Category Archives: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ – ECONOMIC CRISIS

H ΑΟΡΑΤΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΩΝ OFFSHORE

 

H ΑΟΡΑΤΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΩΝ OFFSHORE

H αθέατη δύναμη πίσω από το Brexit

%d0%be-%cf%87%ce%ac%cf%81%cf%84%ce%b7%cf%82-%cf%84%cf%89%ce%bd-%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%bb%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%cf%8e%ce%bd-%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%b1%ce%b4%ce%b5%ce%af%cf%83%cf%89%ce%bd

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος 

Μια αθέατη αυτοκρατορία, αχανής και οικονομικά πανίσχυρη, απλώνεται παντού γύρω μας. Επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία, την Πολιτική, ελέγχει κυβερνήσεις και σε μεγάλο βαθμό την καθημερινότητα μας. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος έντεχνα κρυμμένος μέσα στον κόσμο μας και σχεδόν αόρατος από τα μάτια των πολλών. Είναι ο κόσμος των υπεράκτιων ή εξωχώριων (offshore) κέντρων, που βρίσκεται παντού γύρω μας. Περισσότερο από το μισό παγκόσμιο εμπόριο εκτιμάται πως περνάει, τουλάχιστον στα χαρτιά, μέσα από τους λεγόμενους “φορολογικούς παραδείσους”. Πάνω από το μισό των τραπεζικών στοιχείων ενεργητικού και το 1/3 των άμεσων ξένων επενδύσεων από πολυεθνικές εταιρίες περνούν μέσα από τα offshore κέντρα. Περίπου το 85% των διεθνών τραπεζικών εργασιών και της έκδοσης ομολόγων διεξάγεται σε μια υπεράκτια ζώνη άνευ εθνικότητας, της λεγόμενης Ευρωαγοράς (καμιά σχέση με τη “Ζώνη του Ευρώ”). Το ΔΝΤ εκτιμούσε το 2010 πως η συνολική αξία του ενεργητικού μόνον των μικρών νησιωτικών χρηματοπιστωτικών κέντρων, όπου εδρεύουν οι offshore, ανέρχονται συνολικά σε 18 τρισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή ίσο με το 1/3 του παγκόσμιου ΑΕΠ! Κι αυτό, σύμφωνα με το ΔΝΤ, αποτελούσε μάλλον υποεκτίμηση. Αυτή η τεράστια δύναμη έχει πολλά κέντρα, αλλά όμως μία πραγματική πρωτεύουσα: το Σίτι του Λονδίνου. Και ήταν αυτή η δύναμη που βοήθησε καθοριστικά ώστε να γύρει τελικά η πλάστιγγα υπέρ του Brexit στο δημοψήφισμα στη Μεγάλη Βρετανία, που θα την οδηγήσει εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα μετατρέψει την 5η οικονομία στον κόσμο σ’ έναν μεγάλο “φορολογικό παράδεισο”, με εταιρική φορολογία μόλις στο 15% -ευχάριστο νέο για τους επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στη Βρετανία, αλλά όχι και για τους μικρομεσαίους φορολογούμενους της χώρας που θα επωμιστούν, όπως συμβαίνει πάντα, τη διαφορά, πληρώνοντας περισσότερους φόρους.

%ce%b5%cf%87%ce%b5%ce%bc%cf%8d%ce%b5%ce%b8%ce%b9%ce%b1-%cf%80%cf%81%ce%bf%cf%82-%cf%80%cf%8e%ce%bb%ce%b7%cf%83%ce%b7

Επικράτειες Εχεμύθειας

Τι είναι όμως αυτοί οι περιβόητοι “φορολογικοί παράδεισοι”, που κάνουν τους πλούσιους πλουσιότερους ενώ αφήνουν εμάς τους υπόλοιπους να πληρώσουν το λογαριασμό; Επίσημα χρησιμοποιείται ο όρος “επικράτεια εχεμύθειας” (Secrecy Jurisdiction), ή απλά ο αγγλικός όρος Offshore. αν και κανονικά θα έπρεπε να αποκαλείται “φορολογικό καταφύγιο”. Είναι ένας τόπος, που προσελκύει κεφάλαια επιτρέποντας σε κάποιους ζάπλουτους να αποφεύγουν, νόμιμα ή παράνομα, τη φορολόγηση, και ταυτόχρονα ο ίδιος ο τόπος πλουτίζει υπονομεύοντας τη φορολόγηση άλλων χωρών. Ένα υπεράκτιο κέντρο είναι μια ζώνη διαφυγής φόρων από Κάπου Αλλού. Ένας “φορολογικός παράδεισος” μπορεί να προσφέρει μηδενικούς φορολογικούς συντελεστές στους μη μόνιμους κατοίκους τους, για να παρκάρουν τα λεφτά τους εκεί, αλλά να φορολογεί κανονικά τους μόνιμους κατοίκους του. Συνήθως ο τομέας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών είναι δυσανάλογα μεγάλος σε σύγκριση με το μέγεθος της τοπικής οικονομίας π.χ. Κύπρος. Υπόψιν οι παράνομες οικονομικές δραστηριότητες είναι γνωστές και ως Φοροδιαφυγή, ενώ θεωρητικά η Φοροαποφυγή είναι νόμιμη. Ανάμεσα στη Διαφυγή και στην Αποφυγή υπάρχει μια απέραντη γκρίζα ζώνη με πολλά νομικά παράθυρα για τους επιτήδειους. Ωστόσο η διαφορά ανάμεσα στη Φοροδιαφυγή και στη Φοροαποφυγή έχει το πάχος του τοίχου της φυλακής. Αν σε πιάσουν να φοροδιαφεύγεις μπορούν να σε ταράξουν στα πρόστιμα, στις κατασχέσεις και να σε στείλουν ακόμη και στη φυλακή. Αν διαπιστώσουν ωστόσο ότι φοροαποφεύγεις, με διάφορα νομικά και λογιστικά τερτίπια, θα εγκωμιάσουν το “επιχειρηματικό δαιμόνιο” σου ή, στη χειρότερη περίπτωση, θα σε κατηγορήσουν για ανήθικο ή καταχραστή.

