία

 

Παρθενία: Το ιδεώδες εκείνων που θέλουν να διακορεύσουν.[161]

 


Σεξουαλικότητα

Η παλιά επιστήμη αρνούταν τη σεξουαλικότητα των ενηλίκων. Η νέα ισχυρίζεται ότι τα παιδιά αισθάνονται ηδονή κατά την αφόδευση. Η παλιά ήταν καλύτερη γιατί, μπορούσε, τουλάχιστον, να αντικρουστεί από εκείνους στους οποίους αναφερόταν.[162]

Εάν μια γυναίκα δεν προσφέρει σεξουαλική ικανοποίηση σε έναν άνδρα, και αυτός την επιδιώκει με μια άλλη γυναίκα, είναι κτήνος. Εάν ένας άνδρας δεν προσφέρει σεξουαλική ικανοποίηση σε μια γυναίκα, και αυτή δεν την επιδιώκει με έναν άλλο άνδρα, είναι υστερική. Ο Από Μηχανής Φαλλός (Phallus ex machina).[163]

Ένας άνδρας που κομπάζει ότι μυεί μια γυναίκα στα μυστήρια του έρωτα, είναι σαν τον τουρίστα που -φθάνοντας στο σιδηροδρομικό σταθμό- προσφέρεται να περιηγήσει έναν ξεναγό στα αξιοθέατα της πόλης.[164]

 

Ο άνδρας αντιμετωπίζει τη γυναίκα σαν να είναι ένα δροσιστικό ποτό που σβήνει τη δίψα του. Δεν μπορεί να αποδεχθεί ότι η γυναίκα μπορεί να είναι εκείνη που είναι πραγματικά διψασμένη.[165]

 


Ψυχιατρική

 

Η διαφορά μεταξύ του παλιού και του νέου δόγματος της ψυχιατρικής: Το πρώτο ενοχοποιεί τον αποκλίνοντα. Το δεύτερο εγκωμιάζει τον κατώτερο.[166]

 

Ψυχίατρος

 

Η διαφορά ανάμεσα στον ψυχίατρο και στους υπόλοιπους αντιστοιχεί περίπου με τη διαφορά ανάμεσα στην κυρτή και την κοίλη παραφροσύνη.[167]

 

Υποκρισία

Ο υποκριτής μπορεί να κάνει οτιδήποτε: μπορεί να αμαρτάνει και μπορεί να μετανιώνει γι’ αυτό. Αλλά, αμαρτάνοντας δεν γίνεται χειρότερος και μετανιώνοντας δεν γίνεται καλύτερος.[168]


[1] T.Szasz: Heresies, σ. 118. Αιρετικά, σ. 134.

[2] T.Szasz: Heresies, σ. 119. Αιρετικά, σ. 135

[3] T.Szasz: Heresies, σ. 125. Αιρετικά, σ. 143

[4] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 292

[5] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 485

[6] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 16

[7] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 24

[8]  T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 27

[9] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 27

[10] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 55

[11] T.Szasz: Ideology and Insanity (1970).

[12] T.Szasz: Ο Μύθος της Ψυχικής Αρρώστιας

[13] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 13

[14] T.Szasz: Ο Μύθος της Ψυχικής Αρρώστιας.

[15] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. σ. 51

[16] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 215.

[17] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 36.

[18] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 24

[19] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 25.

[20] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 484.

[21] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 92.

[22] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 87

[23] T.Szasz: Συνεντ. στην II Giornale (εφ. Θεσσαλονίκη, 8-7-1975).

[24] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 30

[25] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 118.

[26] T.Szasz: Heresies, σ. 123. Αιρετικά, σ. 140.

[27] «On suicide» (Time, 25-11-1966, σ. 48 και Med. World News, 9-6-1967, σ. 28).

[28] T.Szasz: Heresies, σ. 120. Αιρετικά, σ. 138.

[29] T.Szasz: Ideology and Insanity (1970).

[30] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 85

[31] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 273.

[32] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 122.

[33] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 14.

[34] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 103.

[35] T.Szasz: Heresies, σ. 118. Αιρετικά, σ. 135.

[36] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 61.

[37] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 58.

[38] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 60.

[39] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 112.

[40] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 136.

