Category Archives: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ – ECONOMIC CRISIS

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ ΕΠΙΚΥΡΙΑΡΧΟΙ: Oι 10 Πολυεθνικές που Ελέγχουν ό,τι Αγοράζουμε και Τρώμε!

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ ΕΠΙΚΥΡΙΑΡΧΟΙ

OI 10 ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΠΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥΝ Ο,ΤΙ ΑΓΟΡΑΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΤΡΩΜΕ!

Ακόμη και ο πιο φανατικός «Νεοφιλελεύθερος Ταλιμπάν» -ΝΕΟΤΑΛ, όπως τους αποκαλώ, από τα αρχικά τους- , παραδέχεται, σε κρίση ειλικρίνειας βέβαια, ότι δεν υπάρχει «Ελεύθερη Αγορά», και πως στην ουσία πρόκειται για έναν καλοστημένο μύθο που διευκολύνει απλώς στην αναδιανομή του πλούτου από τους πολλούς προς τους ολίγους κι από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε μια Ολιγαρχία κι ελίτ ολιγοπωλίων, που όχι μόνον δεν «ανταγωνίζονται υγιώς» μεταξύ τους, αλλά αντίθετα συνεργάζονται άψογα, συχνά μάλιστα κάνουν συγχωνεύσεις κι «επιχειρηματικούς γάμους» για να πολλαπλασιάσουν την ισχύ τους. Ρουθούνι δεν ανοίγει στη συνομοταξία τους, ενώ όλοι εμείς οι υπόλοιποι, το 99% του πληθυσμού, αλληλοφαγωνόμαστε για τα αποφάγια τους. Είμαστε κατακερματισμένοι σε έθνη, θρησκείες, ποδοσφαιρικές ομάδες, επαγγελματικές τάξεις, πολιτικά κόμματα, επαγγελματίες εναντίον ανέργων, ιδιωτικοί υπάλληλοι εναντίον δημοσίων, ιδιοκτήτες εναντίον ενοικιαστών κ.ο.κ. και πολεμάμε συνεχώς και για το παραμικρό μεταξύ μας για ψίχουλα, ενώ την ίδια στιγμή Εκείνοι σχεδιάζουν τη διαιώνιση της κυριαρχίας τους πάνω μας…

 Image result for corporation

 Στην ουσία την παγκόσμια «ιδιωτική» οικονομία την ελέγχουν δέκα κολοσσιαίοι πολυεθνικοί όμιλοι, που αποφασίζουν το τι θα τρώμε, τι θα καταναλώνουμε και πόσο θα κοστίζει. Πρόκειται για τις γιγαντιαίες πολυεθνικές, τροφίμων και ποτών, Nestlé, PepsiCo, Coca-Cola, Unilever, Danone, General Mills, Kellogg’s, Mars, Associated British Foods και Mondelez, με «στρατιές» εργαζομένων/σκλάβων αλλά και ελάχιστων υψηλά αμοιβόμενων και δισεκατομμύρια ετήσιων κερδών, αλλά με μερικές δεκάδες «βασικών μετόχων», που δεν είναι παρά μια διεφθαρμένη κλίκα ανήθικων τουρμποκαπιταλιστών, που έχουν θυσιάσει προς πολλού τα όποια ψήγματα ανθρωπιάς διέθεταν για να εξασφαλίσουν τα ματωμένα κέρδη τους. Γι’ αυτό και ανέκαθεν υποστήριζα πως στις πολύκλαυστες φιλελεύθερες δημοκρατίες μας ο πολίτης/καταναλωτής τη μόνη «ελευθερία επιλογής» που έχει είναι εκείνη της επιλογής του γαρνιρίσματος: το κυρίως πιάτο που θα φάει το διαλέγει πάντα η Ελίτ, όπως είναι αυτοί, μεταξύ άλλων, οι δέκα όμιλοι Επικυρίαρχοι της παγκόσμιας οικονομίας, η οικονομική ισχύς των οποίων ξεπερνά κατά πολύ εκείνη ολόκληρων κρατών…

Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Image result for corporation

 

Mπροστά από το ράφι του Super Market αναρωτιέστε ποιο προϊόν να επιλέξετε. Η ποικιλία μοιάζει μεγάλη, όπως και ο ανταγωνισμός… Όμως με μια πιο προσεκτική ματιά ο καθένας μπορεί να συνειδητοποιήσει πως μόλις 10 εταιρείες ελέγχουν σχεδόν όλα τα μεγάλα διατροφικά εμπορικά σήματα του πλανήτη.

Πρόκειται για τις γιγαντιαίες πολυεθνικές, τροφίμων και ποτών, Nestlé, PepsiCo, Coca-Cola, Unilever, Danone, General Mills, Kellogg’s, Mars, Associated British Foods και Mondelez, με «στρατιές» εργαζομένων και δισεκατομμύρια ετήσιων κερδών.

Σε μια προσπάθεια να πιέσει αυτές τις εταιρείες να προχωρήσουν σε θετικές αλλαγές και για συνειδητοποιήσουν οι καταναλωτές ποιος ελέγχει τις μάρκες που αγοράζουν, η  Oxfam δημιούργησε ένα infographic που δείχνει πόσο πραγματικά διασυνδεδεμένα είναι αυτά τα εμπορικά σήματα.

Kellogg’s

Κέρδη 2016: $13 δισεκατομμύρια.

Εκτός της Forget Froot Loops και της Frosted Flakes, η Kellogg’s κατέχει επίσης και άλλα εμπορικά σήματα συμπεριλαμβανομένων των Eggo, Pringles και Cheez-It.

Associated British Foods

Κέρδη 2016: $16.8 δισεκατομμύρια.

Αυτή η βρετανική εταιρεία κατέχει μάρκες όπως η Dorset Cereals, Twinings tea και Primark.

General Mills

Κέρδη 2016: $16.6 δισεκατομμύρια.

Η εταιρεία κατέχει μάρκες όπως οι Cheerios και Chex, καθώς επίσης τις Yoplait, Hamburger Helper, Haagen-Dazs και Betty Crocker.

Danone

Κέρδη 2016: $23.7 δισεκατομμύρια.

Γνωστή για τα γιαούρτια Activa, Yocrunch και Oikos, η Danone πουλάει επίσης συμπληρώματα διατροφής και εμφιαλωμένο νερό.

Mondelez

Κέρδη 2016: $25.9 δισεκατομμύρια.

Κατέχει γνωστές μάρκες όπως τα μπισκότα Oreo, την τσίκλα Trident και Sour Patch Kids.

Mars

Κέρδη 2016: $35 δισεκατομμύρια.

Η εταιρεία είναι γνωστή για την σοκολάτα της και για τα M&M, αλλά κατέχει επίσης την μάρκα ρυζιού Uncle Ben’s, την Starburst και την τσίκλα Orbit.

Coca-Cola

Κέρδη 2016: $41.9 δισεκατομμύρια.

Η εταιρεία έχει στην ιδιοκτησία της, εκτός των άλλων, μάρκες όπως οι Dasani, Fuze και Honest Tea.

Unilever

Κέρδη 2016: $48.3 δισεκατομμύρια.

Η εταιρεία προωθεί προϊόντα όπως το Axe, το τσάι Lipton, το παγωτό Magnum και την μαγιονέζα Hellmann’s.

PepsiCo

Κέρδη 2016: $62.8 δισεκατομμύρια.

Η εταιρεία διαθέτει μάρκες όπως τα Quaker Oatmeal, τα Cheetos και την Tropicana.

Nestlé

Κέρδη 2016: $90.2 δισεκατομμύρια.

Στις μάρκες ιδιοκτησίας της περιλαμβάνονται οι παιδικές τροφές Gerber, το νερό Perrier, DiGiorno και Hot Pockets, καθώς επίσης η Butterfinger και η KitKat.

Αναλυτικά ο χάρτης

ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΩΝ: Το Memes της Αυτοκτονίας Απλώνεται στην Ελλάδα

ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΩΝ

Το Memes της Αυτοκτονίας Απλώνεται στην Ελλάδα

ΜΝΗΜΌΝΙΑ ΜΝΗΜΌΣΥΝΑ! 

Image result for suicide Greece

Επιδημία αυτοκτονιών στην Ελλάδα της Κρίσης και των Μνημονίων; Για κάποιους αποτελούν μία ακόμη «επιδημία μιμητισμού». Για κάποιους άλλους είναι «Μνημονιακές Δολοφονίες». Το σίγουρο είναι πως η έξαρση των αυτοκτονιών στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, αποτελεί ένα καινούργιο, αλλά και παράξενο κοινωνικό φαινόμενο στο οποίο δεν είχαμε συνηθίσει. Γιατί κι εμείς οι, εξωστρεφείς Μεσογειακοί Έλληνες, αρχίσαμε να αυτοχειριαζόμαστε; Γιατί οι περισσότεροι που αυτοκτονούν είναι άνδρες; Τι είναι τελικά η αυτοκτονία; Μιμητισμός, Ηρωισμός ή Δειλία;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

 

Έμοιαζε με μια συνηθισμένη μέρα. Ο 45χρονος δικηγόρος ξύπνησε το πρωί, μίλησε τυπικά με τους δικούς του χωρίς να τους πει τίποτε. Το μεσημέρι της ίδιας μέρας μπήκε σε κτίριο στην οδό Απόλλωνος 11 στο κέντρο της Αθήνας, χωρίς να τον αντιληφθεί κανείς, ανέβηκε στον τελευταίο όροφο και αφού άφησε το χαρτοφύλακά και το σακάκι του πήδηξε στο κενό. Σκοτώθηκε ακαριαία, αφήνοντας πίσω του πλήθος ερωτηματικών, καθώς και μία γυναίκα με δύο παιδιά…

Στο Γαλάτσι ένας 65χρονος χαμηλοσυνταξιούχος, που χρωστούσε κάποια ενοίκια στους ιδιοκτήτες του σπιτιού του, όταν αυτοί αποφάσισαν να κινηθούν δικαστικά εναντίον του, εκείνος αποφάσισε να γράψει την τελευταία σελίδα στο βιβλίο της ζωής. Όταν ένας δικαστικός επιμελητής τον ενημέρωσε ότι θα πρέπει να εγκαταλείψει το διαμέρισμά του, στο οποίο έμενε τα τελευταία 15 χρόνια, εκείνος βγήκε στο μπαλκόνι του σπιτιού του και διαμαρτυρόταν για την αδικία. Στο τέλος πήρε την απόφαση να βουτήξει στο κενό, παρά να αντιμετωπίσει την προοπτική να μείνει άστεγος. Εξέπνευσε προτού μεταφερθεί στο πλησιέστερο νοσοκομείο. Και το θλιβερό είναι πως στον ίδιο ακριβώς δρόμο, πριν λίγους μήνες, είχε αυτοκτονήσει ακόμη ένας απελπισμένος άνθρωπος…

Image result for suicide Greece

Τριπλασιάστηκαν με τα Μνημόνια

Τα τελευταία τρία χρόνια δεν περνάει μέρα στην Ελλάδα που να μην αυτοχειριάζεται κι ένας άνθρωπος. Μέχρι το 2008, δηλαδή πριν από την επίσημη έναρξη της Κρίσης, αυτοκτονούσε στη χώρα μας κατά μέσον όρο ένας άνθρωπος την ημέρα, κυρίως για ψυχολογικούς, συναισθηματικούς και πιο σπάνια για οικονομικούς λόγους. Πλέον αυτοκτονούν κατά μέσον όρο 2-3 άνθρωποι καθημερινά, δηλαδή τριπλάσιος αριθμός απ’ ότι συνήθως –και πολλαπλάσιος, αν λάβουμε υπόψιν μας, πως υπάρχουν και οι αποτυχημένες απόπειρες αυτοκτονίας (τις οποίες και κρατούν μυστικές για ευνόητους λόγους), που αφήνουν πίσω τους ανθρώπους ψυχικά και σωματικά ανάπηρους. («Το χειρότερο από μια αποτυχημένη ζωή, είναι μια αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας», Τζακ Κεβορκιάν).

Κάποτε περηφανευόμασταν πως η Ελλάδα ήταν μια από τις χώρες με τα λιγότερα ποσοστά αυτοκτονιών παγκοσμίως –το φως, το κλίμα και η ιδιοσυγκρασία μας έκαναν αισιόδοξους– αφήνοντας για τις Σκανδιναβικές χώρες και την Ιαπωνία τα θλιβερά πρωτεία. Πλέον αυτό δεν ισχύει και αρχίσαμε ως λαός να προβαίνουμε μαζικά σε πράξεις απόγνωσης Σκανδιναβικού τύπου.

Τι είναι αυτό που σπρώχνει όλο και περισσότερους Έλληνες στο να αφαιρέσουν την ίδια τους τη ζωή; Η οικονομική κρίση, θα πείτε, με την ανεργία, τη φτώχεια, τις χρεοκοπίες, που οδηγούν στην κατάθλιψη, απόγνωση και σε πλήθος ψυχολογικών διαταραχών, που κάνουν τη ζωή ανυπόφορη και τους ανθρώπους να θέλουν να δραπετεύσουν απ΄ αυτή. Η αυτοενοχοποίηση, που στρέφει την οργή ενάντια στον ίδιο μας τον εαυτό, που τον κατηγορούμε για την ανυπόφορη κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε. Ποιος φταίει για την κατάσταση; Εγώ, θα πει εύκολα ο υποψήφιος αυτόχειρας, άνθρωπος συνήθως ευαίσθητος, που είναι αναγκασμένος να ζει μέσα σε μια συναισθηματική έρημο, χωρίς να μπορεί να μοιράσει τις ανησυχίες του σε ανθρώπους που τον καταλαβαίνουν. Κι έτσι στρέφεται εναντίον του εαυτού του, καθώς «αυτοκτονία είναι μια μομφή του ατόμου προς τον ίδιο του τον εαυτό», όπως λέει και η ψυχολόγος Μυρτώ Νίλσεν. Είναι μια δολοφονία που έχασε το δρόμο της…

Image result for suicide Greece

Αυτοκτονίες ή μνημονιακές δολοφονίες;

Οι αυτόχειρες αρνούνται το δώρο της ζωής, θεωρώντας πως η ζωή τους δεν αξίζει πλέον. Οι περισσότεροι είναι, φυσικά, άνδρες –αυτή η πολυέξοδη και υψηλού ρίσκου βιολογική επένδυση της Φύσης. Για τη Φύση τα αρσενικά είναι απλώς «παράσιτα» που ζουν εις βάρος των θηλυκών. Αν υποτίθεται είναι σήμερα κυρίαρχα στις ανθρώπινες κοινωνίες είναι επειδή έμαθαν να συνεργάζονται στενά και ιεραρχικά από την εποχή ακόμη που ήταν κυνηγοί. Στην εποχή όμως του καπιταλισμού η συνεργασία έγινε σκληρός ανταγωνισμός, σκέτη αλληλοεξόντωση και τώρα ήρθε η Κρίση για ν’ αποτελειώσει την κυριαρχία των ανδρών..

Δεν είναι όμως οι περισσότεροι ψυχασθενείς ή αδιάγνωστοι καταθλιπτικοί, όπως θέλουν να τους παρουσιάσουν ορισμένοι. Είναι συνήθως άνθρωποι, συχνά υπεράνω κάθε υποψίας, στις ζωές των οποίων συσσωρεύονται με γεωμετρική πρόοδο πολλοί στρεσογόνοι παράγοντες. Ένας από αυτούς είναι και η οικονομική κρίση, που λειτούργησε ως πυροκροτητής για την έκρηξη μιας επιδημίας αυτοκτονιών στην Ελλάδα. «Κανονικά» στην Ελλάδα αυτοκτονούσε κατά μέσο όρο ένας άνθρωπος την ημέρα –ελάχιστο ποσοστό, σε σχέση με την Ιαπωνία, όπου αυτοκτονούν περισσότεροι από 30.000 άνθρωποι το χρόνο–, ενώ στις σημερινές συνθήκες της οικονομικής κρίσης και της αυστηρής λιτότητας που μας επιβάλουν οι δανειστές μας, αυτοκτονούν καθημερινά τρεις άνθρωποι, δηλαδή τριπλάσιος αριθμός. Γι’ αυτό δεν θα ήταν λάθος να μην τις αποκαλούσαμε αυτοκτονίες αλλά μνημονιακές δολοφονίες.

Image result for suicide Greece

Στην Ελλάδα έχουν πραγματοποιηθεί ως τώρα πάνω 5.000 «μνημονιακές δολοφονίες» ή «αυτοκτονίες του ΔΝΤ». O όρος αυτοκτονίες του ΔΝΤ πρωτοεμφανίσθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990, σε χώρες στις οποίες, ο διεθνής αυτός οργανισμός των αδίστακτων τοκογλύφων, παρενέβη «ναυαγοσωστικά» για να «σώσει τις κοινωνίες και τα κράτη, από την οικονομική καταστροφή»! Στη χώρα μας αυτός ο όρος άρχισε να χρησιμοποιείται από το 2009, όταν παρατηρήθηκε αλματώδης αύξηση των αυτοκτονιών. Να υπενθυμίσουμε πως μόνο το 2011 κατεγράφησαν 500 αυτοκτονίες από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη σε ολόκληρη την Ελλάδα, ενώ μέσα σε δύο χρόνια (2009-2011) τα κρούσματα έφτασαν τα 1700, ενώ ο αριθμός τους είναι διπλάσιος αν λάβουμε υπόψιν μας και τις αποτυχημένες απόπειρες αυτοκτονίας. Και για το 2012 οι προβλέψεις είναι ακόμα πιο δυσοίωνες, καθώς τα κρούσματα έχουν διπλασιαστεί, αν όχι τριπλασιαστεί, και ο πραγματικός αριθμός αυτοκτονιών είναι πολύ μεγαλύτερος, καθώς πολλοί συγγενείς δεν καταγράφουν τα περιστατικά από ντροπή και τα παρουσιάζουν ως δυστύχημα. Επιπλέον, η ελληνική επιστημονική κοινότητα έχει πια επιβεβαιώσει ότι μέσα σε μία τριετία έχουν τριπλασιαστεί οι αυτοκτονικές τάσεις. Έτσι, η πίεση που έχουν δεχθεί οι Έλληνες από την οικονομική κρίση, έδωσε στη χώρα μας τη θλιβερή πρωτιά στις αυτοκτονίες στην Ευρώπη με ποσοστό αύξησης το 2011 που άγγιξε το 40%. Σύμφωνα ακόμη με τους ειδικούς ψυχίατρους και κοινωνιολόγους, το 75% εκείνων που αυτοκτονούν πάσχουν από κατάθλιψη. Οι υπόλοιποι προχωρούν σ’ αυτή την ενέργεια ως αντίδραση στα προβλήματα που τους προέκυψαν, προκειμένου να βρουν «διέξοδο» απ’ αυτά. Πριν από την οικονομική κρίση αυτά τα νούμερα ήταν ασύλληπτα για την Ελλάδα. Πλέον όλο και περισσότεροι φλερτάρουν επικίνδυνα με την αυτοκτονία…

Image result for suicide Greece

Ο μαύρος κατάλογος των επιπτώσεων της εφαρμογής στην Ελλάδα των «προγραμμάτων σταθεροποίησης» της Τρόικα θα μπορούσε να γεμίσει πολλές σελίδες, καθιστώντας έτσι το Μνημόνιο πραγματικό «όπλο μαζικής καταστροφής» της ελληνικής κοινωνίας. Ένας ιστορικός θα συμφωνούσε πως τέτοιες δραματικά αρνητικές επιπτώσεις συμβαίνουν σε μια οικονομία και κοινωνία μόνον σε περίπτωση μακροχρόνιων πολεμικών συγκρούσεων ή κοσμογονικών πολιτικών αναταραχών, όπως π.χ. ήταν η πτώση του λεγόμενου Ανατολικού Μπλοκ μετά το 1989. Όχι όμως σε μια ειρηνική περίοδο και σε μια δημοκρατική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Image result for suicide

TIPPING POINT: Όταν η Αυτοκτονία γίνεται «μόδα»

Υπάρχει όμως και μια άλλη θεωρία ερμηνείας της έξαρσης των αυτοκτονιών στην Ελλάδα. Σύμφωνα μ’ αυτή δεν φταίει αποκλειστικά η οικονομική κρίση αλλά το φαινόμενο του Μιμητισμού, που είναι σύνηθες στις ανθρώπινες κοινωνίες. Αν κάποιος άνθρωπος αυτοκτονεί και η πράξη του γνωρίζει δημοσιότητα από τα MME, τότε θα διασπαρθεί το «meme» της αυτοκτονίας και υπάρχει πιθανότητα να αυξηθούν οι αυτοκτονίες στη χώρα. Αν κάποιος αυτοκτονήσει στην ίδια γειτονιά με ‘σένα και γίνει γνωστό, τότε ο επόμενος ίσως να είσαι εσύ…

Το φαινόμενο του μιμητισμού στις αυτοκτονίες έχει μελετηθεί, ακόμη και σε εξωτικά μέρη όπως η Μικρονησία. Στο νησιωτικό σύμπλεγμα της Μικρονησίας στον Ειρηνικό Ωκεανό μέχρι τη δεκαετία του 1950 δεν αυτοκτονούσε κανείς. Τριάντα χρόνια όμως αργότερα η Μικρονησία είχε το μεγαλύτερο ποσοστό αυτοκτονιών στον κόσμο. Σ’ ένα άρθρο του 1976 στην εφημερίδα Micronesian Independent αναφέρονταν πως οι αυτοκτονίες είχαν γίνει η πρώτη αιτία θανάτου για τους νέους μεταξύ 15 και 30 ετών, αρκετά πάνω από τα τροχαία ατυχήματα. Ποιος ήταν ο λόγος;

Image result for suicide micronesia

Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Malcolm Gladwell, συγγραφέα του βιβλίου The Tipping Point, η εξάπλωση των αυτοκτονιών σε μια κοινωνία ακολουθεί τον τρόπο μετάδοσης μια επιδημίας! Εφόσον «μολυνθεί» μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων, φτάνουμε στο λεγόμενο «tipping point» και απ’ εδώ και στο εξής η διασπορά του φαινομένου αυξάνει ταχύτητα σχεδόν με γεωμετρική πρόοδο. Ο ίδιος υποστηρίζει πως οι αυτοκτονίες σε μια κοινωνία αυξάνονται με τη μορφή επιδημίας, ακολουθώντας τα ίδια μοντέλα που ακολουθεί π.χ. η αύξηση των ποσοστών των νέων που καπνίζουν, αν καπνίζει σε μια παρέα έστω και ένας.

Image result for suicide

Το «Σύνδρομο του Βέρθερου»

Στη φιλήσυχη εξωτική Μικρονησία η αρχή έγινε όταν νεαρά αγόρια άρχισαν να αυτοκτονούν εξαιτίας φαινομενικά ασήμαντων διαφωνιών με τις οικογένειές τους. Όταν οι ειδήσεις για τις πρώτες αυτοκτονίες διαδόθηκαν και συζητήθηκαν στις μικρές κοινωνίες των νησιών, βρήκαν σύντομα μιμητές. Το φαινόμενο «έγινε μόδα», πήρε γρήγορα το ρυθμό χιονοστιβάδας κι έγινε πολύ σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα σε μια κοινωνία ασυνήθιστη στις αυτοκτονίες.

Ο David Philips, ένας κοινωνιολόγος από το Σαν Ντιέγκο που μελέτησε το φαινόμενο των αυτοκτονιών σε διάφορες κοινωνίες και για πολλά χρόνια κατέληξε σε κάποια εκπληκτικά συμπεράσματα. Ανάμεσα στις διαπιστώσεις του ήταν πως ο αριθμός των αυτοκτονιών σε μια περιοχή αυξανόταν όταν η είδηση μιας αυτοκτονίας αποκτούσε μεγάλη προβολή στα τοπικά Μedia. Αν μάλιστα είχε πανεθνική προβολή τότε οι αυτοκτονίες αυξάνονταν σε ολόκληρη τη χώρα. Ως παράδειγμα έφερε και την αυτοκτονία της Μέριλιν Μονρόε, που λόγω του μιμητισμού οδήγησε σε αύξηση των αυτοκτονιών στις ΗΠΑ κατά 12%! Σύμφωνα με τον Philips: «Οι ειδήσεις για αυτοκτονίες είναι κάτι σαν διαφήμιση για έναν τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων μας. Υπάρχουν τόσοι δυστυχισμένοι άνθρωποι που δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις επειδή έχουν κατάθλιψη. Ζουν με μόνιμο πόνο. Σ’ αυτούς εμφανίζονται «διαφημίσεις» για διάφορους τρόπους αντίδρασης». O ίδιος αποκάλεσε το φαινόμενο «Σύνδρομο του Βέρθερου» από το μυθιστόρημα του Γκέτε «Τα Πάθη του Νεαρού Βέρθερου», που προκάλεσε μια επιδημία αυτοκτονιών στα τέλη του 18ου αιώνα. Γι’ αυτό και πολλές χώρες με παραδοσιακά προβλήματα αυτοκτονιών, όπως οι Σκανδιναβικές, φτάνουν στο σημείο να απαγορεύσουν από τα Media κάθε δημοσιοποίηση ειδήσεων σχετικές με αυτοκτονίες. (Αν ίσχυε βέβαια κάτι τέτοιο και στην Ελλάδα, τότε πιθανότατα δεν θα διαβάζατε αυτό το άρθρο).