Οι φορολογικοί παράδεισοι άρχισαν να ανθίζουν κατά τη διάρκεια του Α’ Π. Πολέμου όταν οι εμπόλεμες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αύξησαν σημαντικά τους φόρους για να καλύψουν το κόστος του πολέμου. Στον κόσμο μας υπάρχουν περίπου 60 Offshore επικράτειες, που χωρίζονται γενικά σε τέσσερις ομάδες. Η πρώτη ομάδα είναι οι ευρωπαϊκοί φορολογικοί παράδεισοι (Ελβετία, Λιχτενστάιν, Μονακό, Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, Κύπρος, Ιρλανδία, η Ανδόρα, η Μάλτα κ.α.). Η Ελβετία, η αρχαιότερη επικράτεια εχεμύθειας στην Ευρώπη, και το Λίχτενσταϊν επικεντρώνονται κυρίως στους πλούσιους φοροφυγάδες Γερμανούς, Γάλλους και Ιταλούς, χωρίς ωστόσο να λένε όχι και στους πλούσιους Έλληνες και Άραβες φοροφυγάδες. Η Ελβετία άρχισε να συγκεντρώνει τα χρήματα των ευρωπαϊκών ελίτ κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και μετά, συγκεντρώνοντας χρήματα καταδιωγμένων Εβραίων αλλά και κλοπιμαία των Ναζί, όλα συγκαλυμμένα μ΄ ένα ισχυρό, σχεδόν ιερό τραπεζικό απόρρητο. Αυτός ο Αλπικός παράδεισος, που είναι μια περίτεχνη ομοσπονδία που έχει να επτά αιώνες να γνωρίσει πόλεμο στο έδαφός της, είναι ο παλιότερος και ο ισχυρότερος φορολογικός παράδεισος στον κόσμο. Ένα αυτόνομο θησαυροφυλάκιο για πλούσιους Ευρωπαίους και Αμερικανούς, που παρέχει ασφάλεια, σταθερότητα και εχεμύθεια, αν και η τελευταία προβλέπεται να τελειώνει ως το 2019. Η Ελβετία, ένα κομμάτι της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που επιβίωσε μες τους αιώνες, έχει τη δική της “Αυτοκρατορία”, που είναι όμως αόρατη, και ονομάζεται ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑ. Έχει μάθει πως αν μείνεις ουδέτερος σε όλους τους πολέμους, τότε μπορείς να βγάλεις αναίμακτα και άκοπα πολλά λεφτά. Έτσι οι Ελβετοί πλούτισαν από το αίμα και τη δυστυχία των άλλων Ευρωπαίων, αλλά δεν ένιωθαν και πολλές ενοχές με εξαίρεση τη δημιουργία του Ερυθρού Σταυρού που ήταν δική τους πρωτοβουλία. Πριν από την οικονομική κρίση του 2008 η Ελβετία φιλοξενούσε 3,1 τρισεκατομμύρια δολάρια σε εξωχώριους λογαριασμούς μη κατοίκων της. Το ποσό αυτό ήταν κατά 80% μη δηλωμένο στις φορολογικές αρχές των χωρών που υπάγονταν οι ιδιοκτήτες τους, ενώ στην περίπτωση των Ελλήνων το μη δηλωμένο ποσό έφτανε το 99%!

fatca-offshore-bank-account-americans

Η δεύτερη είναι μια βρετανική ζώνη με επίκεντρο το City του Λονδίνου, που επεκτείνεται σχεδόν σε όλο τον πλανήτη μας, στηριζόμενη σε χώρες και εδάφη που άνηκαν στην πρώην Βρετανική Αυτοκρατορία. Η τρίτη ομάδα είναι μια ζώνη επιρροής των ΗΠΑ, που περιλαμβάνει χώρες-προτεκτοράτα όπως ο Παναμάς, Αμερικάνικες Παρθένες Νήσοι, Νήσοι Μάρσαλ, Λιβερία κ.α. Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν ως γνωστόν το δέλεαρ των φοροαπαλλαγών και του απόρρητου για να προσελκύσουν χρήματα από το εξωτερικό, ακόμη και “βρώμικα χρήματα”, αρκεί τα εγκλήματα να έχουν διαπραχθεί στο εξωτερικό. Η τέταρτη ομάδα είναι ολιγάριθμη και αταξινόμητη, που περιλαμβάνει χώρες όπως η Ουρουγουάη, η Σομαλία, κ.α. που βρίσκονται γενικώς πολύ πίσω ακόμη στις περίτεχνες μεθόδους ξεπλύματος μαύρου χρήματος και διευκόλυνσης των φοροφυγάδων.

city-%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%cf%80%cf%81%ce%b1%ce%b3%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8c-%ce%ba%cf%81%ce%ac%cf%84%ce%bf%cf%82-%ce%b5%ce%bd-%ce%ba%cf%81%ce%ac%cf%84%ce%b5%ce%b9-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd

Ο Βρετανικός “ιστός της αράχνης”