[41] T.Szasz: Heresies, σ.. Αιρετικά, σ. 148.

[42] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 100.

[43] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 101.

[44] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 15.

[45] T.Szasz, Law, Liberty, and Psychiatry

[46] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 141.

[47] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 139.

[48] Τ.Szasz: Συνέντ. στη Le Monde (Βήμα, 21-2-1982).

[49] T.Szasz: Heresies, σ. 116. Αιρετικά, σ. 133.

[50] T.Szasz: Heresies, σ. 118. Αιρετικά, σ. 134.

[51] T.Szasz: Heresies, σ. 123. Αιρετικά, σ. 141.

[52] T.Szasz: The Second Sin. σ. 113.

[53] T.Szasz: Heresies, σ. 123. Αιρετικά, σ. 141.

[54] T.Szasz: Heresies, σ. 115. Αιρετικά, σ. 131.

[55] T. Szasz: Heresies, σ. 115. Αιρετικά, σ. 131.

[56] T.Szasz: Heresies, σ. 117. Αιρετικά, σ. 134.

[57] T.Szasz: Heresies, σ. 116. Αιρετικά, σ. 132.

[58] T.Szasz: Heresies, σ. 116. Αιρετικά, σ. 132.

[59] T.Szasz: Heresies, σ. 117. Αιρετικά, σ. 133.

[60] T.Szasz: Heresies, σ. 123. Αιρετικά, σ. 140.

[61] T.Szasz: Heresies, σ. 122. Αιρετικά, σ. 140.

[62] T.Szasz: Heresies, σ. 138.

[63] T.Szasz: Heresies, σ. 138.

[64] T.Szasz: The Second Sin, σ. 92. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 114.

[65] T.Szasz: Heresies, σ. 126. Αιρετικά, σ. 144

[66] T.Szasz: Heresies, σ. 139.

[67] T.Szasz: Heresies, σ. 137. Αιρετικά, σ. 153.

[68] T.Szasz: Heresies, σ. 138

[69] T.Szasz: The Second Sin, σ. 96. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 114.

[70] T.Szasz: Heresies, σ. 140

[71] T.Szasz: Heresies, σ. 137

[72] T.Szasz: Heresies, σ. 137

[73] T.Szasz: The Second Sin, σ. 93. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 114.

[74] T.Szasz: The Second Sin, σ. 94. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 117.

[75] T.Szasz: The Second Sin, σ. 95. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 118.

[76] T.Szasz: The Second Sin, σ. 93. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 114.

[77] T.Szasz: Heresies, σ. 141

[78] T.Szasz: The Second Sin, σ. 94. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 117.

[79] T.Szasz: The Second Sin, σ. 93. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 114.

[80] T.Szasz: Heresies, σ. 142

[81] T.Szasz: The Second Sin, σ. 93. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 114.

[82] T.Szasz: The Second Sin, σ. 92. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 114.

[83] T.Szasz: Heresies, σ. 137

[84] S.Freud: Letter 56, to Wilhelm Fliess, 17-1-1897, SE, τ. I, σ. 242.

[85] T.Szasz: The Second Sin, σ. 92. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 114.

[86] T.Szasz: The Second Sin, σ. 91. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 116.

[87] T.Szasz: Heresies, 1976), σ. 142

[88] T.Szasz: The Second Sin, σ. 96. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 119.

[89] T.Szasz: Heresies, σ. 141

[90] Η σημαντικότερη θρησκευτική γιορτή των Εβραίων.

[91] T.Szasz: The Second Sin, σ. 94. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 116.

[92] T.Szasz: Heresies, σ. 141

[93] T.Szasz: The Second Sin, σ. 91. Το Δεύτερο Αμάρτημα, σ. 116.

[94] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας,

[95] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 322.

[96] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 343.

[97] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 181.

[98] T.Szasz: Law, Liberty, and Psychiatry, σ. 29.

[99] T.Szasz: Law, Liberty, and Psychiatry, σ. 29.

[100] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 293.

[101] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 315.

[102] T.Szasz: Βιομηχανία της Τρέλας, σ. 309

[103] Fackel, τχ.. 376/77 (Μάιος 1913), σ. 20.