Image result for suicide

Θυμώνω άρα ζω

Γράφοντας αυτές τις γραμμές διαβάζω πως ακόμη ένας συνταξιούχος στην Κρήτη έφτασε στο απονεννοημένο διάβημα πέφτοντας στο κενό από τον τρίτο όροφο του διαμερίσματός του στο Ηράκλειο. Αντιμετώπιζε κι αυτός οικονομικά προβλήματα και θέλησε να θέσει τέλος στη ζωή του ελπίζοντας οι δικοί να εισπράξουν την ασφάλεια ζωής του. Αυτός μπορεί να έφυγε, αλλά οι δικοί του, ειδικά τα παιδιά του, έμειναν για να υποφέρουν. Αυτή είναι ίσως και η σημαντικότερη «παράπλευρη απώλεια» των αυτοκτονιών: τα αγαπημένα πρόσωπα που μένουν πίσω και ίσως ποτέ να μην συνέλθουν από το σοκ και το τραύμα, για το οποίο αποφεύγουν να μιλάνε. Ωστόσο είναι καλύτερος ο θυμός, η έκφραση της οργής, παρά η απελπισία και η αίσθηση του αδιεξόδου. Κάθε εμπόδιο στη ζωή μας είναι μια περιπέτεια, ένα μάθημα –αρκεί να μην το παίρνουμε υπερβολικά στα σοβαρά. Πρέπει πάντα να προχωράμε μπροστά –πάντα. Γιατί έχουμε χιλιόμετρα να διανύσουμε και όνειρα να εκπληρώσουμε…

Image result for suicide

Σημείωση: Αν, παρόλα αυτά σας μπει ποτέ κάποια «μαύρη σκέψη», μη διστάσετε, καλέστε την Τηλεφωνική Γραμμή Παρέμβασης 1018.

Secrecy World: Η αμερικανική Ζώνη των Offshore και Ντόναλντ Τραμπ

SECRECY WORLD

Η αμερικανική Ζώνη των Offshore και Ντόναλντ Τραμπ

%cf%84%cf%81%ce%b8%ce%bc%cf%80

Image result for us tax haven

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Στις 20 Ιανουαρίου του 2017 ανέλαβε τα ηνία της μεγαλύτερης πλανητικής υπερδύναμης ο εκκεντρικός 70χρονος δισεκατομμυριούχος Ντόναλντ Τράμπ, δημιουργώντας -και δικαιολογημένα- ανάμεικτα συναισθήματα και αρκετή ανασφάλεια και ανησυχία σε ανθρώπους σε όλο τον πλανήτη. Καταρχάς ο 45ος Πρόεδρος των ΗΠΑ, με προσωπική περιουσία 4,5 δισεκατομμύρια δολάρια, είναι ο 113ος πλουσιότερος άνθρωπος στις ΗΠΑ και ο 324ος πλουσιότερος στον κόσμο, σύμφωνα με τα στοιχεία του περιοδικού Forbes για το 2016. О εκλεγμένος με την υποστήριξη των Ρεπουμπλικανών Τράμπ έχει χαρακτηριστικά που τον καθιστούν μοναδικό, για τη θέση που κατέχει: Είναι ο γηραιότερος (70 ετών) και ο πλουσιότερος άνθρωπος που ανέλαβε ποτέ την προεδρία στις ΗΠΑ, ο οποίος μάλιστα δεν έχει καμία απολύτως εμπειρία από υπηρεσία σε δημόσια διοίκηση ή στο Στρατό και εκλέχτηκε χωρίς να έχει την πλειοψηφία της λαϊκής ψήφου. Συγκεκριμένα ο Τραμπ εκλέχτηκε με 2,7 εκατομμύρια ψήφους λιγότερους από την αντίπαλο του Χίλαρι Κλίντον (ή το 2,09% του εκλογικού σώματος), αλλά απέσπασε την πλειοψηφία των εκλεκτόρων (306) έναντι 232 της Κλίντον. Ενώ δηλαδή οι Δημοκρατικοί είχαν την πλειοψηφία της λαϊκής ψήφου (51% έναντι 49%), επειδή δεν βγήκαν πρώτοι σε πολιτείες-κλειδιά κατάφερε ο Τραμπ να “κόψει το νήμα” και να εξασφαλίσει περισσότερους εκλέκτορες, ώστε να εκλεγεί Πρόεδρος. Είναι η 4η φορά στην αμερικανική ιστορία που συμβαίνει κάτι τέτοιο -πάντα με ρεπουμπλικάνους υποψηφίους- αλλά η πρώτη φορά που η διαφορά είναι τόσο μεγάλη. Το να χάσει η Κλίντον ενώ απέσπασε 2,7 εκ. ψήφους περισσότερους από τον Τραμπ, αυτό είναι κάτι που στις άλλες δημοκρατικές χώρες είναι ακατανόητο, αλλά έτσι λειτουργεί το “αμερικανικό σύστημα”.

Image result for us tax haven

Επίσης ο Ντόναλντ Τραμπ κατέχει και άλλα παρόμοια “πρωτεία”, που μόνο θετικά δε θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς, όπως το γεγονός πως μεταχειρίζεται τη 46χρονη σύζυγό του -πρώην φωτομοντέλο, μετανάστρια από τη Σλοβενία, τμήμα τότε της Γιουγκσλαβίας- και Πρώτη Κυρία πλέον ως… αξεσουάρ, αλλά κυρίως το γεγονός πως αρνείται πεισματικά επί χρόνια να αποκαλύψει τη φορολογική του δήλωση και να δημοσιοποιήσει γενικώς το “πόθεν έσχες” του. Κανείς δεν γνωρίζει επακριβώς σε ποιες επιχειρήσεις, funds και χώρες δραστηριοποιείται ο “όμιλος Τραμπ” και πιο είναι το δίκτυο διαπλοκής των ορατών και αοράτων συμφερόντων του. Και φυσικά κανείς δεν γνωρίζει σε ποιες και πόσες offshore (επικράτειες εχεμύθειας) έχει “παρκάρει” το ρευστό του, αν και η εκδηλωμένη συμπάθεια του προς το Brexit και το Λονδίνο, οδηγεί σε ορισμένους στο συμπέρασμα του πως ο Τραμπ πιθανόν να έχει εκατοντάδες εκατομμύρια παρκαρισμένα στο λεγόμενο “βρετανικό ιστό της αράχνης”, που είναι διεσπαρμένος σε όλες τις ωρολογιακές ζώνες του πλανήτη, αλλά έχει ως κέντρο του το City του Λονδίνου. Βέβαια δεν είναι μόνον οι Χρηματιστές και οι σύμβουλοι του City ειδικοί στο να βοηθούν ζάπλουτους, σαν τον Τραμπ, να φοροδιαφεύγουν. Το ίδιο κάνουν και πολλοί γραβατωμένοι του Wall Street χρησιμοποιώντας με τη σειρά τους τόσο τη βρετανική, όσο και την αμερικανική ζώνη των offshore.

Related image

Stairway to Tax Haven

Μα νόμιζα πως τους φόρους τους πλήρωναν μόνον οι φτωχοί!” είχε δηλώσει με αφοπλιστική ειλικρίνεια η Νεοϋρκέζα πολυεκατομμυριούχος Λιόνα Χέμσλεϊ, όταν συνελήφθει για φοροδιαφυγή. Αποτελούσε μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που ζάπλουτοι Αμερικανοί συλλαμβάνονταν για φοροδιαφυγή, καθώς οι περισσότεροι είχαν ήδη βρει νομικά και λογιστικά τεχνάσματα για να παρκάρουν τα λεφτά τους σε “φορολογικούς παραδείσους” και να απολαμβάνουν ξέγνοιαστοι τα κοκτέηλ τους πάνω σε πολυτελή γιότ, γλεντοκοπώντας “εις υγείαν των κορόιδων”, χωρίς κανένα φόβο να τους πιάσει η IRS (εφορία των ΗΠΑ). Τι είναι όμως αυτοί οι περιβόητοι “φορολογικοί παράδεισοι”, που κάνουν τους πλούσιους πλουσιότερους ενώ αφήνουν στους υπόλοιπους να πληρώσουν το λογαριασμό;

Επίσημα χρησιμοποιείται ο όρος “επικράτεια εχεμύθειας” (Secrecy Jurisdiction), ή απλά ο αγγλικός όρος Offshore. αν και κανονικά θα έπρεπε να αποκαλείται “φορολογικό καταφύγιο”. Είναι ένας τόπος, που προσελκύει κεφάλαια επιτρέποντας σε κάποιους ζάπλουτους να αποφεύγουν, νόμιμα ή παράνομα, τη φορολόγηση, και ταυτόχρονα ο ίδιος ο τόπος πλουτίζει υπονομεύοντας τη φορολόγηση άλλων χωρών. Ένα υπεράκτιο κέντρο είναι μια ζώνη διαφυγής φόρων από Κάπου Αλλού. Ένας “φορολογικός παράδεισος” μπορεί να προσφέρει μηδενικούς φορολογικούς συντελεστές στους μη μόνιμους κατοίκους τους, για να παρκάρουν τα λεφτά τους εκεί, αλλά να φορολογεί κανονικά τους μόνιμους κατοίκους του. Συνήθως ο τομέας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών είναι δυσανάλογα μεγάλος σε σύγκριση με το μέγεθος της τοπικής οικονομίας. Αργά ή γρήγορα η εγχώρια πολιτική ελίτ των υπεράκτιων κέντρων γίνεται δέσμια των συμφερόντων του τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, δημιουργώντας ένα είδος πολιτικής αιχμαλωσίας, διαφθοράς και ομερτά μαφιόζικου τύπου, όπου το να κάνεις τα στραβά μάτια στο μαύρο και βρώμικο χρήμα θεωρείται “βέλτιστη επιχειρηματική πρακτική”, ενώ το να ασκείς κριτική και να το καταγγέλεις θεωρείται θανάσιμο αμάρτημα, που μπορεί να σε οδηγήσει ακόμη και στη φυλακή. Όσο για όσους παρκάρουν τα λεφτά τους στα φορολογικά καταφύγια περιγράφουν όλα τα υπόλοιπα κράτη, που έχουν δηλαδή κανονική και αναλογική φορολογία σε σχέση με τα εισοδήματα των κατοίκων τους, ως καταπιεστικούς και φορομπηχτικούς, “λάκκους της κόλασης”. Βέβαια όσους φόρους γλιτώνουν οι ζάπλουτοι μέσω του δικτύου των offshore είναι απώλειες στα φορολογικά έσοδα των χωρών που είναι πολίτες, διαμένουν ή δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά. Κι αυτό το έλλειμμα στα έσοδα το επωμίζονται ως πρόσθετους φόρους τα “συνήθη υποζύγια”, δηλαδή οι μικρομεσαίοι και οι εργαζόμενοι.

Image result for us tax haven

Ωστόσο τους ζάπλουτους, που έχουν παρκάρει τα λεφτά τους σε φορολογικούς παραδείσους, δεν τους ενδιαφέρει και πολύ αν τους κατηγορήσουν για ανήθικους, εφόσον χρησιμοποιούν μια προκάλυψη νομιμότητας, εκμεταλλευόμενοι τα νομικά πλαίσια σ’ αυτές τις επικράτειες εχεμύθειας. Δεν διακατέχονται από υψιπετείς ηθικούς στόχους. Βέβαια πρέπει να επισημάνουμε πως κάποτε η δουλεία, το Απαρτχάιντ, και το να μην ψηφίζουν οι γυναίκες ήταν κάτι το νόμιμο, αυτό δε σημαίνει πως ήταν και το σωστό.

Related image

SECRECY WORLD: Η αμερικανική Ζώνη των Offshore

Η τρίτη ομάδα είναι μια ζώνη επιρροής των ΗΠΑ, που περιλαμβάνει χώρες-προτεκτοράτα όπως ο Παναμάς, Αμερικάνικες Παρθένες Νήσοι, Νήσοι Μάρσαλ, Λιβερία κ.α. Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν ως γνωστόν το δέλεαρ των φοροαπαλλαγών και του απόρρητου για να προσελκύσουν χρήματα από το εξωτερικό, ακόμη και “βρώμικα χρήματα”, αρκεί τα εγκλήματα να έχουν διαπραχθεί στο εξωτερικό. Έτσι οι τράπεζες της Φλόριντα προσέλκυαν τα μαύρα χρήματα των ελίτ της Λατινικής Αμερικής, ενώ παρείχαν ένα είδος ασύλου σε χρήματα της λατινοαμερικανικής Μαφίας, ακόμη κι αν προέρχονται από εμπόριο ναρκωτικών. Στα αμερικανικά Νησιά Μάρσαλ εκτός από νηολόγιο “σημαίας ευκαιρίας”, που συστάθηκε το 1986 προσελκύοντας και πολλούς Έλληνες εφοπλιστές, μπορεί να γίνει σύσταση μιας εταιρείας μόνο μέσα σε μια μέρα και κόστος καταχώρησης κ.α. 650 δολαρίων, και ετήσια προμήθεια εξυπηρέτησης λογαριασμού 450 δολάρια! Τι άλλο να ζητήσει ένας άπληστος αλλά τσιγκούνης φοροφυγάς;

Βέβαια ο Παναμάς, με την αμερικανικής κατασκευής και ιδιοκτησίας Διώρυγα του, είναι ο μεγαλύτερος φορολογικός παράδεισος στη ζώνη επιρροής των ΗΠΑ, έχοντας ξεκινήσει το 1919 με νηολόγιο “σημαιών ευκαιρίας”, ενώ από το 1927 άρχισε να εξυπηρετεί και τα συμφέροντα των ζάπλουτων φοροφυγάδων της Wall Street, καθιερώνοντας και την περιβόητη “Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών”. Είναι μια χώρα ανέντιμων τραπεζιτών, δικηγόρων, λογιστών, στρατιωτικών που έχουν αναγάγει σε ύψιστη τέχνη τους να διευκολύνουν τους Αμερικανούς φοροφυγάδες να αυγατίζουν τα κέρδη τους. Το ίδιοι και οι Κολομβιανοί έμποροι ναρκωτικών. Και φυσικά τα εκατομμύρια σελίδες των Panama Papers (Εγγράφων του Παναμά), που αποκαλύφθηκαν πρόσφατα δήθεν από “χάκερς”, ήταν στην πραγματικότητα μια ακόμη συγκαλυμμένη επιχείρηση της CIA για να ξεμπροστιάσει ξένους φοροφυγάδες και πολιτικούς, που δεν ήταν και τόσο φιλικοί προς τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Σε κάθε περίπτωση αυτός ο αποκαλυπτικός πακτωλός εγγράφων δεν ήταν παρά η κορφή του παγόβουνου των περίτεχνων διαδικασιών απόκρυψης του απίστευτου μαύρου χρήματος που διαθέτουν παρκαρισμένα στον, υπό αμερικανική προστασία, Παναμά ζάπλουτοι απ’ όλο τον κόσμο, πολλοί εκ των οποίων είναι και Έλληνες φοροφυγάδες που παριστάνουν ανερυθρίαστα και τους “πατριώτες” στη δοκιμαζόμενη Ελλάδα της Κρίσης.

Image result for us tax haven cayman

Η απίστευτη περίπτωση των Νησιών Κάιμαν

Αναμφίβολα απ’ όλες τις ομάδες των υπεράκτιων κέντρων εκείνη που έχει ως επίκεντρο της το Σίτι του Λονδίνου -και ήταν το βασικότερο λόμπι που προωθούσε την εκστρατεία υπέρ του Brexit- υπερέχει με διαφορά έναντι όλων των άλλων, τόσο σε ποσότητα όσο και σε ποιότητα περίτεχνων προϊόντων και μεθόδων φοροαποφυγής. Η πάλαι ποτέ πρωτεύουσα της μεγαλύτερης αυτοκρατορίας που γνώρισε ποτέ ο κόσμος είναι σήμερα το κέντρο του μεγαλύτερου τμήματος του παγκόσμιου συστήματος των Offshore, που απλώνεται σε διάφορα στρώματα και σε ακτινωτή μορφή με επίκεντρο πάντα το Σίτι του Λονδίνου. Ξεκινώντας από τους δύο “εσωτερικούς δακτυλίους”, πρώτον των Εξαρτημένων Εδαφών του Βρετανικού Στέμματος (Τζέρσεϊ, Γκέρνσεϊ, Νήσος του Μάν, Γιβραλτάρ κ.α.) και δεύτερον από τα Υπερπόντια Εδάφη της Βρετανίας (π.χ. νησιά Κάιμαν), και φτάνοντας ως τον “εξωτερικό δακτύλιο”, που αποτελείται από πρώην αποικίες, όπως π.χ. το Χονγκ Κονγκ, η Σιγκαπούρη κ.α, στο βρετανικό σμήνος των υπεράκτιων κέντρων αντιστοιχεί το 1/3 του παγκόσμιου τραπεζικού ενεργητικού! Για παράδειγμα η πρώτη ζώνη των Εξαρτημένων Εδαφών του Στέμματος φιλοξενούσαν το 2007 περιουσιακά στοιχεία αξίας ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων! Τα 14 Υπερπόντια Εδάφη, που όλα μαζί έχουν μόλις 250.000 κατοίκους, κι αποτελούν τα τελευταία προκεχωρημένα φυλάκια της πάλαι ποτέ Βρετανικής Αυτοκρατορίας, φιλοξενούν επίσης περιουσιακά στοιχεία πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Μόνο τα μικροσκοπικά νησιά Κάιμαν στην Καραϊβική έχουν καταγεγραμμένες στα μητρώα τους πάνω από 100.000 εταιρείες, φιλοξενούν το 75% των hedge funds στον κόσμο καθώς και καταθέσεις δύο τρισεκατομμυρίων δολαρίων, τέσσερις φορές περισσότερες από τις τράπεζες της Νέας Υόρκης!

Image result for us tax haven cayman

Παρά το γεγονός πως αποτελούν τμήμα του βρετανικού δικτύου τα Κάιμαν στοχεύουν κυρίως στην προσέλκυση του πλούτου των εύπορων ελίτ, όλης της αμερικανικής ηπείρου, αλλά και των μεγαλυτέρων εταιρειών των ΗΠΑ, που όλες έχουν άφθονες θυγατρικές Offshore. Για παράδειγμα η Enron πριν χρεοκοπήσει είχε 881 υπεράκτιες θυγατρικές, οι 692 εκ των οποίων έδρευαν στα Νησιά Κάιμαν! Στην πραγματικότητα κανείς δεν έχει ακριβή στοιχεία και σε καμιά περίπτωση ονόματα των αληθινών κατόχων αυτών των λογαριασμών, καθώς οι μεσάζοντες δικηγόροι και λογιστές υπόσχονται “να πάρουν τα ονόματα των πελατών τους στον τάφο”. Αφήστε που υπάρχει και η δυνατότητα οι απατεώνες φοροφυγάδες να συστήνουν ανώνυμες εταιρείες και μέσω αυτών να ανοίγουν τραπεζικούς λογαριασμούς και να διακινούν τα περιουσιακά τους στοιχεία. Όσο για το αν τα χρήματα των φοροφυγάδων είναι ασφαλή μόλις μερικές δεκάδες χιλιόμετρα από τις ακτές της Κούβας του Κάστρο, την απάντηση την έδινε ήδη από τη δεκαετία του 1970 ένας ντόπιος δικηγόρος, από τον οποίο οι φοροφυγάδες Αμερικανοί ζητούσαν ρήτρες αποζημίωσης σε περίπτωση κομμουνιστικής εισβολής: “Ο Κάστρο δε θα βρει καθόλου λεφτά στο χρηματοκιβώτιο. Στην πραγματικότητα όλο το χρήμα φυλάσσεται στη Νέα Υόρκη ή στο Λονδίνο”, τους αποκάλυπτε με αφοπλιστική ειλικρίνεια. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Μάρσαλ Λάνγκερ αποκάλυπτε πως: “Ο σημαντικότερος φορολογικός παράδεισος στον κόσμο είναι ένα νησί. Το νησί αυτό ονομάζεται Μανχάταν”.

Image result for us tax haven

Πρέπει να σημειωθεί πως τα Νησιά Κάιμαν, ως Υπερπόντια Εδάφη της Βρετανίας, παρότι ημι-ανεξάρτητα, με δικό τους τοπικό νόμισμα (Καϊμανέζικο δολάριο) και αιρετούς αντιπροσώπους, που ρίχνονται σε φλογερούς προεκλογικούς αγώνες, στην ουσία συνεχίζουν να κυβερνώνται από έναν άνδρα Κυβερνήτη που διορίζεται από τη Βασίλισσα της Αγγλίας -κατόπιν φυσικά εισήγησης της εκάστοτε βρετανικής κυβέρνησης- και είναι αρμόδιος για την Ασφάλεια, την Άμυνα, τη Δικαιοσύνη και πλήθος άλλων δημόσιων λειτουργιών. Ο Κυβερνήτης αυτός, που είναι Βρετανός πολίτης διορισμένος απευθείας απ’ το Σίτι του Λονδίνου, είναι στην ουσία ένας μικρός βασιλιάς με πολλές εξουσίες και λειτουργεί πάντα με γνώμονα τα συμφέροντα του Λονδίνου και του δικτύου των υπεράκτιων χώρων που ελέγχει.

Image result for us tax haven

Υπάρχουν κι άλλες περιπτώσεις Υπερπόντιων Εδαφών στην Καραϊβική που ανταγωνίζονται τα Κάιμαν σε προσέλκυση ζάπλουτων φοροφυγάδων. Για παράδειγμα οι Βρετανικές Παρθένοι νήσοι στην Καραϊβική, με μόνιμο πληθυσμό ούτε καν 25.000, φιλοξενούν πάνω από 800.000 εταιρείες, δηλαδή σε κάθε κάτοικο αντιστοιχούν 32 εταιρείες! Όλες αυτές οι εταιρείες φυσικά δεν πήγαν εκεί για να γίνουν παραγωγικότερες, αλλά για να μην πληρώνουν φόρους.

Image result for us tax haven

Η απάτη των “Ενδοομιλικών Συναλλαγών”

Μια στρατιά από “αξιοσέβαστους παράγοντες”, καλοντυμένους λογιστές, στιλάτους δικηγόρους και ντελικάτους τραπεζίτες, που συνεργάζονται με εξαγορασμένους πολιτικούς, διεφθαρμένους δημόσιους υπάλληλους, δέσμιους δικαστές, προκειμένου να λειτουργεί εύρυθμα το σύστημα των υπεράκτιων κέντρων, εξασφαλίζουν στους ζάπλουτους φοροφυγάδες και στις εταιρείες τους τρόπους να αυγατίζουν συνεχώς τα κέρδη τους κυρίως μέσω της φοροαποφυγής. Όχι μόνον πλούσιοι ιδιώτες αλλά και μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις βρίσκουν τρόπους, μέσω του υπεράκτιου δικτύου, να μεταφέρουν τα κέρδη τους σε χώρες με χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές, αφήνοντας τις ζημίες τους να “φορολογηθούν” σε χώρες με υψηλή φορολογία. Και μη νομίζετε πως αυτό είναι κάτι το περίπλοκο. Με μια κίνηση ενός πανούργου λογιστή, σα με μαγικό ραβδάκι, μια μεγάλη φορολογική υποχρέωση της εταιρίας “εξαφανίζεται” για να “εμφανιστεί” ξαφνικά σε έναν φορολογικό παράδεισο με σχεδόν μηδενικούς συντελεστές. Το πιο συνηθισμένο τέχνασμα που χρησιμοποιούν είναι το Transfer Pricing, που σημαίνει “τιμή μεταβίβασης ενδοομιλικών συναλλαγών” ή απλά, όπως δυστυχώς το έχουμε συνηθίσει, ως “ενδοομιλικές κομπίνες”. Με απλά λόγια οι μεγάλες εταιρείες έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν τα κέρδη τους σε φορολογικούς παραδείσους με χαμηλή ή και καθόλου φορολογία, ενώ το κόστος σε χώρες με υψηλή φορολογία, όπου μπορεί να εκπέσει από τα φορολογητέα τους έσοδα.