Η μεγαλύτερη, πλουσιότερη και πιο ισχυρή ομάδα “επικρατειών εχεμύθειας” είναι ένας ιστός αράχνης, που απλώνεται σε όλο τον κόσμο, αλλά έχει ως επίκεντρο της το Σίτι του Λονδίνου. Μέσα απ’ αυτό το δίκτυο των υπεράκτιων δορυφόρων το Σίτι κατέστη η πραγματική χρηματοπιστωτική πρωτεύουσα του πλανήτη μας. Διάσπαρτοι σχεδόν σε όλες τις ωρολογιακές ζώνες οι βρετανικοί υπεράκτιοι δορυφόροι προσελκύουν κεφάλαια απ’ όλο τον κόσμο, όπως η αράχνη παγιδεύει τα διερχόμενα έντομα στους ιστούς της. Αλλά τα κεφάλαια αυτά δεν παραμένουν εκεί όπου πρωταρχικά παγιδεύτηκαν λόγω του δέλεαρ της φοροαπαφυγής και της εχεμύθειας. Κατευθύνονται στο Λονδίνο όπου, ξεπλυμένα πλέον και “καθαρά”, επενδύονται σε πληθώρα χρηματοπιστωτικών προϊόντων παρέχοντας επιπλέον κέρδη στους κατόχους τους, αλλά και αξιοζήλευτες προμήθειες στους χρηματιστές και τραπεζίτες του Σίτι.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και κατά τη δεκαετία του 1960, με τη διάλυση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας που κάποτε κάλυπτε το 1/4 της επιφάνειας του πλανήτη μας, η ελίτ της Βρετανίας και ιδιαίτερα εκείνη του Σίτι (City) του Λονδίνου, συνέλαβε μια μεγαλεπήβολη ιδέα, στην ουσία ένα “Plan B”, ώστε να διαιωνιστεί η χρηματοοικονομική πρωτοκαθεδρία του Λονδίνου στην παγκόσμια οικονομία. Επινόησαν έτσι και προμελετημένα κατασκεύασαν έναν ιστό με επίκεντρο το Λονδίνο, που αποτελούνταν από ημι-βρετανικά, πρώην βρετανικά ή Εξαρτώμενα Εδάφη του Βρετανικού Στέμματος, διασκορπισμένα σε όλο τον κόσμο, τα οποία θα έκλεβαν χρηματοπιστωτικές εργασίες από τις γειτονικές επικράτειες, προσφέροντας κρυψώνες για το χρήμα, με κύριο γνώρισμα τη χαμηλή φορολογία, τις χαλαρές νομοθετικές ρυθμίσεις (Regulations) και ιδιαίτερα εμπιστευτικότητα και μυστικότητα. Με άλλα λόγια ήταν περιοχές που πλούτιζαν υπονομεύοντας τις νομοθεσίες άλλων περιοχών. Έτσι το Σίτι του Λονδίνου θα μπορούσε να διαχειρίζεται εξ αποστάσεως το άφθονο χρήμα από φοροδιαφυγή, φοροαποφυγή, αθέμιτες ενδοομιλικές συναλλαγές, ακόμη και από εγκληματικές δραστηριότητες, χωρίς το ίδιο να βρομίζει ή να του προσάπτουν διάφορες κατηγορίες.

%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%bf%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%ac%ce%b4%ce%b5%ce%b9%cf%83%ce%bf%cf%82

Αυτό το νέο παγκόσμιο υπεράκτιο σύστημα απέκτησε σύντομα τη δική του υποδομή και τεχνογνωσία, το δικό του “στρατό” εξειδικευμένων συμβούλων και συνεργατών (λογιστών, δικηγόρων, οικονομολόγων κ.α.), το δικό του όραμα για την παγκόσμια οικονομία, ακόμη και μια αίσθηση κοινού σκοπού, ακολουθώντας ταυτόχρονα τους δικούς του, οιωνεί αριστοκρατικούς, κώδικες συμπεριφοράς. Αυτός ο “αόρατος ιστός της αράχνης” με επίκεντρο το Λονδίνο είχε “εσωτερικό δακτύλιο” τα Εξαρτημένα Εδάφη του Στέμματος (νησιά Τζέρσεϊ, Γκέρνσεϊ, Νήσος του Μαν, Γιβραλτάρ), που εστίαζαν κυρίως στην εκμετάλλευση του πλούτου της Ευρώπης, ενώ τα 14 Υπερπόντια Εδάφη της Καραϊβικής, που ήταν και τα τελευταία προπύργια της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, θα εστίαζαν κυρίως στην αξιοποίηση των κεφαλαίων της αμερικανικής ηπείρου. Και οι δύο ομάδες άνηκαν στο Χώρο της Στερλίνας, χρησιμοποιούσαν δηλαδή τη βρετανική Στερλίνα είτε είχαν τα τοπικά τους νομίσματα προσδεδεμένα σ’ αυτή. Τέλος διάφορες επικράτειες σε άλλες περιοχές του πλανήτη, θα επέκτειναν αυτό το δίκτυο σε όλο τον κόσμο. Έτσι το, ελεγχόμενο από τους Βρετανούς μέχρι το 1997, Χονκ Κονγκ, και σε μικρότερο βαθμό η Σιγκαπούρη, θα επικεντρώνονταν στην Κίνα και την περιφέρεια της, ενώ κάποια περίεργα υπολείμματα της αυτοκρατορικής εποχής στον Ειρηνικό, στη Μέση Ανατολή, θα έδιναν σ’ αυτό το ανίερο δίκτυο μια πραγματικά παγκόσμια διάσταση.