[104] Fackel, τχ. 387/88 (Νοέμ. 1913), σ. 18. Ο Kraus ήταν Εβραίος.

[105] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις (Opera, 1992), σ. 142.

[106] Fackel, τχ,. 376/77 (Μάιος 1913), σ. 21.

[107] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 142

[108] Fackel, τχ. 668/675 (Δεκ. 1924), σ. 148.

[109] Fackel, τχ.. 256 (Ιούνιος 1908), σ. 19..

[110] Fackel, τχ.. 376/377 (Μάιος 1913), σ. 22.

[111] Fackel, τχ. 389/390 (Δεκ. 1913), σ. 33.

[112] Fackel, τχ. 300 (Απρ. 1910), σ. 26.

[113] Fackel, τχ. 309/310 (Οκτ. 1910), σ. 40.

[114] Fackel, τχ. 376/377 (Μάϊος 1913), σ. 21.

[115] Fackel, τχ. 376/377 (Μάϊος 1913), σ. 22.

[116] Fackel, τχ. 381/383 (Σεπτ. 1913), σ. 73.

[117] Fackel, τχ. 381/83 (Σεπτ. 1913), σ. 73.

[118] Fackel, τχ. 847/851, (Μάρτ. 1931), σ. 48

[119] Fackel, τχ.. 300 (Μάρτ. 1910), σ. 27. Ο Κ.Κράους ήταν Εβραίος.

[120] Fackel, τχ.. 445/453 (Ιαν. 1917), σ. 1.

[121] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 140

[122] Fackel, τχ.. 376/377 (Μάιος 1913), σ. 18.

[123] K. Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 41

[124] K. Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 41

[125] Fackel, τχ.. 256 (Ιούνιος 1908), σ. 25

[126] Fackel, τχ.. 251/252 (Απρ. 1908), σ. 41.

[127] Fackel, τχ.. 445/453 (Ιαν. 1917), σ. 9.

[128] Stekel Wilhelm: Discussion, ο.π., II, σ. 221

[129] Fackel, τχ.. 381/383 (Σεπτ. 1913), σ. 74.

[130] Fackel, τχ.. 360/362 (Νοέμ. 1912), σ. 7.

[131] Fackel, τχ. 376/377 (Μάιος 1913), σ. 21.

[132] Fackel, τχ.. 376/77 (30-5-1913), σ. 20.

[133] Fackel, τχ.. 360/362 (Νοέμ. 1912), σ. 25.

[134] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 131

[135] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 40

[136] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 33

[137] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 36

[138] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 39

[139] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 131

[140] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 131

[141] Fackel, τχ.. 270/271 (Ιαν. 1909), σ. 32

[142] Fackel, τχ. 277/278 (Μάρτ. 1909), σ. 60

[143] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 47

[144] Fackel, τχ. 336/337 (Νοέμ. 1911), σ. 42

[145] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 43

[146] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 43

[147] Fackel, τχ. 389/390 (Δεκ. 1913), σ. 35

[148] Fackel, τχ.. 288 (Οκτ. 1909)

[149] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 46

[150] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 50

[151] Fackel, τχ. 303 (Οκτ. 191), σ. 1

[152] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 49

[153] Fackel, τχ.. 256 (Ιούνιος 1908), σ. 25

[154] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 37

[155] Fackel, τχ. 277/278, (Μάρ. 1909), σ. 58

[156] Fackel, τχ. 272/273 (Φεβρ. 1909), σ. 43

[157] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 51

[158] Fackel, τχ. 274 (Φεβρ. 1909), σ. 24

[159] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 38

[160] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 39

[161] K.Kraus: Ρήσεις και Αντιρρήσεις, σ. 36

[162] Fackel, τχ. 256 (Ιούνιος 1908), σ. 22

[163] Fackel, τχ. 229 (Ιούλιος 1907), σ. 7

[164] Fackel, τχ. 202 (Απρ. 1906), σ. 2.

[165] Fackel, τχ.. 259/260 (Ιούλιος 1908), σ. 42.

[166] Fackel, τχ. 300 (Απρ. 1910), σ. 26

[167] Fackel, τχ. 166 (Οκτ. 1904), σ. 4.

[168] Fackel, τχ. 406/412 (Οκτ. 1915), σ. 13