Το τέχνασμα των ενδοομιλικών συναλλαγών φτάνει παγκοσμίως σε στρατοσφαιρικά ποσά, καθώς υπολογίζεται πως τα 2/3 των παγκόσμιων διασυνοριακών συναλλαγών διεξάγονται στο εσωτερικό μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών. Αυτό σημαίνει κι άλλα βάρη στις πλάτες των απλών και τίμιων φορολογουμένων από μεγάλες πολυεθνικές, οι μέτοχοι των οποίων κερδοσκοπούν ασύστολα και σχεδόν αφορολόγητα “εις υγείαν των κορόιδων”. Για παράδειγμα το 2006, όπως έγραψε η βρετανική εφημερίδα Guardian, οι τρεις μεγαλύτερες εταιρείες μπανάνας στον κόσμο, δηλαδή οι Chiquita, Dole, Del Monte, ενώ μόνο στη Βρετανία είχαν τζίρο 750 εκ. δολάρια το χρόνο, πλήρωσαν όλες μαζί φόρο 235.000 δολαρίων! 

Related image

Είναι αλήθεια πως κάποιες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, και οι κυβερνήσεις τους, ειδικά οι μη δεξιές, προσπαθούν κατά καιρούς να λάβουν κάποια αντίμετρα για να περιορίσουν τις ενδοομιλικές κομπίνες και τη νομιμοφανή φοροαποφυγή των μεγάλων εταιρειών, πετυχαίνοντας κάποιες σποραδικές νίκες, αλλά όμως σε γενικές γραμμές χάνουν αυτή τη μάχη. Όταν η Ιντερπόλ αποφασίζει να κυνηγήσει ένα “μεγάλο ψάρι” εμπλέκεται συνήθως σε δύσκολες, χρονοβόρες και δικαστικά δαπανηρές διαδικασίες με αμφίβολο τελικό αποτέλεσμα. Ακόμη κι όταν στριμώχνουν τις υπεράκτιες εταιρείες με αδιάσειστα στοιχεία η διαδικασία είναι τόσο γραφειοκρατική και χρονοβόρα, που οι φοροφυγάδες βρίσκουν σχεδόν πάντα τρόπο να διαφεύγουν από το παράθυρο, ενώ έχουν προλάβει να κλέψουν το άλογο και να βάλουν φωτιά στον αχυρώνα των διωκτών τους. Οι φορολογικές αρχές των ΗΠΑ νιώθουν συχνά σαν τους Σερίφηδες των κλασικών ταινιών γουέστερν που βλέπουν τους ληστές χρηματαποστολών να γλεντάνε στην απέναντι όχθη του ποταμού Ρίο Γκράντε, αφού πέρασαν τα σύνορα με το Μεξικό, και να τους χλευάζουν κατάμουτρα, ενώ εκείνοι δεν μπορούν να κάνουν τίποτε. Συχνά μάλιστα συνθηκολογούν υιοθετώντας μια στάση του στυλ “αν δεν μπορείς να τους νικήσεις, γίνε φίλος τους” ή, ακόμη χειρότερα, μετατρέποντας τα εδάφη τους σε “φορολογικούς παραδείσους”, με αξιοσημείωτες φορολογικές απαλλαγές στους πλούσιους και εις βάρος πάντα των φτωχών και των μικρομεσαίων. Είναι ένα αδιάκοπο κυνηγητό γάτας-ποντικού που οδηγεί στην αύξηση της πολυπλοκότητας του φορολογικού συστήματος, επιτρέποντας τα υπεράκτια κέντρα να προσαρμόζονται συνεχώς και γρήγορα και να βρίσκονται πάντα ένα βήμα μπροστά από τους φοροεισπράκτορες, με μεθόδους όπως Revocable Τrust (ανακλητή μεταβίβαση περιουσίας) κ.α.

Image result for usa tax haven

Στη Μεγάλη Βρετανία η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη. Το Εθνικό Ελεγκτικό Γραφείο της χώρας υπολόγισε το 2007, δηλαδή πριν από την οικονομική Κρίση και σε χρονιά άνθησης της οικονομίας, πως το 1/3 των 700 μεγαλυτέρων εταιριών της Μ. Βρετανίας δεν είχε πληρώσει ΚΑΘΟΛΟΥ ΦΟΡΟΥΣ, εξαιτίας κυρίως του τεχνάσματος των ενδοομιλικών συναλλαγών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο αχανής όμιλος των ΜΜΕ News Corporation, του μεγιστάνα Ρούπερτ Μέρντοχ, που συνολικά επιβαρύνονταν με συντελεστή μόνον 6%, τη στιγμή που ένας απλός εργαζόμενος του φορολογούνταν με τριπλάσιο ή και πενταπλάσιο συντελεστή. Με άλλα λόγια οι ζάπλουτοι, μέσω των offshore, των ενδοομιλικών συναλλαγών και άλλα τεχνάσματα, ξαφρίζουν την κρέμα, αυγατίζουν τα κέρδη τους, ενώ δεν πληρώνουν φόρους και μετατοπίζουν το κόστος στην υπόλοιπη κοινωνία.

Σε κάθε περίπτωση, όπως δείχνει και θα δείξει η περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ, όταν οι φτωχοί περιμένουν ότι ένας δισεκατομμυριούχος μπίσνεσμεν στην εξουσία θα τους “σώσει” από τη νεοφιλελεύθερη λαίλαπα και ότι θα λύσει τα προβλήματα τους είναι σα να βάζουν το λύκο να φυλάει τα πρόβατά τους.

%cf%84%cf%81%ce%b1%ce%bc%cf%80-%ce%b4%ce%b9%ce%b1%ce%b4%ce%b7%ce%bb%cf%8e%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%82

Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας (stamkos@post.com) και δημιουργός του Ζενίθ (www.zenithmag.wordpress.com)

ΑΠΟΑΝΑΠΤΥΞΗ!

 ΑΠΟΑΝΑΠΤΥΞΗ

Για το μύθο της ‘αποανάπτυξης’

 

William Cobbing

Γράφει ο Κώστας Λάμπος claslessdemocracy@gmail.com,

Η χειραγώγηση και η διαστροφή των εννοιών και της γλώσσας υπήρξε πάντα το προνομιακό πεδίο κάθε εξουσίας γιατί χωρίς το έλεγχο των εννοιών και της γλώσσας καμιά εξουσία δεν μπορεί να σταθεί. Γι αυτό οι κυρίαρχες τάξεις κρατούν την ουσιαστική μόρφωση για τον εαυτό τους και αφήνουν τους εξουσιαζόμενους να κατανοούν την πραγματικότητα με έναν τρόπο διαφορετικό και γλωσσικά φτωχό που χάνεται στους στρεβλωτικούς και τοξικούς λαβύρινθους των σκοταδιστικών μύθων και των κομματικών ιδεολογιών. Σε όλες σχεδόν τις χώρες και σε όλες τις εποχές με αποτύπωμα εξουσίας οι εξουσιαστές μιλούσαν διαφορετική γλώσσα από τους εξουσιαζόμενους. Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα, στον αιώνα της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, όπου οι εξουσιαστές μιλάνε στους εξουσιαζόμενους μια γλώσσα που δεν την γνωρίζουν και συνεπώς δεν μπορούν, στην μεγάλη πλειονότητά τους, να καταλάβουν τις παγίδες που κρύβει η γλώσσα της εξουσίας με αποτέλεσμα να την νομιμοποιούν με τις πράξεις και τις παραλείψεις τους.

Η οικονομία είναι το κατ’ εξοχήν προνομιακό πεδίου του καπιταλισμού. Έχοντας καταφέρει το Κεφάλαιο να ελέγχει το μυαλό των εργαζόμενων μπορεί να ελέγχει και τον παραγωγικό εξοπλισμό και την Εργασία και συνεπώς και τον παραγόμενο πλούτο. Κατάφερε, δηλαδή, να έχει την εξουσία πάνω στους υλικούς όρους ύπαρξης της κοινωνίας, που σημαίνει ότι κατάφερε να ελέγχει και να εκμεταλλεύεται την εργαζόμενη κοινωνία, οδηγώντας την στην εξαθλίωση και στον αποδεκατισμό της μέσω της πείνας, των επιδημιών και των αχόρταγων ιμπεριαλιστικών πολέμων. Οι συνέπειες αυτής της βαρβαρότητας αναγκάζουν .όλο και μεγαλύτερα στρώματα των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να αξιολογούν τις εμπειρίες τους και να συνειδητοποιούν τον δικό τους ξεχωριστό ρόλο στην κίνηση και στην ιστορία της κοινωνίας-ανθρωπότητας διεκδικώντας αποφασιστικότερα και μαζικότερα έναν καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας, γιατί ακριβώς συνειδητοποιούν ότι το σύνολο των κακοδαιμονιών τους πηγάζει από την οικονομικοκοινωνική ανισότητα που επιβάλλει το κεφάλαιο πάνω στην οικονομία και στην κοινωνία.

Έτσι η χαώδης, σπάταλη, καταστροφική και απάνθρωπη καπιταλιστική οικονομία προκαλεί, όπως άλλωστε είναι φυσικό, έντονες διαμαρτυρίες, κοινωνικές εξεγέρσεις και επαναστάσεις στον οικονομικά καχεκτικό και φτωχό Νότο και έντονες συζητήσεις στον ακόμα ‘αναπτυγμένο και πλούσιο’ Βορρά με αντικείμενο την τιθάσευση, ακόμα και την αντικατάσταση, της καπιταλιστικής οικονομίας. Ο καπιταλισμός είναι η κατ’ εξοχήν οικονομία της διαρκούς και αυξανόμενης μεγέθυνσης, της διαρκούς και αυξανόμενης σπατάλης των φυσικών πόρων και των κοινωνικών δυνάμεων, γιατί μέσω αυτής της διαδικασίας μεγιστοποιούνται τα κέρδη. Όταν αυτή η διαδικασία της μεγέθυνσης, για τον ένα ή τον άλλο λόγο, διακόπτεται ή σταματάει, τότε υπάρχει κρίση και τα κέρδη γίνονται ζημίες τις οποίες η κυρίαρχη τάξη μετακυλύει στην κοινωνία μέσω της μείωσης των μισθών και ημερομισθίων, του περιορισμού της όποιας κοινωνικής πρόνοιας, της αύξησης της άμεσης φορολογίας και τελικά με τον πόλεμο. Κάποιες φορές, μάλιστα, συμβαίνει ο καπιταλισμός να μπει σε κρίση στασιμότητας και ο κόσμος να πεινάει επειδή έχουν παραχθεί περισσότερα προϊόντα από όσα μπορούν να αγοραστούν ή έχουν συσσωρευτεί περισσότερα χρηματικά κεφάλαια από όσα μπορούν να επενδυθούν. Το αποτέλεσμα αυτών των κρίσεων είναι συνήθως κάποιοι καταστροφικοί πόλεμοι με τους οποίους ο καπιταλισμός ξεπερνάει τις κρίσεις του με προγράμματα ‘ανασυγκρότησης’ των χωρών που κατέστρεψε.

warhold soup can

Για τη μελέτη και τη ‘θεραπεία’ αυτής της παθογένειας του καπιταλισμού ιδρύθηκε το 1968 ένας αμφιλεγόμενος διεθνής οργανισμός, η Λέσχη της Ρώμης (Club of Rome), η οποία προέβλεπε στην έκθεσή της, που δημοσιεύτηκε το 1972, παγκόσμια οικονομική καταστροφή για το 2000 και πρότεινε, για τη ‘σωτηρία της ανθρωπότητας’, τη στρατηγική της «μηδενικής οικονομικής μεγέθυνσης»[1] στον Βορρά και στον Νότο, χωρίς φυσικά να αμφισβητήσει το καπιταλιστικό σύστημα, πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού οι δημιουργοί του ήταν βιομήχανοι, αμερικανικά πανεπιστημιακά ιδρύματα και αχυράνθρωποι του μεγάλου διεθνούς κεφαλαίου; Ο Βορράς δεν πήρε στα σοβαρά αυτή τη στρατηγική γιατί ήθελε κι άλλη μεγέθυνση για να μη χρεοκοπήσει νωρίτερα από το 2000, και ο Νότος διαμαρτυρήθηκε γιατί είχε αρνητική οικονομική μεγέθυνση ενώ χρειαζόταν μεγάλη και θετική οικονομική ανάπτυξη[2].

Η συζήτηση συνεχίστηκε κάτω από τη δυναμική της ογκούμενης καπιταλιστικής κρίσης, την οποία το κεφάλαιο προσπαθεί να την ξεπεράσει μέσω της στρατηγικής της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, πράγμα που καθιστά αναγκαία την προσαρμογή της γλώσσας. Τα τελευταία χρόνια έκανε την εμφάνισή της η «θεωρία της απο-ανάπτυξης», όπως λανθασμένα αποδόθηκε στα ελληνικά ο όρος decroissance ή degrowth, που σημαίνει απομεγέθυνση, αφού όπως είναι γνωστό η μεγέθυνσηαναφέρεται στην ποσοτική πλευρά της οικονομίας, η οποία ενδιαφέρει κύρια τους επιχειρηματίες, ενώ η ανάπτυξη αναφέρεται στην οικονομία ως ποιοτικό σύνολο και ως δίκαιη κατανομή του πλούτου που ενδιαφέρει την κοινωνία.

Κύριος εκφραστής αυτής της θεωρίας είναι ο Γάλλος θεωρητικός Σερζ Λατούς και αφετηρία του είναι η παραδοχή σύμφωνα με την οποία «η εξάλειψη των καπιταλιστών, η απαγόρευση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας των αγαθών παραγωγής, η κατάργηση της μισθολογικής σχέσης ή του νομίσματος θα βύθιζαν την κοινωνία στο χάος και δεν θα ήταν δυνατές παρά με το αντίτιμο μιας μαζικής τρομοκρατίας. Κάτι τέτοιο δεν θα αρκούσε για να καταργήσει το καπιταλιστικό φαντασιακό και επιπλέον θα είχε το αντίθετο αποτέλεσμα»[3] .Η σοσιαλδημοκρατική οπτική του Λατούς είναι προφανής και για τον λόγο ότι αποσιωπά το γεγονός ότι η άρνηση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής προϋποθέτει ότι οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού ως το υποκείμενο της πέρα από τον όποιο ιδιωτικό ή κρατικό καπιταλισμό εξέλιξης της ανθρωπότητας, συνοδεύεται από την στρατηγική επιλογή της κοινωνικής ισότητας, η οποία βρίσκει την απόλυτη εφαρμογή της ως άμεση-αταξική-κοινωνική δημοκρατία που καταργεί την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, την άνιση ανταλλαγή και συνεπώς την οικονομική και κοινωνική ανισότητα, καθώς και την μισθωτή εργασία, την εμπορευματοποίηση των ανθρώπινων και κοινωνικών σχέσεων και φυσικά την αγορά και το νόμισμα.

Οπότε το πρόβλημα της σύγχρονης κοινωνίας δεν ορίζεται από τη σχέση μεταξύ ‘καπιταλιστικής μεγέθυνσης’ και ‘καπιταλιστικής ανάπτυξης’ και η λύση του δεν βρίσκεται στην κάποια ‘απομεγέθυνση’ ή ‘αποανάπτυξη’ του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, αλλά στην φύση και στην ποιότητα της ανάπτυξης. Μιας ήπιας και κοινωνικά ελεγχόμενης ανάπτυξης που θα καταργεί την κοινωνική ανισότητα και την εχθρότητα της παραγωγής απέναντι στην Φύση και στον άνθρωπο, που θα καταργεί τον καπιταλισμό. Το ζητούμενο, λοιπόν, για το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη και για το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού ήταν και παραμένει μια άλλη, μια διαφορετική ανάπτυξη με κοινωνικά χαρακτηριστικά και μέτρο τον άνθρωπο.

adbusters_128_cube

Ο Σερζ Λατούς, φαίνεται να θεωρεί τον καπιταλισμό ως μοίρα της ανθρωπότητας και γι αυτό προσπαθεί να βρει λύσεις ‘εκ των ενόντων’. Αναζητά διαφορετικούς ρόλους για το χρήμα και για την αγορά[4] από αυτούς που έχουν μέχρι σήμερα, και μετεωριζόμενος σε ένα καπιταλιστικό ‘αντικαπιταλισμό[5]’, καταλήγει στην αντίληψη πως «η σοσιαλιστική κοινωνία θα είναι η πρώτη κοινωνία όπου θα υπάρχει αληθινή αγορά…, σε μια αυτόνομη κοινωνία θα έχετε μια αυθεντική αγορά με την έννοια ότι σ’ αυτήν θα υπάρχει τόσο κατάργηση όλων των θέσεων μονοπωλίου και ολιγοπωλίου, όσο και αντίστοιχα ανάμεσα στις τιμές των αγαθών και στα πραγματικά κοινωνικά κόστη»[6] Τώρα, πώς μπορεί να υπάρξει σοσιαλιστική κοινωνία με ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και πώς είναι ευκολότερο να καταργήσει κανείς τα μονοπώλια από το να καταργήσει τον καπιταλισμό τον ίδιο, μόνο ένα σοσιαλδημοκρατικό ‘φαντασιακό’ μπορεί να μας το εξηγήσει, ερμηνεία άλλωστε στην οποία μας παραπέμπει και η απειλή προς τις κοινωνίες να μην επιχειρήσουν κατάργηση του καπιταλισμού γιατί τέτοιες ενέργειες «θα τις βύθιζαν στο χάος και δεν θα ήταν δυνατές παρά με το αντίτιμο μιας μαζικής τρομοκρατίας». Ότι ο καπιταλισμός αντιμετωπίζει με ατομική και μαζική τρομοκρατία τις δυνάμεις που αγωνίζονται για την κοινωνική ισότητα είναι γνωστό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι άνθρωποι και κοινωνίες, θα περιοριστούν στη σοσιαλδημοκρατική πρόταση και στην συστημική ‘οικολογία’ με αίτημα έναν καλύτερο καπιταλισμό χωρίς μονοπώλια και με επιχειρηματίες που θα σέβονται το περιβάλλον, γιατί αυτή η πρόταση όπως αποδείχνεται βρίσκεται εκτός ιστορικού πεδίου και καπιταλιστικής πραγματικόττητας.

Λογικό είναι, στο πλαίσιο αυτού του συγκεχυμένου σκεπτικού, η θεωρία για ‘απο-μεγέθυνση’ να είναι ασαφής, ατελής και να περιορίζεται σε προτάσεις όπως «να μετατρέψουμε τα εργοστάσια αυτοκινήτων σε εργοστάσια μηχανισμών ενεργειακής (θερμοηλεκτρικής) συμπαραγωγής»[7] ή να «αφαιρέσουμε από το νόμισμα μια από τις λειτουργίες του στην καπιταλιστική και προκαπιταλιστική οικονομία: εκείνη του οργάνου ατομικής συσσώρευσης πλούτου και απόκτησης μέσων παραγωγής, αυτό είναι άλλο πράγμα. Αλλά ως μονάδα αξίας και μέσο ανταλλαγής το νόμισμα είναι μεγάλη εφεύρεση, μεγάλη δημιουργία της ανθρωπότητας…»[8]. Η αντίληψη ότι για την ανισοκατανομή του πλούτου φταίνε κάποιες ιδιότητες του νομίσματος ή ακόμα και το νόμισμα το ίδιο αποτελεί στην καλύτερη περίπτωση μια πλάνη και στη χειρότερη μια συνειδητή απάτη, που προσφέρει άλλοθι στον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής και διανομής του πλούτου, δηλαδή στην κοινωνική σχέση που κάποιοι λίγοι εξουσιάζουν τα μέσα παραγωγής και συνεπώς ολόκληρη την κοινωνία.

Παρά τη σύγχυση και τις πολλές αντιφάσεις της[9], όμως, είναι αναμφισβήτητο πως η θεωρία της ‘αποανάπτυξης’ παρουσιάζει ιδιαίτερο θεωρητικό ενδιαφέρον και θίγει μια σειρά από πρακτικά ζητήματα, που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε στην κατανόηση κάποιων θεμάτων και να διευρύνουμε τους ορίζοντες των αναζητήσεών μας για την υπέρβαση του καπιταλισμού και την οικοδόμηση ενός καινούργιου και καλύτερου κόσμου. Ενός κόσμου απαλλαγμένου από απειλές του τύπου ‘μετά τον καπιταλισμό το χάος’, γιατί ο καπιταλισμός είναι το χάος και η αταξία, στο οποίο μπορούμε και πρέπει να βάλουμε τέρμα για να μπει μια τάξη αρμονίας μεταξύ της Ανθρωπότητας και της Φύσης, καθώς επίσης και μεταξύ ανθρώπων, Λαών, φυλών, χωρών και πολιτισμών πέρα κι έξω από την πολιτισμική πολτοποίηση της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης και την απειλή της καπιταλιστικής βαρβαρότητας.

toxic-adbusters_121_grocery_s

Στην ίδια περίπου λογική, με τον Σερζ Λατούς, κινείται και η άποψη του Tim Jackson, όπως αυτή διατυπώνεται στο πρόσφατο βιβλίο του[10], ως ‘στοχευμένη οικονομική απομεγέθυνση στο πλαίσιο του καπιταλιστικού συστήματος με μια κάποια ‘προσαρμογή του οικονομικού μοντέλου’ προς ‘καθαρές δραστηριότητες εντάσεως εργασίας’ και με ‘αλλαγή της κοινωνικής λογικής (του καπιταλισμού), για την καταπολέμηση των κοινωνικών ανισοτήτων μέσω της φορολογίας᾿. Οι «καθαρές’ ή ‘πράσινες δραστηριότητες’ παραπέμπουν στον Clean Development Mechanism (μηχανισμό καθαρής ανάπτυξης) του ΟΗΕ, που επιτρέπει στις χώρες του Βορρά να αγοράζουν και να εμφανίζουν ως δικές τους τις μειώσεις εκπομπών στον Νότο, πράγμα που ερμηνεύει και το φαινόμενο της αποβιομηχάνισης του Νότου ως μια συνειδητή πολιτική του Βορρά. Όλες αυτές οι προσπάθειες που κατατείνουν στο να δώσουν στον καπιταλισμό κάτι που είναι αντίθετο προς τη φύση του, δηλαδή ένα «ανθρώπινο πρόσωπο», δεν είναι καθόλου αθώες, γιατί προσπαθούν να κρύψουν τον χαοτικό και καταστροφικό χαρακτήρα του, και με αυτό τον τρόπο να τον εμφανίσουν ως ένα αιώνιο, διαχρονικό-υπεριστορικό σύστημα, κάτι σαν «μοίρα» της ανθρωπότητας, που δεν μπορούμε να την αλλάξουμε και συνεπώς δεν έχουμε άλλη επιλογή από τον συμβιβασμό και την υποταγή. Όμως και ο καπιταλισμός δεν είναι παρά μια παρένθεση, έστω μια, κατά Πριγκοζίν, διακλάδωση, στην ιστορία της ανθρωπότητας, η οποία μπορεί και πρέπει να κλείσει, γιατί η ανθρωπότητα υπήρξε και πριν και σίγουρα θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά τον καπιταλισμό.

Βέβαια, στο πλαίσιο της αμεσοδημοκρατικής επιλογής της κοινωνίας για μια κοινωνία ισότητας και ελευθερίας, είναι προφανές πως αλλάζει ριζικά τόσο η οικονομική φιλοσοφία όσο, κατά συνέπεια, και η δομή της οικονομίας, αφού στο επίκεντρό της δεν θα βρίσκονται τα κέρδη των επιχειρηματιών, που δεν θα υπάρχουν, αλλά ο άνθρωπος και το κοινωνικό συμφέρον και η ευημερία των πολιτών, που και τα δυο μαζί αποτελούν το εθνικό συμφέρον. Έτσι, στο μεταβατικό στάδιο καθίσταται απόλυτα αναγκαία η στρατηγική των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού για τη ριζική ουμανιστική αποκαπιταλιστικοποίηση της οικονομίας, στα πλαίσια της οποίας κάποιοι κλάδοι της θα πρέπει να καταργηθούν, κάποιοι θα αναπροσανατολιστούν παραγωγικά, κάποιοι άλλοι θα ενισχυθούν και κάποιοι νέοι θα δημιουργηθούν, προκειμένου να επιτευχθεί ο μεγαλύτερος δυνατός βαθμός αυτάρκειας και ευημερίας του πληθυσμού της κάθε χώρας, αλλά και της ισότιμης συνεργασίας μεταξύ των Λαών. Αποκαπιταλιστικοποίηση της οικονομίας, συνεπώς, δεν μπορεί να σημαίνει απλά «ο άνθρωπος πάνω από τα καπιταλιστικά κέρδη», αλλά μια οικονομία χωρίς ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής και χωρίς καπιταλιστές και καπιταλιστικά κέρδη, γιατί όσο θα υπάρχουν καπιταλιστές και κέρδη ο άνθρωπος θα είναι πάντα κάτω από αυτά.

adbusters_121_coal_s

Αποκαπιταλιστικοποίηση της οικονομίας, συνεπώς, σημαίνει απόσπαση του παραγωγικού εξοπλισμού από τον έλεγχο των επιχειρηματιών και της καπιταλιστικής τάξης και το πέρασμά του, με την κοινωνική αυτοδιαχείριση, στον απόλυτο έλεγχο της κοινωνίας, χωρίς τον οποίο είναι αδύνατη η αποκατάσταση της σχέσης μεταξύ κοινωνίας και οικονομίας, την οποία ανέτρεψε ο καπιταλισμός σε βάρος της κοινωνίας. Σε αυτή την περίπτωση είναι η κοινωνία που, αποκαπιταλιστικοποιώντας την οικονομία της, θα επιλέξει τις προτεραιότητες, τη φύση, τη δομή και τη μορφή του παραγωγικού και καταναλωτικού μοντέλου, ώστε να βελτιστοποιείται η λειτουργία της και να μεγιστοποιείται η κοινωνική ευημερία, η κοινωνική ισότητα, η ελευθερία και η οικουμενική ειρήνη.