cayman-islands-tax-havens

1% Vs 99%: Ζάπλουτοι εναντίον Υπολοίπων

Ένα ερώτημα προκύπτει αμείλικτα: Τι κάνουμε για όλα αυτά εμείς οι υπόλοιποι, τα “συνήθη υποζύγια” και ειδικά οι κυβερνήσεις που εκλέγουμε, αλλά και τα κράτη γενικότερα που χάνουν πολύτιμα φορολογικά έσοδα από τους πιο πλούσιους πολίτες τους; Αντί να συνεργαστούν και να αντιδράσουν δυναμικά και από κοινού, απαγορεύοντας κάθε τύπο Offshore και κυνηγώντας ανελέητα τους φοροφυγάδες ως τα πέρατα του κόσμου, αυτό που κάνουν ως τώρα είναι εν τέλει να μιμούνται τις Оffshore και να συνθηκολογούν με τις ανομίες τους. Οι δήθεν μη offshore χώρες για να ανταγωνιστούν τις ανοικτά offshore επικράτειες, αποκτούν όλο και περισσότερο τα χαρακτηριστικά υπεράκτιων κέντρων μετακυλώντας συνεχώς τα φορολογικά βάρη από το κεφάλαιο και τις εταιρείες, προς τους μικρομεσαίους, τους εργαζόμενους, και τους απλούς φτωχούς πολίτες. Έτσι το πλουσιότερο 0,1% των Αμερικανών είδε τον πραγματικό συντελεστή φορολογίας του να πέφτει από το 60% το 1960 στο 33% το 2007. Με νομικά και λογιστικά τερτίπια -χωρίς να υπολογίσουμε την αξιοποίηση των offshore τους- οι Αμερικανοί ζάπλουτοι κατάφεραν να μειώσουν τη φορολογία τους ακόμη περισσότερο. Η κατάσταση είναι εξαιρετικά άδικη εις βάρος των μικρομεσαίων και των εργαζομένων. Ακόμη και ο Γούρεν Μπάφετ έφτασε να παραδέχεται αφοπλιστικά πως επιβαρύνεται με χαμηλότερο συντελεστή ακόμη κι από τη γραμματέα του. Συμπέρασμα: οι πλούσιοι πληρώνουν συνεχώς λιγότερα και οι υπόλοιποι, όλοι εμείς οι “εθελοντές κερατάδες”, καλούνται για να καλύψουν τη διαφορά, σηκώνοντας στους ώμους τους ακόμη περισσότερα βάρη.

%cf%84%ce%b1-%cf%80%cf%81%ce%b1%ce%b3%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ac-%ce%bd%ce%b7%cf%83%ce%b9%ce%b1-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b8%ce%b7%cf%83%ce%b1%cf%85%cf%81%cf%8e%ce%bd

Το Tax Justice Network υπολόγισε το 2005 πως μόνον τα φυσικά πρόσωπα, οι ζάπλουτοι, διατηρούν σε offshore πλούτο αξίας 11,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Σήμερα, νεότερες εκτιμήσεις, θέλουν αυτό το ποσό να προσεγγίζει τα 20 τρισεκατομμύρια και να αντιστοιχεί σε πάνω από το 1/4 του παγκόσμιου ΑΕΠ. Από αυτό το ποσό τα δύο τρισεκατομμύρια προέρχονται από πλούσιους φοροφυγάδες και διεφθαρμένους πολιτικούς από φτωχές και αναπτυσσόμενες χώρες, όπου η πλειονότητα του πληθυσμού πεινάει και τα παιδιά πεθαίνουν κατά χιλιάδες από ασθένειες που θα μπορούσαν να προληφθούν με ένα μικρό μόνο ποσοστό απ’ όλα αυτά τα μαύρα χρήματα.

Οι εκατομμυριούχοι, αν και αποτελούν μόνο το 1% του πληθυσμού παγκοσμίως, έχουν στην κατοχή τους σχεδόν το μισό ιδιωτικό πλούτο του κόσμου, σύμφωνα με την ετήσια έρευνα της Boston Consulting Group. Συνολικά, 18,5 εκατομμύρια πλούσια νοικοκυριά μοιράζονται το 47% όλου του παγκόσμιου πλούτου σε εισοδήματα, τραπεζικές καταθέσεις ή μετοχές. Το ύψος της περιουσίας όλων μαζί ανέρχεται στα 78,8 τρισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που ξεπερνά το παγκόσμιο ΑΕΠ. Οι ΗΠΑ φιλοξενούν τους περισσότερους εκατομμυριούχους (8 εκατομμύρια) και ακολουθεί η Κίνα (2 εκατομμύρια). Ωστόσο το Λιχτενστάιν και η Ελβετία είναι οι δύο χώρες με τη μεγαλύτερη αναλογία εκατομμυριούχων ανά αριθμό κατοίκων. Στη Γαλλία οι εκατομμυριούχοι ανέρχονται σε 445.000. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση πλούτου πάντως παρατηρείται στη Βόρεια Αμερική: το 63% ατομικών περιουσιακών στοιχείων ύψους 60,4 τρισ. δολαρίων ανήκουν αποκλειστικά σε εκατομμυριούχους και το ποσοστό αυτό, το υψηλότερο του πλανήτη, εκτιμάται ότι θα φτάσει το 69% μέχρι το 2020. Το 2015 ο ιδιωτικός πλούτος αυξήθηκε “μόνο” κατά 5,2%, από 7% το 2014, κυρίως λόγω της χρηματοοικονομικής και πολιτικής αστάθειας, καθώς και της επιβολής οικονομικών κυρώσεων. Ο δε πλούτος που έχει συγκεντρωθεί σε εξωχώρια/Offshore κέντρα, δηλαδή σε χώρες που προσφέρουν εχεμύθεια και χαμηλή φορολόγηση σε επενδυτές από τρίτες χώρες, αυξήθηκε κατά 3%. Η Ελβετία παραμένει ο “εξωχώριος” προορισμός που προτιμούν οι κάτοχοι μεγάλων περιουσιών, μπροστά από τη Σιγκαπούρη και τη Βρετανία και τον απέραντο “ιστό αράχνης” που έχει στήσει.

