Category Archives: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ-ΦΥΣΗ-ΖΩΗ (ΕNVIROMENT-NATURE-LIFE)

Ανοιχτή επιστολή προς σκεπτόμενους ακροατές και τηλεθεατές ειδήσεων

Ανοιχτή επιστολή

του Κώστα Λάμπου

προς σκεπτόμενους ακροατές και τηλεθεατές ειδήσεων

claslessdemocracy@gmail.com,

http://www.classlessdemocracy.blogspot.com,

Αγαπητές συμπολίτισσες και αγαπητοί συμπολίτες, σας καλώ να αντιμετωπίσουμε ατομικά και συλλογικά με κριτική σκέψη ως Πολίτες και όχι ως οπαδοί σκοταδιστικών μύθων, εξουσιαστικών/κομματικών ιδεολογιών και ως άκριτοι καταναλωτές προπαγάνδας, ψευδών ειδήσεων και συνωμοσιολογιών όσα συστηματικά και σκόπιμα ανακριβή μας σερβίρουν ως ‘ενημέρωση’ κομματικά στρατευμένοι δημοσιογράφοι, κυβερνητικοί και αντικυβερνητικοί παράγοντες, ‘ειδικοί’ και άσχετοι επιστήμονες, ακόμα και καθηγητάδες, ‘ακαδημαϊκοί’ και λοιποί μαϊντανοί των συστημικών ΜΜΕ που με το αζημίωτο υπηρετούν συνειδητά το σύστημα που βάζει τα κέρδη του κεφαλαίου πάνω από τον άνθρωπο, από τα συμφέροντα της κοινωνίας/ανθρωπότητας και τον σεβασμό της Βιόσφαιρας.

Ας σταθούμε στοχαστικά, και σε συντομία στα δυό κορυφαία ζητήματα που λόγω των συνεπειών τους απασχολούν ολόκληρη την ανθρωπότητα τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα τις τελευταίες μέρες.

εικόνα.png

Το πρώτο έχει να κάνει με την λεγόμενη ‘κλιματική αλλαγή’, όπως σκόπιμα αποκαλούν την καταστροφή του περιβάλλοντος, γνωστή και ως οικολογική βόμβα, κορυφαίοι οργανισμοί, περιβαλλοντολογικές οργανώσεις ακαδημαϊκοί περιβαλλοντολόγοι και περιβαλλοντολογούντες επιδοτούμενοι από το σύστημα του κεφαλαίου, η οποία καταλήγει στην ανατροπή της κλιματικής ισορροπίας με συνέπεια τις φυσικές καταστροφές, οι οποίες κατά κανόνα πλήττουν φτωχούς ανθρώπους, φτωχές κοινωνικές τάξεις και φτωχές χώρες, μεγαλώνοντας παράλληλα τον πλούτο εκείνων που ελέγχουν και ρυθμίζουν την παγκόσμια οικονομία με μοναδικό κριτήριο τα ατομικά, ταξικά και εθνικά τους συμφέροντα.

Το εγκληματικό βρίσκεται στο γεγονός ότι οι ‘ειδικοί’ που γνωρίζουν την πραγματική αιτία αυτού του ‘φαινομένου’, που δεν είναι άλλη από την ασύδοτη έκλυση στην ατμόσφαιρα δισεκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα (CO2), παρουσιάζουν αυτό το καπιταλιστικό οικονομικό έγκλημα ως ένα ‘ανθρωπογενές φαινόμενο’[1] που προσπαθεί να εμφανίσει τα αιτιατά ως αίτια και τα θύματα ως θύτες. Κορυφαίος εκφραστής αυτής της θεωρίας είναι ο ακαδημαϊκός κ. Ζερεφός, τον οποίο το σύστημα περιφέρει ως μαϊντανό στα δίκτυα ειδήσεων για να απαντήσει ως ειδικός όταν οι κοινωνίες διερωτώνται αν τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας ευθύνονται, για την ζημιά που προκαλεί η ανατροπή της κλιματικής ισορροπίας, το ίδιο με την αμερικάνικη, την κινέζικη, την ινδική, την ρώσικη ή την γερμανική κ.λπ. βιομηχανία που πλουτίζουν μέσω της ασύδοτης καταστροφής του πλανήτη και της ατέρμονης φτώχειας, με στόχο την παγκόσμια ηγεμονία κατά μόνας ή συλλογικά. Το βασικό επιχείρημα αυτής της απολογητικής σχολής σκέψης περιστρέφεται γύρω από την έννοια του ‘φυσικού φαινομένου’, χωρίς να μπαίνουν στον κόπο να μας μιλήσουν για τις ευθύνες του χαοτικού, αχαλίνωτου και καταστροφικού καπιταλισμού που αποτελούν τις αιτίες του ‘φαινομένου, αλλά και για το ρόλο των οργανωμένων κοινωνιών να αντιμετωπίζουν αυτά τα φαινόμενα.

Όλοι γνωρίζουμε πως η διαδικασία ερημοποίησης του πλανήτη σχετίζεται κατά κύριο λόγο με την άναρχη και ληστρική δράση του κεφαλαίου για το, με κάθε θυσία, μέγιστο και άμεσο κέρδος. Όλοι γνωρίζουμε επίσης ότι το κεφάλαιο αποτελεί την πρωτογενή εξουσία με την οποία υπαγορεύει νόμους, συμπεριφορές και αντιλήψεις που για πολιτικούς θώκους, καθηγεσίες και τριάντα αργύρια οι ‘ειδικοί’ και οι ‘αρμόδιοι’ κάνουν στραβά μάτια μπροστά στις εγκληματικές παρανομίες του κεφαλαίου σε βάρος της ανθρωπότητας και της Φύσης. Φτάνει μια περιοδεία ανά την Ελλάδα, ακόμα και μια σύντομη επίσκεψη στα νησιά και ιδιαίτερα στην Εύβοια, λ. χ. μια διαδρομή Νέα Στύρα – Κάρυστος, όπου όλες οι κορυφογραμμές είναι κρανίου τόπος και γεμάτες από, σύμφωνα με εμπειρίες, αλλά και με αναλύσεις κόστους οφέλους, αμφιβόλου χρησιμότητας, θηριώδεις ανεμογεννήτριες, ενώ αλλού δεσπόζουν τα γερμανικής παραγωγής επίσης αντιοικονομικά για τους επενδυτές, κερδοφόρα για τους βιομήχανους και τους εμπόρους φωτοβολταϊκά συστήματα, για να διαπιστώσει, αυτό που οι περισσότεροι Ευβοιώτες βιώνουν ως καταστροφή του τόπου τους και γι’ αυτό σιγοψιθυρίζουν, δια του μελισσοκόμου της περιοχής, υποδείχνοντας την πραγματική αιτία της ολοκληρωτικής καταστροφής τους: «Καίνε τα δάση μας για να φυτέψουν κάποιοι γερμανικές ανεμογεννήτριες για να καταλήξουμε εμείς γκαρσόνια και τα παιδιά μας μετανάστες». Και ενώ όλοι γνωρίζουν ότι εκείνοι οι ‘επιχειρηματίες’ που ‘ως ανθρωπογενής τάχα παρέμβαση’ καίνε τα δάση για να αποκομίσουν κάποιο κέρδος το καλοκαίρι, το χειμώνα που τα νερά της βροχής θα πνίξουν ανθρώπους, χωριά και κάμπους θα αποκομίσουν καινούργια κέρδη με κάποια άλλη ‘επιχειρηματική μορφή’, αφού το καπιταλιστικό σύστημα, όπως όλοι γνωρίζουμε είναι ενιαίο μεν, και με πολλά πρόσωπα δε, που όμως ανήκει στους λίγους που κατέχουν τα μέσα παραγωγής υλικών και άυλων αγαθών για λίγες υπαρκτές ζωτικές και πολλές τεχνητές και άχρηστες ανάγκες που παίρνουν τη μορφή του απάνθρωπου και καταστροφικού εξουσιαστικού πλούτου.

Η επίκληση των εξαιρετικά αντίξοων συνθηκών, του υψηλού θερμικού φορτίου και του ιδιαίτερου ανάγλυφου του εδάφους της χώρας για τις πρωτόγνωρες καταστροφικές πυρκαγιές των τελευταίων ημερών, είναι η μισή αλήθεια με την οποία επιχειρείται να αποσιωπηθεί η έλλειψη προληπτικής πολιτικής δασοπροστασίας το κόστος της οποίας θα ήταν μικρό μόνο κλάσμα των τεράστιων ζημιών που υπέστη η κοινωνία, η οικονομία, το φυσικό περιβάλλον και η χώρα συνολικά. Αυτή η έλλειψη στρατηγικής πρόληψης από φυσικές καταστροφές, που κατά κανόνα πλήττουν την εργαζόμενη κοινωνία, σχετίζεται άμεσα με την αντίληψη και τα συμφέροντα του κεφαλαίου που χρειάζεται ένα κράτος νυχτοφύλακα των δικών του συμφερόντων και όχι ένα κράτος αμερόληπτο εκφραστή και προστάτη του συνόλου της κοινωνίας και των όρων ύπαρξής της.

Είναι αυτά τα συμφέροντα που παραβιάζουν συνειδητά την πάγια αρχή σύμφωνα με την οποία ‘η πρόληψη είναι προτιμότερη της καταστολής’, γιατί αυτά τα συμφέροντα με την καταστολή μεγαλώνουν και όχι με την πρόληψη. Βέβαια καμιά πρόληψη δεν μπορεί να αποτρέψει καταστροφές στην περίπτωση ακραίων περιπτώσεων. Μπορεί όμως να περιορίσει τις ζημιές στο ελάχιστο και να σώσει ανθρώπινες ζωές, οικονομικές και κοινωνικές υποδομές και φυσικό πλούτο, που θα κρατήσει όρθιες τις επιμέρους κοινωνίας να θεραπεύσουν τις πληγές τους και να συνεχίσουν την πρόοδό τους, χωρίς να χρειάζεται να καταφύγουν σε κοράκια τοκογλύφους δανειστές και στον έλεγχο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, που λειτουργεί, όπως όλοι οι διεθνείς τάχα οργανισμοί, ως μακρύ χέρι της αμερικάνικης εξωτερικής πολιτικής.

Ο κ. Ζερεφός και όλοι οι ανά την υφήλιο συνοδοιπόροι του της θεωρίας ‘της ανθρωπογενούς παρέμβασης’ που συμβάλλουν συνειδητά, γιατί και μορφωμένοι και ευφυείς άνθρωποι είναι, στην παραπλάνηση των κοινωνιών δεν παραβιάζουν μόνο τον όρκο τους ως επιστήμονες, αλλά και το ηθικό χρέος τους απέναντι στην κοινωνία και στην ανθρωπότητα να λειτουργούν ως σύμβουλοι και υπερασπιστές της, επιστρέφοντάς της όσα αυτές τους έμαθαν και τους πρόσφεραν για να γίνουν ότι έγιναν. Το επιχείρημά τους ‘περί ουδετερότητας της επιστήμης’ με το οποίο δικαιολογούν την υποταγή τους στην εκάστοτε εξουσία είναι ως ‘φύλλο συκής’ έωλο, γιατί η επιστήμη ως διαχρονικό κοινωνικό δημιούργημα είναι από την φύση της επαναστατική και εμφορείται από κοινωνική ηθική, την οποία οι μαυραγορίτες ‘ειδικοί’ την εμπορεύονται υποτάσσοντάς την στα συμφέροντα ενός mafia economic system που καταδυναστεύει τον άνθρωπο, την κοινωνία, την ανθρωπότητα και την κοινή μας μάνα τη Βιόσφαιρα.

Όλοι οι φορείς αυτής της σχολής σκέψης, που εμπορεύονται την κοινωνικά αποκτημένη γνώση τους, γνωρίζουν πολύ καλά πως τα ορυκτά καύσιμα που γέννησαν και συντηρούν ζωντανό το καπιταλιστικό σύστημα, είναι αυτά που ρυπαίνουν και καταστρέφουν όλα τα αναγκαία για την ζωή και την πρόοδο γεωφυσικά και ανθρώπινα/κοινωνικά οικοσυστήματα, στοιβάζοντας, ως φτηνή εξαρτημένη εργασία και ανέργους ως εφεδρικό βιομηχανικό στρατό, τεράστιους ανθρώπινους πληθυσμούς σε ελάχιστες μεγάλες πόλεις χωρίς στοιχειώδεις υποδομές και ανέσεις για τους πολλούς. Κι’ αυτό συμβαίνει την στιγμή που οι επιστήμες και οι τεχνολογίες, και παρά το φίμωμά τους, έχουν δημιουργήσει τους όρους για άφθονη, φθηνή, καθαρή, αποκεντρωμένη και ασφαλή ενέργεια που δεν καταργεί μόνο τα ορυκτά καύσιμα, αλλά και τον καπιταλισμό. Έχουν δηλαδή δημιουργήσει όλες τις αντικειμενικές προϋποθέσεις για έναν καλύτερο ανθρώπινο κόσμο, τον οποίο οι ‘ειδικοί’ σύμβουλοι και υπηρέτες των εξουσιών και της οικονομικής ολιγαρχίας σκόπιμα αποσιωπούν στηρίζοντας, με το αζημίωτο βέβαια, τα συμφέροντα του κεφαλαίου που με τους καταστροφικούς ιμπεριαλιστικούς πολέμους επιδιώκουν να μην τον ξεπεράσει η ανθρωπότητα που παλεύει για έναν καλύτερο κόσμο. Γνωρίζουν ακόμα πολύ καλά οι εξωνημένοι ‘επιστήμονες’ ότι όλα τα σχετικά με την υδρογονοενέργεια που εδώ και δεκαετίες κορυφαίοι συνάδερφοί τους στις Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής και στον κόσμο ολόκληρο διακηρύσσουν, ότι ‘η μεγάλη οικονομική επανάσταση που οδηγεί στην ανακατανομή της εξουσίας στη Γη θα έχει την μορφή της Οικονομίας του Υδρογόνου[2]. Επειδή όμως όσοι πουλάνε την σιωπή τους γνωρίζουν επίσης ότι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, στην γνώση και στην έρευνα διαμορφώνει μια οικονομία των ακραίων ενεργειακών και οικονομικοκοινωνικών ανισοτήτων των καταπιεστικών εξουσιών[3][3], των συγκρούσεων, των καταστροφικών πολέμων, της κλιματικής ανισορροπίας, των φυσικών καταστροφών της ανεργίας, της φτώχειας, της αλλοτρίωσης και της εξαθλίωσης του 99% του παγκόσμιου πληθυσμού για να διπλασιάζει κάθε τόσο τον πλούτο της μια ελίτ που δεν υπερβαίνει το 1%, είναι φανερό ότι γνωρίζουν και ‘ποιος φοβάται το υδρογόνο’[4][4]. Επειδή όμως επέλεξαν να θέσουν την επιστημονική τους γνώση στην υπηρεσία της ελίτ γι’ αυτό επιμένουν δογματικά στην ‘θεωρία περί της ανθρώπινης παρέμβασης’ για να κρύψουν τον συστημικό χαρακτήρα αυτού του εγκλήματος με πυρήνα την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής η οποία μέσω της εκμετάλλευσης της ανθρώπινης εργασίας και της ληστρικής αφαίμαξης των φυσικών πόρων μετατρέπεται σε κεφάλαιο και σε αυταρχική εξουσία του παράνομου και ανήθικου πλούτου σε βάρος της κοινωνίας, της Ανθρωπότητας και της Φύσης.

Και ενώ οι κοινωνίες γίνονται όλο και εντονότερα κριτικές και σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό αντισυστημικές τόσο εντονότερα γίνονται αντικείμενο εξαπάτησης, ενώ κάποιοι αρέσκονται ακόμα στο να αυταπατώνται ως οπαδοί των κομμάτων του κεφαλαίου και του αστικού κοινοβουλίου, έρχεται το κεφάλαιο, δια των λογής-λογής υπαλλήλων του να προτείνει μια τάχα παγκόσμια διακυβέρνηση υπό την ηγεμονίαν του, για να προλάβει ώστε η μαζική αμφισβήτηση της αστικής δημοκρατίας να μην εξελιχθεί, όπως δείχνουν τα πρώτα σκιρτήματά τους, σε μαζική αγωνιστική διεκδίκηση ενός καλύτερο κόσμου, του κόσμου της κοινωνικής ισότητας και της Άμεσης Δημοκρατίας[5] από το τοπικό μέχρι το οικουμενικό επίπεδο της ανθρωπότητας, την μόνη ρεαλιστική προοπτική να αποκατασταθούν φυσικές, κοινωνικές και παγκόσμιες ισορροπίες.

Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι εμείς, ως επιμέρους άτομα και ως κοινωνικά σύνολα, είμαστε άμοιρα ευθυνών για όσα συντελούνται από το κεφάλαιο σε βάρος μας και σε βάρος της Φύσης, αλλά οι ευθύνες μας δεν περιορίζονται στο να είμαστε εθελοντές ‘οργανωμένων κύκλων’ που μας πιπιλίζουν το μυαλό, ότι ‘φταίει ο άνθρωπος’, γενικά και αόριστα για την καταστροφή του πλανήτη και την υποβάθμιση της ζωής μας και όχι το κεφάλαιο. Αυτή η συνειδητή παραπλάνηση σκοπό έχει να μας πείσει ότι εκείνοι οι λίγοι ολιγάρχες του πλούτου και της εξουσίας που, δια των πολιτικών υπαλλήλων τους, νομοθετούν όπως τους συμφέρει και αποφασίζουν, με την βοήθεια των σκοταδιστικών μύθων, των εξουσιαστικών ιδεολογιών[6], την ταξική παιδεία, την τυφλή προπαγάνδα, το ψέμα και στην ανάγκη με την βία των μηχανισμών καταστολής, για εμάς, χωρίς εμάς και σε βάρος μας. Το συμπέρασμα είναι ότι στην ουσία οι μεγάλες φυσικές καταστροφές, όπως οι πυρκαγιές, οι πλημύρες, οι σεισμοί, το θανατηφόρο κυκλοφοριακό χάος, οι επιδημίες κ.λπ., δεν είναι αποτέλεσμα ούτε ‘ανθρώπινης παρέμβασης’, ούτε ‘θεϊκή δοκιμασία’, αλλά άμεση ή έμμεση συστημική επιλογή του κεφαλαίου, που το βοηθάει να αντιμετωπίζει τις αντιφάσεις, τις αντιθέσεις και τις κρίσεις του και να αναγεννιέται από τις κερδοφόρες στάχτες του, διαφορετικά, ως ιστορικά τυμπανιαίο πτώμα θα έπρεπε να έχει ήδη γίνει μια ιστορική παρένθεση για την ανθρωπότητα.

Το δεύτερο ζήτημα σχετίζεται με την παγκόσμια δοκιμασία των τοπικών, εθνικών και παγκόσμιων θεσμικών, οικονομικών, κοινωνικών, υγειονομικών και πολιτισμικών θεσμών δομών και λειτουργιών που αφορούν την προστασία της ατομικής και δημόσιας υγείας από την πανδημία που προκάλεσε ο κορωνοϊός covid 2. Βέβαια η ανθρωπότητα διερωτάται:

· Αν αυτός ο ιός αποτελεί μια έστω και κατ’ αντανάκλαση, από την κεφαλαιοκρατική ρύπανση, αντίδραση της Φύσης, ή προϊόν των εργαστηρίων του χημικού και βιολογικού πολέμου, που οργανώνουν οι επίδοξοι ηγεμόνες του πλανήτη.

· Αν οι ταχύτατες μεταλλάξεις αυτού του ιού αποτελούν την προσπάθειά του να επιβιώσει, οπότε η δυναμική του θα απέβαινε φθίνουσα με αποτέλεσμα να εξαφανίζεται στο βαθμό που η επιστήμη θα δημιουργούσε τα κατάλληλα εμβόλια και φάρμακα.

· Ή μήπως αποτελεί ένα στρατηγικό όπλο της ελίτ του 1% για να μειώσει τον ανθρώπινο πληθυσμό που τώρα πια δεν τον χρειάζεται, γιατί την υπεραξία δεν την παράγει πια τόσο η εξαρτημένη ζωντανή χειρωνακτική εργασία, όσο ο τζόγος των χρηματιστηρίων και η ιστορική μορφή εργασίας, οι ‘σκεπτόμενες μηχανές’, οι έξυπνες τεχνολογίες της ανεξέλεγκτης τεχνητής νοημοσύνης, που ξεκόπηκαν από τη ζωντανή εργασία, δηλαδή από την κοινωνία που τις δημιούργησε σε βαθμό που το κεφάλαιο να στρέψει τα δημιουργήματα εναντίον των δημιουργών τους, με σκοπό την διαιώνιση της κυριαρχίας του.