Και για να επανέρθουμε στο σημείο από το οποίο ξεκινήσαμε αυτή τη μικρή ανάλυση αναφορικά με το ρόλο της γλώσσας στο κοινωνικό γίγνεσθαι, αξίζει να παρατηρήσουμε ότι η ‘θεωρία της αποανάπτυξης’ στην χώρα μας υιοθετήθηκε κυρίως για προπαγανδιστικούς λόγους από το ιδεολογικό κέντρο και την ηγετική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά άκριτα και από κάποιους ανεξάρτητους καλοπροαίρετους και σοβαρούς ντόπιους και ξένους ερευνητές που αγωνιούν πράγματι για την πορεία της κοινωνίας μας και της ανθρωπότητας, με αποτέλεσμα να χρεοκοπήσει και το θετικό κομμάτι αυτής της θεωρίας μαζί με τη χρεοκοπία της εφαρμοσμένης πολιτικής του υπαρκτού ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ η οποία, ως εξουσιαστική γλώσσα τόσο πολύ απέχει από τις διακηρύξεις στο δρόμο προς την πολιτική εξουσία οι οποίες επί της ουσίας δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένα πρόγραμμα διαχείρισης του βαλτωμένου ελληνικού πλιατσικοκαπιταλισμού που μπορούσε να την προσφέρει μόνο μια κάλπικη, συστημική και εξουσιαστική ‘αριστερά’, βέβαια, για όσο διάστημα θα μπορεί να στοιχίζει την πλειοψηφία πίσω από τις επιλογές του καπιταλιστικού συστήματος.

Μετά και από αυτή την εμπειρία οι δυνάμεις της Εργασίας της Επιστήμης και του Πολιτισμού οφείλουν να συνειδητοποιήσουν τον δικό τους ιστορικό ρόλο για την πολιτικά αυτόνομη και αλληλέγγυα πορεία τους προς έναν αντικαπιταλιστικό, αμεσοδημοκρατικό ουμανιστικό κόσμο[11]., σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και οικουμενικό επίπεδο, γιατί η παγκοσμιοποίηση του φασισμού προελαύνει και η μόνη απάντηση σ’ αυτή την απειλή μπορεί να είναι μόνο η αμεσοδημοκρατική τοπικοποίηση-επανατοπικοποίηση[12] της οικονομίας, της κοινωνίας και των αποφάσεων. Επανατοπικοποίηση που θα δένει αλληλέγγυα όλες τις οικονομίες και κοινωνίες σε περιφερειακό, εθνικό και οικουμενικό επίπεδο. Καιρός για άλλες ψευδαισθήσεις δεν υπάρχει.

rare-historical-photos-48-5799fe9fd2ee1__880

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Βλ. Meadows D. u. a., Die Grenzen des Wachstums. Bericht des Clubs of Rome zur Lange der Menschheit, Stuttgart 1972.

[2] Βλ. σχετικά Λάμπος Κώστας, Εξάρτηση, προχωρημένη υπανάπτυξη και αγροτική οικονομία της Ελλάδας. Μια συμβολή στη μελέτη του (ελληνικού) περιφερειακού καπιταλισμού και των
εναλλακτικών στρατηγικών ανάπτυξης
, ΑΙΧΜΗ, Αθήνα 1983, σ. 56 κ.ε.

[3] Λατούς Σερζ, Το στοίχημα της αποανάπτυξης, ΒΑΝΙΑΣ, Θεσσαλονίκη 2008, σ. 231-232.

[4] «Στο πλαίσιο μιας οικονομίας, όσο λίγο αναπτυγμένης και αν είναι, η (αναγκαία) διαμεσολάβηση (ανταλλαγή) ονομάζεται αγορά. Εάν δημιουργήσουμε ορισμένες προϋποθέσεις (…) η αγορά μπορεί να γίνει ένα είδος μόνιμου δημοψηφίσματος, το οποίο θα επικυρώνει ή θα ακυρώνει τις αποφάσεις σχετικά με την παραγωγή. Είναι αυτό που ο φιλελεύθερος λόγος διατείνεται ότι κάνει η αγορά σήμερα, αλλά είναι αυτό το οποίο στην πραγματικότητα δεν γίνεται», ό.π., σ. 233.

[5] Όπως «η απο-ανάπτυξη είναι ανοιχτά ενάντια στον καπιταλισμό…και… μια κοινωνία απο-ανάπτυξης δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή δίχως έξοδο από τον καπιταλισμό. Πάντως η βολική φόρμουλα ‘έξοδος από τον καπιταλισμό’ δεν είναι καθόλου απλή», ό. π., σ. 230 και 231.

[6] Ό. π., σ. 233-234.

[7] Ό. π., σ. 235.

[8] Ό. π., σ. 233.

[9] «Ασφαλώς… μιλάμε για μια ‘α-μεγέθυνση’ (a-croissance), όπως μιλάει κανείς για α-θεϊσμό και όχι για α-ποανάπτυξη. Μολαταύτα σε κάθε περίπτωση, το θέμα είναι να βγούμε από τη μεγέθυνση και συνεπώς και από την ανάπτυξη», ό.π., σ. 296.

[10] Jackson Tim, Ευημερία χωρίς ανάπτυξη. Ένα εναλλακτικό μοντέλο διεξόδου από την κρίση, Κέδρος, Αθήνα 2011.

[11] Για μια εκτενέστερη ανάλυση βλέπε, Λάμπος Κώστας, Άμεση δημοκρατία και αταξική κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012, σελ. 418 και επόμενες.

[12] Για μια διεξοδική ανάλυση βλέπε: Κολέμπας Γιώργος, Τοπικοποίηση: Από το παγκόσμιο… στο τοπικό. Ένας οικολογικός κόσμος είναι δυνατός, ΑΝΤΙΓΟΝΗ, Θεσσαλονίκη 2009.

H ΑΟΡΑΤΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΩΝ OFFSHORE

 

H ΑΟΡΑΤΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΩΝ OFFSHORE

H αθέατη δύναμη πίσω από το Brexit

%d0%be-%cf%87%ce%ac%cf%81%cf%84%ce%b7%cf%82-%cf%84%cf%89%ce%bd-%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%bb%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%cf%8e%ce%bd-%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%b1%ce%b4%ce%b5%ce%af%cf%83%cf%89%ce%bd

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος 

Μια αθέατη αυτοκρατορία, αχανής και οικονομικά πανίσχυρη, απλώνεται παντού γύρω μας. Επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία, την Πολιτική, ελέγχει κυβερνήσεις και σε μεγάλο βαθμό την καθημερινότητα μας. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος έντεχνα κρυμμένος μέσα στον κόσμο μας και σχεδόν αόρατος από τα μάτια των πολλών. Είναι ο κόσμος των υπεράκτιων ή εξωχώριων (offshore) κέντρων, που βρίσκεται παντού γύρω μας. Περισσότερο από το μισό παγκόσμιο εμπόριο εκτιμάται πως περνάει, τουλάχιστον στα χαρτιά, μέσα από τους λεγόμενους “φορολογικούς παραδείσους”. Πάνω από το μισό των τραπεζικών στοιχείων ενεργητικού και το 1/3 των άμεσων ξένων επενδύσεων από πολυεθνικές εταιρίες περνούν μέσα από τα offshore κέντρα. Περίπου το 85% των διεθνών τραπεζικών εργασιών και της έκδοσης ομολόγων διεξάγεται σε μια υπεράκτια ζώνη άνευ εθνικότητας, της λεγόμενης Ευρωαγοράς (καμιά σχέση με τη “Ζώνη του Ευρώ”). Το ΔΝΤ εκτιμούσε το 2010 πως η συνολική αξία του ενεργητικού μόνον των μικρών νησιωτικών χρηματοπιστωτικών κέντρων, όπου εδρεύουν οι offshore, ανέρχονται συνολικά σε 18 τρισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή ίσο με το 1/3 του παγκόσμιου ΑΕΠ! Κι αυτό, σύμφωνα με το ΔΝΤ, αποτελούσε μάλλον υποεκτίμηση. Αυτή η τεράστια δύναμη έχει πολλά κέντρα, αλλά όμως μία πραγματική πρωτεύουσα: το Σίτι του Λονδίνου. Και ήταν αυτή η δύναμη που βοήθησε καθοριστικά ώστε να γύρει τελικά η πλάστιγγα υπέρ του Brexit στο δημοψήφισμα στη Μεγάλη Βρετανία, που θα την οδηγήσει εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα μετατρέψει την 5η οικονομία στον κόσμο σ’ έναν μεγάλο “φορολογικό παράδεισο”, με εταιρική φορολογία μόλις στο 15% -ευχάριστο νέο για τους επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στη Βρετανία, αλλά όχι και για τους μικρομεσαίους φορολογούμενους της χώρας που θα επωμιστούν, όπως συμβαίνει πάντα, τη διαφορά, πληρώνοντας περισσότερους φόρους.

%ce%b5%cf%87%ce%b5%ce%bc%cf%8d%ce%b5%ce%b8%ce%b9%ce%b1-%cf%80%cf%81%ce%bf%cf%82-%cf%80%cf%8e%ce%bb%ce%b7%cf%83%ce%b7

Επικράτειες Εχεμύθειας

Τι είναι όμως αυτοί οι περιβόητοι “φορολογικοί παράδεισοι”, που κάνουν τους πλούσιους πλουσιότερους ενώ αφήνουν εμάς τους υπόλοιπους να πληρώσουν το λογαριασμό; Επίσημα χρησιμοποιείται ο όρος “επικράτεια εχεμύθειας” (Secrecy Jurisdiction), ή απλά ο αγγλικός όρος Offshore. αν και κανονικά θα έπρεπε να αποκαλείται “φορολογικό καταφύγιο”. Είναι ένας τόπος, που προσελκύει κεφάλαια επιτρέποντας σε κάποιους ζάπλουτους να αποφεύγουν, νόμιμα ή παράνομα, τη φορολόγηση, και ταυτόχρονα ο ίδιος ο τόπος πλουτίζει υπονομεύοντας τη φορολόγηση άλλων χωρών. Ένα υπεράκτιο κέντρο είναι μια ζώνη διαφυγής φόρων από Κάπου Αλλού. Ένας “φορολογικός παράδεισος” μπορεί να προσφέρει μηδενικούς φορολογικούς συντελεστές στους μη μόνιμους κατοίκους τους, για να παρκάρουν τα λεφτά τους εκεί, αλλά να φορολογεί κανονικά τους μόνιμους κατοίκους του. Συνήθως ο τομέας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών είναι δυσανάλογα μεγάλος σε σύγκριση με το μέγεθος της τοπικής οικονομίας π.χ. Κύπρος. Υπόψιν οι παράνομες οικονομικές δραστηριότητες είναι γνωστές και ως Φοροδιαφυγή, ενώ θεωρητικά η Φοροαποφυγή είναι νόμιμη. Ανάμεσα στη Διαφυγή και στην Αποφυγή υπάρχει μια απέραντη γκρίζα ζώνη με πολλά νομικά παράθυρα για τους επιτήδειους. Ωστόσο η διαφορά ανάμεσα στη Φοροδιαφυγή και στη Φοροαποφυγή έχει το πάχος του τοίχου της φυλακής. Αν σε πιάσουν να φοροδιαφεύγεις μπορούν να σε ταράξουν στα πρόστιμα, στις κατασχέσεις και να σε στείλουν ακόμη και στη φυλακή. Αν διαπιστώσουν ωστόσο ότι φοροαποφεύγεις, με διάφορα νομικά και λογιστικά τερτίπια, θα εγκωμιάσουν το “επιχειρηματικό δαιμόνιο” σου ή, στη χειρότερη περίπτωση, θα σε κατηγορήσουν για ανήθικο ή καταχραστή.

Οι φορολογικοί παράδεισοι άρχισαν να ανθίζουν κατά τη διάρκεια του Α’ Π. Πολέμου όταν οι εμπόλεμες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αύξησαν σημαντικά τους φόρους για να καλύψουν το κόστος του πολέμου. Στον κόσμο μας υπάρχουν περίπου 60 Offshore επικράτειες, που χωρίζονται γενικά σε τέσσερις ομάδες. Η πρώτη ομάδα είναι οι ευρωπαϊκοί φορολογικοί παράδεισοι (Ελβετία, Λιχτενστάιν, Μονακό, Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, Κύπρος, Ιρλανδία, η Ανδόρα, η Μάλτα κ.α.). Η Ελβετία, η αρχαιότερη επικράτεια εχεμύθειας στην Ευρώπη, και το Λίχτενσταϊν επικεντρώνονται κυρίως στους πλούσιους φοροφυγάδες Γερμανούς, Γάλλους και Ιταλούς, χωρίς ωστόσο να λένε όχι και στους πλούσιους Έλληνες και Άραβες φοροφυγάδες. Η Ελβετία άρχισε να συγκεντρώνει τα χρήματα των ευρωπαϊκών ελίτ κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και μετά, συγκεντρώνοντας χρήματα καταδιωγμένων Εβραίων αλλά και κλοπιμαία των Ναζί, όλα συγκαλυμμένα μ΄ ένα ισχυρό, σχεδόν ιερό τραπεζικό απόρρητο. Αυτός ο Αλπικός παράδεισος, που είναι μια περίτεχνη ομοσπονδία που έχει να επτά αιώνες να γνωρίσει πόλεμο στο έδαφός της, είναι ο παλιότερος και ο ισχυρότερος φορολογικός παράδεισος στον κόσμο. Ένα αυτόνομο θησαυροφυλάκιο για πλούσιους Ευρωπαίους και Αμερικανούς, που παρέχει ασφάλεια, σταθερότητα και εχεμύθεια, αν και η τελευταία προβλέπεται να τελειώνει ως το 2019. Η Ελβετία, ένα κομμάτι της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που επιβίωσε μες τους αιώνες, έχει τη δική της “Αυτοκρατορία”, που είναι όμως αόρατη, και ονομάζεται ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑ. Έχει μάθει πως αν μείνεις ουδέτερος σε όλους τους πολέμους, τότε μπορείς να βγάλεις αναίμακτα και άκοπα πολλά λεφτά. Έτσι οι Ελβετοί πλούτισαν από το αίμα και τη δυστυχία των άλλων Ευρωπαίων, αλλά δεν ένιωθαν και πολλές ενοχές με εξαίρεση τη δημιουργία του Ερυθρού Σταυρού που ήταν δική τους πρωτοβουλία. Πριν από την οικονομική κρίση του 2008 η Ελβετία φιλοξενούσε 3,1 τρισεκατομμύρια δολάρια σε εξωχώριους λογαριασμούς μη κατοίκων της. Το ποσό αυτό ήταν κατά 80% μη δηλωμένο στις φορολογικές αρχές των χωρών που υπάγονταν οι ιδιοκτήτες τους, ενώ στην περίπτωση των Ελλήνων το μη δηλωμένο ποσό έφτανε το 99%!

fatca-offshore-bank-account-americans

Η δεύτερη είναι μια βρετανική ζώνη με επίκεντρο το City του Λονδίνου, που επεκτείνεται σχεδόν σε όλο τον πλανήτη μας, στηριζόμενη σε χώρες και εδάφη που άνηκαν στην πρώην Βρετανική Αυτοκρατορία. Η τρίτη ομάδα είναι μια ζώνη επιρροής των ΗΠΑ, που περιλαμβάνει χώρες-προτεκτοράτα όπως ο Παναμάς, Αμερικάνικες Παρθένες Νήσοι, Νήσοι Μάρσαλ, Λιβερία κ.α. Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν ως γνωστόν το δέλεαρ των φοροαπαλλαγών και του απόρρητου για να προσελκύσουν χρήματα από το εξωτερικό, ακόμη και “βρώμικα χρήματα”, αρκεί τα εγκλήματα να έχουν διαπραχθεί στο εξωτερικό. Η τέταρτη ομάδα είναι ολιγάριθμη και αταξινόμητη, που περιλαμβάνει χώρες όπως η Ουρουγουάη, η Σομαλία, κ.α. που βρίσκονται γενικώς πολύ πίσω ακόμη στις περίτεχνες μεθόδους ξεπλύματος μαύρου χρήματος και διευκόλυνσης των φοροφυγάδων.

city-%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%cf%80%cf%81%ce%b1%ce%b3%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8c-%ce%ba%cf%81%ce%ac%cf%84%ce%bf%cf%82-%ce%b5%ce%bd-%ce%ba%cf%81%ce%ac%cf%84%ce%b5%ce%b9-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd

Ο Βρετανικός “ιστός της αράχνης”

Η μεγαλύτερη, πλουσιότερη και πιο ισχυρή ομάδα “επικρατειών εχεμύθειας” είναι ένας ιστός αράχνης, που απλώνεται σε όλο τον κόσμο, αλλά έχει ως επίκεντρο της το Σίτι του Λονδίνου. Μέσα απ’ αυτό το δίκτυο των υπεράκτιων δορυφόρων το Σίτι κατέστη η πραγματική χρηματοπιστωτική πρωτεύουσα του πλανήτη μας. Διάσπαρτοι σχεδόν σε όλες τις ωρολογιακές ζώνες οι βρετανικοί υπεράκτιοι δορυφόροι προσελκύουν κεφάλαια απ’ όλο τον κόσμο, όπως η αράχνη παγιδεύει τα διερχόμενα έντομα στους ιστούς της. Αλλά τα κεφάλαια αυτά δεν παραμένουν εκεί όπου πρωταρχικά παγιδεύτηκαν λόγω του δέλεαρ της φοροαπαφυγής και της εχεμύθειας. Κατευθύνονται στο Λονδίνο όπου, ξεπλυμένα πλέον και “καθαρά”, επενδύονται σε πληθώρα χρηματοπιστωτικών προϊόντων παρέχοντας επιπλέον κέρδη στους κατόχους τους, αλλά και αξιοζήλευτες προμήθειες στους χρηματιστές και τραπεζίτες του Σίτι.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και κατά τη δεκαετία του 1960, με τη διάλυση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας που κάποτε κάλυπτε το 1/4 της επιφάνειας του πλανήτη μας, η ελίτ της Βρετανίας και ιδιαίτερα εκείνη του Σίτι (City) του Λονδίνου, συνέλαβε μια μεγαλεπήβολη ιδέα, στην ουσία ένα “Plan B”, ώστε να διαιωνιστεί η χρηματοοικονομική πρωτοκαθεδρία του Λονδίνου στην παγκόσμια οικονομία. Επινόησαν έτσι και προμελετημένα κατασκεύασαν έναν ιστό με επίκεντρο το Λονδίνο, που αποτελούνταν από ημι-βρετανικά, πρώην βρετανικά ή Εξαρτώμενα Εδάφη του Βρετανικού Στέμματος, διασκορπισμένα σε όλο τον κόσμο, τα οποία θα έκλεβαν χρηματοπιστωτικές εργασίες από τις γειτονικές επικράτειες, προσφέροντας κρυψώνες για το χρήμα, με κύριο γνώρισμα τη χαμηλή φορολογία, τις χαλαρές νομοθετικές ρυθμίσεις (Regulations) και ιδιαίτερα εμπιστευτικότητα και μυστικότητα. Με άλλα λόγια ήταν περιοχές που πλούτιζαν υπονομεύοντας τις νομοθεσίες άλλων περιοχών. Έτσι το Σίτι του Λονδίνου θα μπορούσε να διαχειρίζεται εξ αποστάσεως το άφθονο χρήμα από φοροδιαφυγή, φοροαποφυγή, αθέμιτες ενδοομιλικές συναλλαγές, ακόμη και από εγκληματικές δραστηριότητες, χωρίς το ίδιο να βρομίζει ή να του προσάπτουν διάφορες κατηγορίες.

%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%bf%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%ac%ce%b4%ce%b5%ce%b9%cf%83%ce%bf%cf%82

Αυτό το νέο παγκόσμιο υπεράκτιο σύστημα απέκτησε σύντομα τη δική του υποδομή και τεχνογνωσία, το δικό του “στρατό” εξειδικευμένων συμβούλων και συνεργατών (λογιστών, δικηγόρων, οικονομολόγων κ.α.), το δικό του όραμα για την παγκόσμια οικονομία, ακόμη και μια αίσθηση κοινού σκοπού, ακολουθώντας ταυτόχρονα τους δικούς του, οιωνεί αριστοκρατικούς, κώδικες συμπεριφοράς. Αυτός ο “αόρατος ιστός της αράχνης” με επίκεντρο το Λονδίνο είχε “εσωτερικό δακτύλιο” τα Εξαρτημένα Εδάφη του Στέμματος (νησιά Τζέρσεϊ, Γκέρνσεϊ, Νήσος του Μαν, Γιβραλτάρ), που εστίαζαν κυρίως στην εκμετάλλευση του πλούτου της Ευρώπης, ενώ τα 14 Υπερπόντια Εδάφη της Καραϊβικής, που ήταν και τα τελευταία προπύργια της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, θα εστίαζαν κυρίως στην αξιοποίηση των κεφαλαίων της αμερικανικής ηπείρου. Και οι δύο ομάδες άνηκαν στο Χώρο της Στερλίνας, χρησιμοποιούσαν δηλαδή τη βρετανική Στερλίνα είτε είχαν τα τοπικά τους νομίσματα προσδεδεμένα σ’ αυτή. Τέλος διάφορες επικράτειες σε άλλες περιοχές του πλανήτη, θα επέκτειναν αυτό το δίκτυο σε όλο τον κόσμο. Έτσι το, ελεγχόμενο από τους Βρετανούς μέχρι το 1997, Χονκ Κονγκ, και σε μικρότερο βαθμό η Σιγκαπούρη, θα επικεντρώνονταν στην Κίνα και την περιφέρεια της, ενώ κάποια περίεργα υπολείμματα της αυτοκρατορικής εποχής στον Ειρηνικό, στη Μέση Ανατολή, θα έδιναν σ’ αυτό το ανίερο δίκτυο μια πραγματικά παγκόσμια διάσταση.

cayman-islands-tax-havens

1% Vs 99%: Ζάπλουτοι εναντίον Υπολοίπων

Ένα ερώτημα προκύπτει αμείλικτα: Τι κάνουμε για όλα αυτά εμείς οι υπόλοιποι, τα “συνήθη υποζύγια” και ειδικά οι κυβερνήσεις που εκλέγουμε, αλλά και τα κράτη γενικότερα που χάνουν πολύτιμα φορολογικά έσοδα από τους πιο πλούσιους πολίτες τους; Αντί να συνεργαστούν και να αντιδράσουν δυναμικά και από κοινού, απαγορεύοντας κάθε τύπο Offshore και κυνηγώντας ανελέητα τους φοροφυγάδες ως τα πέρατα του κόσμου, αυτό που κάνουν ως τώρα είναι εν τέλει να μιμούνται τις Оffshore και να συνθηκολογούν με τις ανομίες τους. Οι δήθεν μη offshore χώρες για να ανταγωνιστούν τις ανοικτά offshore επικράτειες, αποκτούν όλο και περισσότερο τα χαρακτηριστικά υπεράκτιων κέντρων μετακυλώντας συνεχώς τα φορολογικά βάρη από το κεφάλαιο και τις εταιρείες, προς τους μικρομεσαίους, τους εργαζόμενους, και τους απλούς φτωχούς πολίτες. Έτσι το πλουσιότερο 0,1% των Αμερικανών είδε τον πραγματικό συντελεστή φορολογίας του να πέφτει από το 60% το 1960 στο 33% το 2007. Με νομικά και λογιστικά τερτίπια -χωρίς να υπολογίσουμε την αξιοποίηση των offshore τους- οι Αμερικανοί ζάπλουτοι κατάφεραν να μειώσουν τη φορολογία τους ακόμη περισσότερο. Η κατάσταση είναι εξαιρετικά άδικη εις βάρος των μικρομεσαίων και των εργαζομένων. Ακόμη και ο Γούρεν Μπάφετ έφτασε να παραδέχεται αφοπλιστικά πως επιβαρύνεται με χαμηλότερο συντελεστή ακόμη κι από τη γραμματέα του. Συμπέρασμα: οι πλούσιοι πληρώνουν συνεχώς λιγότερα και οι υπόλοιποι, όλοι εμείς οι “εθελοντές κερατάδες”, καλούνται για να καλύψουν τη διαφορά, σηκώνοντας στους ώμους τους ακόμη περισσότερα βάρη.