tax-free

Σε κάθε περίπτωση το σημερινό δίκτυο των Offshore κέντρων αποτελεί τη μεγαλύτερη δύναμη μετακίνησης πλούτου και ισχύος από τους φτωχούς στους πλούσιους, που υπήρξε ποτέ. Κάτι σαν αντίστροφος ταξικός πόλεμος, όπου το 1% των ζάπλουτων στρέφεται κατά του 99% των υπολοίπων, για να πάρει πίσω ότι κατέκτησαν γενιές και αιώνες εργατικών και αστικών αγώνων και να τους ξεζουμίσει ακόμη περισσότερο. Αυξάνει ιλιγγιωδώς τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, τις αδικίες, εξευτελίζει την πολιτική, τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη, αποτελώντας ίσως τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ισορροπία. Είναι ένα παγκόσμιο “θερμοκήπιο εγκλήματος” και διαφθοράς. Συνέβαλε, δρώντας ως “καμικάζι” του χρηματοπιστωτικού συστήματος και με τις τεράστιες διασυνοριακές κινήσεις κεφαλαίων, όσο κανένας άλλος στη δημιουργία της χρηματοπιστωτικής φούσκας και Κρίσης του 2007-2008, από την οποίο η παγκόσμια οικονομία δεν έχει ακόμη συνέλθει. Το υπεράκτιο δίκτυο δεν προκάλεσε 100% τη χρηματοπιστωτική κρίση, αλλά δημιούργησε το περιβάλλον -αρρύθμιστες και αδιαφανείς αγορές- που την κατέστησε δυνατή.

no-tax-havens

Κάτι το Σάπιο Υπάρχει στην παγκόσμια οικονομία…

Τελειώνοντας πρέπει να διευκρινίσουμε το εξής: Η φορολογία δεν είναι απλά κόστος που πρέπει με κάθε τρόπο να ελαχιστοποιείται, αλλά μια διανομή προς την κοινωνία, για να γίνουν δρόμοι, σχολεία, νοσοκομεία κ.α. Ωστόσο οι ζάπλουτοι φοροφυγάδες και τα υπεράκτια κέντρα που τους εξυπηρετούν, έχουν διαποτιστεί από μια αντεστραμμένη ηθική, σύμφωνα με την οποία η φορολογία, η δημοκρατία και το κοινωνικό κράτος είναι κάτι το κακό και άχρηστο, ενώ οι φορολογικοί παράδεισοι, η φοροαποφυγή και η εχεμύθεια, ακόμη και η δωροδοκία που σου επιτρέπει να παρακάμπτεις τη γραφειοκρατία, είναι καλά πράγματα. Όσοι αποφεύγουν συστηματικά να πληρώνουν φόρους αποθεώνονται από αυτούς, ενώ οι έντιμοι επιχειρηματίες θεωρούνται το λιγότερο κορόιδα. Με την αφρόκρεμα του 1% να έχει τη δυνατότητα να φοροδιαφεύγει ανερυθρίαστα τα Offshore κέντρα, που επιτρέπουν κάτι τέτοιο, υπονομεύουν σε παγκόσμια κλίμακα τη δημοκρατία, το κράτος Δικαίου, τους κανόνες, τους νόμους και την εμπιστοσύνη του κόσμου προς αυτούς. Γι’ αυτό και η πλειονότητα των πολιτών σήμερα διαισθάνεται πως κάτι το πολύ σάπιο υπάρχει στην παγκόσμια οικονομία, αλλά δεν έχει τις γνώσεις και τα εργαλεία να το εντοπίσει ξεκάθαρα. Ας μη γελιόμαστε. Αυτό το σάπιο είναι στην ουσία η αχανής Αθέατη Αυτοκρατορία των Offshore, που απειλεί όχι μόνον την παγκόσμια οικονομία αλλά και την ίδια την ανθρωπότητα. Είναι ένα πραγματικό τέρας που αν δεν ελέγξουμε ή καταστρέψουμε στο τέλος θα μας κατασπαράξει όλους.

Το 1944 στη Διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς διαμορφώθηκε η αρχιτεκτονική του μεταπολεμικού χρηματοπιστωτικού συστήματος βασιζόμενη σε κανόνες που θα εκδίωκαν τους τοκογλύφους δανειστές και τους ραντιέρηδες από τις διεθνείς χρηματοδοτήσεις. Παιδιά εκείνης της διάσκεψης ήταν το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα, που όμως σήμερα θεωρούνται τσιράκια της Παγκοσμιοποίησης και της ασύστολης απορρύθμισης, ενώ αρχικά διαδραμάτιζαν αντίθετο ρόλο ως θεματοφύλακες μιας εύρυθμης παγκόσμιας οικονομίας, που την προστάτευαν από τα άστατα κύματα των μετακινήσεων των κερδοσκοπικών κεφαλαίων. Τότε όμως οι Δυτικές οικονομίες βρισκόταν υπό την επίδραση του Κεϊνσιανισμού, που πρέσβευε πως ο χρηματοπιστωτικός τομέας όφειλε να είναι υπηρέτης της κοινωνίας και όχι αφέντης της. Γι’ αυτό επικρατούσαν ρυθμίσεις και έλεγχοι στις κινήσεις των κεφαλαίων, καθώς και χαμηλά επιτόκια, που θεωρούνται ο “θάνατος του ραντιέρη”. Αν κάποιος επιχειρηματίας ήθελε να βγάλει λεφτά θα έπρεπε να επενδύει στην πραγματική οικονομία και να “σηκώσει τα μανίκια” του και όχι να κάθεται αναπαυτικά στο γραφείο του βλέποντας το κεφάλαιο του να αυγατίζει εις βάρος των άλλων. Σ’ αυτό στηρίχτηκε το μεταπολεμικό οικονομικό θαύμα, η δημιουργία του Κράτους-Πρόνοιας και η κοινωνική συνοχή της Ευρώπης. Από τη δεκαετία όμως του 1980 όλο αυτό το το μεταπολεμικό οικοδόμημα, που εξασφάλισε ειρήνη και ευημερία στους πολλούς, αποδομείται προς όφελος του 1% και με τις γνωστές συνέπειες για το υπόλοιπο 99% και ειδικά για την Ελλάδα και τη συντριπτική πλειοψηφία του λαού της, που τιμωρείται άδικα, ενώ οι λίγοι συνεχίζουν να κερδοσκοπούν και να φοροδιαφεύγουν.