· Οι κοινωνίες διερωτώνται επίσης, αν σ’ αυτήν την περίπτωση ο ιός είναι προγραμματισμένος να μεταλλάσσεται συνεχώς και περιοδικά μέχρι να μην αντιμετωπίζεται από κοινά εμβόλια και φάρμακα παρά μόνο με πανάκριβα εμβόλια που θα είναι προσιτά μόνο στους ολιγάρχες της εξουσιαστικής ελίτ. Ακούγεται, είναι αλήθεια, υπερβολικό μέχρι εξωφρενικό αλλά και όμως φαίνεται λογικό αν λάβει κανείς υπόψη του την φονική διαπλοκή μεταξύ μεγιστάνων του πλούτου, τραπεζών, φαρμακοβιομηχανιών, Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και μεγάλων ιδιωτικών νοσοκομείων. Γιατί πώς αλλιώς μπορούμε να εξηγήσουμε την πολιτική, όλων σχεδόν των κυβερνήσεων, της υπονόμευσης των Εθνικών Συστημάτων Υγείας που αποσκοπεί στην ιδιωτικοποίηση του τομέα δημόσιας υγείας, που σημαίνει, όπως μας πληροφορεί ο Νόαμ Τσόμσκι, ότι, όπως ο καθένας, σε συνθήκες καπιταλισμού, μπορεί να αγοράσει τόση ελευθερία όση του επιτρέπει το πορτοφόλι του, έτσι και στο μέλλον, υπό συνθήκες κυριαρχίας των φαρμακοβιομηχανιών και ιδιωτικοποίησης του συστήματος υγείας ο καθένας θα μπορεί να αγοράζει τόση υγεία, δηλαδή τόση ζωή όση θα του επιτρέπει το πορτοφόλι του. Αλλά το μοιραίο ερώτημα παραμένει: Πόσοι θα έχουν ή θα συνεχίσουν να έχουν πορτοφόλι σ’ αυτόν τον ζοφερό κόσμο;

Ο καπιταλισμός είτε ως σκοταδιστικός Trumpισμός, είτε ως ‘μετριοπαθής’ νεοαμερικανισμός, είτε ως νεογερμανικός μερκελισμός, είτε ως νεοοθωμανικός ερτνογανισμός, είτε ως εξαρτημένος κομπραδόρικος και στρεβλός περιφερειακός καπιταλισμός, είτε τελικά ως κρατικοκαπιταλιστικός νεοκινεζισμός και νεοτσαρισμός και πάντα ως νεοδεξιός εφιάλτης της ανθρωπότητας σε όλο τους το ‘μεγαλείο’. Ο καπιταλισμός με τα πολλά πρόσωπα είναι ένας και μοναδικός[7]. Να σταματήσουμε να τον δοξάζουμε ή να τον αφορίζουμε, αλλά να τον αναλύσουμε με κριτική σκέψη για να τον αφοπλίσουμε πριν μας καταστρέψει οριστικά ως άτομα, ως κοινωνίες, ως ανθρωπότητα και ως πολιτισμό καθιστώντας αβίωτη την μοναδική κοινή μας πατρίδα, τον πιο όμορφο γαλάζιο πλανήτη του μεγαλοπρεπούς Σύμπαντος.

Μπροστά σε αυτήν την ζοφερή πραγματικότητα ο καθένας μας ξεχωριστά. αλλά και ως συλλογικότητες και ως κοινωνία/ανθρωπότητα δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να μένουμε απαθείς θεατές των εξελίξεων, γιατί όπως φαίνεται ‘το τέλος της ιστορίας’ και η ‘πολιτική ταυτότητας’ δεν ήταν απλές φαντασιώσεις ενός υπηρέτη της νεοαμερικάνικης εξουσιαστικής ελίτ, αλλά ένα σχέδιο ‘επανεκκίνησης του καπιταλισμού’ με όρους αυτοκρατορικής εξουσίας και όχι με όρους μιας έστω αστικής κοινωνίας. Το λογικό θα ήταν, λοιπόν, από αύριο το πρωί να είμαστε όλοι στους δρόμους και να αξιώνουμε από όσους ακόμα μας κυβερνούν, την άμεση κοινωνικοποίηση όλων των φαρμακοβιομηχανιών και την σύνθεση όλων των πατεντών των εμβολίων κατά του κορωνοϊού σε μία, η οποία θα διατεθεί για την δωρεάν παραγωγή ενός εμβολίου που θα αποκωδικοποιεί και θα διαλύει τον ίδιο τον ιό και θα καταστήσει δυνατό τον άμεσο εμβολιασμό του παγκόσμιου πληθυσμού για την επιβίωση της ανθρωπότητας. Έτσι η κοινωνία/ανθρωπότητα θα κερδίσει τον αναγκαίο χρόνο για να σκεφτεί και να αλλάξει συθέμελα την φιλοσοφία, την αρχιτεκτονική και την δομή της οικονομίας και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της ως υποκείμενο της ιστορίας, τερματίζοντας οριστικά και αμετάκλητα τον ρόλο της ως αντικείμενο εκμετάλλευσής της από το μανιακό κεφάλαιο.

Όλες οι παραπάνω σκέψεις μας οδηγούν στο τελικό συμπέρασμα: Επειδή δεν υπάρχουν άλλα χρονικά περιθώρια για παλιές, ξαναζεσταμένες και καινούργιες σκοταδιστικές και εξουσιαστικές ιδεολογικές φιλελεύθερες, νεοφιλελεύθερες, σοσιαλδημοκρατικές, τριτοτεταρτοδιεθνιστικές, μηδενιστικές, περιούσιες και ηγεμονιστικές ψευδαισθήσεις, η ανθρωπότητα έχει  μια μόνο επιλογή: Να θάψει ΤΩΡΑ τον ιστορικά νεκρό πια καπιταλισμό πριν την θάψει αυτός, καταργώντας άμεση την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής[8] υπέρ της κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης με την μορφή της άμεσης Δημοκρατίας από το τοπικό μέχρι το οικουμενικό επίπεδο, βάζοντας τα θεμέλια για τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, για τον αταξικό ουμανιστικό πολιτισμό[9].

Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός[10] και είναι ήδη εδώ. Ας αφήσουμε το μυαλό μας να τον φανταστεί απελεύθερο και ολοκληρωμένο Ας ανοίξουμε τα μάτια μας να τον δούμε. Ας ανοίξουμε τα χέρια μας να τον αγκαλιάσουμε ως άτομα κοινωνίες και ανθρωπότητα, γιατί εμείς ως διαχρονικότητες τον δημιουργήσαμε για να είναι δικός μας και όχι των σφετεριστών.

________________

Πηγή:  https://classlessdemocracy.blogspot.com/,

_____________________________


[1] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Η μεγάλη απάτη της θεωρίας περί ‘ανθρώπινης παρέμβασης’ στο περιβάλλον και στο κλίμα, https://www.blogger.com/blog/post/edit/5909381204985884097/7294349769167682859

[2] Βλέπε, Rifkin Jeremy, Οικονομία του Υδρογόνου, ΛΙΒΑΝΗΣ, Αθήνα 2003.

[3] Βλέπε Λάμπος Κώστας, Ενέργεια και εξουσία, https://classlessdemocracy.blogspot.com/2021/08/v-behaviorurldefaultvmlo.html

[4] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το υδρογόνο; Η επανάσταση του Υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013.

[5] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η Μεγάλη Πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012.

[6] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, ΑΘΗΝΑ 2015 και 2016.

[7] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της Παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, ΑΘΗΝΑ 2009.

[8] Λάμπος Κώστας, H Γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

[9] Lampos Kostas D., Social in/Equality and classless Humanism, under publication

[10]Βλέπε σχετικά στον συλλογικό τόμο: Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, ΑΘΗΝΑ 2020.

Η Μεγάλη Ανθρωπόπαυση: η θετική πλευρά της Πανδημίας

Ανθρωπόπαυση

Πως η πρώτη Μεγάλη Παύση της ανθρωπότητας λόγω Covid-19 ωφέλησε τη Φύση

Μήπως τελικά πρέπει να «κατεβάσουμε ταχύτητα» για να σωθούμε;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Όταν η ανθρωπότητα αναπαύεται και απέχει από τις συνήθεις δραστηριότητες της, τότε η άγρια ζωή ευημερεί, η Φύση αναζωογονείται και το περιβάλλον του πλανήτη μας παίρνει μια βαθιά ανάσα. Αυτό συνέβη το 2020 μέχρι και τον Μάιο του 2021. Αυτή η χρονιά θα μείνει στη σύγχρονη ιστορία ως το πρώτο έτος της Μεγάλης Παύσης ή Ανθρωπόπαυσης (Anthropause), όπως έχει καθιερωθεί πλέον ο όρος. Πρόκειται για μια συνολική μείωση των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, κυρίως στον τομέα των ταξιδιών, των μεταφορών, του τουρισμού, αλλά και σε πολλούς βιομηχανικούς και οικονομικούς τομείς, που προκλήθηκε από τα αλλεπάλληλα Lockdown τα οποία επιβλήθηκαν από τις κυβερνήσεις για την ανάσχεση της πανδημίας της Covid-19.

Καταστροφικό για την οικονομία αλλά ευεργετικό για την άγρια ζωή

Τα τρία μεγάλα «Κλειδώματα», που επιβλήθηκαν κυρίως τον Μάρτιο-Απρίλιο του 2020, τον Νοέμβριο-Δεκέμβριο του 2020 και τον Φεβρουάριο-Απρίλιο 2021, στις περισσότερες χώρες του κόσμου, είχαν σημαντικές και μετρήσιμες επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον και στην άγρια ζωή, που επέτρεψαν να εξαχθούν χρήσιμα επιστημονικά συμπεράσματα. Αυτό το «μεγάλο διάλειμμα», το οποίο ονομάστηκε Ανθρωπόπαυση, μπορεί να καθήλωσε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους στα σπίτια τους και να περιόρισε τις οικονομικές τους δραστηριότητες, προκαλώντας μια πρωτοφανή παγκόσμια οικονομική ύφεση, εντούτοις υπήρξε πολύ ευεργετικό για τη Φύση, για την ποιότητα του περιβάλλοντος, τη μείωση της ρύπανσης και της υπερθέρμανσης, αλλά και για την επιβίωση της άγριας ζωής, που απειλείται με εξαφάνιση.

«Καλώς ήλθατε στην Ανθρωπόπαυση»

Καθόλου παράξενο που το επιστημονικό περιοδικό Nature, Ecology and Evolution, στο τεύχος του Σεπτεμβρίου του 2020, επέλεξε ως εξώφυλλο του αυτό το θέμα με τον τίτλο «Καλώς ήλθατε στην Ανθρωπόπαυση». Ο όρος Ανθρωπόπαυση, που προέρχεται κι αυτός από την πλούσια ελληνική γλώσσα και στην κυριολεξία σημαίνει «ανθρώπινη παύση», συμπεριλήφθηκε στο Oxford Languages και στην έκθεσή της για το 2020 Words of a Unprecedent Year. Ήταν αναμφίβολα μία από τις νέες λέξεις της χρονιάς. Μια λέξη που ήρθε για να μείνει.

Μια σχετική επιστημονική έρευνα, η οποία έλαβε χώρα κατά την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου 2020, σχετικά με τις επιπτώσεις του πρώτου κύματος των Lockdown στην άγρια ζωή και δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2020 στο περιοδικό Nature, Ecology and Evolution, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτή η, τεράστιας κλίμακας, επιβράδυνση των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων ήταν εξαιρετικά ευεργετική για την απειλούμενη άγρια ζωή.

Η άγρια ζωή ανακτά χαμένο έδαφος

Αυτό δεν το παρατήρησαν μόνον οι επιστήμονες και οι περιβαλλοντολόγοι αλλά και οι απλοί άνθρωποι, ανεβάζοντας μάλιστα στα κοινωνικά δίκτυα πλήθος φωτογραφιών που έδειχναν την άγρια ζωή να επανακτά λίγο από το χαμένο της έδαφος καταλαμβάνοντας ανθρώπινους χώρους, τους οποίους προηγουμένως οι άνθρωποι είχαν καταπατήσει από τη άγρια Φύση. Φωτογραφίες που έδειχναν αγριοκάτσικα να περιπλανιούνται στους δρόμους και στα πάρκα των πόλεων της Ουαλίας, πρόβατα μέσα σε παιδικές χαρές, αγριογούρουνα να «κάνουν πάρτι» μέσα σε ιταλικά αγροκτήματα, κοπάδια άγριων ελεφάντων στους δρόμους της Ινδίας και πεινασμένοι πίθηκοι, που τρέφονταν προηγουμένως από τους τουρίστες, να λεηλατούν ψάχνοντας για τροφή στις ινδικές πόλεις.

Άγρια πούμα φωτογραφήθηκαν στο κέντρο της πρωτεύουσας της Χιλής, το Σαντιάγκο και τσακάλια εμφανίστηκαν στο φως της ημέρας σε πάρκα στο Τελ Αβίβ του Ισραήλ. Στις ΗΠΑ τζάγκουαρ και αγριόγατες έφτασαν ως τους κεντρικούς δρόμους πόλεων. Στην Ισπανία τα αγριογούρουνα έκαναν ξανά την εμφάνισή τους στους αγρούς. Ακριβοθώρητα ελάφια εμφανίστηκαν στους δρόμους της πόλης Trincomalee της Σρι Λάνκα. Αλλού οι χήνες περιδιάβαινανν ανενόχλητες σε κατοικημένες περιοχές, ενώ άλλα πτηνά εκμεταλλεύτηκαν την καθήλωση των αεροπλάνων και «κατέλαβαν» αεροδρόμια. Οι αρκούδες της Πίνδου μπόρεσαν και περάσαν την Εγνατία Οδό, ώστε να βρουν ταίρι τους, χωρίς να κινδυνεύουν να πέσουν πάνω σε διερχόμενα αυτοκίνητα. Τα αγριογούρουνα κατέβηκαν από τον Χορτιάτη στο κέντρο της Θεσσαλονικης, και εθεάθησαν να βοσκούν στην Πλατεία Αριστοτέλους και να κόβουν βόλτες στα Λαδάδικα.

Απίστευτες εικόνες: Αγριογούρουνα βγήκαν βόλτα στη Θεσσαλονίκη
agriogourouno-5452

Τα δελφίνια ανέβηκαν, έπειτα από δεκαετίες, την Αδριατική θάλασσα κι έφτασαν μέχρι τη Βενετία και στα ασυνήθιστα ήρεμα νερά στο λιμάνι της Τεργέστης της Ιταλίας. Ενώ προηγουμένως ήταν κρυμμένα και φοβισμένα, τα ζώα και τα ψάρια άρχισαν να περιφέρονται πιο ελεύθερα στους ωκεανούς του κόσμου, μετά την ελάττωση της κυκλοφορίας των πλοίων αλλά και των επιπέδων ηχορύπανσης. Ωστόσο, σε ορισμένες περιοχές η έλλειψη ανθρώπων, και ειδικά δασοφυλάκων, έχει βλάψει την άγρια φύση αυξάνοντας τη λαθροθηρία. (Βλέπε και το πρώτο άρθρο μου για την Ανθρωπόπαυση: https://tvxs.gr/news/kosmos/anthropopaysi-otan-i-anthropotita-kanei-dialeimma ).

Όλα αυτά τα άγρια ζώα δεν «εισέβαλαν» στους χώρους των ανθρώπων. Απλά εκμεταλλεύτηκαν την προσωρινή Ανθρωπόπαυση για να επανακτήσουν τμήματα από τους χώρους τους οποίους. κατά τις προηγούμενες δεκαετίες και αιώνες, οι άνθρωποι υφάρπαξαν από την άγρια Φύση. Μόνον κατά τον 20ο αιώνα οι άνθρωποι καταπάτησαν με εκθετικούς ρυθμούς τα άγρια ενδιαιτήματα, συρρικνώνοντας το φυσικό περιβάλλον και φέρνοντας πολλές άγριες μορφές ζωής στο χείλος της εξαφάνισης. Τα Lockdown του 2020 επέτρεψαν κάπως την, προσωρινή έστω, αντιστροφή αυτής της καταστροφικής διαδικασίας.

Ο αέρας πάνω από την Ευρώπη καθάρισε

Ένας άλλος τομέας, στον οποίο η Ανθρωπόπαυση υπήρξε ευεργετική για το περιβάλλον και συνεπώς για την ανθρωπινη υγεία, ήταν εκείνος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Το Lockdown, που επιβλήθηκε τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2020 για τον περιορισμό της εξάπλωσης της Covid-19, μείωσε κατά 70% τις συγκεντρώσεις των βασικών ατμοσφαιρικών ρύπων στην Ευρώπη. Αντίθετα, τον περασμένο Μάιο και τον Ιούνιο, η σταδιακή άρση των αυστηρών μέτρων είχε ως αποτέλεσμα να αντιστραφεί η σημαντική μείωση στις συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων και ρύπανσης στην Ευρώπη, που έφθασαν και πάλι στα, προ των Lockdown, επίπεδα μέχρι τα τέλη Ιουνίου 2020.

Επίσης κατά την ίδια περίοδο παρατηρήθηκε μια σχετική μείωση της θερμοκρασίας και της υγρασίας, που προέρχονται από ανθρώπινες δραστηριότητες, και οι οποίες επηρεάζουν τις αυξανόμενες συγκεντρώσεις σωματιδίων στον ατμοσφαιρικό αέρα. Όταν οι ανθρώπινες δραστηριότητες επέστρεψαν και πάλι στην «κανονικότητά» τους, κατά τον περασμένο Ιούνιο, τότε αυξήθηκε και η θερμοκρασία και η ατμοσφαρική ρύπανση.

Υπερθέρμανση, τήξη του permafrost και νέες πανδημίες

Οι επιστήμονες πάντως, που συμμετέχουν σε αυτές τις έρευνες, συσχετίζουν την παρατηρούμενη υπερθέρμανση σε αρκτικές περιοχές π.χ. Σιβηρία, με τη μεγάλη απόψυξη του permafrost (παγωμένου υπεδάφους), το λιώσιμο του οποίου θα μπορούσε να οδηγήσει στην απελευθέρωση παγιδευμένων παθογόνων οργανισμών (μικροβίων, βακτηρίων και ιών) στην ατμόσφαιρα. Η διαπίστωσή τους είναι ότι αυτή η διαδικασία είναι πολύ πιθανόν να ενεργοποιήσει έναν τρομακτικό μηχανισμό «απελευθέρωσης» θανατηφόρων ιών στο μέλλον, όσο δηλαδή θα εξελίσσεται η υπερθέρμανση του πλανήτη μας τις επόμενες δεκαετίες.

Πως το Lockdown μείωσε ατμοσφαιρική ρύπανση και θνησιμότητα: Η περίπτωση της Ινδίας

Για τον αντίκτυπο του Lockdown στην ποιότητα του ατμοσφαιιρκού αέρα και το ρόλο των περιβαλλοντικών παραγόντων στη διάδοση της πανδημίας της Covid-19, η περίπτωση της πολυπληθούς και πυκνοκατοικημένης Ινδίας είναι αρκετά διαφωτιστική. Σε σχετική έρευνα που έγινε στο πυκνοκατοικημένο κρατίδιο Maharashtra της Ινδίας, ερευνώντας τα δεδομένα διαδοχικά πριν, κατά τη διάρκεια, και μετά το Lockdown, διαπιστώθηκε πως οι ατμοσφαιρικοί ρύποι, όπως τα PM 2.5, PM 10, NOx και CO μειώθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια του Lockdown με τη μεγαλύτερη μείωση να παρατηρείται στις πόλεις με τον μεγαλύτερο όγκο κυκλοφορίας.