%cf%84%ce%b1-%cf%80%cf%81%ce%b1%ce%b3%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ac-%ce%bd%ce%b7%cf%83%ce%b9%ce%b1-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b8%ce%b7%cf%83%ce%b1%cf%85%cf%81%cf%8e%ce%bd

Το Tax Justice Network υπολόγισε το 2005 πως μόνον τα φυσικά πρόσωπα, οι ζάπλουτοι, διατηρούν σε offshore πλούτο αξίας 11,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Σήμερα, νεότερες εκτιμήσεις, θέλουν αυτό το ποσό να προσεγγίζει τα 20 τρισεκατομμύρια και να αντιστοιχεί σε πάνω από το 1/4 του παγκόσμιου ΑΕΠ. Από αυτό το ποσό τα δύο τρισεκατομμύρια προέρχονται από πλούσιους φοροφυγάδες και διεφθαρμένους πολιτικούς από φτωχές και αναπτυσσόμενες χώρες, όπου η πλειονότητα του πληθυσμού πεινάει και τα παιδιά πεθαίνουν κατά χιλιάδες από ασθένειες που θα μπορούσαν να προληφθούν με ένα μικρό μόνο ποσοστό απ’ όλα αυτά τα μαύρα χρήματα.

Οι εκατομμυριούχοι, αν και αποτελούν μόνο το 1% του πληθυσμού παγκοσμίως, έχουν στην κατοχή τους σχεδόν το μισό ιδιωτικό πλούτο του κόσμου, σύμφωνα με την ετήσια έρευνα της Boston Consulting Group. Συνολικά, 18,5 εκατομμύρια πλούσια νοικοκυριά μοιράζονται το 47% όλου του παγκόσμιου πλούτου σε εισοδήματα, τραπεζικές καταθέσεις ή μετοχές. Το ύψος της περιουσίας όλων μαζί ανέρχεται στα 78,8 τρισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που ξεπερνά το παγκόσμιο ΑΕΠ. Οι ΗΠΑ φιλοξενούν τους περισσότερους εκατομμυριούχους (8 εκατομμύρια) και ακολουθεί η Κίνα (2 εκατομμύρια). Ωστόσο το Λιχτενστάιν και η Ελβετία είναι οι δύο χώρες με τη μεγαλύτερη αναλογία εκατομμυριούχων ανά αριθμό κατοίκων. Στη Γαλλία οι εκατομμυριούχοι ανέρχονται σε 445.000. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση πλούτου πάντως παρατηρείται στη Βόρεια Αμερική: το 63% ατομικών περιουσιακών στοιχείων ύψους 60,4 τρισ. δολαρίων ανήκουν αποκλειστικά σε εκατομμυριούχους και το ποσοστό αυτό, το υψηλότερο του πλανήτη, εκτιμάται ότι θα φτάσει το 69% μέχρι το 2020. Το 2015 ο ιδιωτικός πλούτος αυξήθηκε “μόνο” κατά 5,2%, από 7% το 2014, κυρίως λόγω της χρηματοοικονομικής και πολιτικής αστάθειας, καθώς και της επιβολής οικονομικών κυρώσεων. Ο δε πλούτος που έχει συγκεντρωθεί σε εξωχώρια/Offshore κέντρα, δηλαδή σε χώρες που προσφέρουν εχεμύθεια και χαμηλή φορολόγηση σε επενδυτές από τρίτες χώρες, αυξήθηκε κατά 3%. Η Ελβετία παραμένει ο “εξωχώριος” προορισμός που προτιμούν οι κάτοχοι μεγάλων περιουσιών, μπροστά από τη Σιγκαπούρη και τη Βρετανία και τον απέραντο “ιστό αράχνης” που έχει στήσει.

tax-free

Σε κάθε περίπτωση το σημερινό δίκτυο των Offshore κέντρων αποτελεί τη μεγαλύτερη δύναμη μετακίνησης πλούτου και ισχύος από τους φτωχούς στους πλούσιους, που υπήρξε ποτέ. Κάτι σαν αντίστροφος ταξικός πόλεμος, όπου το 1% των ζάπλουτων στρέφεται κατά του 99% των υπολοίπων, για να πάρει πίσω ότι κατέκτησαν γενιές και αιώνες εργατικών και αστικών αγώνων και να τους ξεζουμίσει ακόμη περισσότερο. Αυξάνει ιλιγγιωδώς τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, τις αδικίες, εξευτελίζει την πολιτική, τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη, αποτελώντας ίσως τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ισορροπία. Είναι ένα παγκόσμιο “θερμοκήπιο εγκλήματος” και διαφθοράς. Συνέβαλε, δρώντας ως “καμικάζι” του χρηματοπιστωτικού συστήματος και με τις τεράστιες διασυνοριακές κινήσεις κεφαλαίων, όσο κανένας άλλος στη δημιουργία της χρηματοπιστωτικής φούσκας και Κρίσης του 2007-2008, από την οποίο η παγκόσμια οικονομία δεν έχει ακόμη συνέλθει. Το υπεράκτιο δίκτυο δεν προκάλεσε 100% τη χρηματοπιστωτική κρίση, αλλά δημιούργησε το περιβάλλον -αρρύθμιστες και αδιαφανείς αγορές- που την κατέστησε δυνατή.

no-tax-havens

Κάτι το Σάπιο Υπάρχει στην παγκόσμια οικονομία…

Τελειώνοντας πρέπει να διευκρινίσουμε το εξής: Η φορολογία δεν είναι απλά κόστος που πρέπει με κάθε τρόπο να ελαχιστοποιείται, αλλά μια διανομή προς την κοινωνία, για να γίνουν δρόμοι, σχολεία, νοσοκομεία κ.α. Ωστόσο οι ζάπλουτοι φοροφυγάδες και τα υπεράκτια κέντρα που τους εξυπηρετούν, έχουν διαποτιστεί από μια αντεστραμμένη ηθική, σύμφωνα με την οποία η φορολογία, η δημοκρατία και το κοινωνικό κράτος είναι κάτι το κακό και άχρηστο, ενώ οι φορολογικοί παράδεισοι, η φοροαποφυγή και η εχεμύθεια, ακόμη και η δωροδοκία που σου επιτρέπει να παρακάμπτεις τη γραφειοκρατία, είναι καλά πράγματα. Όσοι αποφεύγουν συστηματικά να πληρώνουν φόρους αποθεώνονται από αυτούς, ενώ οι έντιμοι επιχειρηματίες θεωρούνται το λιγότερο κορόιδα. Με την αφρόκρεμα του 1% να έχει τη δυνατότητα να φοροδιαφεύγει ανερυθρίαστα τα Offshore κέντρα, που επιτρέπουν κάτι τέτοιο, υπονομεύουν σε παγκόσμια κλίμακα τη δημοκρατία, το κράτος Δικαίου, τους κανόνες, τους νόμους και την εμπιστοσύνη του κόσμου προς αυτούς. Γι’ αυτό και η πλειονότητα των πολιτών σήμερα διαισθάνεται πως κάτι το πολύ σάπιο υπάρχει στην παγκόσμια οικονομία, αλλά δεν έχει τις γνώσεις και τα εργαλεία να το εντοπίσει ξεκάθαρα. Ας μη γελιόμαστε. Αυτό το σάπιο είναι στην ουσία η αχανής Αθέατη Αυτοκρατορία των Offshore, που απειλεί όχι μόνον την παγκόσμια οικονομία αλλά και την ίδια την ανθρωπότητα. Είναι ένα πραγματικό τέρας που αν δεν ελέγξουμε ή καταστρέψουμε στο τέλος θα μας κατασπαράξει όλους.

Το 1944 στη Διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς διαμορφώθηκε η αρχιτεκτονική του μεταπολεμικού χρηματοπιστωτικού συστήματος βασιζόμενη σε κανόνες που θα εκδίωκαν τους τοκογλύφους δανειστές και τους ραντιέρηδες από τις διεθνείς χρηματοδοτήσεις. Παιδιά εκείνης της διάσκεψης ήταν το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα, που όμως σήμερα θεωρούνται τσιράκια της Παγκοσμιοποίησης και της ασύστολης απορρύθμισης, ενώ αρχικά διαδραμάτιζαν αντίθετο ρόλο ως θεματοφύλακες μιας εύρυθμης παγκόσμιας οικονομίας, που την προστάτευαν από τα άστατα κύματα των μετακινήσεων των κερδοσκοπικών κεφαλαίων. Τότε όμως οι Δυτικές οικονομίες βρισκόταν υπό την επίδραση του Κεϊνσιανισμού, που πρέσβευε πως ο χρηματοπιστωτικός τομέας όφειλε να είναι υπηρέτης της κοινωνίας και όχι αφέντης της. Γι’ αυτό επικρατούσαν ρυθμίσεις και έλεγχοι στις κινήσεις των κεφαλαίων, καθώς και χαμηλά επιτόκια, που θεωρούνται ο “θάνατος του ραντιέρη”. Αν κάποιος επιχειρηματίας ήθελε να βγάλει λεφτά θα έπρεπε να επενδύει στην πραγματική οικονομία και να “σηκώσει τα μανίκια” του και όχι να κάθεται αναπαυτικά στο γραφείο του βλέποντας το κεφάλαιο του να αυγατίζει εις βάρος των άλλων. Σ’ αυτό στηρίχτηκε το μεταπολεμικό οικονομικό θαύμα, η δημιουργία του Κράτους-Πρόνοιας και η κοινωνική συνοχή της Ευρώπης. Από τη δεκαετία όμως του 1980 όλο αυτό το το μεταπολεμικό οικοδόμημα, που εξασφάλισε ειρήνη και ευημερία στους πολλούς, αποδομείται προς όφελος του 1% και με τις γνωστές συνέπειες για το υπόλοιπο 99% και ειδικά για την Ελλάδα και τη συντριπτική πλειοψηφία του λαού της, που τιμωρείται άδικα, ενώ οι λίγοι συνεχίζουν να κερδοσκοπούν και να φοροδιαφεύγουν.

Τελειώνοντας υπενθυμίζω πως υπάρχουν κάποιοι, οργανωμένοι καλά σε λόμπι και με ισχυρά μέσα στα χέρια τους, που υπερασπίζονται το υπάρχον σύστημα των Offshore κ.α. επενδύοντας σε νεοφιλελεύθερες πολιτικές περαιτέρω απορρύθμισης και κατάργησης και των τελευταίων ελέγχων στις κινήσεις κεφαλαίων κ.α. Κι όλο αυτό προσπαθούν να το πουλήσουν στο λαό ως “απαραίτητες μεταρρυθμίσεις”. Ωστόσο δεν είναι καθόλου έξυπνο να βάλεις την Αλεπού σεκιουριτά στο κοτέτσι σου…

Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας (stamkos@post.com) και δημιουργός του Ζενίθ (www.zenithmag.wordpress.com)

Γιατί η σύγχρονη Ελλάδα είναι τόσο σημαντική για την Ευρώπη;

 

 Γιατί η σύγχρονη Ελλάδα είναι τόσο σημαντική για την Ευρώπη;

ΜΕΣΑ ΣΤΗ (ΓΕΩ)ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΑΝΤΑ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ

«Για άλλη μια φορά η Ελλάδα πολεμάει στην πρώτη γραμμή του αγώνα για το μέλλον».

Μαρκ Μαζάουερ

Image result for greece and europe mapΓράφει ο Γιώργος Στάμκος

%cf%80%cf%81%ce%bf%ce%bc%ce%b7%ce%b8%ce%b5%ce%b1%cf%82-%cf%86%cf%89%cf%84%ce%b9%ce%b1

Στη μικρή Ελλάδα παίζεται αυτή τη στιγμή το μέλλον όχι μόνο της Ευρώπης, αλλά κι ολόκληρου του κόσμου. «Δεν είναι η πρώτη φορά που για να κατανοήσεις το μέλλον της Ευρώπης χρειάζεται να στραφείς μακριά από τις μεγάλες δυνάμεις στο κέντρο της ηπείρου και να κοιτάξεις προσεκτικά όσα συμβαίνουν στην Αθήνα», υπογραμμίζει με νόημα ο, ειδικός στην ελληνική ιστορία, Βρετανός ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ. Ο λόγος δεν είναι απλά πως η Ελλάδα υπήρξε η ιστορική κοιτίδα του Δυτικού Πολιτισμού, η γενέτειρα της Δημοκρατίας, της Φιλοσοφίας, της Επιστήμης, του Περικλή, του Σωκράτη, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Ούτε και το γεγονός πως στην Ελληνική γλώσσα γράφτηκαν για πρώτη φορά τα Ευαγγέλια κι έγινε έτσι δυνατή η διάδοση του χριστιανισμού στον κόσμο. Αυτά είναι σημαντικά, αλλά έχουν να κάνουν με την αρχαία κληρονομιά της χώρας μας.

epa04829932 A man wearing an 'OXI' (No) T-shirt holds a Greek national flag during a demonstration in Berlin, Germany 03 July 2015, gathering supporters of the 'No' voting in the Greek referendum to be held on 05 July. The rally of several hundred demonstrators was held under the theme 'Nein!Oxi!No! to austerity - Yes to democracy.'  EPA/KAY NIETFELD

 

 

 

Πρωτοπόροι για πάντα

Ο ρόλος της Ελλάδας στη σύγχρονη ιστορία της Ευρώπης υπήρξε εξίσου σημαντικός και πρωτοποριακός. Τους τελευταίους δύο αιώνες η Ελλάδα υπήρξε στην πρωτοπορία της εξέλιξης της Ευρώπης, διαδραματίζοντας έναν ρόλο ενεργητικό και παραδειγματικό. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 έδειξε το δρόμο στους λαούς της υπόλοιπης Ευρώπης, πως ήταν δυνατή η απελευθέρωση από τα αναχρονιστικά κλουβιά τυραννικών αυτοκρατοριών που τότε κυριαρχούσαν στη γηραιά ήπειρο. Το κύμα του φιλελληνισμού που σάρωνε τότε την Ευρώπη δεν ήταν απλά μια συμπάθεια προς τους καταπιεσμένους Έλληνες που επαναστάτησαν, αλλά και μια συνειδητοποίηση από τους υπόλοιπους λαούς της Ευρώπης πως η Ελευθερία είναι πιο σημαντική από την Ασφάλεια και πως η Δημοκρατία θα υπερισχύσει της Τυραννίας.

Μέσα σε λιγότερο από έναν αιώνα όλες οι τυραννικές αυτοκρατορίες της Ευρώπης είχαν εξαφανιστεί. Αλλά όμως τη θέση τους δεν έλαβαν παντού οι δημοκρατίες. Πολλά από τα ασταθή έθνη-κράτη που εμφανίστηκαν στην Ευρώπη κυλίστηκαν στον εθνικισμό και στη δικτατορία. Το ίδιο και η Ελλάδα. Οι εθνικές εκκαθαρίσεις λόγω των πολέμων, που συνέβαιναν στα Βαλκάνια τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, οδήγησαν σε ακραίες εκδοχές, όπως ήταν η Ελληνο-τουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών, η πρώτη επίσημη στον κόσμο: μια απάνθρωπη «χειρουργική» αντιμετώπιση των μειονοτικών πληθυσμών για χάρη της εθνικής ομοιογένειας, την οποία στη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου θα γινόταν κανόνας στην Ευρώπη.

178814-unnamedΣτη διάρκεια του ίδιου πολέμου η Ελλάδα βρέθηκε και πάλι στην πρωτοπορία κι έγινε σύμβολο αντίστασης κατά του φασισμού και του ναζισμού. Μετά το τέλος του πολέμου η Ελλάδα βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο της ιστορίας, ως πρώτη γραμμή αυτή τη φορά στο μέτωπο του Ψυχρού Πολέμου, συμβολίζοντας μια Ευρώπη που είχε μεν αυτοκαταστραφεί αλλά ανορθώθηκε χάρη στη βοήθεια των ΗΠΑ και έπαιζε ανασχετικό ρόλο στη δυναμική επέκταση της Σοβιετικής Αυτοκρατορίας. Η πτώση της Χούντας το 1974, που έφερε την Ελλάδα στην τότε ΕΟΚ, προανήγγειλε ένα κύμα εκδημοκρατισμού στην Ευρώπη, στην αρχή στο νότιο τμήμα της (πτώση των δικτατοριών στην Ιβηρική χερσόνησο) και κατόπιν, μετά το 1989, σε ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη. Το γεγονός αυτό οδήγησε την Ευρωπαϊκή Ένωση να μετασχηματιστεί από μια μικρή λέσχη πλουσίων Δυτικοευρωπαϊκών χωρών σε έναν ενιαίο δημοκρατικό χώρο, με κοινή αγορά, νόμισμα και θεσμούς, που θα κάλυπτε σχεδόν ολόκληρη την ήπειρο, καθιστώντας την έτσι μια ανταγωνιστική δύναμη σε παγκόσμιο επίπεδο.

216194g-delphi-adapt_-1190-1_1

Η Ελλάδα ήταν όλη αυτή την περίοδο ένα παράδειγμα μεταμόρφωσης μιας φτωχής περιφερειακής χώρας με ασταθή δημοκρατία, σε μια σχετικά πλούσια δημοκρατική χώρα του πυρήνα της Ευρώπης. Σήμερα, που η ορμή της δεκαετίας του 1990 έχει πλέον καταλαγιάσει και η οικονομική ευφορία των πρώτων χρόνων της νέας χιλιετηρίδας μεταμορφώθηκε σε μακροχρόνια οικονομική κρίση, η Ελλάδα βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο. Ως χώρα που έχει πληγεί περισσότερο απ’ όλες από την οικονομική κρίση και αντιμετωπίζει χρόνια το φάσμα της χρεοκοπίας, η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι στην εμπροσθοφυλακή των εξελίξεων θέτοντας επιτακτικά το ερώτημα: Ποιο είναι το μέλλον της Ευρώπης; Αγορές ή κοινωνική συνοχή; Πολιτική ένωση ή διάλυση;

13407069_10154235947478194_5370010914109089365_n

ΠΕΡΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ (Αμφιβάλω, άρα υπάρχω)

ΠΕΡΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

(Αμφιβάλω, άρα υπάρχω)

 corporateamericaflag-as-smart-object-1

Γράφει ο Κώστας Λάμπος (claslesdemocracy@gmail.com)

 

Η συζήτηση περί ορθολογισμού, με αντικείμενο την πηγή της Γνώσης γενικά, είναι τόσο παλιά όσο και η φιλοσοφία. Οι φυσικοί ή οι υλιστές, ή οι εμπειριοκράτες φιλόσοφοι και οι επίγονοί τους θεωρούν τη Γνώση ως αποτέλεσμα έρευνας, επεξεργασίας και ανάλυσης των πληροφοριών που φέρνουν οι αισθήσεις από το εξωτερικό περιβάλλον στον εγκέφαλο και παίρνουν την μορφή των αντίστοιχων εμπειριών των ανθρώπων που, ως επιστημονικά έγκυρη και κοινωνικά χρήσιμη Γνώση, προσδιορίζουν την ατομική συμπεριφορά και προσανατολίζουν την συλλογική δράση μας. Αντίθετα οι ιδεαλιστές, οι μεταφυσικοί ή ορθολογιστές φιλόσοφοι θεωρούν ως κύρια πηγή της Γνώσης την ‘αποκάλυψη’, δηλαδή τον ‘ορθό λόγο’ (ratio) που σχετίζεται με το λεγόμενο ‘φυσικό φως’, την ‘αθάνατη ψυχή’ και τελικά με το φετίχ της εξουσίας τον ‘θεό’[1], τον λεγόμενο ‘δημιουργό’ του κόσμου και των ανθρώπων.

Είναι προφανές ότι αυτή η διαμάχη υπαγορεύεται από το γεγονός ότι οι δυό πλευρές διαφωνούν ως προς τον σκοπό και τη χρησιμότητα της Γνώσης. Οι φυσικοί φιλόσοφοι αντιλαμβάνονται τη Γνώση ως συλλογικό επίτευγμα και γι αυτό την θεωρούν χρήσιμη δύναμη εξυπηρέτησης του κοινωνικού Είναι, του Εμείς, του Όλου και όχι αποκλειστικά και μόνο του ατόμου ή του μέρους, γιατί η πείρα δείχνει ότι όταν ευημερεί το σύνολο, τότε ευημερούν και τα άτομα, ενώ αντίθετα όταν η επιδίωξη είναι η ευημερία των ξεχωριστών ατόμων τότε δεν ευημερούν όλα τα άτομα και το κοινωνικό σύνολο χάνει την συνοχή και την ενότητά του, πράγμα που το οδηγεί στην παρακμή.

Αντίθετα οι ιδεαλιστές φιλόσοφοι με πρώτο και καλύτερο τον Πλάτωνα θεωρούν τη Γνώση ‘ως ανάμνηση της ψυχής από τη θητεία της στο Επέκεινα’, δηλαδή κάτι σαν ‘δώρο θεού’ και την αντιλαμβάνονται ως εργαλείο ατομικής ευτυχίας ακόμα κι αν αυτό εξασφαλίζεται σε βάρος της ευτυχίας των άλλων ανθρώπων παραγνωρίζοντας τελικά ότι η απόκτηση Γνώσης δεν είναι ένα ατομικό επίτευγμα, αλλά αποτέλεσμα κοπιαστικής διαχρονικής κοινωνικής προσπάθειας.

Θεμελιωτής του ιδεαλιστικού ορθολογισμού θεωρείται ο Καρτέσιος (René Descartes 1596-1650), ο οποίος δέχεται ότι στην ανθρώπινη ψυχή υπάρχουν έμφυτες έννοιες που οδηγούν τον άνθρωπο σε αιώνιες αλήθειες, ενώ θεωρούσε ότι οι αισθήσεις και η φαντασία είναι κατώτερες γνωστικές δυνάμεις, τις οποίες δεν μπορούμε να εμπιστευόμαστε με την ίδια βεβαιότητα. Στην προσπάθειά του όμως να στραφεί εναντίον των σκεπτικιστών κατάληξε στο συλλογισμό: «Μπορώ να αμφιβάλλω για όλα τα πράγματα που με περιβάλλουν και για όλα όσα σκέφτομαι και πιστεύω […], αλλά για ένα πράγμα σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να αμφιβάλλω, δηλαδή για το ότι αμφιβάλλω». Αυτός ο συλλογισμός τον οδήγησε στο γνωστό ‘σκέπτομαι άρα υπάρχω’ (cogito ergo sum), που διαβάζεται και ως αντιδόγμα, δηλαδή ότι ‘δεν μπορώ να πιστεύω πράγματα για τα οποία δεν είμαι βέβαιος όταν δεν επαληθεύονται από τις αισθήσεις, τη Λογική, την επιστήμη και το πείραμα και συνεπώς λογικά ορθότερο ακούγεται το: αμφιβάλλω άρα υπάρχω.

214360-donaldtrumo

Στη διαδρομή αυτής της διαμάχης πολλοί προσπάθησαν να συμβιβάσουν αυτές τις δυό αντιλήψεις περί ορθολογισμού αλλά σκόνταψαν πάνω στον δογματισμό των ιδεαλιστών που εξέφραζε τα ήδη διαμορφωμένα ξεχωριστά οικονομικά συμφέροντα των σκοταδιστικών και
εξουσιαστικών ιερατείων που δέσποζαν και συνεχίζουν να δεσπόζουν πάνω στις επιμέρους κοινωνίες και στην ανθρωπότητα συνολικά.