Τελειώνοντας υπενθυμίζω πως υπάρχουν κάποιοι, οργανωμένοι καλά σε λόμπι και με ισχυρά μέσα στα χέρια τους, που υπερασπίζονται το υπάρχον σύστημα των Offshore κ.α. επενδύοντας σε νεοφιλελεύθερες πολιτικές περαιτέρω απορρύθμισης και κατάργησης και των τελευταίων ελέγχων στις κινήσεις κεφαλαίων κ.α. Κι όλο αυτό προσπαθούν να το πουλήσουν στο λαό ως “απαραίτητες μεταρρυθμίσεις”. Ωστόσο δεν είναι καθόλου έξυπνο να βάλεις την Αλεπού σεκιουριτά στο κοτέτσι σου…

Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας (stamkos@post.com) και δημιουργός του Ζενίθ (www.zenithmag.wordpress.com)

Γιατί η σύγχρονη Ελλάδα είναι τόσο σημαντική για την Ευρώπη;

 

 Γιατί η σύγχρονη Ελλάδα είναι τόσο σημαντική για την Ευρώπη;

ΜΕΣΑ ΣΤΗ (ΓΕΩ)ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΑΝΤΑ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ

«Για άλλη μια φορά η Ελλάδα πολεμάει στην πρώτη γραμμή του αγώνα για το μέλλον».

Μαρκ Μαζάουερ

Image result for greece and europe mapΓράφει ο Γιώργος Στάμκος

%cf%80%cf%81%ce%bf%ce%bc%ce%b7%ce%b8%ce%b5%ce%b1%cf%82-%cf%86%cf%89%cf%84%ce%b9%ce%b1

Στη μικρή Ελλάδα παίζεται αυτή τη στιγμή το μέλλον όχι μόνο της Ευρώπης, αλλά κι ολόκληρου του κόσμου. «Δεν είναι η πρώτη φορά που για να κατανοήσεις το μέλλον της Ευρώπης χρειάζεται να στραφείς μακριά από τις μεγάλες δυνάμεις στο κέντρο της ηπείρου και να κοιτάξεις προσεκτικά όσα συμβαίνουν στην Αθήνα», υπογραμμίζει με νόημα ο, ειδικός στην ελληνική ιστορία, Βρετανός ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ. Ο λόγος δεν είναι απλά πως η Ελλάδα υπήρξε η ιστορική κοιτίδα του Δυτικού Πολιτισμού, η γενέτειρα της Δημοκρατίας, της Φιλοσοφίας, της Επιστήμης, του Περικλή, του Σωκράτη, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Ούτε και το γεγονός πως στην Ελληνική γλώσσα γράφτηκαν για πρώτη φορά τα Ευαγγέλια κι έγινε έτσι δυνατή η διάδοση του χριστιανισμού στον κόσμο. Αυτά είναι σημαντικά, αλλά έχουν να κάνουν με την αρχαία κληρονομιά της χώρας μας.

epa04829932 A man wearing an 'OXI' (No) T-shirt holds a Greek national flag during a demonstration in Berlin, Germany 03 July 2015, gathering supporters of the 'No' voting in the Greek referendum to be held on 05 July. The rally of several hundred demonstrators was held under the theme 'Nein!Oxi!No! to austerity - Yes to democracy.'  EPA/KAY NIETFELD

 

 

 

Πρωτοπόροι για πάντα

Ο ρόλος της Ελλάδας στη σύγχρονη ιστορία της Ευρώπης υπήρξε εξίσου σημαντικός και πρωτοποριακός. Τους τελευταίους δύο αιώνες η Ελλάδα υπήρξε στην πρωτοπορία της εξέλιξης της Ευρώπης, διαδραματίζοντας έναν ρόλο ενεργητικό και παραδειγματικό. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 έδειξε το δρόμο στους λαούς της υπόλοιπης Ευρώπης, πως ήταν δυνατή η απελευθέρωση από τα αναχρονιστικά κλουβιά τυραννικών αυτοκρατοριών που τότε κυριαρχούσαν στη γηραιά ήπειρο. Το κύμα του φιλελληνισμού που σάρωνε τότε την Ευρώπη δεν ήταν απλά μια συμπάθεια προς τους καταπιεσμένους Έλληνες που επαναστάτησαν, αλλά και μια συνειδητοποίηση από τους υπόλοιπους λαούς της Ευρώπης πως η Ελευθερία είναι πιο σημαντική από την Ασφάλεια και πως η Δημοκρατία θα υπερισχύσει της Τυραννίας.

Μέσα σε λιγότερο από έναν αιώνα όλες οι τυραννικές αυτοκρατορίες της Ευρώπης είχαν εξαφανιστεί. Αλλά όμως τη θέση τους δεν έλαβαν παντού οι δημοκρατίες. Πολλά από τα ασταθή έθνη-κράτη που εμφανίστηκαν στην Ευρώπη κυλίστηκαν στον εθνικισμό και στη δικτατορία. Το ίδιο και η Ελλάδα. Οι εθνικές εκκαθαρίσεις λόγω των πολέμων, που συνέβαιναν στα Βαλκάνια τις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, οδήγησαν σε ακραίες εκδοχές, όπως ήταν η Ελληνο-τουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών, η πρώτη επίσημη στον κόσμο: μια απάνθρωπη «χειρουργική» αντιμετώπιση των μειονοτικών πληθυσμών για χάρη της εθνικής ομοιογένειας, την οποία στη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου θα γινόταν κανόνας στην Ευρώπη.