Σε σύγκριση με την περίοδο προ του Lockdown, ο μέσος όρος PM 2,5 και PM10 μειώθηκε έως και 51% και 47% αντίστοιχα, με αποτέλεσμα ένα «ικανοποιητικό» επίπεδο του δείκτη ποιότητας του αέρα (AQI) ως συνέπεια της μειωμένης κυκλοφορίας των οχημάτων και του κλεισίματος των βιομηχανιών. Οι ειδικοί, βάσει των δεδομένων ποιότητας του αέρα πριν από το Lockdown, διαπίστωσαν ότι τα σωματίδια (PM 2,5 και PM 10), καθώς και η πυκνότητα του πληθυσμού, συνδέονται στενά με την υψηλότερη νοσηρότητα και θνησιμότητα του ανθρώπινου πληθυσμού στην Ινδία. Ο περιορισμός των αιωρούμενων σωματιδίων, λόγω της επιβολής του Lockdown, βοήθησε ώστε να μειωθεί η νοσηρότητα και θνησιμότητα των Ινδών εξ αιτίας της σοβαρής ατμοσφαιρικής ρύπανσης των πόλεων τους.

Μείωση των τροχαίων ατυχημάτων

Η ίδια έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα πως το Lockdown λόγω της Covid-19 μείωσε κατά 72 φορές (!) τη θνησιμότητα που σχετίζεται με τροχαία ατυχήματα. Συσχέτισε επίσης την κακή ποιότητα του αέρα σε ορισμένες πόλεις με αυξημένες περιπτώσεις Covid-19 και θανάτους. Αντίθετα, χαμηλή θνησιμότητα καταγράφηκε σε πόλεις με καλύτερη ποιότητα αέρα. Τα αποτελέσματα της ινδικής έρευνας έδειξαν ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να επιδεινώσει τις κλινικές εκδηλώσεις της νόσου Covid-19. Ωστόσο, ένα παρατεταμένο Covid-19 θα μπορούσε να ακυρώσει τα ευεργετικά περιβαλλοντικά αποτελέσματα επηρεάζοντας αρνητικά τις κοινωνικοοικονομικές και υγειονομικές παραμέτρους μιας φτωχής χώρας όπως η Ινδία.

Ο κανόνας της «Έβδομης Χρονιάς»

Τελικά, το συμπέρασμα που βγαίνει αβίαστα με βάση αυτές τις επιστημονικές έρευνες και τις παρατηρήσεις των ειδικών, καθώς και απλών ανθρώπων, είναι ότι τα δύο μεγάλα Lockdown του 2020 και γενικότερα το φαινόμενο της Ανθρωπόπαυσης, δηλαδή η σημαντική επιβράδυνση των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων κατά το ίδιο έτος, οφέλησε το περιβάλλον, τη Φύση, την άγρια ζωή και την ανθρώπινη υγεία, αν και ζημείωσε σημαντικά την παγκόσμια και τοπική οικονομία.

Συνεπώς μπορούμε και πρέπει να μάθουμε από αυτούς τους μήνες της αναγκαστικής Ανθρωπόπαυσης για να ζήσουμε με τη Φύση και όχι εναντίον της. Να επανακτήσουμε την αίσθηση του ανήκειν στη Φύση και να μη συμπεριφερόμαστε άλλο ως καταπατητές της. Στη Βίβλο και συγκεκριμένα στο Λευιτικό, υπήρχε ο νόμος για τη λεγόμενη «σαββατική χρονιά». Συγκεκριμένα, κάθε έβδομο έτος οι Ισραηλίτες έπρεπε να εγκαταλείψουν όλη τους την καλλιεργήσιμη γη: «Θα υπάρχει ένα Σαββάτο απόλυτης ανάπαυσης για τη γη, ένα Σαββάτο για τον Κύριο: δεν θα σπείρετε τη γη σας ούτε θα κλαδέψετε τον αμπελώνα σας». Ήταν το έτος της αγρανάπαυσης, ώστε να μην εξουθενώνεται άλλο το καλλιεργήσιμο έδαφος και να «ξεκουράζεται» για να μπορεί και πάλι να αποδόσει, εξασφαλίζοντας έτσι την αειφορία.

Να γίνουμε πλανητικοί κηπουροί

Αυτός είναι ένας παλιός κανόνας των ανθρώπων και της Φύσης, που έχει παραβιαστεί πολλάκοις από τη Βιομηχανική Εποχή και έπειτα, τόσο με την εντατική αγροκαλλιέργια, όσο και με τη συνεχή αφαίμαξη των, δύσκολα ανανεώσιμων, φυσικών πόρων και τη συνεχή καταστροφή του περιβάλλοντος. Είναι η περίοδος που ο άνθρωπος μετατράπηκε σε αρπακτικό, που λεηλατεί τη Φύση και καταστρέφει το περιβάλλον, σαν να πρόκειται για ένα είδος «πλανητικού ιού» που αρρωσταίνει τον ξενιστή του.

Ίσως το βασικότερο δίδαγμα από την πανδημία της Covid-19 και τα Lockdown είναι ότι ο άνθρωπος θα πρέπει να κάνει από μόνος του «διαλείμματα» και να προβλέπει χρονιές Ανθρωπόπαυσης, ώστε να δώσει το χώρο και το χρόνο στη Φύση να «αναπνεύσει» και να ανακτήσει τις ζωογόνες δυνάμεις της. Να μετατραπεί δηλαδή από Αρπακτικό σε «Πλανητικό Κηπουρό» που, όταν κόβει ένα δένδρο, θα φυτεύει τουλάχιστον δύο στη θέση του. Η επιβίωση μας περνάει μέσα από την αειφορία του φυσικού μας περιβάλλοντος.

Η εξαφάνιση της Αράλης: Το “οικολογικό Τσερνομπίλ” της Κεντρικής Ασίας

Η εξαφάνιση της Αράλης

Το “οικολογικό Τσερνομπίλ” της Κεντρικής Ασίας

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

H Αράλη ήταν η δεύτερη σε μέγεθος “εσωτερική θάλασσα” της Ασίας, μετά από την Κασπία, και η τέταρτη μεγαλύτερη στον κόσμο και με μοναδική βιοποικιλότητα. Αυτό μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Έκτοτε ξεκίνησε η δραματική συρρίκνωσή της και σήμερα δεν αποτελεί παρά μια σκιά του αλλοτινού της εαυτού. Από τα 68.000 τ. χλμ. που ήταν η έκτασή της, όσο περίπου η μισή Ελλάδα, συρρικνώθηκε το 2004 στα 17.000 τ. χλμ. και τα απομεινάρια της χωρίστηκαν σε τέσσερις λίμνες, με μέσο βάθος τα 8,7 μέτρα.

Τα 40.000 τ.χλμ., που εξατμίστηκαν και αποξηράνθηκαν, μετατράπηκαν απλώς σε έρημο, όπως είναι και το μεγαλύτερο τμήμα της Κεντρικής Ασίας. Μια έρημο όμως τοξική, καθώς η σκόνη από τον αποξηραμένο πυθμένα της λίμνης περιέχει επικίνδυνα χημικά στοιχεία τα οποία και μεταφέρονται από τον αέρα. Έτσι η Αράλη έγινε συνώνυμη της εξαφάνισης, της ερημοποίησης και της περιβαλλοντικής υποβάθμισης –ένα πραγματικό “οικολογικό Τσερνομπίλ” της Ανατολής.

Το βαμβάκι υπεύθυνο για την αποξήρανση της Αράλης

Πως όμως ξεκίνησε ο αργός θάνατος και τελικά η εξαφάνιση αυτής της τεράστιας λίμνης; Η Αράλη, η οποία είναι χωρισμένη μεταξύ Καζακστάν και Ουζμπεκιστάν, έχει μια τεράστια λεκάνη απορροής εκτάσεως 1.549.000 τ.χλμ. και τροφοδοτείται από τα νερά των ποταμών Αμούρ Ντάρια και Συρ Ντάρια, που πηγάζουν από τα βουνά του Κιργιζιστάν και του Τατζικιστάν. Προτού ακόμη η κλιματική αλλαγή κάνει αισθητή την παρουσία της, με τη δραματική μείωση των βροχοπτώσεων κλπ. η Αράλη έπεσε θύμα των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων που ξεκίνησαν από πολιτικές αποφάσεις.

Τη δεκαετία του 1960, όταν ακόμη μεσουρανούσε ο Ψυχρός Πόλεμος, στην Αίγυπτο η κυβέρνηση Νάσερ είχε υπογράψει στρατηγική συνεργασία με τη Σοβιετική Ένωση ώστε να εξάγει σε αυτή το περισσότερο βαμβάκι που παρήγαγε, χάρη στο οποίοι οι Σοβιετικοί θα τροφοδοτούσαν τη κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία τους. Μια δεκαετία όμως αργότερα, με τη Συμφωνία του Καμπ Ντέιβιντ, η Αίγυπτος έκανε μια φιλοαμερικανική στροφή, έδιωξε τους Σοβιετικούς συμβούλους της, και σταμάτησε να εξαγάγει το βαμβάκι της στην ΕΣΣΔ. Αυτό όχι μόνο αποτέλεσε σοβαρό πλήγμα για τα Σοβιετικά γεωπολιτικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή, αλλά ανακατεύθυνε το αιγυπτιακό βαμβάκι από την αγορά της ΕΣΣΔ προς την παγκόσμια αγορά. Ως αντιστάθμισμα γι’ αυτή την ξαφνική απώλεια αυτής της πρώτης ύλης η Μόσχα αποφάσισε παράγει η ίδια βαμβάκι και να μετατρέψει τεράστιες ερημικές κι ακαλλιέργητες περιοχές της ηλιόλουστης, αλλά άνυδρης Κεντρικής Ασίας, κυρίως του Ουζμπεκιστάν και του νότιου Καζακστάν, σε εκτεταμένες βαμβακοκαλλιέργειες.

Ένα φαραωνικό σοβιετικό σχέδιο

Ξεκίνησε λοιπόν να κατασκευάζει ένα αχανές δίκτυο από αρδευτικά κανάλια. Ήταν ένα από πλέον φιλόδοξα σχέδια σε παγκόσμια κλίμακα. Χιλιάδες χιλιόμετρα αρδευτικών καναλιών κατασκευάστηκαν τότε ώστε να μεταφέρουν το νερό από τους ποταμούς Αμούρ Ντάρια και Συρ Ντάρια στην κοιλάδα Φεργκάνα, όπου και θα καλλιεργούταν το πολύτιμο βαμβάκι. Νερό που κανονικά θα χυνόταν στη λίμνη Αράλη αντικαθιστώντας τις τεράστιες ποσότητες που εξατμίζονται ετησίως.

Αυτό το φαραωνικό σοβιετικό σχέδιο άρχισε σύντομα να λειτουργεί. Έτσι το βαμβάκι από τις νέες βαμβακοκαλλιέργειες της Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας του Ουζμπεκιστάν άρχισαν να τροφοδοτούν τις ανάγκες ολόκληρης της ΕΣΣΔ, υποκαθιστώντας την ανάγκη εισαγωγών από την Αίγυπτο. Η Μόσχα πέτυχε τον αρχικό της στόχο, αλλά το όλο σχέδιο είχε ταυτόχρονα και τη σκοτεινή του πλευρά. Οι βαμβακοκαλλιέργειες απορροφούσαν τη μεγαλύτερη ποσότητα νερού των δύο ποταμών κι έτσι, όλο και λιγότερο νερό, κατέληγε στην Αράλη. Ο όγκος ύδατος της λίμνης άρχισε χρόνο με το χρόνο να μειώνεται, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση και την αποξήρανσή της. Οι Σοβιετικοί ιθύνοντες, που έβλεπαν να συμβαίνει αυτή η περιβαλλοντική καταστροφή ήδη από τη δεκαετία του 1980, δεν “ίδρωνε το αυτί” τους σχετικά με τα οικολογικά ζητήματα. Υπήρχαν μάλιστα και ορισμένοι που θεωρούσαν την Αράλη “λάθος της φύσης”, που έπρεπε να “διορθωθεί”.

Χώρος δοκιμών βιολογικών όπλων

Αποτελούσε άλλωστε κοινό μυστικό πως όλα αυτά τα χρόνια πως χρησιμοποιούσαν την “άχρηστη” Αράλη ως χώρο εναπόθεσης και πειραματικών δοκιμών με επικίνδυνα χημικά και βιολογικά όπλα.

Σ’ ένα νησί, στο κέντρο αυτής της τεράστιας λίμνης, υπήρχε ένα Σοβιετικό απόρρητο εργαστήριο δοκιμών και ανάπτυξης επικίνδυνων βιολογικών όπλων, όπως του άνθρακα, της βουβωνικής πανώλης, της ευλογιάς κλπ. Όπλα τα οποία αποθηκεύονταν σ’ αυτό το απομονωμένο νησί. Άλλωστε οι δοκιμές που έγιναν τότε με τον Άνθρακα, μόλυναν περιοχές που ποτέ δεν απολυμάνθηκαν και ως γνωστό αυτό το επικίνδυνο μικρόβιο μπορεί να επιβιώσει σε λήθαργο ακόμη και εκατοντάδες χρόνια. Έτσι την άνοιξη του 2015 μολύνθηκαν 2.000 άγριες αντιλόπες του Καζακστάν από το θανατηφόρο μικρόβιο του Άνθρακα, προερχόμενο από το νησί που βρισκόταν κάποτε στο μέσον της, αποξηραμένης πλέον, Αράλης. Ένας προάγγελος των καταστροφών που έρχονται…

Η αποξήρανση της Αράλης και η “τοξική σκόνη” του πυθμένα της

Επιμένοντας σ’ αυτό το σχέδιο εκτροπής των νερών των Αμούρ Ντάρια και Συρ Ντάρια, που αντί για την Αράλη κατευθυνόταν πλέον στις βαμβακοκαλλιέργειες, οι Σοβιετικοί ιθύνοντες έγιναν έτσι υπεύθυνοι για μια τεράστια περιβαλλοντική καταστροφή που πολλοί τη συγκρίνουν ακόμη και με εκείνη του Τσερνομπίλ. Η συρρίκνωση της λίμνης ήταν τόσο δραματική ώστε το 1987 η εναπομείνασα Αράλη χωρίστηκε σε δύο μικρότερες λίμνες. Στη, βαθύτερη αλλά μικρότερη, βόρεια λίμνη, που άνηκε στο Καζακστάν, και στη μεγαλύτερη, αλλά πιο ρηχή, νότια λίμνη, που άνηκε στο Ουζμπεκιστάν. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης η νότια λίμνη συρρικνώθηκε ακόμη περισσότερο, ώστε να χωριστεί σε δύο νέες, μικρότερες λίμνες, την ανατολική και τη δυτική. Σήμερα, η εναπομείνασα Αράλη, έχει μόνο το 1/3 του αρχικού της υδάτινου όγκου και το 25% της αρχικής της έκτασης.

Ο αποξηραμένος πυθμένας της λίμνης, που ήταν επιβαρυμένος με πολλές επικίνδυνες χημικές ουσίες, έγινε σκόνη που εκτέθηκε στους δυνατούς ανέμους της περιοχής. Έτσι δημιουργήθηκε το φαινόμενο της αερομεταφερόμενης “τοξικής σκόνης”, που πλήττει το περιβάλλον της λεκάνης απορροής της λίμνης και την υγεία εκατομμυρίων κατοίκων. Οι δυνατοί άνεμοι μεταφέρουν τη χημικά επιβαρυμένη σκόνη, αλλά και το αλάτι του πυθμένα της αποξηραμένης λίμνης, σε αποστάσεις έως και 800 χιλιομέτρων καταστρέφοντας την ανθρώπινη υγεία, τις καλλιέργειες και την παραδοσιακή κτηνοτροφία. Μια έκταση ίση με αυτή της Γαλλίας μολύνεται από το “τοξικό νέφος” της σκόνης από την πυθμένα της νεκρής Αράλης, που είναι γεμάτη με καρικινογόνα χημικά.

θανατηφόρες επιπτώσεις στους κατοίκους

Οι κάτοικοι των γύρω περιοχών ήταν οι πρώτοι που εισέπραξαν τις επιπτώσεις αυτής της τεράστιας περιβαλλοντικής καταστροφής. Όχι μόνον οι ψαράδες και οι ναυτικοί έχασαν τις δουλειές τους και αναγκάστηκαν να μετακινηθούν. Ολόκληρες πόλεις και χωριά, που ήταν πριν παραλίμνια λιμάνια, εγκαταλείφθηκαν και οι κάτοικοι τους μετακινήθηκαν. Παραδοσιακές καλλιέργειες νεκρώθηκαν, ενώ οι κτηνοτρόφοι δεν μπορούν να βρουν νερό και φυτά για να εκθρέψουν τα ζώα τους. Το έδαφος του πυθμένα της λίμνης είναι τόσο χημικά μολυσμένο και αλμυρό, που είναι ακατάλληλο για χρήση.

Οι ίδιοι οι κάτοικοι, που εισπνέουν αυτή την τοξική σκόνη άρχισαν να υποφέρουν από σοβαρά πνευμονολογικά νοσήματα, καρδιοαγγειακές διαταραχές, ορμονικά προβλήματα, ενώ τα ποσοστά των καρκίνων αυξήθηκαν δραματικά, προκαλώντας το 1/3 των θανάτων. Αυξήθηκαν επίσης οι μεταλλάξεις και οι γεννήσεις παραμορφωμένων βρεφών. Το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης, που ενδημούσε στην περιοχή, έχει μεταλλαχθεί κι έγινε πολλαπλώς ανθεκτικό στα αντιβιοτικά. Όλα αυτά αποτελούν το σκηνικό ενός εφιάλτη.

Η εξαφάνιση της λίμνης έχει επίσης προκαλέσει και σοβαρές μεταβολές στο μικροκλίμα της περιοχής, φέρνοντας θερμότερα καλοκαίρια και ψυχρότερους χειμώνες κατά 2-6 βαθμούς Κελσίου.

Όχι μόνο οικολογική αλλά και οικονομική καταστροφή

Ο θάνατος της Αράλης δεν ήταν απλά μια οικολογική καταστροφή, αλλά και μια οικονομική. Για να ανταποκριθεί στα Σοβιετικά σχέδια για μεγιστοποίηση της παραγωγής βάμβακος κατά τη δεκαετία του 1980, το Ουζμπεκιστάν χρειαζόταν έναν “στρατό” από εργατικά χέρια ώστε να μαζεύουν κάθε καλοκαίρι το βαμβάκι. Επιστράτευσε έτσι δύο εκατομμύρια εργάτες. Επειδή όμως το υπάρχον εργατικό δυναμικό δεν επαρκούσε, επιστρατεύτηκαν για την κοπιαστική χειρωνακτική εργασία της συλλογής βάμβακος οι φοιτητές, οι τεχνικοί, οι γιατροί, ακόμη και ανήλικα παιδιά από όλη τη χώρα. Αντί να επενδύσει στην πολυεπίπεδη ανάπτυξη η χώρα στράφηκε στη μονοκαλλιέργεια.

Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ το Ουζμπεκιστάν συνέχισε την ίδια τακτική, δίνοντας ψίχουλα στους εργάτες, ενώ όλα τα κέρδη πήγαιναν στην τοπική μετασοβιετική ελίτ. Ακόμη και οι μετέπειτα εκλεγμένες κυβερνήσεις δεν θέλησαν να προβούν στις κατάλληλες μεταρρυθμίσεις, ώστε να διορθώσουν αυτή την κατάσταση.

Σήμερα την παραγωγή του βάμβακος δεν τη ρυθμίζουν πλέον οι γραφειοκράτες της Μόσχας αλλά Δυτικές πολυεθνικές εταιρείες, που αναλαμβάνουν τις εξαγωγές και ρυθμίζουν ολιγοπωλιακά τις τιμές του προϊόντος. Η παραγωγή βάμβακος στην Κεντρική Ασία χρηματοδοτείται από τις τράπεζες της Δύσης, όπου και κατευθύνεται κι ο κύριος όγκος του “λευκού χρυσού”. Εξαιτίας αυτών των εταιρικών κερδών για τη βιομηχανία βάμβακος το ΔΝΤ κάνει τα “στραβά μάτια” απέναντι στην καταπίεση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε αυτές τις χώρες. Ούτε και δεν δίνει και ιδιαίτερη σημασία στην περιβαλλοντική καταστροφή, που προκαλούν οι βαμβακοκαλλιέργειες.

Δεν είναι υπερβολικό να ειπωθεί πως η πανίσχυρη βιομηχανία βάμβακος του Ουζμπεκιστάν συμβάλει καθοριστικά στην αυταρχικοποίηση της κυβέρνησης, στη φτωχοποίηση και στην καταπίεση των δικαιωμάτων των πολιτών της χώρας, εμποδίζοντας κάθε διαδικασία εκδημοκρατισμού, Υπό αυτές τις ανυπόφορες συνθήκες κύματα νέων από το Ουζμπεκιστάν φεύγουν από τη χώρα και μεταναστεύουν, κυρίως στη Ρωσία, όπου και βρίσκουν καλύτερες συνθήκες απασχόλησης.