Ο Ιμμάνουελ Καντ (1724-1804), λ. χ. υποστήριξε ότι ‘υπάρχουν a priori έννοιες και Γνώση’, αλλά, για να την διευρύνουμε σε επιστήμη αυτή την Γνώση και να την καταστήσουμε χρήσιμη, οφείλουμε να την συσχετίσουμε με τα εμπειρικά δεδομένα. Τελικά αναγνωρίζεται ότι ο τελικός σκοπός της Γνώσης είναι η αντιμετώπιση των αναγκών της κοινωνικής πραγματικότητας και γι αυτό οφείλουμε να άρουμε την δυιστική αντίληψη για τον άνθρωπο και να τον αποκαταστήσουμε ως ενιαίο Όλον, γιατί διαφορετικά ‘η νόηση δίχως την αίσθηση είναι κουτσή, αλλά και η αίσθηση δίχως την νόηση είναι τυφλή’. Με αυτήν την έννοια ο όρος ορθολογισμός αποβάλλει το μεταφυσικό φορτίο του και αποκαθίσταται ως ορθός κοινωνικός λόγος στα πλαίσια του οποίου σωστό, δηλαδή ορθολογικό είναι το να μην κάνεις στους άλλους αυτό που δεν θα ήθελες να σου κάνουν οι άλλοι, οπότε στην αντίθετη περίπτωση μιλάμε για τον ανορθολογισμό, δηλαδή για το αντικοινωνικό ατομικό ή/και ταξικό λάθος και για το έγκλημα.

EU flags flutter in the wind in back of a no entry street sign in front of EU headquarters in Brussels on Friday, June 24, 2016. Voters in the United Kingdom voted in a referendum on Thursday to decide whether Britain remains part of the European Union or leaves the 28-nation bloc. Results will be known later on Friday. (AP Photo/Virginia Mayo)

 

 

Όπως ήταν φυσικό η φιλοσοφική συζήτηση περί ορθολογισμού διαπέρασε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής και ιδιαίτερα τον τομέα της οικονομικής δραστηριότητας, όπου και συνεχίζεται ως συζήτηση περί οικονομικού ορθολογισμού με την έννοια της ορθολογικής, (και φυσικά όχι της ορθολογιστικής, αφού άλλο πράγμα είναι η λογική και άλλο η λογιστική), σκέψης και πράξης. Ο οικονομικός ορθολογισμός θεμελιώνεται θεωρητικά πάνω στον βασικό οικονομικό νόμο κάθε μορφής ζωής που ορίζεται ως προσπάθεια επίτευξης του ποσοτικά και ποιοτικά άριστου (optimum) αποτελέσματος με τις λιγότερες δυνατές θυσίες, πράγμα που λογικά σημαίνει ήπια και κοινωνικά ελεγχόμενη οικονομική δραστηριότητα που με τα αγαθά και τις υπηρεσίες της θα εξυπηρετεί την καθολική ευημερία, την κοινωνική ισότητα, την πραγματική ελευθερία και την οικουμενική ειρήνη και όχι την κοινωνική ανισότητα και την βίαιη εξουσία των λίγων και δυνατών πάνω στους πολλούς και τους αδύναμους.

Τελικά ορθολογισμός στην οικονομία δεν μπορεί παρά να σημαίνει ένα παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο:

  1. που τα μέσα παραγωγής θα ανήκουν στο κοινωνικό σύνολο και η οικονομική δραστηριότητα θα βρίσκεται υπό τον έλεγχο των κοινωνιών με στόχο την αλληλέγγυα συνεργασία και την κοινωνική ισότητα σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και οικουμενικό επίπεδο,
  2. που θα ικανοποιεί με μέτρο και επάρκεια πραγματικές ανάγκες για την ομαλή σωματική και πνευματική ανάπτυξη όλων των ανθρώπων,
  3. που δεν θα πραγματοποιεί ιδιωτικό κέρδος, αλλά το αναγκαίο κοινωνικό πλεόνασμα για τη βελτίωση των όρων ζωής και την πρόοδο της κοινωνίας,
  4. που δεν θα σπαταλάει τους φυσικούς πόρους και δεν θα καταστρέφει το περιβάλλον
  5. που κανένας δεν θα εκμεταλλεύεται κανέναν και δεν θα χωρίζει τις κοινωνίες σε ελάχιστα αφεντικά και σε πολλούς δούλους και τελικά
  6. που η κάθε γενιά θα κληροδοτεί στην επόμενη ολόκληρη την κληρονομιά της από την προηγούμενη γενιά βελτιωμένη κατά την προστιθέμενη αξία που η ίδια δημιούργησε.

austerity-kills

Δυστυχώς όμως παρατηρούμε ότι ενώ όλες οι μορφές ζωής εφαρμόζουν ατομικά ή συλλογικά αυτόν τον βασικό οικονομικό ορθολογισμό, στις εξουσιαστικές ανθρώπινες κοινωνίες ο οικονομικός ορθολογισμός νοείται και εφαρμόζεται ανορθολογικά, γιατί η οικονομική δραστηριότητα της κοινωνίας αναγκάζεται με την ωμή ή την θεσμική βία να κινείται προς την μεγιστοποίηση του οφέλους των εξουσιαστών σε βάρος της εργαζόμενης κοινωνίας και της Φύσης. Το αποτέλεσμα αυτού του οικονομικού ανορθολογισμού είναι η καπιταλιστική βαρβαρότητα με χαρακτηριστικά τον φονικό ανταγωνισμό, τις τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, την ανεργία, την πείνα, τους ασταμάτητους καταστροφικούς πολέμους και την καταστροφή του περιβάλλοντος.

Πυρήνας του οικονομικού ανορθολογισμού είναι η ατομική ιδιοκτησία γενικά και ιδιαίτερα η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, η οποία αποπροσανατολίζει την παραγωγική δραστηριότητα της κοινωνίας από την εξυπηρέτηση της καθολικής ευημερίας και της ευτυχίας όλων των μελών της κοινωνίας προς τον πλουτισμό και την εξουσιαστική επιβουλή της μειοψηφίας των ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής πάνω στην εργαζόμενη κοινωνία. Για να δικαιολογήσουν μάλιστα αυτόν τον οικονομικό και κοινωνικό ανορθολογισμό το κεφάλαιο, τα σκοταδιστικά και εξουσιαστικά ιερατεία και οι θεωρητικοί απολογητές τους κατασκευάζουν ιδεολογήματα και θεωρίες περί ‘ιερότητας της ατομικής ιδιοκτησίας’, περί ‘αόρατου χεριού’ και ‘ελεύθερης αγοράς’ τις οποίες επιβάλλουν με θεσμούς και μηχανισμούς βίας λεηλατώντας την κοινωνία και τον άνθρωπο και καταπατώντας την μοναδική ιερότητα της ανθρώπινης ζωής και της ζωής γενικά καθώς επίσης και την ιερότητα της Φύσης, της Βιόσφαιρας στο βωμό της ασύδοτης, απάνθρωπης κερδομανιακής και καταστροφικής εξουσίας τους[2].

Αυτή την ανορθολογική καπιταλιστική πραγματικότητα οφείλουν οι σύγχρονες δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να την αντικαταστήσουν με τον ορθολογισμό της αρμονικής συνεργασίας μεταξύ κοινωνίας και Φύσης, της κοινωνικής ισότητας, της αταξικής δημοκρατίας και του ουμανιστικού πολιτισμού[3]. Ακόμα κι αν, για να συμβούν αυτά, χρειαστεί μια επανάσταση της επιστημονικά έγκυρης και κοινωνικά χρήσιμης Γνώσης, μια καινούργια Αναγέννηση των επιστημών και του πολιτισμού και ένας Νέος Ουμανιστικός Διαφωτισμός που θα καταλήγουν στον ουμανιστικό ορθολογισμό, αξίζει τον κόπο, όταν η άλλη επιλογή είναι η καπιταλιστική βαρβαρότητα, γιατί το κέρδος θα είναι ένας καλύτερος κόσμος και η συνέχιση του συναρπαστικού φαινόμενου της ζωής σ’ αυτό το αναρχοατελεύτητο και μεγαλοπρεπές Σύμπαν.

1b

[1] Βλέπε Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο, Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015 και 2016.

[2] Βλέπε Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[3] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η Μεγάλη Πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό,

 

http://www.classlessdemocracy.blogspot.com,

GAME OVER? Οι αριθμοί που δείχνουν το θάνατο της ελληνικής οικονομίας (και της Ελλάδας)

GAME OVER?

Οι αμείλικτοι αριθμοί που δείχνουν το θάνατο της ελληνικής οικονομίας

(και της Ελλάδας…) 

εξαιτίας των Μνημονίων και της υπερλιτότητας,

που μας επιβάλουν οι πιστωτές…

nayagio

Οι αριθμοί το δείχνουν ξεκάθαρα

Οφειλές

– 91 δις οφειλές ιδιωτών στο κράτος

– 16,5 δις οφειλές ιδιωτών και οργανισμών στα ασφαλιστικά ταμεία

– 2,96 δις οι οφειλές προς τη ΔΕΗ στις 30 Ιουνίου 2016

– 8 δις οι οφειλές των δεκο και των Δημοτικών επιχειρήσεων

– 8 δις οφειλές του κράτους σε ιδιώτες

– 3 δις το έλλειμμα των ασφαλιστικών ταμείων

Έσοδα / Έξοδα

– 30 δις κατ έτος δαπανώνται για συντάξεις

– 15 δις κατ έτος δαπανώνται για μισθούς

– 44 δις έσοδα (2015)

Χρέος

– 330 δις χρέος

– οι εξαγωγές καταρρέουν

– μεγάλες εμπορικές και βιομηχανικές μονάδες κλείνουν

– πάνω απο 550 δις το χρέος δημόσιο και ιδιωτικό

negativity

Αυτοκτονίες

– 5.500 αυτόχειρες από την έναρξη της κρίσης

 

Κοινωνικό και Οικονομικό κόστος Τροχαίων

– 1500 νεκροί και 3000 ανάπηροι κάθε έτος

– 8 δισεκατομμύρια ευρώ το κόστος των τροχαίων κάθε έτος

 

ΑΕΠ (Ακαθάριστο εθνικό Προϊόν)

– 2009: 230 δις ευρώ περίπου

– 2015: 176 δις ευρώ περίπου και βαίνει συνεχώς μειούμενο

adbusters_119_austerity_s_0-1
Τράπεζες  

– δάνεια 200 δισεκατομμύρια εκ των οποίων τα 120 κόκκινα

– καταθέσεις: πιθανόν κάπου στα 50 δισεκατομμύρια

– έκρηξη των ακάλυπτων επιταγών

Επιχειρήσεις   

– δεκάδες χιλιάδες αναζητούν μεταφορά έδρας εκτός Ελλάδας

– 27% οι ασφαλιστικές εισφορές, 29% ο φόρος, 29% η προκαταβολή φόρου, και έπονται τέλη επιτηδεύματος, εισφορά κοινωνικής αλληλεγγύης κλπ

– αδειοδότηση επιχειρήσεων: 200 εγκύκλιοι, εκατοντάδες εργατοώρες, πολλά δις ευρώ χαμένα στην αναμονή. Πολλοί περιγράφουν την διαδικασία σαν εφιάλτη.

Εργατικό Δυναμικό

– 3.000.000 συνταξιούχοι

– 1.500.000 άνεργοι

– 700.000 δημόσιοι υπάλληλοι

– 1.000.000 ημιαπαχολούμενοι

– 2.900.000 ελεύθεροι επαγγελματίες κ εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα

epa04829931 People carry placards depicting German Chancellor Angela Merkel and 'OXI' (No) signs during a demonstration in Berlin, Germany 03 July 2015, gathering supporters of the 'No' voting in the Greek referendum to be held on 05 July. The rally of several hundred demonstrators was held under the theme 'Nein!Oxi!No! to austerity - Yes to democracy.'  EPA/KAY NIETFELD

Η παγκόσμια θέση της Ελλάδας

– με βάση την ανταγωνιστικότητα η Ελλάδα βρίσκεται στην 85η θέση

– με βάση την διαφθορά βρίσκεται στην 58η θέση (διεθνής διαφάνεια)

– με βάση τον δείκτη οικονομικής ελευθερίας κατατάσσεται στην 86η θέση, σε σύνολο 159 χωρών. Βρίσκεται δηλαδή στην «παρέα» του Τατζικιστάν (84η θέση), της Σαουδικής Αραβίας (85η θέση), του Πράσινου Ακρωτηρίου (87η θέση) και της Τουρκίας (90ή θέση). Υψηλότερα από αυτήν βρίσκονται όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως Λιθουανία 15η, Εσθονία 19η, Βουλγαρία 45

– στην τελευταία θέση μεταξύ των μελών κρατών στην κοινωνική δικαιοσύνη (28η)

– η Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε. και 91η παγκοσμίως, όσον αφορά την ελευθερία του Τύπου

– το 2014 η Ελλάδα είχε 53 καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

178814-unnamed

Συντάξεις

Πολλοί έλληνες σήμερα διαμαρτύρονται για τα κουρέματα στις συντάξεις τους και λένε: μας κόβουν τα δικά μας χρήματα. Να θυμίσουμε ότι τα χρήματα δεν προέρχονταν από μια παραγωγική οικονομία αλλά από δανεικά. Και βεβαίως καλά θα κάνουν να αρχίσουν να σκέφτονται τα παιδιά και τα εγγόνια τους και όχι μόνο τον εαυτό τους.
Επίσης: ένας απλός υπολογισμός, σύμφωνα με τον κύριο ΕΑ, δείχνει μια πολύ πικρή αλήθεια.

Αν υποθέσουμε ότι έχουμε 20% ασφαλιστικές εισφορές και έναν συνταξιούχο που λαμβάνει σύνταξη 800 ευρώ μηνιαίως. Αυτό σημαίνει ότι για να βγει η σύνταξη του συνταξιούχου, που μπορεί και να είναι μόλις 48 ετών, χρειάζονται τέσσερις εργαζόμενοι με αμοιβή 1000 ευρώ έκαστος.
Δηλαδή για να μπορέσουν να πάρουν όλοι τις συντάξεις τους σημαίνει ότι το κράτος μας χρειάζεται τετραπλάσιους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα, γιατί ως γνωστόν μόνον εκεί παράγεται χρήμα.

bake-na-lesbosu

Δημογραφικό

– Οι γεννήσεις μειώνονται, οι θάνατοι ξεπερνούν πλέον τις γεννήσεις κατά 25.000 ετησίως, και ο ελληνικός πληθυσμός γηράσκει με δραματικό ρυθμό, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το ασφαλιστικό πρόβλημα και τις προοπτικές ανάπτυξης της χώρας.

– 450.000 νέοι κυρίως πτυχιούχοι έχουν φύγει από 2009 στο εξωτερικό.

– Εισροές προσφύγων και μη νόμιμων μεταναστών, κυρίως μικρών ηλικιών και αυξημένες γεννήσεις εκ μέρους, που διαφοροποιούν μεσοπρόθεσμα την εθνολογική σύνθεση της χώρας.

Επίλογος

44 δις έσοδα, 30 δις για συντάξεις κ 15 δις για τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων το 2015. Δηλαδή τα έσοδα είναι λιγότερα από τα έξοδα που απαιτούνται για συντάξεις και μισθούς.

2.900.000 εργαζόμενοι στο ιδιωτικό τομέα θα πρέπει να συντηρήσουν τους 1.000.000 εργαζόμενους στον στενό και ευρύτερο δημόσιο τομέα, τους 1.500.000 ανέργους, τους 3.000.000 συνταξιούχους, τις ασφαλιστικές εισφορές όλων, τις συντάξεις όλων, τους μισθούς στο δημόσιο, τα εφάπαξ δικαστικών/στρατιωτικών/καθηγητών κλπ, τις κρατικές και δημοτικές εταιρείες, τις δαπάνες στην υγεία την παιδεία την άμυνα, την αναπτυξιακή προοπτική και φυσικά να αποπληρώσουν το δημόσιο χρέος των 330 δις.

Στην άλλη μεριά του Αιγαίου στήνεται ένα νέο χαλιφάτο, πολλοί νέοι μας φεύγουν στο εξωτερικό ενώ την ίδια στιγμή ενσωματώνονται μουσουλμανικοί πληθυσμοί.

Οι αριθμοί το δείχνουν ξεκάθαρα, το παιχνίδι έχει χαθεί… 

Διαδηλωτές κρατούν γράμματα που σχηματίζουν το ΟΧΙ κατά τη διάρκεια της διαδήλωσης στο Σύνταγμα  που διοργάνωσαν πολίτες, οι οποίοι τάσσονται υπέρ του «ΟΧΙ» στο δημοψήφισμα, Αθήνα, Παρασκευή 3 Ιουλίου 2015. Οι Έλληνες ψηφοφόροι θα ψηφίσουν την ερχόμενη Κυριακή αν εγκρίνουν ή όχι τα σκληρά μέτρα λιτότητας που προτείνουν οι δανειστές να εφαρμόσει η ελληνική κυβέρνηση. Στην συγκέντρωση  θα απευθύνει χαιρετισμό ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας. ΑΠΕ-ΜΠΕ/ ΑΠΕ-ΜΠΕ/ ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ

Πηγή: http://idryma-kleisthenis.blogspot.gr/2016/09/blog-post_16.html

Το χρέος ως εργαλείο υποτέλειας

Το χρέος ως εργαλείο υποτέλειας

Πως ο Νότος πλήρωσε για τις κρίσεις του Βορρά και για την υποταγή του

nayagio

Oι κρίσεις του χρέους της περιφέρειας συνδέονται με κρίσεις που συμβαίνουν στις πιο ισχυρές καπιταλιστικές χώρες και χρησιμοποιούνται για την υποταγή των κρατών. Το κείμενο τοποθετεί τις κρίσεις του χρέους των χωρών της «περιφέρειας»  από τον 19ο έως τον 21ο αιώνα εντός μιας ιστορικής προοπτικής. Από την Λατινική Αμερική έως την Κίνα, περνώντας από την Ελλάδα, την Τυνησία, την Αίγυπτο και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, το χρέος χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο εξουσίας και ως μέσο συσσώρευσης πλούτου προς όφελος των κυρίαρχων τάξεων.

 

Γράφει ο Eric Toussaint

 

Αυτή η εργασία είναι μια εισήγηση 6 άρθρων που ασχολούνται με «Το χρέος ως εργαλείο υποτέλειας της Λατινικής Αμερικής». Συμπληρώνει τέσσερα άρθρα που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα «Η ανεξάρτητη Ελλάδα γεννήθηκε με ένα επαχθές χρέος»,  «Ελλάδα: Συνέχιση της δουλείας για χρέος από το τέλος του 19ου αιώνα έως τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο» , «Το χρέος ως εργαλείο αποικιοκρατικής κατάκτησης της Αιγύπτου», «Το χρέος: Το όπλο που επέτρεψε στην Γαλλία να αποκτήσει την Τυνισία»

Από τη δεκαετία του 1820, οι κυβερνήσεις των λατινοαμερικάνικων χωρών που προέκυψαν από τους αγώνες ανεξαρτησίας ξεκίνησαν ένα κύμα δανεισμού. Οι ευρωπαίοι τραπεζίτες έψαχναν με ενθουσιασμό ευκαιρίες να δανείσουν στα νέα κράτη επειδή αυτό ήταν ιδιαίτερα κερδοφόρο[1]. Στην αρχή, τα δάνεια χρησιμοποιήθηκαν για τις πολεμικές ανάγκες τους με σκοπό να εξασφαλίσουν και να ενισχύσουν την ανεξαρτησία τους. Τη δεκαετία του 1820 τα εξωτερικά δάνεια είχαν τη μορφή τίτλων δανεισμού που τα εξέδιδαν τα κράτη  μέσω των τραπεζιτών ή μεσιτών του Λονδίνου[2]. Αργότερα, κατά τη δεκαετία του 1830, λόγω των υψηλών αποδόσεων, Γάλλοι τραπεζίτες ενεργοποιήθηκαν αποφασιστικά και ήρθαν σε ανταγωνισμό με την χρηματαγορά του Λονδίνου. Κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν άλλες χρηματαγορές άρχισαν να συμμετέχουν και αυτές στο ανταγωνισμό: η Φραγκφούρτη, το Βερολίνο, το Άμστερνταμ, το Μιλάνο, η Βιέννη… Ο τρόπος που οι τραπεζίτες δάνειζαν λεφτά στα κράτη περιόριζε το ρίσκο στο οποίο ήταν εκτεθειμένοι οι ίδιοι εφόσον σε περίπτωση μη εξυπηρέτησης των δανείων οι κάτοχοι των τίτλων ήταν αυτοί που ήταν άμεσα εκτεθειμένοι. Τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά αν οι τραπεζίτες είχαν δανείσει απευθείας στα κράτη[3]. Ωστόσο, όταν οι τραπεζίτες αποκτούσαν οι ίδιοι τίτλους που πουλούσαν, ή που άλλοι τραπεζίτες πουλούσαν, μπορούσαν να αντιμετωπίσουν δυσκολίες σε περίπτωση μη πληρωμής. Εξάλλου, η ύπαρξη μιας αγοράς μη ονομαστικών τίτλων επέτρεπε στους τραπεζίτες διάφορους χειρισμούς που προσέφεραν υψηλές αποδόσεις.

2016 09 13 02 Don Quijote gravure de Jose Guadalupe Posada 1852 1913

Η προσφυγή στον εξωτερικό δανεισμό αποδείχθηκε αντιπαραγωγική για τα ενδιαφερόμενα κράτη ιδιαίτερα διότι τα δάνεια παραχωρήθηκαν με πολύ ευνοϊκούς όρους για τους δανειστές. Οι στάσεις πληρωμών υπήρξαν πολλές  και προκάλεσαν αντίποινα από τα κράτη των δανειστών που συχνά χρησιμοποίησαν στρατιωτικές επεμβάσεις για να πετύχουν την αποπληρωμή των δανείων. Οι αναδιαρθρώσεις των χρεών εξυπηρέτησαν πάντοτε τα συμφέροντα των δανειστών και των μεγάλων δυνάμεων που τα υποστήριζαν και οδήγησαν τα χρεωμένα κράτη σε ένα φαύλο κύκλο δανεισμού, εξάρτησης και «ανάπτυξης της υπανάπτυξης», σύμφωνα με την έκφραση του οικονομολόγου André Gunder Frank[4].

Το όπλο του δανεισμού χρησιμοποιήθηκε ως μέσω πιέσεων και υποταγής των χρεωμένων κρατών. Όπως το αποκάλυπτε η Rosa Luxemburg το 1913, τα δάνεια « αποτελούσαν το πιο σίγουρο μέσω για τα παλιά καπιταλιστικά κράτη να κρατήσουν υπό την κηδεμονία τους τα νέα κράτη, να ελέγξουν τα χρηματοοικονομικά τους και να επιβάλλουν πίεση στην εξωτερική, τελωνειακή και εμπορική πολιτική τους »[5].

Ευτυχώς, το Μεξικό, δύο φορές, βγήκε νικητής στις ρήξεις με τους δανειστές του (το 1867 υπό την προεδρία του Benito Juarez, και αργότερα, σαν επακόλουθο της μεξικανής επανάστασης που ηγήθηκαν ο Emiliano Zapata και ο Pancho Villa, οι οποίοι προκήρυξαν την στάση πληρωμών του χρέους το 1914). Η Βραζιλία επίσης αντιστάθηκε επιτυχώς στους δανειστές της από το 1933 έως το 1943, καθώς και ο Ισημερινός τα έτη 2007-2009, και δεν πρέπει να λησμονήσουμε την Κούβα που αντιστάθηκε στο Club de Paris μετά το 1985. Ενώ ετοιμάζεται μια νέα κρίση χρέους στην Λατινική Αμερική, είναι καθοριστικό να αντλήσουμε τα διδάγματα από τους δύο προηγούμενους αιώνες. Χωρίς αυτά είμαστε καταδικασμένοι να ξαναζήσουμε τα δράματα του παρελθόντος.

adbusters_119_austerity_s_0-1

Το εξωτερικό χρέος ως όπλο εξουσίας και υποταγής

Η χρήση του εξωτερικού χρέους ως όπλο εξουσίας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ιμπεριαλιστική πολιτική των κυριοτέρων καπιταλιστικών δυνάμεων τον 19ο αιώνα και αυτό εξακολούθησε να γίνεται, υπό μορφές που εξελίχτηκαν, τον 20ο αιώνα. Η Ελλάδα, από την ίδρυση της τα έτη 1820-1830, υποτάχθηκε απόλυτα στις επιταγές των δυνάμεων των δανειστών (ιδιαιτέρως της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας)[6]. Η Αϊτή που ελευθερώθηκε από τη Γαλλία κατά τη Γαλλική Επανάσταση και προκήρυξε την ανεξαρτησία της το 1804, υποτάχθηκε εκ νέου σε αυτήν το 1825 μέσω του χρέους[7]. Η χρεωκοπημένη Τυνησία καταλήφθηκε από την Γαλλία το 1881 και μετατράπηκε σε προτεκτοράτο-αποικία[8]. Η ίδια μοίρα επιβλήθηκε στην Αίγυπτο το 1882 από τη Μεγάλη Βρετανία[9]. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, μετά το 1881, υποτάχθηκε στους δανειστές της (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία…)[10], με αποτέλεσμα να επιταχυνθεί η διάλυση της. Η Κίνα υποχρεώθηκε από τους δανειστές να κάνει εδαφικές παραχωρήσεις και να ανοίξει την αγορά της τον 19ο αιώνα. Η Ρωσία των Τσάρων πολύ χρεωμένη μπορούσε και εκείνη να γίνει έρμαιο των δανειστών της εάν η μπολσεβίκικη επανάσταση δεν είχε καταλήξει το 1917-1918 στην μονομερή καταγγελία του χρέους.