178814-unnamedΣτη διάρκεια του ίδιου πολέμου η Ελλάδα βρέθηκε και πάλι στην πρωτοπορία κι έγινε σύμβολο αντίστασης κατά του φασισμού και του ναζισμού. Μετά το τέλος του πολέμου η Ελλάδα βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο της ιστορίας, ως πρώτη γραμμή αυτή τη φορά στο μέτωπο του Ψυχρού Πολέμου, συμβολίζοντας μια Ευρώπη που είχε μεν αυτοκαταστραφεί αλλά ανορθώθηκε χάρη στη βοήθεια των ΗΠΑ και έπαιζε ανασχετικό ρόλο στη δυναμική επέκταση της Σοβιετικής Αυτοκρατορίας. Η πτώση της Χούντας το 1974, που έφερε την Ελλάδα στην τότε ΕΟΚ, προανήγγειλε ένα κύμα εκδημοκρατισμού στην Ευρώπη, στην αρχή στο νότιο τμήμα της (πτώση των δικτατοριών στην Ιβηρική χερσόνησο) και κατόπιν, μετά το 1989, σε ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη. Το γεγονός αυτό οδήγησε την Ευρωπαϊκή Ένωση να μετασχηματιστεί από μια μικρή λέσχη πλουσίων Δυτικοευρωπαϊκών χωρών σε έναν ενιαίο δημοκρατικό χώρο, με κοινή αγορά, νόμισμα και θεσμούς, που θα κάλυπτε σχεδόν ολόκληρη την ήπειρο, καθιστώντας την έτσι μια ανταγωνιστική δύναμη σε παγκόσμιο επίπεδο.

216194g-delphi-adapt_-1190-1_1

Η Ελλάδα ήταν όλη αυτή την περίοδο ένα παράδειγμα μεταμόρφωσης μιας φτωχής περιφερειακής χώρας με ασταθή δημοκρατία, σε μια σχετικά πλούσια δημοκρατική χώρα του πυρήνα της Ευρώπης. Σήμερα, που η ορμή της δεκαετίας του 1990 έχει πλέον καταλαγιάσει και η οικονομική ευφορία των πρώτων χρόνων της νέας χιλιετηρίδας μεταμορφώθηκε σε μακροχρόνια οικονομική κρίση, η Ελλάδα βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο. Ως χώρα που έχει πληγεί περισσότερο απ’ όλες από την οικονομική κρίση και αντιμετωπίζει χρόνια το φάσμα της χρεοκοπίας, η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι στην εμπροσθοφυλακή των εξελίξεων θέτοντας επιτακτικά το ερώτημα: Ποιο είναι το μέλλον της Ευρώπης; Αγορές ή κοινωνική συνοχή; Πολιτική ένωση ή διάλυση;

13407069_10154235947478194_5370010914109089365_n

ΠΕΡΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ (Αμφιβάλω, άρα υπάρχω)

ΠΕΡΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ

(Αμφιβάλω, άρα υπάρχω)

 corporateamericaflag-as-smart-object-1

Γράφει ο Κώστας Λάμπος (claslesdemocracy@gmail.com)

 

Η συζήτηση περί ορθολογισμού, με αντικείμενο την πηγή της Γνώσης γενικά, είναι τόσο παλιά όσο και η φιλοσοφία. Οι φυσικοί ή οι υλιστές, ή οι εμπειριοκράτες φιλόσοφοι και οι επίγονοί τους θεωρούν τη Γνώση ως αποτέλεσμα έρευνας, επεξεργασίας και ανάλυσης των πληροφοριών που φέρνουν οι αισθήσεις από το εξωτερικό περιβάλλον στον εγκέφαλο και παίρνουν την μορφή των αντίστοιχων εμπειριών των ανθρώπων που, ως επιστημονικά έγκυρη και κοινωνικά χρήσιμη Γνώση, προσδιορίζουν την ατομική συμπεριφορά και προσανατολίζουν την συλλογική δράση μας. Αντίθετα οι ιδεαλιστές, οι μεταφυσικοί ή ορθολογιστές φιλόσοφοι θεωρούν ως κύρια πηγή της Γνώσης την ‘αποκάλυψη’, δηλαδή τον ‘ορθό λόγο’ (ratio) που σχετίζεται με το λεγόμενο ‘φυσικό φως’, την ‘αθάνατη ψυχή’ και τελικά με το φετίχ της εξουσίας τον ‘θεό’[1], τον λεγόμενο ‘δημιουργό’ του κόσμου και των ανθρώπων.

Είναι προφανές ότι αυτή η διαμάχη υπαγορεύεται από το γεγονός ότι οι δυό πλευρές διαφωνούν ως προς τον σκοπό και τη χρησιμότητα της Γνώσης. Οι φυσικοί φιλόσοφοι αντιλαμβάνονται τη Γνώση ως συλλογικό επίτευγμα και γι αυτό την θεωρούν χρήσιμη δύναμη εξυπηρέτησης του κοινωνικού Είναι, του Εμείς, του Όλου και όχι αποκλειστικά και μόνο του ατόμου ή του μέρους, γιατί η πείρα δείχνει ότι όταν ευημερεί το σύνολο, τότε ευημερούν και τα άτομα, ενώ αντίθετα όταν η επιδίωξη είναι η ευημερία των ξεχωριστών ατόμων τότε δεν ευημερούν όλα τα άτομα και το κοινωνικό σύνολο χάνει την συνοχή και την ενότητά του, πράγμα που το οδηγεί στην παρακμή.