Γεωπολιτικές συγκρούσεις για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων στην Κεντρική Ασία

Στο μεταξύ, μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, τα νερά των ποταμών Αμούρ Ντάρια και Συρ Ντάρια, ενώ πριν διέσχιζαν μία χώρα, σήμερα διασχίζουν τέσσερις: Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν (Συρ Ντάρια) και Κιργιζιστάν, Καζακστάν (Αμούρ Ντάρια), δημιουργώντας σοβαρές τριβές στις μεταξύ τους σχέσεις εξαιτίας του ζητήματος της διαχείρισης των πολύτιμων υδάτινων πόρων. Όχι μόνον λόγω της συρρίκνωσης της Αράλης και των επιπτώσεων της, αλλά και του ποια χώρα θα έχει τη “μερίδα του λέοντος” του νερού που κατευθύνεται στις βαμβακοκαλλιέργειες.

Το 1992 οι χώρες αυτές είχαν συμφωνήσει μεταξύ τους σε μια ορθολογική και δίκαιη κατανομή των κοινών υδάτινων πόρων. Ωστόσο από τότε το διαθέσιμο νερό των ποταμών έχει περιοριστεί και οι διαμάχες μεταξύ των χωρών εντάθηκαν. Ιδιαίτερα μεταξύ του πυκνοκατοικημένου Ουζμπεκιστάν, που είναι και η πολυπληθέστερη χώρα της περιοχής, και του Κιργιζιστάν, από όπου πηγάζει ο ποταμός Αμούρ Νταρία. Το τελευταίο από το 2010 έχει εκπονήσει ένα φιλόδοξο σχέδιο κατασκευής νέων υδροηλεκτρικών σταθμών (Καμπάρατα ΙΙ) και μια σειρά από φράγματα, που θα εγκλωβίσουν τεράστιες ποσότητες υδάτων του Αμούρ Νταριά στις νέες τεχνητές λίμνες. Αυτό θεωρείται από το Ουζμπεκιστάν ως “αιτία πολέμου”, καθώς εξαρτάται ζωτικά από τη ροή του συγκεκριμένου ποταμού. Κοντολογίς, τόσο το Ουζμπεκιστάν όσο και το Καζακστάν, ανησυχούν σοβαρά μήπως το Κιργιζιστάν και το Τατζικιστάν, από όπου πηγάζουν οι δύο ποταμοί, θα περιορίσουν τη ροή των ποταμών καταστρέφοντάς τους οικονομικά και περιβαλλοντικά.

Η καταστροφή είναι μη αντιστρέψιμη;

Βέβαια, οι χώρες αυτές θα μπορούσαν να συνεννοηθούν ειρηνικά, ώστε να πετύχουν μια win-win κατάσταση, ώστε το καλοκαίρι να παρέχεται άφθονο νερό για τις καλλιέργειες σε Ουζμπεκιστάν και Καζακστάν και το χειμώνα αυτές οι δύο χώρες θα αγοράζουν ηλεκτρικό ρεύμα που θα παράγεται από το Κιργιζιστάν και το Τατζικιστάν, όπου και κατασκευάζονται τα υδροηλεκτρικά φράγματα. Αυτός ήταν άλλωστε και ο αρχικός στόχος του σοβιετικού σχεδίου της δεκαετίας του 1970, που ολοκληρώθηκε μόνο κατά το μισό και είχε ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση της Αράλης…

Δυστυχώς αυτή η περιβαλλοντική καταστροφή, που προέρχεται από τον αργό θάνατο της Αράλης, φαίνεται πως είναι μη αντιστρέψιμη, παρά τις προσπάθειες, ειδικά του Καζακστάν να διασώσει ότι απέμεινε από το βόρειο τμήμα της Αράλης κατασκευάζοντας το 2005 ένα φράγμα που ανύψωσε τη στάθμη των υδάτων κατά δύο μέτρα και μείωσε κάπως την αλμυρότητα, επιτρέποντας την επανεμφάνιση ψαριών. Ωστόσο η κλιματική αλλαγή περιορίζει κάθε χρόνο την ποσότητα ύδατος που μεταφέρουν οι δύο ποταμοί που τροφοδοτούν την Αράλη, εμποδίζοντας ακόμη περισσότερο την επιχειρούμενη ανάκτησή της.

  • Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Η μεγάλη απάτη της θεωρίας περί «ανθρώπινης παρέμβασης» στο περιβάλλον και στο κλίμα

Η μεγάλη απάτη της θεωρίας περί «ανθρώπινης παρέμβασης» στο περιβάλλον και στο κλίμα

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

Οι δυνάμεις της Φύσης και οι φυσικοί νόμοι υπήρξαν από καταβολής του ανθρώπου σκληροί απέναντί του, αλλά ταυτόχρονα και συνεπείς παιδευτές του, με την έννοια ότι τον έσπρωχναν με κάθε δοκιμασία στην αναζήτηση λύσεων για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των συνεπειών τους. Αυτό συμβαίνει άλλωστε με και κάθε άλλη μορφή ζωής αλλά ενστικτωδώς και όχι συνειδητά, όπως συμβαίνει με τον άνθρωπο.  Με αυτήν την έννοια η Φύση δεν είναι μόνο η ασύνειδη δημιουργός  αλλά και η πρακτική παιδαγωγός της ζωής, διαδικασία που οδήγησε στην διαβαθμισμένη  βασανιστική εξέλιξή της με κορυφαία μορφή της αυτή του έλλογου και σκεπτόμενου ανθρώπου, του μοναδικού άλλωστε δημιουργήματός της που αισθάνεται δέος και σεβασμό απέναντί της, στοιχεία που από δυνάμεις αναζήτησης, πολιτισμού και ελευθερίας  οι εξουσίες τα ευνούχισαν και τα μετέτρεψαν για λόγους ιδίου συμφέροντος  σε λογής-λογής θρησκευτική πίστη υποταγής και εθελοδουλίας. Αυτή η πραγματικότητα καταρρίπτει όλες εκείνες τις ρηχές θεωρίες που αποδίδουν ευθύνες «στην ανθρώπινη παρέμβαση», έτσι γενικά και αφηρημένα, για να απενοχοποιήσουν το σπάταλο, το χαοτικό, τα απάνθρωπο και καταστροφικό καπιταλιστικό σύστημα και να παραπλανήσουν τα θύματα του καπιταλισμού και των ακραίων φυσικών φαινομένων σχετικά με τους υπεύθυνους για την καταστροφή του περιβάλλοντος και για τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Οι πρόσφατες μεγάλες  καταστροφές εξαιτίας ακραίων κλιματικών/καιρικών φαινομένων ξαναζωντανεύουν τους προβληματισμούς των κοινωνιών τόσο για τις αιτίες, όσο και για τις δυνατότητες των οργανωμένων κοινωνιών να  προφυλαχτούν από αυτά. Οι εξουσιαστικοί μηχανισμοί παραπλάνησης των κοινωνιών έπιασαν και πάλι δουλειά επιστρατεύοντας αγράμματους ή/και αργυρώνητους κονδυλοφόρους και κάθε λογής φαντασμένους ‘πλύστες εγκεφάλων’ με το γνωστό παραμύθι, ότι για όλα αυτά ‘φταίει ο άνθρωπος’ και μάλιστα ‘ο αμαρτωλός άνθρωπος’ και γι αυτό μας τιμωρεί ο ‘θεός’.

Όμως από ακαδημαϊκούς και διαπρεπείς επιστήμονες, δεν περιμένει κανείς να παρουσιάζουν το περιβαλλοντικό ζήτημα σαν ένα ‘προπατορικό αμάρτημα’, σύμφωνα με το οποίο για την καταστροφική παρέμβαση στο κλίμα και στο περιβάλλον ‘φταίει η ανθρωπογενής παρέμβαση’, δηλαδή ο άνθρωπος’, έτσι γενικά και αφηρημένα. Κι αυτό  γιατί αυτή η θεωρία παντρεύεται με το άλλο ‘προπατορικό αμάρτημα’, σύμφωνα με το οποίο  όλοι γεννιόμαστε αμαρτωλοί επειδή οι υποτιθέμενοι πρόγονοί μας ο Αδάμ, η Εύα και ο Όφις  του υποτιθέμενου παραδείσου, του υποτιθέμενου ‘θεού’, ‘έφαγαν από  το δέντρο της Γνώσης του καλού και του κακού’ και γι αυτό, ως γνώστες και ικανοί να γνωρίζουν ποιο είναι το καλό και ποιο το κακό, εκδιώχθηκαν από τον ‘παράδεισο’ από τον ίδιο τον ‘δημιουργό τους’, χάνοντας την ‘ιθαγένεια και την αθανασία τους’, που σημαίνει, με σύγχρονη αναλογία, ότι εξορίστηκαν ως αντικαθεστωτικοί για να πεθαίνουν   από την εξαντλητική δουλειά, από την πείνα και από τις φυσικές καταστροφές, όπως σεισμούς, πλημμύρες, κατακλυσμούς, λοιμούς, λιμούς, πυρκαγιές,  κατακτητικούς πολέμους  και ούτω καθεξής.

Όσοι είναι οπαδοί αυτής της θεωρίας οφείλουν στο όνομα της επιστήμης που υποτίθεται ότι ‘διακονούν’ να διερωτηθούν αν και κατά πόσον ευθύνονται οι ίδιοι, τα παιδιά τους, τα εγγόνια τους και τα εκατομμύρια των συνανθρώπων μας που άνευ πόρων και πλούτου πεθαίνουν κάθε μέρα από την ρύπανση του περιβάλλοντος, την απορρύθμιση του κλίματος και από τις οικονομικοκοινωνικές ανισότητες  που καταλήγουν στους απάνθρωπους  και καταστροφικούς πολέμους με σκοπό την διατήρηση και το μεγάλωμα  των περιουσιών του 1%  που κατέχει ως ατομική ιδιοκτησία του τα μέσα παραγωγής, ελέγχει την παγκόσμια οικονομία και λεηλατεί τις ζωές του 99% του πληθυσμού του πλανήτη μας.  Θα πρέπει επίσης να διερωτηθούν αν οι ίδιοι, τα παιδιά τους, τα εγγόνια τους και τα εκατομμύρια των συνανθρώπων μας  που πεθαίνουν πριν την ώρα τους κάθε μέρα, έχουν την ίδια ευθύνη, δηλαδή το ίδιο ενεργειακό αποτύπωμα,  με τους ολιγάρχες, τους μεγαλοϊδιοκτήτες βιομηχανιών τροφίμων, φαρμάκων, χημικών σκευασμάτων, διυλιστηρίων, πετροχημικών προϊόντων, χημικών όπλων, όπλων μαζικής καταστροφής, ορυχείων, πυρηνικής ενέργειας, υπεραλίευσης, αποδάσωσης,     κ. λπ., κ. λπ.,   που παράγουν  πέρα από τους καθημερινούς ρύπους  χωρίς να τηρούν προδιαγραφές περιορισμού της όποιας ρύπανσης  παράγουν, αλλά παράγουν συνειδητά, για την μεγιστοποίηση των κερδών τους,  σκληρούς ρύπους  στα πλαίσια σχεδιασμένης παρέμβασης για να πιέσουν μέσω περιβαλλοντολόγων και περιβαλλοντολογούντων’ κυβερνήσεις να πάρουν αντιρρυπαντικά μέτρα με τα οποία οι κοινωνίες θα επιβαρυνθούν με το κόστος αντιρρυπαντών και αντιρρυπαντικών φίλτρων και ουσιών που τα παράγουν οι ίδιοι που ρυπαίνουν.

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change

Με άλλα λόγια όσοι είναι οπαδοί αυτής της θεωρίας οφείλουν, στο όνομα της επιστήμης που υποτίθεται ότι ‘διακονούν’ και μάλιστα στο όνομα των συμφερόντων των κοινωνιών τους και της ανθρωπότητας, να διερωτηθούν αν οι ευθύνες για το πρόβλημα της ρύπανσης του πλανήτη με τις εξαιρετικά καταστροφικές συνέπειες είναι πρόβλημα μέσου   όρου που σημαίνει ότι διαιρούμε τον αριθμό των τρισεκατομμυρίων δολαρίων που εκτιμούν (ποιοι αλήθεια και πώς εκτιμούν  την διαρκώς αύξουσα καταστροφή της χλωρίδας και της πανίδας και πόσο αποτιμούν τα εκατομμύρια των ανθρώπινων ζωών που χάνονται;) την ζημιά δια του αριθμού των κατοίκων του πλανήτη για να χρεώσουν ισομερώς τον καθένα μας; Όμως έτσι παρακάμπτεται η πραγματικότητα, που θέλει να αποκρύψει αυτή η ακραία θεωρία  περί ‘ανθρώπινης ευθύνης’, για μια θεσούλα και για μια χούφτα δολάρια, τον συστημικό χαρακτήρα της περιβαλλοντικής καταστροφής και της κλιματικής απορρύθμισης που δεν είναι, βέβαια, μια απρόσωπη ευθύνη, αφού είναι γνωστό ότι έχει συγκεκριμένα πρόσωπα της σκοτεινής οικονομίας, διαπλεκόμενους επιχειρηματίες, ‘σπόνσορες’ πανεπιστημίων με παράξενες, στημένες και αντιεπιστημονικές θεωρίες που τάχα τεκμηριώνουν ότι τα περί καταστροφής του περιβάλλοντος είναι ψέματα και με αυτές εφοδιάζουν πλιατσικολόγους προέδρους μεγάλων δυνάμεων και ‘πρόθυμους ηλιθίους’ πρωθυπουργούς μικρών χωρών της μαύρης οικονομίας και της φοροδιαφυγής  με υπερμεγέθεις τραπεζικούς λογαριασμούς, με τηλέφωνα και διευθύνσεις.

Ας λογικευτούμε και ας αναγνωρίσουμε ότι για την περιβαλλοντική καταστροφή δεν φταίνε ‘οι άνθρωποι’ γενικά και αφηρημένα, αλλά εκείνοι οι άνθρωποι που ως οικονομικοκοινωνικό σύστημα  με βάση την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής πλουτίζουν ρυπαίνοντας και καταστρέφοντας  την ανθρωπότητα, την Φύση και τον πλανήτη, γιατί μόνο με αυτήν την αλήθεια  θα μπορέσουμε να σταματήσουμε τον καπιταλιστικό κατήφορο και να ξαναφέρουμε την ανθρώπινη πορεία στον δρόμο του ορθολογισμού, της κοινωνικής ισότητας, της ισότιμης συνεργασίας, της κοινωνικά ελεγχόμενης οικονομικής δραστηριότητας, του σεβασμού της γήινης Βιόσφαιρας και της παγκόσμιας ειρήνης. Ας κατανοήσουμε ότι η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής και η ιδιωτική επιχειρηματικότητα γεννούν βίαιες κοινωνικές συγκρούσεις, ακραίες κοινωνικές και κρατικές συμπεριφορές, εχθρότητα των σφετεριστών και καταστροφέων προς την Φύση με αποτέλεσμα την εκδίκηση της Φύσης, η οποία όμως, ως τυφλή και ασύνειδη, δεν   πλήττει τους πραγματικούς υπεύθυνους και τις ακραίες περιουσίες τους γιατί αυτοί έχουν πάρει τα μέτρα τους, αλλά τους φτωχούς  ανθρώπους που έχουν κάποιες μικρές πλασματικές ή δεν έχουν καθόλου περιουσίες.

Η κατανόηση αυτής της πραγματικότητας μπορεί να μας οδηγήσει ως κοινωνίες και ως ανθρωπότητα στην αποκατάσταση της ενότητας Κοινωνίας και Φύσης και της αμοιβαίας συνεργασίας που θα μετριάσει άμεσα, και προοπτικά θα περιορίσει δραστικά, στο μέτρο βέβαια που αυτά σχετίζονται με τον συστημικό ανορθολογισμό, τα ακραία καιρικά φαινόμενα κατά συνέπεια και τις ζημιές που προκαλούνται από αυτά. Από αυτή την αναγκαία κοινωνική αλλαγή που μπορεί να περιορίσει οριστικά τα ακραία οικονομικοκοινωνικά φαινόμενα τα οποία ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για τα ακραία φυσικά φαινόμενα  μας χωρίζουν οι ακραία πονηρές, μεροληπτικές, αντιεπιστημονικές αλλά βολικές για τους κατασκευαστές και διακινητές τους  θεωρίες, αλλά μπορεί και πρέπει να μας ενώσει η μοναδική λυτρωτική αλήθεια ότι ο καπιταλισμός και η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής ευθύνονται στον μεγαλύτερο βαθμό τόσο για την αύξηση της συχνότητας και της έντασης όσο και για την  καταστροφικότητα των ακραίων φυσικών  φαινομένων, όπως ευθύνονται και για τα ακραία κοινωνικά φαινόμενα  για τα οποία οι ακραίες θεωρίες προσπαθούν να θολώσουν την γνώμη και την κρίση των συνανθρώπων μας. Όσο για την συζήτηση και τις αντιφατικές προτάσεις, για την εκ των υστέρων αντιμετώπιση αυτών των καταστροφικών φαινομένων, αυτή καταντάει αδιέξοδη γιατί αφήνει εκτός προσοχής της πρόληψη, προφανώς επειδή το καταστροφικό κεφάλαιο τρέφεται και αναπαράγεται, όπως η Ύαινα από τα πτώματα, από τις καταστροφές γονατισμένων οικονομιών και χωρών με τις πολιτικές  λιτότητας, ‘μεταρρυθμίσεων a la Greece, ‘ανασυγκρότησης’ τύπου ιδιωτικοποιήσεων και υποθήκευσης της δημόσιας περιουσίας και δανεισμού των πληγησών χωρών που ενισχύουν την πολύπλευρη εξάρτησή τους από την προστάτιδα μητρόπολη, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το ΝΑΤΟ και τους άλλους πρωτοδευτεροξάδερφους θεσμούς της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης του κεφαλαίου.

Οι σύγχρονες δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού οφείλουν να κατανοήσουν ότι οι νεοκλασικοί οικονομολόγοι και οι νεοφιλελεύθεροι πολιτικοί,  αλλά και οι λεγόμενοι ‘προοδευτικοί’, μέχρι και οι μεσσιανικές ‘αριστερές εξουσιαστικές  πρωτοπορίες’ δέσμιοι σκοταδιστικών και  ιδεολογικών μύθων  αδυνατούν να αυτονομηθούν πνευματικά, επιστημονικά και πολιτικά και ονειρεύονται το πισωγύρισμα της ανθρωπότητας στον 19ο και 20ο αιώνα, αν όχι και πιο πίσω. Γι αυτό οι σύγχρονες δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού οφείλουν να αναδειχθούν στο ιστορικό υποκείμενο του 21ου αιώνα και αφού αφοπλίσουν ηθικά, πνευματικά, οικονομικά και πολιτικά το σύστημα των οικονομικοκοινωνικών ανισοτήτων, να ανοίξουν τον δρόμο για έναν καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας, ο οποίος χάρη στις διαχρονικές θυσίες της ανθρωπότητας  γίνεται μέρα τη μέρα με την σύγχρονη επιστήμη και τεχνολογία εφικτός, με τον όρο ότι η επιστήμη και η τεχνολογία θα απελευθερωθούν από το κεφάλαιο και από τις χίμαιρες του καπιταλισμού.

__________________

Πηγή: https://classlessdemocracy.blogspot.com/2019/07/blog-post.html

Συναγερμός στην Ανταρκτική

Συναγερμός στην Ανταρκτική

Το τέλος της “Κρυόσφαιρας”;

Αποτέλεσμα εικόνας για antarctica

Гράφει ο Γιώργος Στάμκος

Είναι η πιο άγνωστη και η λιγότερο εξερευνημένη ήπειρος του πλανήτη μας. Μια παγωμένη ερημική ήπειρος, όπου το χειμώνα ο ήλιος δεν ανατέλλει ποτέ και το καλοκαίρι δεν δύει ποτέ. Εδώ σχεδόν τίποτε δεν μπορεί να επιβιώσει. Δεν υπάρχουν ιθαγενείς, θηλαστικά ή φυτά. Ούτε καν ένα δένδρο. Είναι η Ανταρκτική και θεωρείται ο “θερμοστάτης” του πλανήτη μας. Η έβδομη και μονίμως παγωμένη ήπειρος, με έκταση 14.000.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή 1.3 φορές μεγαλύτερη από την ευρωπαϊκή ήπειρο ή διπλάσια από την Αυστραλία. Είναι καλυμμένη κατά 98% από παγοπέδια με μέσο όρο ύψους τα δύο χιλιόμετρα, κι αποτελεί, μετά τους ωκεανούς, το σημαντικότερο φυσικό σύστημα “θέρμανσης-ψύξης” του πλανήτη Γη.