Μεταξύ των διαφόρων περιφερειακών δυνάμεων[11] που μπορούσαν, δυνητικά, να διεκδικήσουν ένα ρόλο ιμπεριαλιστικής καπιταλιστικής δύναμης κατά το τελευταίο ήμισυ του 19ου αιώνα, δηλαδή η Οθωμανική Αυτοκρατορία, η Αίγυπτος, η Αυτοκρατορία της Ρωσίας, η Κίνα και η Ιαπωνία, μόνο η τελευταία το κατάφερε[12]. Πράγματι, η Ιαπωνία δεν προσέφυγε σχεδόν καθόλου στον εξωτερικό δανεισμό για την υλοποίηση μιας σημαντικής οικονομικής ανάπτυξης και για να μετατραπεί σε μια ιμπεριαλιστική καπιταλιστική δύναμη στο τέλος του 19ου αιώνα. Η Ιαπωνία γνώρισε μια σημαντική οικονομική ανάπτυξη μετά τις μεταρρυθμίσεις της περιόδου Meiji (που άρχισε το 1868). Εισήγαγε τις πιο προωθημένες δυτικές μεθόδους παραγωγής της εποχής εκείνης, αποφεύγοντας τη διείσδυση ξένων χρηματοοικονομικών συμφερόντων στο έδαφος της, αρνούμενη την προσφυγή σε εξωτερικά δάνεια και καταργώντας τα εμπόδια στην κίνηση των ντόπιων κεφαλαίων. Στο τέλος του 19ου αιώνα η Ιαπωνία πέρασε από μια παραδοσιακή αυτάρκεια σε μια ισχυρή ιμπεριαλιστική επέκταση. Βεβαίως η έλλειψη εξωτερικού δανεισμού δεν είναι ο μόνος παράγοντας που επέτρεψε στην Ιαπωνία να μεταπηδήσει προς μια δυναμική καπιταλιστική ανάπτυξη και να αναπτύξει μια απειλητική διεθνή πολιτική, που την ανέβασε στο επίπεδο των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Άλλοι παράγοντες που θα απαιτούσε πολύ χώρο για να καταγραφούν εδώ επέδρασαν επίσης, αλλά είναι αυτονόητο ότι η έλλειψη εξωτερικού δανεισμού  έπαιξε καθοριστικό ρόλο[13].

Αντιθέτως, ενώ η Κίνα έως τα έτη 1830 ακολουθεί μια πολύ σημαντική αναπτυξιακή πορεία και αποτελεί μια οικονομική δύναμη πρώτης τάξεως[14], η προσφυγή στον εξωτερικό δανεισμό επέτρεψε στις ευρωπαϊκές δυνάμεις και τις ΗΠΑ, προοδευτικά, να την περιθωριοποιήσουν  και να την υποτάξουν. Εδώ επίσης, άλλοι παράγοντες εμπλέκονται, όπως οι πόλεμοι που έκαναν η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία για να επιβάλουν το ελεύθερο εμπόριο και την υποχρεωτική εξαγωγή στη Κίνα του οπίου, αλλά η προσφυγή στο εξωτερικό χρέος και οι αρνητικές του συνέπειες έπαιξαν ένα πολύ σημαντικό ρόλο. Πράγματι, για να αποπληρώσει τα εξωτερικά δάνεια, η Κίνα αναγκάστηκε να θυσιάσει εδαφικές και λιμενικές παραχωρήσεις στις ξένες δυνάμεις. Η Rosa Luxemburg αναφέρει, μεταξύ των μεθόδων που χρησιμοποίησαν οι δυτικές καπιταλιστικές δυνάμεις για την υποταγή της Κίνας, το « σύστημα του δημοσίου χρέους, των ευρωπαϊκών δανείων, του ευρωπαϊκού χρηματοοικονομικού ελέγχου με αποτέλεσμα την κατάληψη των κινέζικων φρουρίων, το υποχρεωτικό άνοιγμα ελεύθερων λιμανιών και τις παραχωρήσεις σιδηροδρομικών γραμμών που επιτεύχθηκαν υπό την πίεση των ευρωπαίων καπιταλιστών»[15]. Ο Joseph Stiglitz, περίπου έναν αιώνα αργότερα μετά την Rosa Luxemburg, επανέρχεται στο θέμα στο έργο του, Η μεγάλη αυταπάτη.

2016 09 13 04 LAmerica

Οι κρίσεις του εξωτερικού χρέους στη Λατινική Αμερική από τον 19ο έως τον 21ο αιώνα

Από την ανεξαρτησία τους κατά τα έτη 1820, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής γνώρισαν τέσσερις κρίσεις του χρέους.

Η πρώτη εκδηλώθηκε το 1826, ως αποτέλεσμα της πρώτης μεγάλης παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης που ξεκίνησε στο Λονδίνο τον Δεκέμβριο του 1825. Αυτή η κρίση χρέους επεκτάθηκε έως τις δεκαετίες του  1840 και του 1850.

Η δεύτερη ξεκίνησε το 1876 και τελείωσε τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα[16].

Η τρίτη ξεκίνησε το 1931 σαν συνέχεια της κρίσης που εκδηλώθηκε το 1929 στις ΗΠΑ. Τελείωσε στο τέλος της δεκαετίας του 1940.

Η τέταρτη ξέσπασε το 1982 και συνδέεται με την στροφή που πήρε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ στο θέμα των επιτοκίων και με την πτώση των τιμών των πρώτων υλών. Αυτή η τέταρτη κρίση τελείωσε το 2003-2004 όταν η αύξηση των τιμών των πρώτων υλών ανέβασε δραστικά τα εισοδήματα σε συνάλλαγμα. Οι χώρες της Λατινικής Αμερικής επωφελήθηκαν επίσης από την ραγδαία μείωση των διεθνών επιτοκίων κατόπιν των αποφάσεων της Fed, που ακολούθησαν η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Αγγλίας μετά την τραπεζική κρίση του Βορρά που άρχισε το 2008-2009.

Μια πέμπτη κρίση ελλοχεύει μετά τη σημαντική μείωση των τιμών των πρώτων υλών που ξεκίνησε το 2013-2014 και την εξέλιξη της οικονομίας των κυριοτέρων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων – που συμπεριλαμβάνουν σήμερα την Κίνα (προοπτική ανόδου των επιτοκίων που αποφάσισε η Fed, σπάσιμο της φούσκας των χρηματιστηρίων … που θα προκαλέσει έναν επαναπατρισμό των κεφαλαίων στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη και ενδεχομένως και στην Κίνα). Η κρίση που ήδη χτύπησε το Πουέρτο Ρίκο είναι ένα προειδοποιητικό σήμα, αλλά η Βενεζουέλα και η Αργεντινή είναι οι χώρες που κινδυνεύουν να δώσουν μια μεγάλη διάσταση στη νέα κρίση όταν θα εκδηλωθεί, με την ιδιαιτερότητα ότι ένα μεγάλο μερίδιο του χρέους τους κατέχεται από την Κίνα, νέο μεγάλο παράγοντα στη Λατινική Αμερική.

Οι αιτίες των κρίσεων και οι στιγμές που εκδηλώνονται συνδέονται απόλυτα με τον ρυθμό της παγκόσμιας οικονομίας και, κυρίως, αυτής των βιομηχανοποιημένων χωρών. Πριν κάθε κρίση του χρέους προηγείται μια κρίση υπερθέρμανσης της οικονομίας των πιο βιομηχανοποιημένων χωρών του Κέντρου, κατά την οποία δημιουργείται ένα πλεόνασμα κεφαλαίων μέρος των οποίων ανακυκλώνεται στις οικονομίες της Περιφέρειας.

Οι προκαταρτικές φάσεις πριν την εκδήλωση της κρίσης, κατά την οποία το χρέος αυξάνεται σημαντικά, αντιστοιχεί κάθε φορά στο τέλος ενός μακρού κύκλου επέκτασης των πιο βιομηχανοποιημένων χωρών, εκτός της παρούσας φάσης, διότι, αυτή την φορά, δεν υπάρχει ένας μακρύς κύκλος επέκτασης πουθενά εκτός της Κίνας (και κάποια άλλα BRICS). Η κρίση οφείλεται συνήθως σε εξωγενείς, ως προς τις χρεωμένες χώρες της περιφέρειας, παράγοντες: ύφεση ή ένα χρηματιστηριακό κραχ στην κυριότερη ή στις κυριότερες βιομηχανοποιημένες χώρες, αλλαγή της πολιτικής επιτοκίων που αποφάσισαν οι κεντρικές τράπεζες των μεγάλων δυνάμεων της περιόδου…
Αυτό που υποστηρίζεται στην προηγούμενη παράγραφο αντιλέγει την εξιστόρηση των κρίσεων που κυριαρχεί στην οικονομικό-ιστορική[17] σκέψη και που προωθούν τα κυριότερα μέσα ενημέρωσης και οι κυβερνώντες. Σύμφωνα με τη δεσπόζουσα εξιστόρηση, η κρίση που ξέσπασε στο Λονδίνο το 1825, και επεκτάθηκε σε άλλες καπιταλιστικές δυνάμεις, οφείλεται στην υπερχρέωση των λατινοαμερικανικών χωρών. Αυτή της δεκαετίας του 1870, στην υπερχρέωση της Λατινικής Αμερικής, της Αιγύπτου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτή της δεκαετίας του 1890 που κινδύνευσε να προκαλέσει την πτώχευση των κυριοτέρων βρετανικών τραπεζών, στην υπερχρέωση της Αργεντινής. Αυτή της δεκαετίας του 2010, στην υπερχρέωση της Ελλάδας και γενικότερα των «PIGS » (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία).

adbusters_123_coke_s

Οι κρίσεις του χρέους και τα μακρά κύματα της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας

Υπάρχει μια σχέση μεταξύ της εκδήλωσης των τεσσάρων αυτών κρίσεων και τα μακρά κύματα του καπιταλισμού. Τα μακρά κύματα της καπιταλιστικής ανάπτυξης μετά τις αρχές του 19ου αιώνα έχουν αναλυθεί από πολλούς συγγραφείς, μεταξύ των οποίων ο Ernest Mandel του οποίου η συμβολή είναι καθοριστική, ιδίως ως προς την επιρροή του πολιτικού παράγοντα στην εξέλιξη και έκβαση των μακρών κυμάτων, μια συμβολή που αξίζει να συμπληρωθεί[18]. Ο Ernest Mandel προτείνει την εξής χρονολόγηση των μακρών κυμάτων από το τέλους του 18ου ως την αρχή του 20ου αιώνα[19] (βλέπε επίσης, στο τέλος του άρθρου το ένθετο «Τα μακρά κύματα »):
– ισχυρή ανάπτυξη μετά το 1793 που διακόπτεται από την κρίση του 1825
– ασθενής ανάπτυξη από το 1826 έως το 1847 με μεγάλη κρίση το 1846-47
– ισχυρή ανάπτυξη από το 1848 έως το 1873 με μεγάλη κρίση το 1873
– ασθενής ανάπτυξη από το 1874 έως το 1893 με τραπεζική κρίση το 1890-1893
– ισχυρή ανάπτυξη από το 1894 έως το 1913…
Οι φάσεις ισχυρής ανάπτυξης, όπως και οι φάσεις ασθενούς ανάπτυξης, υποδιαιρούνται σε βραχείς κύκλους 7 έως 10 χρόνων που διακόπτονται από κρίσεις. 

2016 09 13 06 high growth

Μετά το χρηματοπιστωτικό κραχ του Χρηματιστηρίου του Λονδίνου τον Δεκέμβριο του 1825, η πρώτη σύγχρονη κρίση υπερπαραγωγής αγαθών (1826) ανοίγει το δρόμο σε ένα μακρύ κύμα ασθενούς ανάπτυξης (1826-1847) και στην πρώτη κρίση του χρέους της Λατινικής Αμερικής (που ξεκινάει το 1826-1827).

Η δεύτερη κρίση ξεσπάει το 1873 μετά το χρηματιστηριακό κραχ της Βιέννης το οποίο διαδέχεται ένα άλλο στην Νέα Υόρκη. Επακολουθεί μια μεγάλη ύφεση των βιομηχανικών οικονομιών μεταξύ του 1873 και του 1893 και η κρίση του χρέους της Λατινικής Αμερικής της δεκαετίας του 1870.

Μετά την κρίση της Wall Street το 1929, η ύφεση της παγκόσμιας οικονομίας κατά τη δεκαετία του 1930 καταλήγει στην κρίση του χρέους στην Λατινική Αμερική που ξεκινάει ταυτόχρονα αλλά καταλήγει με διαφορετικό τρόπο από αυτό των προηγούμενων κρίσεων. Πράγματι, ιδιαίτερα μετά από την απόφαση μη αποπληρωμής του χρέους που πήραν δεκατέσσερα κράτη της ηπείρου, αυτή η κρίση χρέους καταλήγει σε μια μακροχρόνια βιομηχανική ανάπτυξη των κυριότερων χωρών (ιδιαίτερα της Βραζιλίας και του Μεξικού), σε αντίθεση με την κρίση που μαστίζει στις χώρες του Κέντρου.

Η τέταρτη κρίση που ξεκίνησε το 1982 προκλήθηκε από τις συνέπειες της σύμπτωσης της δεύτερη παγκόσμιας μεταπολεμικής ύφεσης (1980-1982), της κατάρρευσης των τιμών των πρώτων υλών (που οφείλεται σε αυτήν την ύφεση) και της αύξησης των επιτοκίων που αποφάσισε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ το 1979.

2016 09 13 07 skitso 01

Οι τέσσερις πρώτες κρίσεις ήταν 15 με 30 χρονών διάρκειας. Η πέμπτη ετοιμάζεται. Συμπεριέλαβαν όλα τα ανεξάρτητα κράτη της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, χωρίς σχεδόν καμιά εξαίρεση.

Κατά τις κρίσεις αυτές οι παύσεις πληρωμών ήταν συχνές. Μεταξύ του 1826 και του 1850, κατά την πρώτη κρίση, σχεδόν όλες οι χώρες ανέστειλαν την πληρωμή του χρέους. Το 1876 ένδεκα κράτη της Λατινικής Αμερικής ήταν σε κατάσταση παύσης πληρωμών. Τη δεκαετία του 1930, ένδεκα κράτη προκήρυξαν ένα μορατόριουμ. Μεταξύ του 1982 και του 2003, το Μεξικό, η Βολιβία, το Περού, η Βραζιλία, η Αργεντινή, η Κούβα και άλλα κράτη ανέστειλαν τις αποπληρωμές κάποια στιγμή για περιόδους πολλών μηνών ή πολλών χρόνων. Η αναστολή που κήρυξε η Αργεντινή από το τέλος του 2001 έως τον Μάρτιο του 2005 και αφορούσε ένα ποσό 90 δισεκατομμυρίων δολαρίων επέτρεψε μια οικονομική ανάκαμψη διαρκείας.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι παύσεις πληρωμών οδηγούν σε ευνοϊκές, προς τις χρεωμένες χώρες, αναδιαρθρώσεις του χρέους. Τα παραδείγματα περιφερειακών κρατών που αποκηρύσσουν επιτυχώς τα χρέη τους είναι σπάνια αλλά υπάρχουν. Είναι η περίπτωση του Μεξικού κατά τη θητεία του προοδευτικού Benito Juarez, που ήταν ο πρώτος ιθαγενής πρόεδρος της Λατινικής Αμερικής[20]. Το Μεξικό, που ανέστειλε την αποπληρωμή του επαχθούς του χρέους το 1861, κατάφερε να διώξει από τη χώρα την γαλλική στρατιωτική αποστολή το 1866, μετά από 4 χρόνια σκληρών μαχών και την επιβολή ενός ευρωπαίου αυτοκράτορα, του Μαξιμιλιανό της Αυστρίας. Το 1867 το Μεξικό αποκήρυξε το χρέος που απαιτούσε η Γαλλία. Σπάνιες είναι επίσης οι περιπτώσεις όπου ένα κράτος οργάνωσε έναν λογιστικό έλεγχο του χρέους με σκοπό την αμφισβήτηση της αποπληρωμής του. Συνέβη ωστόσο στον Ισημερινό το 2007-2008. Τα παραδείγματα αυτά προσφέρουν πλούσια συμπεράσματα.

Ένθετο: Τα μακρά κύματα της εξέλιξης του καπιταλισμού

Αυτά λέει ο Michel Husson για το θέμα αυτό: « Η θεωρία των μακρών κυμάτων ήταν ήδη το θέμα του 4ου κεφαλαίου του Ύστερου Καπιταλισμού –  Troisième âge du capitalisme [Mandel, 1972]-  πριν αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια μιας σειράς διαλέξεων στο Cambridge το 1978, που κατέληξαν στη δημοσίευση του The Long Waves of Capitalist Development το 1980. Μια από τις κύριες προτάσεις αυτής της θεωρίας είναι ότι ο καπιταλισμός έχει μια ιστορία και ότι αυτή δεν ακολουθεί μια κυκλική πορεία. Η ιστορία του αποτελείται από μια διαδοχή ιστορικών περιόδων, που έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπου εναλλάσσονται φάσεις ανάπτυξης και ύφεσης. Η εναλλαγή αυτή δεν είναι μηχανική: δεν αρκεί να περάσουν 25 ή 30 χρόνια. Το ότι ο Mandel μιλάει για κύμα αντί για κύκλο υπογραμμίζει ότι η προσέγγιση του δεν εντάσσεται στο σχήμα που συνήθως – προφανώς εσφαλμένα – αποδίδεται στον Kondratieff, τακτικών και εναλλασσόμενων διακυμάνσεων  τιμών και παραγωγής.

2016 09 13 08 skitso 03

Ένα από τα σημαντικά σημεία της θεωρίας των μακρών κυμάτων είναι ότι διαχωρίζεται από την ιδέα ότι υπάρχει συμμετρία των μεταστροφών : το πέρασμα από τη φάση ανάπτυξης στην φάση ύφεσης είναι « ενδογενής», υπό την έννοια ότι είναι η κατάληξη της λειτουργίας των εσωτερικών μηχανισμών του συστήματος. Αντιθέτως, το πέρασμα από τη φάση ύφεσης στη φάση ανάπτυξης είναι «εξωγενής», μη αυτόματη, και προϋποθέτει έναν επαναπροσδιορισμό του κοινωνικού και θεσμικού περιβάλλοντος.

Η κεντρική ιδέα εδώ είναι ότι το πέρασμα στην φάση ανάπτυξης δεν είναι δεδομένο εκ των προτέρων και ότι χρειάζεται να δομηθεί μια νέα «διάταξη παραγωγής». Αυτό απαιτεί χρόνο και δεν αποτελεί έναν κύκλο παρόμοιο με το βραχύ κύκλο του οποίου η διάρκεια μπορεί να συσχετιστεί με τη διάρκεια ζωής του πάγιου κεφαλαίου. Αυτό εξηγεί ότι αυτή η προσέγγιση δεν προσδίδει καμια εξέχουσα σημασία στις τεχνολογικές καινοτομίες : για τον προσδιορισμό αυτής της νέας  διάταξης παραγωγής οι κοινωνικές αλλαγές (σχέση κεφαλαίου-εργασίας, βαθμός κοινωνικοποίησης, συνθήκες εργασίας, κλπ.) παίζουν τον καθοριστικό ρόλο.  (Βλέπε επίσης, του Michel Husson : http://www.contretemps.eu/lectures/%C3%A0-lire-postface-ondes-longues-d%C3%A9veloppement-capitalisme-ernest-mandel )

Προσαρμόζοντας λίγο την χρονολογική παρουσίαση του Ernest Mandel έχουμε:
1. 1789-1848 : Περίοδος της βιομηχανικής επανάστασης, των μεγάλων αστικών επαναστάσεων, των ναπολεόντειων πολέμων και της δημιουργίας της παγκόσμιας αγοράς βιομηχανικών αγαθών : « ανοδική » φάση του κύματος 1789-1825 ; φάση ασθενούς ανάπτυξης 1826-1848.
2. 1848-1893 : Περίοδος του βιομηχανικού καπιταλισμού  του «ελεύθερου ανταγωνισμού» με μια φάση ανοδική την περίοδο 1848-1873 και μια φάση ασθενούς ανάπτυξης την περίοδο 1873-1893 (μακρά ύφεση του καπιταλισμού του «ελεύθερου ανταγωνισμού»).
3. 1893-1913 : Απογείωση του κλασσικού ιμπεριαλισμού και του χρηματιστικού κεφαλαίου. Είναι μια ανοδική φάση με ισχυρή ανάπτυξη.
4. 1914-1940 : Περίοδος οπισθοχώρησης του καπιταλισμού και των πολέμων μεταξύ ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, των επαναστάσεων και αντεπαναστάσεων. Φάση ασθενούς ανάπτυξης με κρίσεις μεγάλης εμβέλειας.
5. Μετά το 1940 στις ΗΠΑ και στην Λατινική Αμερική και μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στην Ευρώπη : φάση ισχυρής ανάπτυξης στα πλαίσια του ύστερου καπιταλισμού που διαδέχεται τις ήττες που υπέστη το εργατικό κίνημα τη δεκαετία του 1930. Αυτή η φάση ισχυρής ανάπτυξης (τα « τριάντα ένδοξα χρόνια » όπως ονομάζονται από ορισμένους συγγραφείς) σταματάει στις ΗΠΑ στο τέλος της δεκαετίας του 1960 και στην Ευρώπη κατά την δεκαετία του 1970. Από την αρχή της δεκαετία του 1980, μπήκαμε σε μια φάση ασθενούς ανάπτυξης. Η τέταρτη κρίση χρέους της Λατινικής Αμερικής (και γενικότερα των λεγόμενων υπό ανάπτυξη χωρών) ξεκινάει το 1982.

2016 09 13 09 skitso 02

Σύμφωνα με τον Michel Husson, « Από τότε που εκδόθηκε το βιβλίο του Mandel,η παγκόσμια οικονομία  άλλαξε σε βάθος. Με την άνοδο των λεγόμενων « αναδυόμενων» κρατών, παρακολουθούμε μια πραγματική μετεξέλιξη του κόσμου της οποίας μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε το μέγεθος με λίγους αριθμούς. Τα αναδυόμενα κράτη συμμετείχαν στο ήμισυ των παγκόσμιων εξαγωγών βιομηχανικών προϊόντων ενώ η συμμετοχή τους ήταν μόνο 30% στην αρχή της δεκαετίας του 1990. Από την αρχή της δεκαετίας του 2000 η συνολική αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής σε παγκόσμιο επίπεδο οφείλεται αποκλειστικά στις αναδυόμενες χώρες. Ο καπιταλισμός φαίνεται σαν να βρήκε μια νέα ανάσα μεταφέροντας την παραγωγή σε χώρες που εμφανίζουν σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και όπου το επίπεδο των μισθών είναι πολύ χαμηλό. » (…)

« Οποιοσδήποτε συλλογισμός ισχύει για τις «παλιές» καπιταλιστικές χώρες δεν έχει πια καμια σχέση με όσα ισχύουν για το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας : η ανάπτυξη της παραγωγής (συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανικής παραγωγής), η αύξηση της παραγωγικότητας και η ανάπτυξη της τάξης των μισθωτών συμβαίνουν, από την αρχή του 21ου αιώνα, στο Νότο. Συμβαίνει κάτι παραπάνω από έναν από-συγχρονισμό που θα μπορούσαμε να καταλογίσουμε σε ιδιαίτερους παράγοντες. » (…)

« Επιγραμματικά, ότι αληθεύει για τις παλιές καπιταλιστικές χώρες του Βορρά, όπως η ανικανότητα τους να προσδιορίσουν τις βάσεις ενός νέου μακρού ανοδικού κύματος δεν φαίνεται να εφαρμόζεται σε μια σειρά κρατών που, εν τέλη, αποτελούν ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα μακρύ κύμα επέκτασης όσον τα αφορά. Το ότι πρόκειται για ένα μοντέλο ανάπτυξης άνισο και βάρβαρο (που θυμίζει εξ άλλου την ανάπτυξη της Αγγλίας κατά τον 19ο αιώνα) είναι μια άλλη συζήτηση: το αποφασιστικό σημείο είναι ότι στα ενδιαφερόμενα κράτη η συσσώρευση κεφαλαίου και η ανάπτυξη της μισθωτής εργασίας παρουσιάζουν ένα εντυπωσιακό δυναμισμό. »

Προσθέτω ότι η φάση δυνατής ανάπτυξης των αναδυόμενων κρατών (με την Κίνα πρώτη) και ενός σημαντικού αριθμού υπό ανάπτυξη χωρών εμφανίζει σημάδια μείωσης η κόπωσης από το 2014-2015 ενώ οι οικονομίες των παλαιών βιομηχανικών χωρών παραμένει βαλτωμένη σε μια ασθενή ανάπτυξη.