Σε αυτή την παγωμένη ερημιά στο πιο νότιο μέρος της Γης έχει καταγραφεί η χαμηλότερη θερμοκρασία στον πλανήτη μας (-89,2 βαθμούς Κελσίου) και κατά το χειμώνα της έχει θερμοκρασία κατά μέσο όρο από -30 ως -63 βαθμούς Κελσίου. Η Ανταρκτική δεν είναι απλά ένα απέραντο “φυσικό ψυγείο”, που διατηρεί τα πάντα στην μόνιμη κατάψυξή του, αλλά ρυθμίζει καθοριστικά και το παγκόσμιο κλίμα.

Αποτέλεσμα εικόνας για antarctica

Η παγονησίδα του Ρος λιώνει

Η τεράστια παγονησίδα Ρος, που έχει έκταση μισό εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι η μεγαλύτερη ζώνη επιπλέοντα πάγου στον πλανήτη μας, λιώνει με ανησυχητικούς ρυθμούς. H παγονησίδα Ρος συγκρατεί ένα κομμάτι παγοκάλυψης της Ανταρκτικής που απειλείται πιο άμεσα. Αν μόνο η παγονησίδα του Ρος, η οποία έχει το μέγεθος μιας “επιπλέουσας Γαλλίας”, λιώσει και εξαφανιστεί εντελώς, τότε η στάθμη των θαλασσών και των ωκεανών σε όλο τον πλανήτη θα μπορούσε να ανέβει κατά έξι με επτά μέτρα. Αλλά ακόμη κι αν λιώσει λίγο, ώστε να ανέβει η στάθμη των θαλασσών κατά μόλις 10 εκατοστά, αυτό επίσης θα ήταν πολύ ανησυχητικό διότι θα επηρεαστούν αρνητικά τεράστιες χαμηλές και πυκνοκατοικημένες περιοχές. Αν ανέβει έξι μέτρα, τότε θα τελειώσουν όλα…

Οι επιστήμονες που επισκέπτονται και μελετούν την παγονησίδα Ρος, εφορμούμενοι από την ερευνητική βάση Σκοτ, κάνουν διατρήσεις στα επιπλέοντα στρώματα του πάγου, καταλήγοντας στο ανησυχητικό συμπέρασμα ότι ότι αυτός λιγοστεύει χρόνο με το χρόνο. Μελετώντας αρχαία κομμάτια πάγου οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν πως η παγονησίδα Ρος αντέδρασε κατά τις κλιματικές μεταβολές του μακρινού γεωλογικού παρελθόντος, ώστε να προβλέψουν πόσο γρήγορα μπορεί να λιώσει καθώς το κλίμα αλλάζει.

Τα ρήγματα και οι κατακρημνίσεις παγόβουνων αυξάνουν

Στα φονικά ρήγματα που υπάρχουν στη λεγόμενη Ζώνη Διάτμησης της παγονησίδας Ρος, περίπου 300 χιλιόμετρα από τη βάση Σκοτ, τα ρήγματα μεγαλώνουν με όλο και επιταχυνόμενους ρυθμούς, λόγω της παγκόσμιας υπερθέρμανσης, και διασπούν την παγονησίδα διευκολύνοντας έτσι την τήξη της. Κάποια ρήγματα έχουν πλάτος μόνον 5-7 εκατοστά και βάθος 30-40 μέτρα και επεκτείνονται συνεχώς. Στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο των ΗΠΑ υπάρχει το “National Snow and Ice Data Center”, το οποίο μελετά συστηματικά το μέγεθος των πολικών παγοπεδίων από το 2002, κι έχει καταλήξει σε πολύ απαισιόδοξες προβλέψεις για το μέλλον της “Κρυόσφαιρας” και συνεπώς του παγκόσμιου κλίματος.

Αυτό που συμβαίνει στην παγονησίδα Ρος είναι μια μόνον αντανάκλαση της παγκόσμιας υπερθέρμανσης πάνω στο τεράστιο, αλλά ευαίσθητο, παγωμένο οικοσύστημα της Ανταρκτικής. Η παγωμένη ήπειρος βλέπει κάθε χρόνο τις θερμοκρασίες της να ανεβαίνουν και τα στρώματα πάγου να μικραίνουν. Μια επιστημονική μελέτη του 2018, η οποία περιλαμβάνει υπολογισμούς και δεδομένα από πολλές άλλες προηγούμενες μελέτες, εκτιμά ότι η συνολική απώλεια πάγου στην Ανταρκτική ήταν 43 γιγατόνους ετησίως κατά μέσο όρο κατά την περίοδο 1992 έως 2002. Επιταχύνθηκε όμως στο μέσο όρο των 220 γιγατόνων ετησίως κατά τη διάρκεια των πέντε ετών από το 2012 έως 2017.

Αποτέλεσμα εικόνας για antarctica

Η Ανταρκτική… πρασινίζει επικίνδυνα!

Το λιώσιμο των πάγων και η αύξηση της θερμοκρασίας στην Ανταρκτική έχει ως αποτέλεσμα αυτή η παγωμένη ερημική ήπειρος να αρχίσει να… πρασινίζει. Στο βόρειο άκρο της άρχισε να πολλαπλασιάζεται τα τελευταία χρόνια η δεσαμψία της Ανταρκτικής (Deschampsia antarctica), το ένα από τα δύο φυτά υψομέτρου που συναντάται νοτίως από τον 56ο Ισημερινό. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού της Ανταρκτικής άρχισαν να εμφανίζονται φαρδιές, πράσινες λωρίδες από αυτό το φυτό σχηματίζοντας εκτενή λιβάδια, εκεί όπου παλιότερα επικρατούσαν οι πάγοι. Αυτή η μεταμόρφωση του νότιου πόλου, που είναι αποτέλεσμα των πάγων που εξαφανίζονται, δεν θεωρείται ευχάριστο γεγονός, αλλά ένα ακόμη ανησυχητικό σημάδι.

Ο πιο πλούσιος ωκεανός του κόσμου γίνεται άγονος

Οι μεγάλες και οι πιο επικίνδυνες μεταβολές όμως συμβαίνουν στις παγωμένες θάλασσες κάτω και γύρω από την Ανταρκτική, που θεωρούνται οι πιο πλούσιες σε αλιεύματα στον κόσμο, παρά την σχεδόν παντελή έλλειψη σιδήρου. Αυτή η έλλειψη όμως αναπληρώνεται από την παρουσία του πάγου, δεδομένου ότι στο μισοπαγωμένο όριο ανάμεσα στο αλμυρό νερό και στους περιφερόμενους πάγους, αναπτύσσεται κατά κύριο λόγο το μικροσκοπικό φυτοπλαγκτόν, που είναι και η βάση της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας. Με το φυτοπλαγκτόν αυτών των παγωμένων νερών τρέφονται τα κριλ (ευφαυσεώδη), και πολλαπλασιάζονται σε απίστευτους αριθμούς κατά τον επταετή κύκλο της ζωής τους. Και τα κριλ αυτά αποτελούν τη βάση της διατροφής για τους πιγκουίνους, τις φώκιες και τις φάλαινες, που ακόμη ευημερούν γύρω από την Ανταρκτική. Όσο πιο πολλοί πάγοι υπάρχουν γύρω από την Ανταρκτική, τόσο πιο πολύ φυτοπλαγκτόν παράγεται και επομένως περισσότερα κριλ, τα οποία διατρέφουν τα περισσότερα θαλάσσια είδη του νότιου παγωμένου ωκεανού. Χωρίς τους πάγους, το τρίγωνο φυτοπλαγκτον-κριλ-θηλαστικά θα καταρρεύσει, και οι γύρω θάλασσες θα γίνουν άγονες για τη ζωή.

Οι επιστημονικές έρευνες έδειξαν πως από το 1976 και μετά ο πληθυσμός των κριλ μειώνεται δραματικά με τον εκπληκτικό ρυθμό του 40% ανά δεκαετία και συνεχίζει, επηρεάζοντας αρνητικά όλο το θαλάσσιο οικοσύστημα γύρω από την Ανταρκτική, από τα πουλιά μέχρι και τις φάλαινες. Ο πληθυσμός των πιγκουίνων Αντελί έχει ήδη μειωθεί κατά 70% και εκείνος του αυτοκρατορικού πιγκουίνου κατά 50%. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί πλέον μια πολύ σοβαρή απειλή για τον πιο παραγωγικό ωκεανό του πλανήτη και για τα τελευταία μεγαλόσωμα πλάσματα που ζουν εκεί.

Αποτέλεσμα εικόνας για antarctic ozone hole

Η “τρύπα του όζοντος” ζει και βασιλεύει

Η Ανταρκτική φαίνεται να ζεσταίνει γύρω από τις άκρες της και ταυτόχρονα να ψύχεται στο κέντρο της. Πιθανότατα η απώλεια όζοντος, που απορροφά την υπεριώδη ακτινοβολία, μπορεί να έχει ψύξει τη στρατόσφαιρα, ενισχύοντας έτσι τη λεγόμενη “πολική δίνη”, ένα μοτίβο περιστροφικών ανέμων γύρω από το Νότιο Πόλο.

Ως γνωστόν πάνω από την παγωμένη Ανταρκτική υπάρχει μια μεγάλη περιοχή με χαμηλή συγκέντρωση όζοντος, η λεγόμενη «τρύπα του όζοντος». Αυτή η τρύπα καλύπτει σχεδόν ολόκληρη την ήπειρο και έφτασε στο μεγαλύτερο μέγεθός της τον Σεπτέμβριο του 2008, και διατηρήθηκε σε αυτό το μέγεθος μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου της ίδιας χρονιάς. Η “τρύπα του όζοντος”, που οφείλεται στην εκπομπή χλωροφθορανθράκων ή CFC στην ατμόσφαιρα, εντοπίστηκε από τους επιστήμονες για πρώτη φορά το 1985 και τείνει να αυξάνεται, παρά την μείωση των CFC. Το όζον απορροφά μεγάλες ποσότητες υπεριώδους ακτινοβολίας στη στρατόσφαιρα και τις εμποδίζει να φθάσουν στην επιφάνεια της γης. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει πως η καταστροφή του όζοντος μπορεί να διαδραματίσει κυρίαρχο ρόλο στις κλιματικές αλλαγές στην Ανταρκτική, καθώς και σε μια ευρύτερη περιοχή του νότιου ημισφαιρίου, που προάγουν την επιτάχυνση της τήξης των πάγων.

Αποτέλεσμα εικόνας για antarctica map

Τι θα συμβεί αν λιώσει η Ανταρκτική;

Ο θαλάσσιος πάγος γύρω από την Ανταρκτική παρουσιάζει μία μείωση της έκτασής του κατά περίπου 30%, σε σχέση με το 1950, όταν άρχισαν να γίνονται και οι πρώτες συστηματικές ρυθμίσεις. Το λιώσιμο των παγοκαλυμμάτων της Ανταρκτικής, αλλά και της Γροιλανδίας, εκτός του ότι θα αυξήσει το επίπεδο της στάθμης των ωκεανών ενδέχεται επίσης να προκαλέσει περισσότερα ακραία καιρικά φαινόμενα και να αποσταθεροποιήσει το κλίμα σε διάφορες περιοχές του πλανήτη μας. Ο Νίκολας Γκόουλετζ, του Κέντρου Έρευνας Ανταρκτικής του Πανεπιστημίου Βικτόρια στο Ουέλινγκτον της Νέας Ζηλανδίας, παραδέχεται πως “σύμφωνα με τα μοντέλα μας το λιώσιμο των καλυμμάτων πάγου θα προκαλέσει σημαντικές διαταραχές στα ρεύματα των ωκεανών και θα αλλάξει τα επίπεδα ζέστης σε όλο τον πλανήτη”.

Αν και υπάρχουν ήδη αρκετές έρευνες σχετικά με την ταχύτητα που λιώνουν οι παγοκρηπίδες εξαιτίας της πλανητικής υπερθέρμανσης, δεν υπάρχουν αντίστοιχες μελέτες για τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι υδάτινες μάζες ενδέχεται να επηρεάσουν το κλίμα του πλανήτη. Η Νατάλια Γκόμεζ, του πανεπιστημίου ΜακΓκίλ του Καναδά, επισημαίνει πως “οι αλλαγές που παρατηρούμε σε μεγάλη κλίματα στις προσομοιώσεις μας δείχνουν ένα κλίμα πιο χαοτικό, με πιο πολλά ακραία καιρικά φαινόμενα, πιο συχνούς και έντονους καύσωνες”.

Οι παγοκρηπίδες της Ανταρκτικής και της Γροιλανδίας, που μπορεί να φτάνουν σε πάχος έως και 3 χιλιόμετρα, περιέχουν περισσότερα από τα 2/3 του γλυκού νερού του πλανήτη, ποσότητα αρκετή για να προκαλέσει την άνοδο της επιφάνειας των ωκεανών κατά 58 (Ανταρκτική) και 7 (Γροιλανδία) μέτρα αντίστοιχα, αν λιώσουν εντελώς.

Πρόκειται για μια ανησυχητικά τεράστια και καταστροφική μεταβολή, που αν συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό, κατά τις επόμενες δεκαετίες τίποτε στον πλανήτη μας δε θα είναι ξανά το ίδιο.

* Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Πρωτοδημοσιεύτηκε στο http://www.tvxs.gr στις 7.3.2019

Η Terra Incognita της αγροτικής Ρουμανίας

Η Terra Incognita της αγροτικής Ρουμανίας

Ο τελευταίος θύλακας αγροτικού πολιτισμού στην Ευρώπη

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η Ρουμανία, χώρα βαλκανική, ανατολικοευρωπαϊκή και κεντροευρωπαϊκή ταυτόχρονα, μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2007, ασκεί για πρώτη φορά στην ιστορία της την εξάμηνη προεδρία της Ε.Ε. από την 1η Ιανουαρίου του 2019 ως τις 31 Ιουνίου 2019, σε μια εξαιρετικά κρίσιμη για την Ευρώπη περίοδο, με το Brexit προ των πυλών και τις Ευρωεκλογές.

Ωστόσο η ίδια η σημερινή Ρουμανία παραμένει ένας “μεγάλος άγνωστος”, όχι μόνον για την Ελλάδα, αλλά και για την Ευρώπη. Με πληθυσμό 20 εκατομμυρίων και έκταση που φτάνει τα 238.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα η Ρουμανία είναι η 7η σε μέγεθος χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διαθέτοντας έτσι μια τεράστια αλλά υπανάπτυκτη ύπαιθρο. Παρ’ ότι το 1/3 του ρουμανικού πληθυσμού (περίπου 6 εκατομμύρια άνθρωποι) ασχολείται με την αγροτο-κτηνοτροφία –το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ευρώπη– ο αγροτικός τομέας συνεισφέρει μόνον το 10% στην οικονομία της χώρας. Αν και υποανάπτυκτη και χαμηλής παραγωγικότητας, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά στάνταρτ, η αγροτική Ρουμανία, είναι ένας ιδανικός τόπος για βιολογικές καλλιέργειες. Τα παραμελημένα στο παρελθόν, άρα «καθαρά» από χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα, χωράφια και λιβάδια γύρω από τα Καρπάθια Όρη είναι ιδανικά για την ανάπτυξη βιολογικών μεθόδων στη γεωργία και στην κτηνοτροφία. Έτσι αν και η σημερινή αγροτική Ρουμανία μοιάζει εκ πρώτης όψεως μ’ έναν κόσμο που δύει, έχει ωστόσο τεράστιες δυνατότητες ανάπτυξης στο μέλλον μέσω των βιολογικών καλλιεργειών, του οικοτουρισμού και όχι μόνον. Αρκεί βεβαίως να μην αλλοτριωθεί, αλλά να συνεχίσει την ιδιότυπη αντίστασή της, και να διατηρήσει τις αξίες της μακραίωνης παράδοσής της.

Στις αρχές του 21ου αιώνα σχεδόν παντού στην Ευρώπη ο αγροτικός πολιτισμός αργοπεθαίνει. Τα χωριά μαραζώνουν, η ύπαιθρος ερημώνει δημογραφικά και η αγροτική οικονομία μέρα με την ημέρα συρρικνώνεται. Μόνον οι γενναίες επιδοτήσεις και ο εκσυγχρονισμός κρατούν ακόμη ζωντανή την ύπαιθρο στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο αγροτικός πολιτισμός βρίσκεται παντού σε υποχώρηση…

Παντού; Όχι βέβαια, καθώς υπάρχει μια περιοχή της Ευρώπης όπου ο αγροτικός πολιτισμός συνεχίζει να αντιστέκεται στην «επέλαση του εκσυγχρονισμού». Συνεχίζει να κρατά μακραίωνες παραδόσεις, αξίες, συνήθειες, πρακτικές και κι έναν τρόπο ζωής που έχει μείνει σχεδόν απαράλλακτος στο πέρασμα του χρόνου. Η περιοχή αυτή δεν είναι άλλη από την τεράστια ύπαιθρο της Ρουμανίας. Είναι η αγροτική Ρουμανία, που σε πείσμα του εκσυγχρονισμού και της ένταξης της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει ν’ ακολουθεί τους αργούς ρυθμούς περασμένων εποχών.

Σχετική εικόνα

Η αγροτική Ρουμανία είναι ένας κόσμος προλήψεων και δεισιδαιμονιών όπως δείχνουν και τα παράξενα αποτροπαϊκά σύμβολα που υπάρχουν στις άκρες των ρουμανικών χωριών. Ορισμένα αγροτικά σπίτια στην περιοχή Μαραμούρες, στα βορειοδυτικα της χώρας, είναι τόσο καλοδιατηρημένα που μοιάζουν σα να βγήκαν από ρομαντικά μυθιστορήματα του 19ου αιώνα. Είναι στολισμένα και φροντισμένα με κάθε λεπτομέρεια από αντικείμενα και κομψοτεχνήματα που φτιάχτηκαν αποκλειστικά με τα χέρια και με πολύ μεράκι. Η περιοχή Μαραμούρες μοιάζει σαν να έχει βγει από τα παραμύθια. Εδώ τα σπίτια μοιάζουν με έργα τέχνης, καθώς οι κατασκευαστές τους φημίζονταν για το ταλέντο τους στην ξυλογλυπτική και στα χρώματα.

Αποτέλεσμα εικόνας για transylvania mara mures

Στο Μαραμούρες η λέξη Άγχος υπάρχει μόνο στο λεξικό και ο εκσυγχρονισμός είναι άγνωστη λέξη. Για τα Δυτικά πρότυπα η περιοχή θεωρείται καθυστερημένη, αλλά διαθέτει πλούσια λαϊκή παράδοση και γνωρίζει καλά πώς να αυτοσυντηρείται. Η αυτάρκεια είναι το παν. Τα εσωτερικά των σπιτιών στο Μαραμούρες είναι μια πανδαισία χρωμάτων, ένα πάντρεμα χειροποίητων αντικειμένων, που αποπνέουν τον ιδρώτα αλλά και το μεράκι των ενοίκων τους. Παρά την ειδυλλιακή της εικόνα όμως η ζωή εδώ είναι σκληρή και οι νέοι προτιμούν να σπουδάσουν παρά να ασχοληθούν με τη γεωργία.

Μόνο με σκληρή δουλειά και υπομονή μπορεί ν’ αντέξει κανείς τη ζωή στα χωριά της Ρουμανίας. Η εγκαρτέρηση και η υπομονή είναι τα κλισέ της ψυχής της ρουμάνικής αγροτιάς. Οι Ρουμάνοι αγρότες μοιάζουν από τη φύση τους να αποδέχονται τη μοίρα τους, να κουβαλούν αγόγγυστα τις αλυσίδες τους, να υποφέρουν με σωφροσύνη την «αρχοντιά της δουλείας» τους.

Η ρουμανική ύπαιθρος είναι ένας τόπος με παμπάλαια έθιμα, που έχουν ολοφάνερες παγανιστικές καταβολές. Εδώ οι ντόπιοι φορούν ακόμη περήφανα τις παραδοσιακές τους στολές και με ενθουσιασμό συμμετάσχουν στα πατροπαράδοτα έθιμά τους.

Οι βοσκοί στη Ρουμανία ακολουθούν τους πατροπαράδοτους τρόπους εκτροφής των ζώων, χρησιμοποιώντας μόνο τα χόρτα της περιοχής τους ως ζωοτροφή, που είναι απολύτως βιολογική –κάτι που δεν έχουν ανάγκη να το πιστοποιήσουν, γιατί είναι ολοφάνερο. Για τους ανοιχτόκαρδους βοσκούς του Μάραμουρες η πιο σημαντική στιγμή της ημέρας είναι εκείνη του αρμέγματος. Λέγοντας αστεία αλλά και σοφά λόγια, που είναι αποτέλεσμα μιας κατασταλαγμένης ήρεμης ζωής, οι βοσκοί αποσπούν με τα έμπειρα χέρια τους το γάλα των αιγοπροβάτων από το οποίο γίνεται ίσως το καλύτερο βιολογικό τυρί των Βαλκανίων. Αυτές οι εικόνες είναι μια ανάμνηση της εξοχής της παιδικής μας ηλικίας.

Θα μπορέσει άραγε η αγροτική Ρουμανία να συνεχίσει την “αντίσταση” της απέναντι στον οδοστρωτήρα του ευρωπαϊκού εκσυγχρονισμού και του καπιταλισμού, που εξισώνει τις εμπορικές αξίες με τις ηθικές; Όσο οι φωτιές στις καλύβες των βοσκών στις καταπράσινες πλαγιές των Καρπαθίων θα συνεχίσουν να καίνε, τόσο θα συνεχίσει να υπάρχει και η ελπίδα πως δεν θα χαθεί κι αυτός ο τελευταίος θύλακας αγροτικού πολιτισμού της Ευρώπης.

Η βαλκανική Γεωποιητική των Αντιθέσεων

Εν τέλει η σημερινή Ρουμανία αποτελεί μια απρόσμενη έκπληξη. Μια αντίθεση και μια σύνθεση ταυτόχρονα. Μια φιλική χώρα, με παθιασμένους κατοίκους, που έχει να προσφέρει πολλά διδάγματα, και ειδικότερα εκείνο της συνεχούς αναγέννησης έπειτα από την καταστροφή.

Στα Βαλκάνια πρέπει να περισυλλέξουμε τα θραύσματα που μας άφησαν οι τραυματικές εμπειρίες του παρελθόντος, να τα συγκολήσουμε, έστω και ετερόκλητα, και να δημιουργήσουμε νέες μορφές έκφρασης, τέχνης, πολιτισμού και συνθέσεις, έστω κι αν όλο αυτό μοιάζει επιφανειακά ως “Φράνκεσταϊν” στα μάτια των υπόλοιπων “αποστειρωμένων” Ευρωπαίων. Η δύναμη των Βαλκανίων και των σφριγηλών και βασανισμένων από την Ιστορία λαών τους βρίσκεται μέσα σ’ αυτή τη Γεωποιητική των Αντιθέσεων.

* Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Είδη προς εξαφάνιση

Η Μεγάλη εξαφάνιση

Endangered Species

Ο άνθρωπος απειλεί τη βιοποικιλότητα της Γης

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Ο πλανήτης Γη, με το πέρασμα του χρόνου και εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, γίνεται ολοένα και φτωχότερος περιβαλλοντικά. Η απίστευτη βιοποικιλότητά του απειλείται. Σύμφωνα με εκτιμήσεις περιβαλλοντολόγων και ειδικών σχεδόν το 70% των μορφών ζωής, που ζουν αυτή τη στιγμή στον πλανήτη μας, βρίσκονται υπό άμεση ή έμμεση απειλή εξαιτίας ανθρωπογενών παραγόντων. Πολλά ζωντανά πλάσματα, αν και επιβίωσαν εκατομμύρια σ’ έναν πλανήτη που άλλαζε συνεχώς, έχουν χαθεί οριστικά από προσώπου γης κατά τη λεγόμενη “ανθρωπόκαινο περίοδο”. Πολλά ακόμη έχουν μπει στη μαύρη λίστα των υπό εξαφάνιση ειδών.

Το αρχείο των απολιθωμάτων μας πληροφορεί ότι οι εξαφανίσεις των ειδών συνέβαιναν σε κάθε γεωλογική εποχή και συνήθως ήταν μαζικές και απότομες, ώστε τα είδη να μην έχουν τον απαραίτητο χρόνο να προσαρμοστούν στις αλλαγές. Μαζικές και σχεδόν ακαριαίες εξαφανίσεις ειδών και ολόκληρων κλάδων του ζωϊκού βασιλείου, έδωσαν την ευκαιρία, έπειτα όμως από μια περίοδο που η Γη έμοιαζε μ’ ένα “απέραντο νεκροταφείο”, σε νέα είδη, που είχαν επιβιώσει, να εξελιχθούν και να γίνουν έτσι οι νέοι πρωταγωνιστές. Και οι τριλοβίτες και οι δεινόσαυροι δεν είναι πια μαζί μας. Και δεν θα μπορούσαν να είναι καθώς υπάρχουμε εμείς στη θέση τους. Τα θηλαστικά είναι πλέον το κυρίαρχο είδος στον πλανήτη μας, αλλά και αυτά βρίσκονται πλέον υπό την απειλή μαζικής εξαφάνισης.

Αποτέλεσμα εικόνας για mamouth

Προϊστορικές εξαφανίσεις εξ αιτίας των ανθρώπων

H εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, που ανήκει στην οικογένεια των πρωτευόντων θηλαστικών, ακολούθησε την ίδια πορεία. Κλάδοι του ανθρώπινου είδους, όπως ο άνθρωπος του Νεάντερταλ και του Κρο Μανιόν, ανήκουν πλέον στο αρχείο της προϊστορίας. Πριν από τον άνθρωπο όλες οι εξαφανίσεις ήταν αποτέλεσμα φυσικών καταστροφικών φαινομένων ή μακροχρόνιων διαδικασιών κλιματικής μεταβολής και η ζωή είχε συνήθως τα χρονικά περιθώρια να προετοιμάσει τους αντικαταστάτες των εκλιπόντων ειδών. Οι εξαφανίσεις όμως, που προκάλεσαν και προκαλούν οι ανθρώπινες παρεμβάσεις, είναι οριστικές, με την έννοια ότι η φύση δεν προλαβαίνει να εμπλουτίσει τα οικοσυστήματά της με νέα είδη στη θέση εκείνων που χάθηκαν. Ως αποτέλεσμα η βιοποικιλότητα μειώνεται συνεχώς.

Ήδη από την προϊστορική εποχή ο άνθρωπος ανέτρεπε τη φυσική ισορροπία για δικούς του λόγους. Κυνηγούσε ανελέητα τα γιγαντιαία μαμούθ, προκαλώντας τελικά την εξαφάνιση τους πριν από 10.000 χρόνια περίπου, όπως αποφαίνονται πλέον οι παλαιοντολόγοι. Κατόπιν, κατά τη λεγόμενη ιστορική εποχή, οι άνθρωποι προκάλεσαν πολλές αμετάκλητες εξαφανίσεις πολλών ζώων.

Αποτέλεσμα εικόνας για dodo mauritius

Ο κατάλογος της ντροπής: η περίπτωση του Ντόντο

Το πιο διάσημο παράδειγμα μεγάλου ζώου, που εξαφανίστηκε στην κλασική αρχαιότητα, αποτελεί το ευρωπαϊκό υποείδος του ασιατικού λιονταριού. Τα λιοντάρια, που κατασπάραζαν τις καμήλες της στρατιάς του Ξέρξη (5ος π.Χ. αιώνας), όταν αυτή διέσχισε τα παρόχθια δάση της Μακεδονίας εκστρατεύοντας κατά της Ελλάδας, ήταν παρελθόν περίπου το 200 μ.Χ.

Το Ντόντο (Raphus cucullatus) ήταν ένα μεγάλο ενδημικό πτηνό, με ύψος ένα μέτρο και βάρος είκοσι κιλά περίπου, το οποίο ζούσε αποκλειστικά στο νησί του Μαυρίκιου στον Ινδικό Ωκεανό. Όταν το νησί ανακαλύφθηκε και αποικίστηκε για πρώτη φορά από τους ανθρώπους το ενδημικό Ντόντο, που δεν είχε ως τότε φυσικούς εχθρούς και δεν πετούσε, εξαφανίστηκε εντελώς μεταξύ 1660-1680. Σήμερα το μόνο που υπάρχει είναι διάφορα οστά του εξαφανισμένου πτηνού, που άνηκε στην οικογένεια των περιστεροειδών, καθώς και απεικονίσεις του σε πίνακες του Φλαμανδού ζωγράφου Ρούλατ Σάβερεϊ, που πρόλαβε να το δει με τα μάτια του.

Στις αρχές του 20ου αιώνα εξαφανίστηκε και το ταξιδιωτικό περιστέρι, το οποίο πετούσε με σμήνη εκατομμυρίων πτηνών πάνω από την βορειοαμερικανική ήπειρο.

Μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα περιβαλλοντολόγοι και βιολόγοι είχαν υπολογίσει πως κάθε πέντε λεπτά ένα είδος φυτού ή ζώου κινδύνευε να χαθεί εντελώς από το πρόσωπο της γης, κυρίως εξαιτίας των ανθρώπινων παρεμβάσεων και δραστηριοτήτων, που διαταράσσουν και καταστρέφουν τα φυσικά οικοσυστήματα και τους βιότοπούς τους.

Το τέλος της Άγριας Ευρώπης

Η Ευρώπη, από την άποψη του φυσικού πλούτου, δεν είναι παρά μια χλωμή σκιά του ιστορικού παρελθόντος της. Είναι δύσκολο να το πιστέψουμε αλλά την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η ευρωπαϊκή ήπειρος ήταν καλυμμένη τόσο πολύ από δάση, ώστε ένας σκίουρος θα μπορούσε να ταξιδέψει από την Κωνσταντινούπολη μέχρι τη Βρετάνη χωρίς να πατήσει έδαφος, πηδώντας από κλαδί σε κλαδί και από δένδρο σε δένδρο! Για σύγκριση, μόνον από την εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης (18ος αιώνας) η Ευρώπη έχει απολέσει το 1/4 των δασών της και μαζί τους ένα πλήθος ζώων, που εξαρτώταν από αυτά.

Σήμερα τα εναπομείναντα άγρια ζώα της Ευρώπης κινδυνεύουν να χαθούν οριστικά. Εκτός από τις αρκούδες, που επιβιώνουν ακόμη στην Πίνδο, στα Βαλκάνια και στα Καρπάθια και οι λύκοι θεωρούνται απειλούμενο είδος και σε μερικές πυκνοκατοικημένες χώρες, όπως π.χ. η Γερμανία, έχουν εξαφανιστεί εντελώς. Ο λόγος της δραματικής μείωσής τους είναι, όχι μόνο το κυνήγι, αλλά και το γεγονός ότι έχει συρρικνωθεί η βάση της τροφικής αλυσίδας τους, καθώς άγρια ζώα, όπως τα ελάφια και τα κουνέλια, έχουν συρρικνωθεί σε όλη την ήπειρο.

Ο Λυγξ της Ελλάδας θεωρείται από τα πιο ακριβοθώρητα ζώα της χώρας μας. Αν και επανεμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια σε ορεινά δάση της βόρειας Ελλάδας, ο πληθυσμός του ήταν τόσο μικρός που θεωρείται “είδος προς εξαφάνιση”. Το ίδιο συμβαίνει και στον συγγενή του, τον Λύγκα της Ιβηρικής χερσονήσου, που επιβιώνει υπό προστασία στο ισπανικό εθνικό πάρκο Κότο Ντονάνα. Υπάρχουν μόνον 400 ιβηριανοί λύγκες, που επιβιώνουν κυρίως μέσω εκτροφείων και προστασίας, αλλά το μέλλον τους θεωρείται αβέβαιο. Στην πολυσύχναστη Μεσόγειο, που ρυπαίνεται ακατάπαυστα, οι θαλάσσιες χελώνες καρέτα-καρέτα και οι φώκιες μονάχους-μονάχους κινδυνεύουν με εξαφάνιση, όπως και οι πίνες, το μεγάλο εμβληματικό όστρακο του μεσογειακού βυθού, που εξολοθρεύεται από μια εισαγόμενη ασθένεια.

Οι τελευταίοι ευρωπαϊκοί βίσονες επιβιώνουν πλέον μόνο στο δάσος των μαζουριανών λιμνών της βορειανατολικής Πολωνίας, ενώ πολλά πτηνά αγωνίζονται να διατηρήσουν τον αριθμό τους στους τελευταίους υδροβιότοπους της Ευρώπης. Η δε θάλασσες της Ευρώπης γίνονται συνεχώς φτωχότερες σε μορφές ζωής. Παντού στην Ευρώπη, την κοιτίδα της Βιομηχανικής Επανάστασης, παρά τους αυστηρούς περιβαλλοντικούς νόμους και τις προστατευμένες περιοχές, η άγρια ζωή βρίσκεται υπό δίωξη και η βιοποικιλότητα περιορίζεται.

Τα είδη προς εξαφάνιση της Ασίας

Η Ασία, αυτό το τεράστιο βιογεωγραφικό μωσαϊκό με 4,5 δισεκατομμύρια ανθρώπους, φιλοξενεί πολλά είδη που κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Ανάμεσα τους η λεοπάρδαλη του χιονιού, η οποία ζει σε οροπέδια των Ιμαλαϊων, αλλά και η όλο και πιο σπάνια σιβηριανή “τίγρη του χιονιού”, που κυνηγήθηκε όσο κανένα άλλο ζώο, για τη γούνα τη και για τη χρήση της στην κινεζική ιατρική, κι επιβιώνει πλέον σε μικρούς αριθμούς στη ρωσική Άπω Ανατολή. Η βακτριανή καμήλα σπανίζει πλέον στις στέπες της Κεντρικής Ασίας και το άγριο Γιάκ, ένα βοοείδες, δε συναντάται εύκολες στις κρύες κοιλάδες του Θιβέτ. Ο εμβληματικός ουρακοτάγκος, το μεγαλύτερο πρωτεύον της Ασίας, σπανίζει πλέον στα δάση του Βόρνεο, όπου πρέπει να είναι κανείς εξαιρετικά τυχερός για να συναντήσει έναν πυγμαίο ρινόκερο. Το ίδιο τυχερός θα πρέπει να είναι για να συναντήσει κι έναν πυγμαίο αγριόχοιρο στην ινδική υποήπειρο. Το πανέμορφο γιγαντιαίο πάντα, που τρέφεται αποκλειστικά με μπαμπού, επιβιώνει σε συγκεκριμένες περιοχές της νότιας Κίνας, και δεν έχει ακόμη βρεθεί τρόπος να αναπαράγεται εκτός του φυσικού του περιβάλλοντος.

Πουθενά αλλού όμως δεν είναι πιο φανερό το μέγεθος του προβλήματος της καταστροφής της άγριας ζωής της Ασίας εξ αιτίας των ανθρώπων, από τη δραματική μείωση του αριθμού των άγριων αιλουροειδών, τα οποία βρίσκονται στην κορφή της τροφικής αλυσίδας και η ευημερία τους αντανακλά την υγεία ολόκληρου του οικοσυστήματος. Το περίφημο ασιατικό λιοντάρι, το οποίο παλαιότερα ζούσε από τα παραποτάμια δάση της Μακεδονίας μέχρι τα υψίπεδα της Μογγολίας, σήμερα επιβιώνει μόνο στον εθνικό δρυμό Γκιρ της Ινδίας. Η μεγαλοπρεπής ασιατική τίγρη, που κάποτε δρούσε από τη Μικρά Ασία μέχρι τη χερσόνησο Καμτσάκα, δε βρίσκεται σε καλύτερη μοίρα, ενώ κάποιες υποφυλές της, όπως η τίγρης της Ιάβας και της Κασπίας έχουν προ πολλού εξαφανιστεί. Ο άνθρωπος μοιάζει να έχει κηρύξει πόλεμο εξολόθρευσης απέναντι στην άγρια ζωή και να τον κερδίζει διαπράττοντας μαζικές γενοκτονίες.

Ένας βιολογικά φτωχότερος κόσμος

Ο λεγόμενος “Νέος Κόσμος”, δηλαδή η Βόρειος και Νότιος Αμερική, είναι πολύ φτωχότερες σε άγρια ζωή και βιοποικιλότητα γενικότερα από τη στιγμή που πάτησε το πόδι του εκεί ο Χριστόφορος Κολόμβος. Οι αιώνες που ακολούθησαν είχαν τραγικές συνέπειες, ειδικά για την άγρια ζωή στο δυτικό ημισφαίριο. Δεκάδες εκατομμύρια του αμερικανικού βίσονα, που κάποτε διέσχιζαν τα απέραντα λιβάδια των μεσοδυτικών ΗΠΑ, ζώντας αρμονικά με τους ιθαγενείς, εξολοθρεύτηκαν μαζικά από τους λευκούς πιονέρους της Άγριας Δύσης. Το ίδιο το σύμβολο των ΗΠΑ, ο περίφημος αμερικανικός αετός, κινδυνεύει να μείνει ένα σύμβολο χωρίς υλική υπόσταση. Σημειωτέον πως τα αρπακτικά, που βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας, κινδυνεύουν ακόμη περισσότερο από την παραμικρή μεταβολή στην ισορροπία ενός οικοσυστήματος.

Οι αγέλες των αρκτικών λύκων, στην παγωμένη τάϊγκα και τούνδρα του Καναδά, λιγοστεύουν δραματικά, ενώ οι λευκές αρκούδες, το μεγαλύτερο ζώο του βορείου ημισφαιρίου, απειλούνται άμεσα από το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική λόγω της πλανητικής υπερθέρμανσης. Οι αλιγάτορες γίνονται όλο και πιο σπάνιοι στους βαλτότοπους της Φλόριντα, κι ένα υδρόβιο θηλαστικό, η αλικόρη, τείνει να εξαφανιστεί από την Καραϊβική, όπως εξαφανίστηκε από τα νησιά Κάιμαν, ο κάιμαν, ένα είδος αλιγάτορα της θάλασσας.

Θλιβεροί τροπικοί

Η Αμαζονία, το πιο μεγάλο και πλούσιο σε βιοποικιλότητα οικοσύστημα του πλανήτη γεμάτο με τροπικά δάση κι απίστευτη ποικιλομορφία ζωής, συρρικνώνεται με ρυθμό περίπου 10.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων το χρόνο, δηλαδή σε έκταση μεγαλύτερη από την Κύπρο. Παρά τις προειδοποιήσεις επιστημόνων και περιβαλλοντικών οργανώσεων, ο νέος πρόεδρος της Βραζιλίας, ο ακροδεξιός Μπολσονάρο, φιλοδοξεί να επιταχύνει τους ρυθμού εξολόθρευσης των δασών της Αμαζονίας, η οποία θεωρείται ο “πνεύμονας του πλανήτη”. Οι πιο σπάνιοι κάτοικοι της Αμαζονίας είναι πλέον το “δελφίνι του Αμαζονίου”, ο αραχνοπίθηκος, οι καλλίτριχοι πίθηκοι και ο παπαγάλος Μακάο.

Άγρια ζωή υπό διωγμό σε νησιά και ωκεανούς

Τα νησιά, που είναι κάπως απομονωμένα, είναι και η πατρίδα σπάνιων, ενδημικών ζώων. Η χελώνα γίγας των Γκαλαπάγκος συναντάται μόνο σε αυτά τα νησιά του Ειρηνικού και πουθενά αλλού. Ο φονικός δράκος του Κομόντο, ένα είδος γιγαντιαίας σαύρας, ζει μόνο στο αρχιπέλαγος Κομόντο, καθώς έχει εκλείψει από αλλού. Σ’ αυτόν τον κατάλογο της ντροπής έχουν βρει, δυστυχώς, θέση και οι λεμούριοι της Μαδαγασκάρης, τα καγκουρό Ουαλάμπι της Αυστραλίας, ο “δαίμονας της Τασμανίας”, και το πρωτόγονο ερπετό τουατόρα της Νέας Ζηλανδίας.