Μια από τις ιδέες που προωθεί αυτό το άρθρο είναι ότι υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ των φάσεων ισχυρής ανάπτυξης και τη συσσώρευση χρεών στις χώρες της περιφέρειας  (στη συγκεκριμένη περίπτωση στην Λατινική Αμερική) που τονώνει η επιδίωξη των ισχυρότερων καπιταλιστικών οικονομιών να αυξήσουν τις ροές κεφαλαίων προς την περιφέρεια (διευκρινίζω ότι τώρα η Κίνα πρέπει να συγκαταλέγεται ανάμεσα στις ισχυρότερες καπιταλιστικές οικονομίες). Η ανατροπή της φάσης δυνατής ανάπτυξης καταλήγει (θα μπορούσαμε να πούμε «προκαλεί») συνήθως σε μια κρίση του χρέους στις χώρες της περιφέρειας. Στην παρούσα ιστορική περίοδο ζούμε μια μεταβατική περίοδο (χωρίς σημαντική ανάπτυξη στις παλιές καπιταλιστικές οικονομίες) που θα μπορούσε να καταλήξει σε μια κρίση του χρέους στη Λατινική Αμερική και σε άλλες περιφερειακές χώρες (στην Αφρική και την Ασία). Οι πρώτες που θα την υποστούν είναι οι χώρες που εξαρτώνται από την εξαγωγή πρώτων υλών για την αποπληρωμή του χρέους τους. Θα τις ακολουθήσουν οι περιφερειακές χώρες εντός ή στα όρια της Ευρώπης (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Κύπρος, Ουκρανία, άλλες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ) και χώρες της σφαίρας επιρροής των ΗΠΑ (όπου το Πόρτο Ρίκο δίνει το παράδειγμα).

Τέλος ένθετου
Βιβλιογραφία :
2016 09 13 10 skitso 04

CALCAGNO, Alfredo et Eric. 1999. La Deuda Externa explicada a todos, Catálogos, Buenos Aires, 126 p
Galeano, Eduardo. 1970. Las venas abiertas de América latina, Siglo XXI, Mexico, 1993, 486 p. trad. française. Les veines ouvertes de l’Amérique latine, Plon, coll. « Terre humaine »,‎ Paris, 1981, 435 p.
GILBART, James William, The History and Principles of Banking, London,1834, 220 p.
GUNDER FRANK, André. 1977. L’accumulation mondiale, 1500-1800, Calmann-Lévy, 340 p.
LUXEMBURG, Rosa. 1913. L’accumulation du capital, Maspero, Paris, Vol. II, 1969.
MANDEL, Ernest. 1972. Le troisième âge du capitalisme, La Passion, Paris, 1997, 500 p.
MANDEL, Ernest. 1978. Long Waves of Capitalist Development, The Marxist Interpreta­tion, Based on the Marshall Lectures given at the University of Cambridge, Cambridge University Press et Editions de la Maison des Sciences de l’Homme, Paris, 141 p. Trad française : Les ondes longues du développement capitaliste, Syllepse, Paris, 2014, 252 p.
MARICHAL, Carlos. 1989. A Century of Debt crises in Latin America, Prince­ton, University Press, Princeton, 283p.
MARX-ENGELS, La crise, col. 10/18, Union générale d’éditions, 1978, 444 p
REINHARDT Carmen et ROGOFF Kenneth, Cette fois, c’est différent. Huit siècles de folie financière, Paris, Pearson, 2010.
REINHARDT Carmen M., and M. Belen Sbrancia. 2015 “The Liquidation of Government Debt.” Economic Policy30, no. 82 : 291-333
REINHARDT Carmen and TREBESCH Christoph. 2015. The Pitfalls of External Dependence : Greece, 1829-2015
SACK, Alexander Nahum. 1927. Les effets des transformations des États sur leurs dettes publiques et autres obligations financières, Recueil Sirey, Paris. Voir le document complet en téléchargement libre sur le site du CADTM : http://cadtm.org/IMG/pdf/Alexander_Sack_DETTE_ODIEUSE.pdf Pour des exemples concrets de l’application de la doctrine de la dette odieuse, voir https://fr.wikipedia.org/wiki/Dette_odieuse et http://cadtm.org/Dette-odieuse?lang=fr
STIGLITZ, Joseph E. 2002, La Grande désillusion, Fayard, Paris, 324 p.
TOUSSAINT, Éric. 2004. La finance contre les peuples. La Bourse ou la vie, CADTM-Bruxelles/CETIM-Genève/Syllepse-Paris, 640 p.
TOUSSAINT, Éric. 2016. « La Grèce indépendante est née avec une dette odieuse »,http://cadtm.org/La-Grece-independante-est-nee-avec
TOUSSAINT, Éric. 2016. « Grèce : La poursuite de l’esclavage pour dette de la fin du 19e siècle à la Seconde Guerre mondiale »,
http://cadtm.org/Grece-La-poursuite-de-l-esclavage
TOUSSAINT, Éric. 2016, « La dette comme instrument de la conquête coloniale de l’Egypte », http://cadtm.org/La-dette-comme-instrument-de-la
TOUSSAINT, Éric. 2016, « La dette : l’arme qui a permis à la France de s’approprier la Tunisie »,http://cadtm.org/La-dette-l-arme-qui-a-permis-a-la
Ευχαριστίες : Ο συγγραφέας ευχαριστεί την Brigitte Ponet, τον Damien Millet, τον Claude Quémar και τον Pierre Salama για την επιμέλεια και τις προτάσεις τους και τον Pierre Gottiniaux για την εικονογράφηση.
Ο συγγραφέας είναι απόλυτα υπεύθυνος για ενδεχόμενα λάθη που περιέχονται σ’ αυτή την εργασία.

Σημειώσεις

[1] Το ίδιο έκαναν και με την Ελλάδα την περίοδο 1824-1825 προσφέροντας δύο δάνεια που αντιπροσώπευαν 100% του ΑΕΠ αυτής της υπό σύσταση χώρας. Βλέπε http://cadtm.org/La-Grece-independante-est-nee-avec
[2] Η έκδοση δανειακών τίτλων από τα κράτη γινόταν μέσω τραπεζών των κυριότερων χρηματοπιστωτικών αγορών, ξεκινώντας από το Λονδίνο. Οι τράπεζες που πραγματοποιούσαν την έκδοση των τίτλων για λογαριασμό των κρατών έπαιρναν μια προμήθεια που έφτανε έως 8 η 10% της συνολικής αξίας του δανείου. Πουλούσαν τους τίτλους αυτούς σε εισοδηματίες και σε άλλα ιδιωτικά πιστωτικά ιδρύματα. Μπορούσαν, αν ήθελαν, να αποκτήσουν οι ίδιες, για λογαριασμό τους, ένα μέρος των τίτλων. Τα δανειζόμενα κράτη πλήρωναν στις τράπεζες τους τόκους και την αποπληρωμή του ποσού και αυτές πλήρωναν, σε κάθε λήξη, το κουπόνι που αναλογούσε που ήταν ενσωματωμένο στον κάθε τίτλο. Για παράδειγμα, ένας κολομβιανός ή ελληνικός τίτλος 100 λιρών Αγγλίας που είχε εκδοθεί για μία διάρκεια 30 χρόνων και 6% επιτόκιο περιείχε 30 ετήσια κουπόνια αξίας 6 λιρών Αγγλίας. Στην λήξη του, στα 30 χρόνια, ο τίτλος μπορούσε να υποβληθεί στο κατάστημα της τράπεζας για να λάβει ο κάτοχος του την αποπληρωμή του κεφαλαίου, δηλαδή 100 λίρες Αγγλίας. Οι τίτλοι ήταν ανώνυμοι. Μπορούσαν να πουληθούν. Οι τράπεζες μπορούσαν να επηρεάσουν την τιμή τους π,χ. μέσω μαζικών πωλήσεων τίτλων που είχαν αγοράσει για λογαριασμό τους (ή που δεν είχαν καταφέρει να πουλήσουν κατά την πρώτη έκδοση). Με μαζικές πωλήσεις μπορούσαν να προκαλέσουν μια πτώση της τιμής των τίτλων. Μετά μπορούσαν να αγοράσουν τους τίτλους στις υποτιμημένες τιμές και να προκαλέσουν αύξηση της τιμής τους.
[3] Είναι αυτό που συνέβη κατά τα έτη 1960-1970. Εκείνη την περίοδο οι τραπεζίτες έδωσαν απευθείας δάνεια. Όταν η κρίση του χρέους του Τρίτου Κόσμου εκδηλώθηκε το 1982 ξεφορτώθηκαν τις δανειακές συμβάσεις χάρις στις επεμβάσεις των ιμπεριαλιστικών χωρών και του διδύμου που αποτελούσε η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ που τους επέτρεψαν μια επιστροφή στην τιτλοποίηση του χρέους όπως αυτή ίσχυε όλο τον 19ο αιώνα και μέχρι την δεκαετία του 1930. Θα επανέλθουμε σ’ αυτό αργότερα. Αναφέρθηκα στο θέμα στο βιβλίο La Bourse ou la Vie, 1998.
[4] Gunder Frank, André. 1972. Le développement du sous-développement : l’Amérique latine, Maspero, Paris, 399 p. https://books.google.es/books/about/Le_d%C3%A9veloppement_du_sous_d%C3%A9veloppement.html?id=05AxAQAAIAAJ&redir_esc=y
[5] Luxemburg, Rosa. 1969. L’accumulation du capital, Maspero, Paris, Vol. II, p. 89.
[6] Βλέπε http://cadtm.org/La-Grece-independante-est-nee-avec et http://cadtm.org/Grece-La-poursuite-de-l-esclavage
[7] Βλέπε Sophie Perchellet, Haïti. Entre colonisation, dette et domination, CADTM-PAPDA, 2010http://cadtm.org/Haiti-Entre-colonisation-dette-et  Διαταγή του βασιλιά της Γαλλίας του 1825 « Άρθρο 2 : Οι κάτοικοι της γαλλικής μερίδας του Αγίου Δομίνικου θα καταβάλουν στην Caisse des Dépôts et Consignations της Γαλλίας σε πέντε ισόποσες δόσεις κάθε χρόνο, η πρώτη λήγουσα την 1η Δεκεμβρίου του 1825, το ποσό των εκατό πενήντα εκατομμυρίων φράγκων, για την αποζημίωση των πρώην αποίκων που ζητούν αποζημίωση. ». Το ποσό μειώθηκε στα 90 εκατομμύρια φράγκα μερικά χρόνια αργότερα.
[8] http://cadtm.org/La-dette-l-arme-qui-a-permis-a-la
[9] http://cadtm.org/La-dette-comme-instrument-de-la
[10] Βλέπε http://cadtm.org/L-Empire-Ottoman-face-a-une-troika
[11] Περιφερειακές εν σχέση με τις κυριότερες ευρωπαϊκές καπιταλιστικές δυνάμεις  (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία, Ιταλία, Βέλγιο) και εν σχέση με τις ΗΠΑ.
[12] Ο Jacques Adda είναι ένας από τους συγγραφείς που το επισημαίνουν. Βλέπε Jacques Adda. 1996. La Mondialisation de l’économie, tome 1, p.57-58.
[13] Για περισσότερα σχετικά με τους παράγοντες εκτός της αποφυγής στην προσφυγής στο εξωτερικό χρέος, βλέπε Perry Anderson, L’État absolutiste. Ses origines et ses voies, t. 2, p.261-289 σχετικά με την μετάβαση από τον φεουδαλισμό στον καπιταλισμό στην Ιαπωνία. Εξ άλλου, οι Carmen M. REINHART και Christoph TREBESCH παρατηρούν ότι η Ιαπωνία πράγματι δεν προσέφυγε στον εξωτερικό δανεισμό και είχε καλλίτερη μοίρα από άλλα κράτη. Βλέπε Carmen M. REINHART και Christoph TREBESCH, “The Pitfalls of External Dependence : Greece, 1829-2015”, Brookings Papers
[14] Ο Kenneth Pomeranz, που αναζητεί τους παράγοντες που απέτρεψαν την Κίνα να γίνει μια εκ των μεγάλων καπιταλιστικών δυνάμεων, δεν δίνει σημασία στον εξωτερικό δανεισμό – προφανώς γιατί επικεντρώνει την μελέτη του στην περίοδο πριν τα έτη 1830-1840. Ωστόσο η ανάλυση του είναι πλούσια και εμπνέουσα. Βλέπε Kenneth POMERANZ (2000), The Great Divergence, Princeton University Press, 2000, 382 pages.
[15] Luxemburg, Rosa. 1969. L’accumulation du capital, Maspero, Paris, Vol. II, p. 60.
[16] Pour le Venezuela, qui a refusé de rembourser sa dette, elle a finalement abouti à une véritable épreuve de force avec les impérialismes nord-américain, allemand, britannique et français, qui envoyèrent en 1902 une flotte militaire multilatérale pour  bloquer le port de Caracas et obtenir, par la politique de la canonnière, l’engagement vénézuélien de reprendre le remboursement des dettes. Le Venezuela n’a fini de payer cette dette qu’en 1943. Βλέπε Pablo Medina et al. 1996. «ABC de la deuda externa », p. 21-22, p. 37, p. 50.
[17] Βλέπε ιδιαίτερα τα κείμενα του Sismondi και του Tougan Baranovsky του 19ου αιώνα, καθώς και τους τίτλους του τύπου της εποχής και τις δηλώσεις των ευρωπαίων κυβερνήσεων της εποχής εκείνης.
[18] Mandel, Ernest. 1978. Long waves of capitalist development, The Marxist interpreta­tion, Based on the Marshall Lectures given at the University of Cambridge.
[19] Βλέπε E. Mandel, Le Troisième âge du Capitalisme, 1972.
[20] Ο Benito Juarez (1806-1872) ήταν zapotèque – ιθαγενείς πληθυσμός του Μεξικού (της περιοχής Oaxaca).

Πηγή: Contraxreos / Μετάφραση: Θάνος Κονταργύρης , με την επίβλεψη του Σταύρου Τομπάζου  

ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

 

 

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Μια από τις γνωστότερες περιπτώσεις διεθνούς δανεισμού χώρας είναι και η περίπτωση της σύναψης δανείων από την Ελλάδα το 1824 και 1825 στην Αγγλία, γνωστά ως δάνεια της ανεξαρτησίας (Independence Loans). Συνάφθηκαν δύο δάνεια.

Το πρώτο δάνειο ήταν 800.000 λίρες, είχε προθεσμία εξόφλησης αρχικά τριάντα έξι έτη, με καταβολή χρεολυτικών δόσεων που ισούνταν με το 1% του κεφαλαίου. Ο τόκος ανερχόταν σε 5% και το δάνειο εκδόθηκε προς 59% της ονομαστικής αξίας.

Από το δάνειο των 800.000 λιρών, το πραγματικά δανειζόμενο ποσό ανερχόταν σε 472.000 λίρες (59% της ονομαστικής αξίας). Στη συνέχεια κρατήθηκαν 80.000 λίρες ως τόκοι των δύο πρώτων ετών (προκαταβλητέοι τόκοι), για χρεολύσια δύο ετών 16.000 λίρες και για προμήθειες επί της πληρωμής των τόκων 3.200 λίρες.

Τελικά το δάνειο στάλθηκε στη Ζάκυνθο στο Καίσαρα Λογοθέτη και στον Άγγλο έμπορο Σ. Βάρφ, αλλά για να δοθούν στην Ελλάδα απαιτούνταν η συναίνεση του Λόρδου Βύρωνα, του συνταγματάρχη Στάνχωπ και του Λάζαρου Κουντουριώτη.

Ο θάνατος του Βύρωνα καθυστέρησε τη παράδοση του δανείου και τελικά μετά από νέες οδηγίες, δόθηκαν 308.000 λίρες σε μετρητά, 11.900 λίρες σε πολεμοφόδια και έμειναν στο Λονδίνο 28.100 λίρες (γενικό σύνολο 348.000 λίρες). Το ποσό αυτό χρησιμοποιήθηκε στους εμφύλιους πολέμους των οπλαρχηγών και σε δωροδοκίες.

Το δεύτερο δάνειο ήταν 2.000.000 λιρών, συνάφθηκε στο Λονδίνο και το ανέλαβαν οι Αδελφοί Ρικάρδοι. Διαιρέθηκε σε 200.000 ομολογίες, 100 λιρών έκαστη και εκδόθηκε στο 55 ½% της ονομαστικής αξίας του, αποφέροντας 1.100.000 λίρες καθαρές.Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Κατά την υπογραφή του συμβολαίου του δανείου στις 7 Φεβρουαρίου 1825, κρατήθηκαν από τις εκδότριες τράπεζες :

Α) για τόκους των δύο πρώτων ετών : 200.000 λίρες,

Β) για χρεολύσια ενός έτους ίσα με 1% του δανείου : 20.000 λίρες,

Γ) για προμήθεια πληρωμής τόκων, 2% επί των τόκων : 4.000 λίρες,

Δ) για προμήθειες, μεσιτείες και έξοδα συνομολογήσεως

του δανείου, εφάπαξ ποσοστό 3% επί του δανείου : 60.000 λίρες

Σύνολο : 284.000 λίρες

Το ποσό του δανείου που θα χρησιμοποιούνταν ανέρχονταν σε 816.000 λίρες. Άρχισαν τότε οι παραγγελίες πλοίων, οι προσλήψεις στρατηγών και οι εξαγορές στο Χρηματιστήριο των νέων ομολογιών, χωρίς να στέλνονται τα χρήματα στην Ελλάδα.

Η μη ύπαρξη ποινικών ρήτρων στις προθεσμίες κατασκευής και απόπλου των πλοίων οδήγησε σε μεγάλες καθυστερήσεις κατασκευής από τους Αμερικάνους ναυπηγούς.

Επίσης η εξαγορά 250.000 λιρών ομολογιών του πρώτου δανείου μόνο και μόνο για να κρατηθεί ψηλά η πίστη του δανείου, δεν ωφελούσε την Ελλάδα που τα είχε ανάγκη. Στις τρέχουσες τιμές εξαγοράστηκαν ομολογίες ονομαστικής αξίας 250.000 λιρών αντί 113.200 λιρών. Όταν όμως υπογράφηκε η σύμβαση του πρώτου δανείου, οι ομολογίες του αποτιμώνταν έναντι 59% της ονομαστικής αξίας, με αποτέλεσμα να αγοράζει στο 59% και να εκδίδει ομολογίες στο 55 ½ %. Οι ενέργειες αυτές επιδρούσαν θετικά στα έσοδα των Αδελφών Ρικάρδο.

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Στη συνέχεια 99.020 λίρες δαπανήθηκαν για την νέα εξαγορά ομολογιών ενώ το ποσό των 392.600 λιρών δαπανήθηκε για στρατιωτικές και ναυτικές δραστηριότητες. Συγκεκριμένα δαπανήθηκαν ως εξής :

Α) Για προμήθεια όπλων, πολεμοφοδίων και κανονιών, 77.000 λίρες. Επιδιώχθηκε η ανταλλαγή των ορειχάλκινων κανονιών του Ελληνικών φρουρίων και κυρίως του Ναυπλίου, με σιδερένια αλλά τελικά δεν έφθασαν στην Ελλάδα όλα τα κανόνια.

Β) Για κατασκευή πλοίων στην Αγγλία και οργάνωση επικουρικού ναυτικού σώματος από τον Κόχραν, 160.000 λίρες. Αρχικά ζητήθηκαν στον ναυπηγό Galloway, τροποποιήσεις στη κορβέτα με το όνομα «Καρτερία» αλλά δεν έγιναν όπως αναμενόταν. Στη συνέχεια η τετραμελής Επιτροπή έκδοσης του δανείου, έδωσε εντολή για την κατασκευή πέντε ατμοκίνητων πλοίων, παραδοτέων εντός τεσσάρων – πέντε μηνών έναντι 110.000 λιρών, στον ίδιο ναυπηγό. Ήταν προτιμότερο για τις ανάγκες της Ελλάδος, να αγοραστούν έτοιμα πλοία.

Χωρίς να υπάρχει και πάλι ποινική ρήτρα στο συμβόλαιο κατασκευής ο Galloway καθυστερούσε την παράδοσή τους. Όπως αναφέρει και ο καθηγητής Ανδρεάδης, αξίζει να αναφερθεί ότι ο υιός του Galloway ήταν στην υπηρεσία του Μεχμέτ – Αλή, δηλαδή στην υπηρεσία εκείνου εναντίον του οποίου κατασκευάζονταν τα πλοία. Με την άφιξη του ναυάρχου Κόχραν, συμφωνήθηκε να αναλάβει ναύαρχος όλου του επικουρικού στόλου και καθορίστηκε η αμοιβή του σε 37.000 λίρες. Ο ίδιος τότε ζήτησε και συμφωνήθηκε τα νέα πλοία, το κόστος των οποίων ανήλθε σε 113.000 λίρες, να φέρουν τροποποιήσεις δικής του εμπνεύσεως, που όμως τελικά αποδείχθηκαν ζημιογόνες.

Από τα πέντε ατμόπλοια, τα δύο ήταν μεγάλα και τα τρία μικρά. Από τα μικρά το ένα σχεδόν βυθίστηκε αλλά σώθηκε και ρυμουλκήθηκε, φθάνοντας στην Ελλάδα το Σεπτέμβριο 1828, όπου παρέμεινε ως άχρηστο. Το δεύτερο μεγάλο ο «Ακαταμάχητος» κάηκε στο Τάμεση κατά τη διάρκεια δοκιμών.

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Από τα τρία μικρά, τα δύο μη μπορώντας να καταπλεύσουν έμειναν και σάπισαν στο Λονδίνο και το τρίτο εφόσον αλλάχθηκε η μηχανή κατέστη δυνατόν να φθάσει στην Ελλάδα. Το συνολικό κόστος ανήλθε σε 160.000 λίρες.

Γ) Για κατασκευή φρεγατών στην Αμερική, 155.600 λίρες. Η συμβολή του έμπορου από τη Χίο Αλέξανδρου Κοντόσταυλου ήταν αξιόλογη στις εμπορικές σχέσεις και στα προβλήματα με τους Αμερικανούς ναυπηγούς.

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Ως εγγύηση για τη πληρωμή των τόκων και των δύο δανείων δόθηκαν όλα τα δημόσια έσοδα ενώ για την πληρωμή του κεφαλαίου και των δύο δανείων όλα τα εθνικά κτήματα. Τα εθνικά κτήματα ήταν όσα ανήκαν πριν από την Επανάσταση του 1821 στο Σουλτάνο, σε τουρκικά θρησκευτικά ιδρύματα ή σε Τούρκους αξιωματούχους ή ιδιώτες, που έφευγαν από όπου επικρατούσε η Επανάσταση. Τα κτήματα ανακηρύσσονταν σε εθνική περιουσία.

Το 1826 έγινε διακοπή των πληρωμών εξυπηρέτησης των δανείων αλλά το 1832 συνάφθηκε νέο δάνειο 60 εκατομμυρίων δραχμών, με επιτόκιο 5% και εξόφληση σε τριάντα έξι έτη.

Το 1868 και μετά την αδυναμία άντλησης πόρων από την εγχώρια χρηματαγορά και τον διεθνή κλονισμό της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας λόγω αδυναμίας αποπληρωμής των δανείων του 1824-1825 και την αναστολή πληρωμής το 1843, του δανείου του 1832, η κυβέρνηση εξέδωσε χρήμα προκειμένου να καλύψει τις αμυντικές της δαπάνες. Τελικά τα δάνεια εξοφλήθηκαν εντός του 20ου αιώνα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Ρεπούσης, Σπύρος «Χρηματοοικονομική Διοίκηση και Διεθνής Τραπεζική», Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα 2006

1 Ρεπούσης (2006) σελ.209-212

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211