Ούτε φυσικά οι απέραντοι ωκεανοί έχουν μείνει ανεπηρέαστοι από την ανθρώπινη μανία. Πολλά είδη φαλαινών έφθασαν στο χείλος της εξαφάνισης από την φαλαινοθηρία. Ακόμη και τα δελφίνια, το πιο έξυπνο θηλαστικό μετά τον άνθρωπο, κυνηγιούνται βάναυσα και παράνομα, επειδή “σχίζουν τα δίχτυα των ψαροκάικων”. Ο μεγαλύτερος εχθρός της βιοποικιλότητας των ωκεανών είναι μετά την υπεραλίευση, η κλιματική αλλαγή και υπερθέρμανση, που καταστρέφει ευαίσθητα οικοσυστήματα, όπως είναι ο τεράστιος κοραλιογενής ύφαλος στα ανοιχτά της Αυστραλίας.

Το μόνο ίσως μέρος της επιφάνειας του πλανήτη μας, όπου η άγρια ζωή ακόμη θυμίζει κάπως τις παρθένες εκτάσεις των περασμένων γεωλογικών εποχών είναι τα εθνικά πάρκα του Σερεγκέτι και Αμποσέλι στην Αφρική, όπου η άγρια ζωή μυρμηγκιάζει, προστατευόμενη φυσικά. Αλλά ακόμη κι εκεί απειλείται από τη λαθροθηρία και την κλιματική αλλαγή, ενώ υπάρχουν είδη που κοντεύουν να εξαφανιστούν, όπως ο μαύρος ρινόκερος και η μαύρη ζέβρα. Η μαύρη ήπειρος, καθώς έχει εισέλθει πλέον για τα καλά σε μια τροχιά πληθυσμιακής έκρηξης, θα πιέζει όλο και περισσότερο τη φύση, αναζητώντας φυσικούς πόρους, περιορίζοντας έτσι τα δάση και την άγρια ζωή.

Μπορούμε να μετατραπούμε από καταστροφείς σε “πλανητικούς κηπουρούς”;

Φυσικά τα απειλούμενα είδη δεν είναι μόνο αυτά τα λίγα, αλλά εμβληματικά ίσως, που περιγράψαμε προηγουμένως. Υπάρχουν εκατοντάδες είδη πτηνών, που βρίσκονται στον προθάλαμο ενός “πλανητικού Άουσβιτς”, φτιαγμένο από τους ανθρώπους για όλα τα υπόλοιπα είδη. Επιστήμονες εκτιμούν πως το 70% των εντόμων, παρόλο που τα περισσότερα ούτε καν τα παρατηρούμε, θα αντιμετωπίσουν το φάσμα της εξαφάνισης ή θα μειωθούν δραστικά ως τα τέλη του 21ου αιώνα, θύματα της μόλυνσης του πλανήτη, των χημικών και της κλιματικής απορρύθμισης. Υπάρχουν και οι θαλάσσιοι οργανισμοί που απειλούνται επίσης. Και φυσικά υπάρχουν και τα εκατομμύρια είδη φυτών, το πραγματικό “κυρίαρχο είδος” του πλανήτη, που απειλούνται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και την κλιματική αλλαγή.

Για τα περισσότερα από αυτά τα είδη, δυστυχώς είναι πλέον αργά, καθώς η κατάσταση τους δεν είναι εύκολα αντιστρέψιμη. Για κάποια άλλα, όπως τον αραβικό Oryx, μια από τις πιο όμορφες αντιλόπες του κόσμου, η συνειδητοποίηση και οι συντονισμένες προσπάθειες για διάσωση και προστασία, που ξεκίνησαν από το 1962, έδωσαν σε αυτό το πλάσμα μια δεύτερη ευκαιρία. Όχι όμως για εκατομμύρια άλλα είδη ζώων και φυτών που βρίσκονται στο χείλος της εξαφάνισης και δεν υπάρχει καμιά σοβαρή προσπάθεια για τη διάσωσή τους.

Οι άνθρωποι, συμπεριφερόμενοι αλλαζονικά και άπληστα, έχουν καταστήσει τον πλανήτη Γη ένα επικίνδυνο μέρος για τις περισσότερες μορφές ζωής, που έχουν πλέον ένα αβέβαιο μέλλον. Προτού να είναι πολύ αργά ο άνθρωπος θα έπρεπε να αλλάξει και να αποκτήσει τη συμπεριφορά ενός “πλανητικού κηπουρού”, ακολουθώντας τις συμβουλές που έδωσε ένας σοφός στον βασιλιά της Κευλάνης (Σρι Λάνκα) Ντεναμπίγια Τίσα πριν από 23 αιώνες: “Τα πουλιά του ουρανού και τα θηρία έχουν το ίδιο δικαίωμα με εσένα να ζουν και να μετακινούνται σε κάθε μέρος της γης. Η γη ανήκει στους ανθρώπους και σε όλα τα ζωντανά πλάσματά της. Εσύ δεν είσαι παρά ο φύλακάς τους”.

* Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Πλαστική Βόμβα: Ο πλαστικός εφιάλτης του πλανήτη Γη και η γιγαντιαία “πλαστική Δίνη” του Ειρηνικού

Πλαστική Βόμβα

Ο πλαστικός εφιάλτηςτου πλανήτη Γη  και η γιγαντιαία “πλαστική Δίνη” του Ειρηνικού

Του Γιώργου Στάμκου

Γιατί η πλαστική σακούλα είναιμια από τις χειρότερες εφευρέσεις τηςανθρώπινης ιστορίας;

Πως θα ήμασταν χωρίς το πλαστικό, ένα από τα πιο συνηθισμένα και ευρέως χρησιμοποιημένα υλικά παντού γύρω μας; Από τις σακούλες των σούπερ μάρκετ ως τα παπούτσια μας κι από τα αυτοκίνητα μας ως τις σωλήνες και τις μονώσεις των ηλεκτρικών καλωδίων, το πλαστικό ή πολυαιθυλένιο θα μπορούσε να χαρακτηριστείως το κυρίαρχο τεχνητό υλικό στον πλανήτη μας, γύρω από το οποίο περιστρέφεται το1/3 της παγκόσμιας οικονομίας και κυρίως η οικονομία του πετρελαίου. Αν και το πολυαιθυλένιο κατασκευάστηκε για πρώτη φορά κατά λάθος το 1898 από τον Γερμανό Χανς Φον Πέχμαν (1850-1902), η εμπορική του παραγωγή ξεκίνησε το 1939, ενώ άρχισε να διαδίδεται ευρύτατα μετά από το 1950. Μέσα σε λίγες δεκαετίες μπήκε σχεδόν παντού στη ζωή μας, ενώ τα απόβλητά του διασπάρθηκαν σε όλα τα σημεία τουπλανήτη. Κανονικά, το πολυαιθυλένιοείναι ανακυκλώσιμο υλικό, αλλά μέχρι πρόσφατα ένα πολύ μικρό ποσοστό του ανακυκλώνονταν (λιγότερο από το 5%) από τους εκατοντάδες εκατομμύρια τόνους που παράγονται ετησίως. Το συγκεκριμένο υλικό δεν είναι βιοαποικοδομήσιμο, αν και φωτοδιασπάται από το φως του ήλιου σε πολύ μικρά κομμάτια, μπαίνοντας έτσι μέσα στηντροφική μας αλυσίδα, και μολύνοντας μας ανεπανόρθωτα, και χρειάζεται μέχρι και χίλια χρόνια ώσπου να διαλυθεί εντελώς.Γι’ αυτό και σε πάρα πολλές χώρες, ακόμη και σε Αφρικανικές, οι πλαστικές σακούλες φορολογούνται ή απαγορεύονται εντελώς. Η Ευρώπη (και μαζί τη και η Ελλάδα, ηοποία επέβαλλε φόρο 4 λεπτών ανά πλαστική σακούλα από τη 1η Ιανουαρίου 2018) και η Κίνα κινείται επίσης προς αυτή τηνκατεύθυνση.

Ο γιγαντιαίος “πλαστικός σκουπιδότοπος”του βόρειου Ειρηνικού

Υπήρχαν εποχές που όταν ήθελε κάποιος να ξεφορτωθεί τα άχρηστα πλαστικά τα έβαζε σε μια φορτηγίδα και τα σκόρπιζε στηθάλασσα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ειδικοί επιστήμονες ανακάλυψαν πως όλα αυτά τα πλαστικά που ρίχτηκαν στις θάλασσες του πλανήτη μας θα κατέληγαν αργά ή γρήγορα στη Δίνη του Βόρειου Ειρηνικού. Πρόκειται για μια γιγαντιαία θαλάσσια δίνη που δημιουργείται απότην περιστροφή της Γης κι από τα ωκεάνια ρεύματα. Η επιβεβαίωση της ύπαρξής της δεν άργησε. Οι εκτιμήσεις για το μέγεθος του “Μεγάλου Σκουπιδότοπου του Ειρηνικού” ποικίλουν από 700.000 τ.χλμ. ως 15.000.000 τ.χλμ (!), ενώ το80% των σκουπιδιών και πλαστικών προέρχονταιαπό την ξηρά. Σε μια μελέτη το 2001 οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η συγκέντρωση των πλαστικών σε ορισμένα σημεία αυτής της περιοχής φτάνει τα 400.000 αντικείμενα ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο! Για να καθαριστείαυτή η γιγαντιαία πλαστική δίνη του Ειρηνικού, μέσω μιας μελλοντικής διεθνούς προσπάθειας, θα απαιτηθούν χρόνια, αν όχι δεκαετίας, πολλά δισεκατομμύρια δολάρια και φυσικά νέες περιβαλλοντικές τ εχνολογίες και ειδικές συσκευές περισυλλογής πλαστικών κάθε είδους.
Όσον αφορά τις δικές μας περιοχές, τη Μεσόγειο,έχουν μετρηθεί 1.600 αντικείμενα ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο το 77% των οποίων είναι πλαστικά. Η Ελλάδα, μια μεσογειακή ευρωπαϊκή χώρα με 16.000 χλμ. ακτογραμμών είναι εξαιρετικά εκτεθειμένη στη ρύπανση από τα πλαστικά, καθώς ακόμη και σε απομονωμένες ακτές ή και σε ακατοίκητα νησιά βρίσκει κανείς σωρούς από πλαστικές σακούλες και σκουπίδια. Και αυτό είναιεγκληματικό τόσο από περιβαλλοντικήςάποψης, αλλά κι από θέμα δημόσιας υγείας,αλλά και αισθητικής καθώς η Ελλάδα είναι ένας από τους μεγαλύτερους τουριστικούς προορισμούς στον κόσμο και το λιγότερο που θα ήθελε να κάνει ένας τουρίστας θα ήταν να κολυμπάει ανάμεσα σε πλαστικά που επιπλέουν…

Έτσι η Ελλάδα πήρε, ομολογουμένως αργά, τηναπόφαση να αρχίσει κι αυτή να χρεώνειτις πλαστικές σακούλες από την 1ηΙανουαρίου του 2018, με τα έσοδα να κατευθύνονται στην ανακύκλωση τωνπλαστικών. Ήταν μια από τις τελευταίες χώρες της Ε.Ε. που έλαβε αυτή την απόφαση για λόγους περιβαλλοντικούς και υγείας, ενώ θα έπρεπε να το κάνει από τις πρώτεςως τουριστική χώρα που είναι. Κάλιο αργά παρά ποτέ και το σημαντικότερο είναινα εφαρμοστεί αυτό το μέτρο και οι καταναλωτές να το τηρήσουν με τη βοήθεια επαναχρησιμοποιημένων οικολογικών σακούλων.

Σε κάθε περίπτωση κατά 80% οφείλουν να μειώσουν τη χρήση πλαστικής σακούλας τα κράτη μέλη της Ε.Έ. ως το 2025. H Κομισιόν ενέκρινε ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου για τον δραστικό περιορισμό της πλαστικής σακούλας στην ΕΕ, μέτρο που κρίνεται τεράστιας περιβαλλοντικής σημασίας. Σύμφωνα με τη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία τα κράτη μέλη δεσμεύονται να μειώσουν τη χρήση πλαστικής σακούλας σε ποσοστό της τάξεως του 80%. Εναλλακτικές στη χρήση πλαστικής σακούλας θα είναι οι ανακυκλώσιμες σακούλες ή οι σακούλες πολλαπλών χρήσεων, ενώ όλα κράτη-μέλη φέρονται να εξετάζουν και το ενδεχόμενο χρηματικής επιβάρυνσης σε όσους επιμένουν στη χρήση της πλαστικής σακούλας, όπως έκανε πρόσφατα και η Ελλάδα. Στόχος της ΕΕ είναι να μειωθεί η χρήση της πλαστική ςσακούλας μέχρι το 2025 με στόχο κάθε Ευρωπαίος να χρησιμοποιεί 40 σακούλε ςκατά μέσο όρο ετησίως αντί των 176, όπως προέκυψε από σχετική έρευνα του 2010. Στόχος της νέας ευρωπαϊκής οδηγίας είναι η αντιμετώπιση της αυξανόμενης ρύπανσης των θαλασσών και ωκεανών απόπλαστικές σακούλες. Σύμφωνα με στοιχεία του 2010, 99 δισεκατομμύρια πλαστικές σακούλες χρησιμοποιήθηκαν στην Ε.Ε. κάτι που μεταφράζεται σε 200 σακούλες ανά άτομο. Πάνω από το 85% των πλαστικών σακουλών χρησιμοποιείται μόνο μια φορά, ενώ στο περιβάλλον και στην θάλασσα καταλήγει μεγάλο μέρος από αυτές. Οι πλαστικές σακούλες μιας χρήσης στην θάλασσα συχνά γίνονται αντικείμενο τροφής θαλάσσιων ειδών, αλλά ενδέχεται να αποτελέσουν και αιτία θανάτου τους από ασφυξία. Επιπρόσθετα μικροπλαστικά και παράγωγες τοξικές ουσίες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα, θέτοντας σε κίνδυνο και την Δημόσια υγεία. Ακόμη πάντως κι αν σήμερα απαγορευόταν όλες οι πλαστικές σακούλες κι όλα τα πλαστικά στον πλανήτη μας η Μεγάλη Δίνη ή “Μεγάλος Σκουπιδότοπος του Ειρηνικού”  θα χρειαζόταν 1.000 χρόνια για να καθαρίσει από μόνος, εκτός αν κάποιος αναλάμβανενα κάνει την όλη βρώμικη δουλειά…

Αντίλογος στη «Βεγκανική Ουτοπία»


Τα παράδοξα της διατροφικής… σωτηρίας μας

Αντίλογος στη «Βεγκανική Ουτοπία»

Γράφει ο Σπύρος Μανουσέλης

Πώς νομιμοποιούνται οι ακραίες απόψεις του βεγκανισμού που, στο όνομα της ζωοφιλίας, επιχειρεί να επιβάλει την εξάλειψη κάθε μορφής εκμετάλλευσης των ζώων από τον άνθρωποΜια αναμφίβολα ευγενική ζωοφιλική πρόταση που, μέσω των απόλυτων φυτοφαγικών πρακτικών, επιδιώκει την οριστική εξάλειψη της κρεοφαγίας και άρα την παραγραφή της διαχρονικά παμφάγου συμπεριφοράς του ανθρώπινου είδους.

Για να διαγράψουμε, όμως, την κρεοφαγία από το μενού μας, θα πρέπει αυτή να είναι μια επίκτητη και όχι γενετικά καθορισμένη διατροφική συμπεριφορά. Κάτι που, δυστυχώς, δεν συνάδει με ό,τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα: η βιολογική μας προδιάθεση ήταν και παραμένει παμφάγος.

Πρόθεσή μας δεν είναι να υποτιμήσουμε τη μεγάλη διατροφική αξία της χορτοφαγίας ή να απαξιώσουμε τους δικαιολογημένους αγώνες των χορτοφάγων για μια πιο υγιή και λιγότερο καταστροφική για τα ζώα και το περιβάλλον ανθρώπινη διατροφική συμπεριφορά. Αμφισβητούμε, ωστόσο, τις δήθεν θαυματουργές επιπτώσεις που θα είχε η μαζική υιοθέτηση των ακραίων χορτοφαγικών πρακτικών που προτείνουν οι βέγκαν, επειδή αυτές δεν τεκμηριώνονται επιστημονικά.

Απελευθερωτικός βεγκανισμός ή διατροφικός ολοκληρωτισμός; (ΙΙ)

Τον εικοστό πρώτο αιώνα, εποχή πλανητικής διατροφικής αφθονίας, όλο και περισσότεροι άνθρωποι έχουν την πολυτέλεια να διερωτώνται αν είναι απαραίτητο από βιολογική και δικαιολογημένο από ηθική-πολιτική άποψη να σκοτώνουμε ζώα και να τρεφόμαστε μ’ αυτά. Πάντως, η «επιλογή» των ανθρώπων υπέρ μιας αποκλειστικά χορτοφαγικής διατροφής, όταν δεν εξαρτάται από εξωγενείς γεωγραφικούς, οικολογικούς περιορισμούς ή από καθαρά ιατρικά αίτια, αποτελεί κατά κανόνα την πολιτισμική ή, ακριβέστερα, την ιδεοληπτική επιλογή ενός οργανισμού που, από βιολογικής κατασκευής, ήταν και παραμένει παμφάγος.

Απόδειξη αυτού του γεγονότος είναι ότι από πλήθος διατροφικών μελετών έχει διαπιστωθεί ότι η «σωστή υποθερμιδική δίαιτα», η δίαιτα δηλαδή που στηρίζεται κυρίως σε φυτικές και μόνο εν μέρει σε ζωικές τροφές, αυξάνει κατά μέσο όρο το προσδόκιμο ζωής. Οταν, όμως, η υποθερμιδική δίαιτα γίνεται μονομερής -αποκλειστικά φυτοφαγική ή κρεοφαγική-, τότε εμφανίζονται συχνά σοβαρές και μόνιμες διαταραχές της ισορροπίας του οργανισμού· διαταραχές που σχετίζονται με τις γνωστές «πολιτισμικές» παθήσεις: διαβήτη, καρδιαγγειακά ή εγκεφαλικά νοσήματα, ορισμένες νεοπλασίες, αλλά και με σοβαρές ψυχικές-νοητικές διαταραχές.

Εξάλλου, όλες οι σύγχρονες διατροφικές μελέτες, με τη συμβολή των νέων βιομετρικών, αναπαραστατικών και βιοχημικών τεχνικών, αναδεικνύουν την ανάγκη να υπάρχει σταθερή ισορροπία μεταξύ των ετερογενών «μακροτροφικών» παραγόντων (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λίπη κ.ο.κ.) και των εξίσου σημαντικών «μικροτροφικών» παραγόντων (βιταμίνες, άλατα και διάφορα βιοδραστικά μόρια) που προσλαμβάνουμε μέσω της τροφής. Και συνεπώς την αποφασιστική σημασία που παίζει η ποικιλία διατροφής στην καλή ψυχοσωματική μας υγεία.

Χάρη σε αυτές τις έρευνες αναδεικνύεται και, για πρώτη φορά, τεκμηριώνεται επαρκώς το γεγονός ότι η αφομοίωση των απαραίτητων για τον ανθρώπινο οργανισμό διατροφικών στοιχείων διασφαλίζεται μόνο μέσω της ισορροπημένης κατανάλωσης τόσο φυτικών όσο και ζωικών τροφών.

Μάλιστα, από τη συνεργασία ειδικών διατροφολόγων με επιδημιολόγους προκύπτει ότι ορισμένα πρότυπα διατροφής -όπως π.χ. το μεσογειακό ή το ιαπωνικό- είναι πολύ πιο ισορροπημένα και επωφελή για την υγεία μας από τα αποκλειστικά κρεοφαγικά ή αποκλειστικά χορτοφαγικά πρότυπα διατροφής.

Το παράδοξο του κρέατος

Γιατί λοιπόν, παρ’ όλα αυτά, ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός ατόμων αισθάνεται αμηχανία και ενοχές όταν π.χ. καταναλώνει μια χοιρινή μπριζόλα; Σημειωτέον ότι τα άτομα αυτά δεν είναι εβραίοι ή μουσουλμάνοι, στους οποίους απαγορεύεται ρητά από τη θρησκεία τους η βρώση χοιρινού, αλλά άνθρωποι χωρίς θρησκευτικές προκαταλήψεις, που αδυνατούν να απολαύσουν ελεύθερα το κρέας ως τροφή, επειδή γνωρίζουν τις αφύσικες συνθήκες μαζικής εκτροφής, σφαγής και συντήρησης των ζώων από τις βιομηχανίες παραγωγής ζωικών τροφών.

Η δυσφορία των ανθρώπων για το κρέας ως τροφή αυξάνεται σημαντικά, όταν τα άτομα αυτά είναι πραγματικά φιλόζωα και δεν μπορούν να ανεχτούν την ιδέα κατανάλωσης ενός μικρού ή μεγάλου ζώου, το οποίο, αφού ανατράφηκε στις κάθε άλλο παρά φυσικές συνθήκες μιας μεγάλης κτηνοτροφικής φάρμας, τελικά σφαγιάσθηκε, για να γίνει ανθρώπινη τροφή.

Οσο περισσότερο ένα άτομο λατρεύει τις καλομαγειρεμένες ζωικές τροφές, ενώ ταυτόχρονα αγαπά τα ζώα, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το πρόβλημά του όποτε τρώει αυτό το είδος τροφήςπώς μπορεί, ενώ αγαπά τα ζώα, ταυτόχρονα να τρέφεται με αυτά; Και πώς να απολαύσει αυτή την τροφή, αν υποφέρει από τύψεις όταν την καταναλωνεί;

Πρόκειται για το έντονο ψυχολογικό και συνειδησιακό πρόβλημα που οι ειδικοί ψυχολόγοι περιγράφουν ως «παράδοξο του κρέατος»: όταν κάποιος ή κάποια, ενώ του αρέσει υπερβολικά το κρέας, δεν μπορεί να ανεχτεί τη σκέψη ότι ένα ζώο σφαγιάστηκε σκοπίμως για να καταλήξει στο πιάτο του.

Το παράδοξο του κρέατος κρίθηκε πρόσφατα ως ενδιαφέρον αντικείμενο επιστημονικής μελέτης, επειδή διαφωτίζει τη γνωστική ασυμφωνία μεταξύ των σκέψεων και των πράξεών μας, μια τυπικά ανθρώπινη κατάσταση που προκύπτει από τη συνήθη αδυναμία του νου μας να συμβιβάσει μεταξύ τους αντιθετικές αρχές. Γεγονός που, με τη σειρά του, δημιουργεί εμφανή ασυμφωνία ανάμεσα σε ό,τι βαθύτατα πιστεύουμε ή επιθυμούμε και σε αυτό που κάνουμε στην πραγματικότητα.

Οπως αποκαλύπτουν οι σχετικές έρευνες όσοι βιώνουν το παράδοξο του κρέατος επινοούν διάφορα γνωστικά-νοητικά κόλπα, ώστε τελικά να διαφοροποιούν τα ζώα που με βουλιμία καταβροχθίζουν από τα υπόλοιπα ζώα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι περισσότεροι άνθρωποι καταφέρνουν να μειώνουν τις ενοχλητικές ενοχές που γεννά η κρεοφαγική συμπεριφορά τους.

Ετσι, ο πιο συνηθισμένος τρόπος επίλυσης του παραδόξου του κρέατος είναι το να αγνοήσουμε το πρόβλημα. «Αυτή είναι η πρωταρχική στρατηγική: το να μη σκέφτεται κανείς καθόλου την προέλευση του κρέατος», υποστηρίζει ο ψυχολόγος Hank Rothgerber, στην πρωτοποριακή έρευνά του που δημοσιεύτηκε το 2015 στο ειδικό περιοδικό «Appetite» (τεύχος 84, σελ. 196-203).

Ενα άλλο νοητικό κόλπο για να μειώνουμε την ασυμφωνία της κρεοφαγίας με τα, κατά τ’ άλλα, φιλοζωικά μας αισθήματα, είναι να παραβλέπουμε το γεγονός ότι τα ζώα που καταλήγουν στο πιάτο μας ήταν ικανά να έχουν αισθήματα και άρα να νιώθουν πόνο. Με άλλα λόγια, ο νους μας, υποσυνείδητα, κάνει τα πάντα για μας πείσει ότι βλέπουμε μόνο ένα κομμάτι… κρέας!

Ωστόσο, ανάμεσα στα διάφορα νοητικά κόλπα και τα ψυχολογικά τεχνάσματα που επινοούμε για την επίλυση των ηθικών προβλημάτων της κρεοφαγικής συμπεριφοράς μας, η πιο ριζική και, φαινομενικά, η πιο αποτελεσματική «λύση» είναι η οριστική εξαφάνιση του προβλήματος: η υιοθέτηση δηλαδή της απόλυτης φυτοφαγίας που προτείνουν οι βέγκαν, η οποία, σε αντίθεση με τη συνήθη και την ήπια φυτοφαγία, θέλει να εξαλείψει όχι μόνο τα ζώα, αλλά και όλα τα προϊόντα των ζώων (γαλακτοκομικά, αυγά, μέλι κ.ά.) από την ανθρώπινη διατροφή.

Ως εναλλακτική στάση απέναντι σε τέτοιες διατροφικές ακρότητες, όσοι αρνούνται ή δεν μπορούν να ακολουθήσουν τη ριζική φυτοφαγική «λύση» των βεγκανιστών αναζητούν επίμονα περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη βιολογική ταυτότητα και κυρίως εγγυήσεις για τη φυσική εκτροφή του κρέατος που τρώνε.

Και μολονότι ενοχλούνται και αγωνίζονται μαζί με τους βέγκαν εναντίον της κακοποίησης των ζώων και τη μετατροπή τους σε βιολογικές μηχανές στην αλυσίδα της βιομηχανίας τροφής, αναγνωρίζουν και αποδέχονται την ανάγκη τους για ζωική τροφή. Μια βιολογική ανάγκη που, μολονότι οφείλουν να την ελέγχουν και να την περιορίζουν, δεν επιθυμούν -ούτε και πρέπει- να την απαλείψουν εντελώς.

Εξάλλου, είναι γνωστό ότι για τις περισσότερες βλαβερές συνέπειες από την υπερβολική κατανάλωση κρέατος δεν ευθύνεται το ίδιο το κρέας, αυτό καθεαυτό, αλλά ο βιομηχανικός τρόπος εκτροφής των ζώων.

Το πρόβλημα είναι η μαζική βιομηχανία του κρέατος, που στο όνομα του εύκολου και γρήγορου κέρδους αλλοιώνει και υποβαθμίζει την ποιότητα αυτής της τροφής, μετατρέποντάς την σε κάτι επικίνδυνο και δυνητικά ανθρωποκτόνο.

Η βεγκανική ουτοπία
Vegetarian

Μεταξύ άλλων, το «παράδοξο του κρέατος» μας αποκαλύπτει την εγγενή και, εν πολλοίς, μη συνειδητή ψυχολογική μας προδιάθεση να αποδίδουμε επιλεκτικά ανθρώπινου τύπου ψυχικές ή συναισθηματικές ικανότητες στα ζώα με τα οποία ερχόμαστε σε επαφή.

Πρόκειται για το περίφημο και πολύ συνηθισμένο φαινόμενο του «ανθρωπομορφισμού»η σχεδόν ακαταμάχητη τάση μας να προβάλλουμε -εντελώς αυθαίρετα- τις δικές μας ψυχικές ικανότητες και τα προσωπικά μας συναισθήματα σε ό,τι μας περιβάλλει: από τα έμβια όντα μέχρι τα άψυχα αντικείμενα με τα οποία ερχόμαστε σε επαφή.

Αναλογιστείτε, για παράδειγμα, πώς αντιδράμε όταν το αυτοκίνητο ή ο υπολογιστής μας «αρνείται» να εκτελέσει τις εντολές μας και «επιμένει» να κάνει αυτό που «θέλει».

Χάρη στην ενεργοποίηση του ίδιου νοητικού μηχανισμού, τα κατοικίδια ζώα με τα οποία σχετιζόμαστε στενά αποκτούν ανθρώπινα χαρακτηριστικά και υποτίθεται ότι διαθέτουν απίστευτες ανθρώπινες ικανότητες. Πολύ συχνά, μάλιστα, στην κλίμακα των ψυχολογικών μας αξιών, τα ζωάκια «μας» μπορεί να έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα ακόμη και από τους ανθρώπους!

Συμβαίνει, όμως, συχνά τα ίδια άτομα που υποτίθεται ότι λατρεύουν τα ζώα να είναι κρεοφάγα, γεγονός που υποδεικνύει σαφώς ότι αυτοί οι άνθρωποι εφαρμόζουν στην περίπτωση της ζωοφαγίας τον ακριβώς αντίστροφο νοητικό μηχανισμό της «πραγμοποίησης», τη μετατροπή δηλαδή ενός μέχρι πρόσφατα έμβιου όντος σε ένα άψυχο αντικείμενο-τροφή, ένα κομμάτι κρέας.

Με άλλα λόγια, ασκώντας επιλεκτικά και κατά βούληση τέτοια κόλπα ψυχολογικής χειραγώγησης, μπορούμε κάλλιστα να επιβάλουμε εντελώς αυθαίρετα στην πραγματικότητα ό,τι κατά βάθος επιθυμούμε ή ό,τι μας συμφέρει!

Κάτι που θα έπρεπε να λαμβάνεται πολύ σοβαρά υπόψη από τους βέγκαν και όσους επιθυμούν διακαώς να αλλάξουν συθέμελα την ανθρώπινη διατροφική συμπεριφορά, όχι στο όνομα των πραγματικών βιολογικών μας αναγκών, όπως αυτές περιγράφονται αναλυτικά από την πολύχρονη επιστημονική έρευνα, αλλά βασιζόμενοι μόνο σε κοντόφθαλμες προσωπικές επιθυμίες ή στις ιδεολογικές προκαταλήψεις της εποχής τους.

Το να εμμένουμε, όπως οι βεγκανιστές, σε μονομερείς και αποκλειστικά κοινωνικές-πολιτισμικές εξηγήσεις σχετικά με τα βαθύτερα αίτια των διατροφικών απορρυθμίσεων της εποχής μας θα ισοδυναμούσε με εθελοτυφλία και θα μας εμπόδιζε να αποδεχτούμε τις πραγματικές διατροφικές ανάγκες του ανθρώπινου είδους ή να αναγνωρίσουμε τους βιοψυχολογικούς μηχανισμούς που εμπλέκονται στην εδραίωση κάποιων φαινομενικά αφύσικων, αλλά επίμονων και διαχρονικών διατροφικών συμπεριφορών μας.

Εχοντας παρουσιάσει, στα πρόσφατα άρθρα μας, μερικές από τις πιο σημαντικές βιοπολιτικές πρακτικές που στοχεύουν στην έλευση της μετα-ανθρώπινης κατάστασης, θεωρούμε ότι το (ψευδο-)δίλημμα «φυτοφαγία ή κρεοφαγία» και οι απανθρωποποιητικές πρακτικές που συνεπάγεται η αποδοχή τού ενός από τα δύο εντάσσονται στην κυρίαρχη προσπάθεια αλλοτρίωσης της ανθρώπινης φύσης απ’ ό,τι μέχρι σήμερα περιγράφαμε ως ανθρώπινη κατάσταση.

Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και η βεγκανική ουτοπία της αρμονικής συμβίωσης των χορτοφάγων ανθρώπων με τα υπόλοιπα έμβια όντα του πλανήτη -πολλά από τα οποία κάθε άλλο παρά χορτοφάγα είναι!- θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα χρήσιμο κοινωνικοπολιτικό μύθευμα, που αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για μια εναλλακτική βιοπολιτική διαχείρισης των διατροφικών και των οικολογικών μας προβλημάτων.

ΠΗΓΗ: http://www.efsyn.gr/arthro/ta-paradoxa-tis-diatrofikis-sotirias-mas (Εφημ. Συντακτών 17.11.2018)

ΤΟ ΚΑΜΕΝΟ ΜΑΤΙ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΙ Ο ΟΥΜΑΝΙΣΤΙΚΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΥΤΟΠΙΑΣ

ΤΟ ΚΑΜΕΝΟ ΜΑΤΙ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΙ

Ο ΟΥΜΑΝΙΣΤΙΚΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ

ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΥΤΟΠΙΑΣ

Γράφει ο Κώστας Λάμπος claslessdemocracy@gmail.com

Όταν οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν ανταγωνιστικά, ως κατακτητές, ασελγούν και ασεβούν σε βάρος της Φύσης, τότε είναι βέβαιο ότι κάποια στιγμή, όταν τα όρια αντοχής της Φύσης, αλλά και τα όρια ανοχής της ίδιας της κοινωνίας εξαντληθούν, θα πληρώσουν το τίμημα και θα καταστραφούν. Αυτό είναι το δίδαγμα της σχετικά πρόσφατης ανθρώπινης ιστορίας από τη στιγμή που κάποιοι αποφάσισαν με τη βία των όπλων, των θεσμών, των κοινωνικών και οικονομικών δομών να ιδιοποιηθούν τμήμα της κοινής κληρονομιάς και να μετασχηματιστούν σε εκμεταλλευτική, απάνθρωπη και καταστροφική εξουσία μειοψηφίας σε βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας, με την εμφάνιση, δηλαδή, της ατομικής ιδιοκτησίας.

Από τότε που η επιβίωση, η ασφάλεια και η ευημερία των μελών των κοινωνιών έπαψε να είναι συλλογική-κοινωνική υπόθεση και φορτώθηκε στις πλάτες αδύναμων, αμαθών και αβοήθητων ατόμων έγινε κανόνας ο νόμος της καπιταλιστικής ζούγκλας, σύμφωνα με τον οποίον ο δυνατότερος επιβιώνει σε βάρος των αδυνάτων και συνεπώς ‘ο σώζων εαυτόν σωθήτω’ και ‘όποιον πάρει ο χάρος’. Από τότε οι λίγοι μεγαλοϊδιοκτήτες  γης και μέσων παραγωγής εκμεταλλεύονται τους πολλούς πουλώντας τους ένα οικοπεδάκι και παραχωρώντας τους το ‘πλασματικό δικαίωμα’ απόκτησης, κατά κανόνα παράνομα και με υπέρογκα τοκογλυφικά τραπεζικά δάνεια, ένα αυθαίρετο σπιτάκι στην πόλη, άντε και ένα εξοχικό σε κάποιο βουνό ή σε κάποια κοντινή παραλία. Το αποτέλεσμα δεν ήταν βέβαια η αύξηση του αισθήματος ασφάλειας των πλασματικών ιδιοκτητών, ούτε φυσικά και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των κατόχων πλασματικής ιδιοκτησίας, γιατί αυτή συνδέθηκε με την αγωνία της εξασφάλισης της δόσης για το τραπεζικό δάνειο, για τον φόρο ακίνητης περιουσίας, για τον Ενιαίο Φόρο Ιδιοκτησίας Ακινήτων, για το αναπόφευκτο ‘λάδωμα’ του αρμόδιου υπαλλήλου του Δήμου, της Πολεοδομίας, του εφοριακού, του δασάρχη, της ΕΥΔΑΠ αλλά και με τον φόβο της κατεδάφισης του αυθαιρέτου και συνεπώς της απώλειας των κόπων μιας ζωής. Σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις αυτή η σχέση παράνομης ή ημινομιμοποιημένης, για λόγους διατήρησης της πολιτικής πελατείας των κυβερνητικών κομμάτων, κατοχής πλασματικής ιδιοκτησίας οδήγησε τους κατόχους της στις φυλακές και σε κάποιες άλλες στον θάνατο εξαιτίας πλημμυρών ή πυρκαγιάς, λόγω έλλειψης της αναγκαίας υποδομής, αλλά και της οφειλόμενης πολιτικής για την προστασία αυτών των ‘ιδιοκτησιών’. Έτσι φτάσαμε στα φαινόμενα της Ολυμπίας, της Μάντρας και του οικισμού Μάτι για να περιοριστούμε σε όσα δεν προλάβαμε, εξαιτίας των δεκάδων αδικοχαμένων πλασματικών ιδιοκτητών, να ξεχάσουμε.

Κάποιοι επιζήσαντες αυτών των καταστροφών ονειρεύονται και κάποιοι πολιτικάντηδες έμποροι ελπίδων υπόσχονται να ξαναστήσουν τα καμένα και πνιγμένα χωριά και να ξαναχτίσουν το Μάτι καλύτερο από ότι ήταν, ακόμα κι αν χρειαστεί να γκρεμιστούν και όσα σπίτια δεν κάηκαν αλλά είναι ακόμα, και παρά τις αλλεπάλληλες πανάκριβες νομιμοποιήσεις, αυθαίρετα. Δεν είναι λογικό να αμφισβητήσει κανείς τις προθέσεις όσων  ελπίζουν και πασχίζουν για κάτι καλύτερο, αλλά είναι απόλυτα λογικό να ξανασκεφτούν τους λόγους που τους έδεσαν για μια ζωή στο άρμα της εκμετάλλευσής τους από το μεγάλο κεφάλαιο και τους οδήγησαν στη καταστροφή. Με αντικειμενική σκέψη θα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι ο βασικότερος λόγος αυτής προδιαγεγραμμένης καταστροφής τους είναι το γεγονός ότι κάποιοι κατακερμάτισαν κοινή-κοινωνική περιουσία σε μικρές ατομικές ιδιοκτησίες χωρίς τις αναγκαίες υποδομές και χωρίς τους απαραίτητους πολεοδομικούς σχεδιασμούς που θα εξασφάλιζαν μια ασφαλή, αξιοπρεπή, κοινωνικά και πολιτιστικά γόνιμη συμβίωση που αργά ή γρήγορα θα οδηγούσαν, πέρα από τους μίζερους ανταγωνισμούς και τις άγονες συγκρούσεις στην συνολική κατάρρευση του συγκεκριμένου μοντέλου στέγασης και κοινωνικής συμβίωσης.

Αν αυτή η πραγματικότητα γίνει συνείδηση όσων επέζησαν και όσων έχουν το κουράγιο να ξαναπροσπαθήσουν, τότε θα πρέπει να επεξεργαστούν ένα διαφορετικό χωροταξικό σχέδιο που θα εγκαταλείπει την ανταγωνιστική ατομιστική νοοτροπία που διασπά και εχθροποιεί γείτονες και συμπολίτες και θα οικοδομεί το μέλλον όλων των νέων κατοίκων πάνω στο κοινό, συλλογικό όραμα που θα εδράζεται στην ανακήρυξη όλης της περιοχής του οικισμού Μάτι σε συλλογική και εξ αδιαιρέτου κοινωνική περιουσία, πάνω στην οποία θα οικοδομήσουν έναν πρότυπο οικισμό που θα αξιοποιεί με άριστο τρόπο ολόκληρη την έκταση, ώστε όλοι να ζουν σε αξιοπρεπείς κατοικίες με τις αντίστοιχες υποδομές, πράγμα που θα τους επιτρέπει να εξασφαλίσουν μεγάλες εκτάσεις για την δημιουργία των αναγκαίων δημόσιων χώρων και των απαραίτητων πάρκων αναψυχής. Γι αυτό δεν χρειάζεται παρά να αναζητήσει και να μελετήσει κανείς παρόμοια χωροταξικά σχέδια, όπως λ. χ. αυτό της συνοικίας Brondby[1] έξω από την Κοπεγχάγη της Δανίας και να τα προσαρμόσει στις τοπικές συνθήκες. Ας γίνει το πάθημα μάθημα, ας αποδεχτούμε το μήνυμα της πρότασης Brondby ως πρόκληση και ας αποδείξουμε ότι μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο, αλλάζοντας τον εαυτό μας για λογαριασμό της πόλης μας, της χώρας μας, των παιδιών μας και του μέλλοντός τους. Η κοινωνική ισότητα, η άμεση δημοκρατία και ο αταξικός ουμανισμός δεν είναι κούφιες θεωρίες, αλλά συγκεκριμένες πράξεις και ρεαλιστικές λύσεις που μας απελευθερώνουν από την καπιταλιστική βαρβαρότητα. Ας γίνουμε η αλλαγή που ονειρευόμαστε κι ας πάψουμε να είμαστε οπαδοί/θύματα σκοταδιστικών ιερατείων και εξουσιαστικών συμμοριών κάθε εκδοχής και κοπής.

Περισσότερα: http://www.classlessdemocracy.blogspot.com

[1] Περιοδικό ΕΨΙΛΟΝ, 946/31.05.2009.