Αντίθετα οι ιδεαλιστές φιλόσοφοι με πρώτο και καλύτερο τον Πλάτωνα θεωρούν τη Γνώση ‘ως ανάμνηση της ψυχής από τη θητεία της στο Επέκεινα’, δηλαδή κάτι σαν ‘δώρο θεού’ και την αντιλαμβάνονται ως εργαλείο ατομικής ευτυχίας ακόμα κι αν αυτό εξασφαλίζεται σε βάρος της ευτυχίας των άλλων ανθρώπων παραγνωρίζοντας τελικά ότι η απόκτηση Γνώσης δεν είναι ένα ατομικό επίτευγμα, αλλά αποτέλεσμα κοπιαστικής διαχρονικής κοινωνικής προσπάθειας.

Θεμελιωτής του ιδεαλιστικού ορθολογισμού θεωρείται ο Καρτέσιος (René Descartes 1596-1650), ο οποίος δέχεται ότι στην ανθρώπινη ψυχή υπάρχουν έμφυτες έννοιες που οδηγούν τον άνθρωπο σε αιώνιες αλήθειες, ενώ θεωρούσε ότι οι αισθήσεις και η φαντασία είναι κατώτερες γνωστικές δυνάμεις, τις οποίες δεν μπορούμε να εμπιστευόμαστε με την ίδια βεβαιότητα. Στην προσπάθειά του όμως να στραφεί εναντίον των σκεπτικιστών κατάληξε στο συλλογισμό: «Μπορώ να αμφιβάλλω για όλα τα πράγματα που με περιβάλλουν και για όλα όσα σκέφτομαι και πιστεύω […], αλλά για ένα πράγμα σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να αμφιβάλλω, δηλαδή για το ότι αμφιβάλλω». Αυτός ο συλλογισμός τον οδήγησε στο γνωστό ‘σκέπτομαι άρα υπάρχω’ (cogito ergo sum), που διαβάζεται και ως αντιδόγμα, δηλαδή ότι ‘δεν μπορώ να πιστεύω πράγματα για τα οποία δεν είμαι βέβαιος όταν δεν επαληθεύονται από τις αισθήσεις, τη Λογική, την επιστήμη και το πείραμα και συνεπώς λογικά ορθότερο ακούγεται το: αμφιβάλλω άρα υπάρχω.

214360-donaldtrumo

Στη διαδρομή αυτής της διαμάχης πολλοί προσπάθησαν να συμβιβάσουν αυτές τις δυό αντιλήψεις περί ορθολογισμού αλλά σκόνταψαν πάνω στον δογματισμό των ιδεαλιστών που εξέφραζε τα ήδη διαμορφωμένα ξεχωριστά οικονομικά συμφέροντα των σκοταδιστικών και
εξουσιαστικών ιερατείων που δέσποζαν και συνεχίζουν να δεσπόζουν πάνω στις επιμέρους κοινωνίες και στην ανθρωπότητα συνολικά.

Ο Ιμμάνουελ Καντ (1724-1804), λ. χ. υποστήριξε ότι ‘υπάρχουν a priori έννοιες και Γνώση’, αλλά, για να την διευρύνουμε σε επιστήμη αυτή την Γνώση και να την καταστήσουμε χρήσιμη, οφείλουμε να την συσχετίσουμε με τα εμπειρικά δεδομένα. Τελικά αναγνωρίζεται ότι ο τελικός σκοπός της Γνώσης είναι η αντιμετώπιση των αναγκών της κοινωνικής πραγματικότητας και γι αυτό οφείλουμε να άρουμε την δυιστική αντίληψη για τον άνθρωπο και να τον αποκαταστήσουμε ως ενιαίο Όλον, γιατί διαφορετικά ‘η νόηση δίχως την αίσθηση είναι κουτσή, αλλά και η αίσθηση δίχως την νόηση είναι τυφλή’. Με αυτήν την έννοια ο όρος ορθολογισμός αποβάλλει το μεταφυσικό φορτίο του και αποκαθίσταται ως ορθός κοινωνικός λόγος στα πλαίσια του οποίου σωστό, δηλαδή ορθολογικό είναι το να μην κάνεις στους άλλους αυτό που δεν θα ήθελες να σου κάνουν οι άλλοι, οπότε στην αντίθετη περίπτωση μιλάμε για τον ανορθολογισμό, δηλαδή για το αντικοινωνικό ατομικό ή/και ταξικό λάθος και για το έγκλημα.

EU flags flutter in the wind in back of a no entry street sign in front of EU headquarters in Brussels on Friday, June 24, 2016. Voters in the United Kingdom voted in a referendum on Thursday to decide whether Britain remains part of the European Union or leaves the 28-nation bloc. Results will be known later on Friday. (AP Photo/Virginia Mayo)

 

 

Όπως ήταν φυσικό η φιλοσοφική συζήτηση περί ορθολογισμού διαπέρασε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής και ιδιαίτερα τον τομέα της οικονομικής δραστηριότητας, όπου και συνεχίζεται ως συζήτηση περί οικονομικού ορθολογισμού με την έννοια της ορθολογικής, (και φυσικά όχι της ορθολογιστικής, αφού άλλο πράγμα είναι η λογική και άλλο η λογιστική), σκέψης και πράξης. Ο οικονομικός ορθολογισμός θεμελιώνεται θεωρητικά πάνω στον βασικό οικονομικό νόμο κάθε μορφής ζωής που ορίζεται ως προσπάθεια επίτευξης του ποσοτικά και ποιοτικά άριστου (optimum) αποτελέσματος με τις λιγότερες δυνατές θυσίες, πράγμα που λογικά σημαίνει ήπια και κοινωνικά ελεγχόμενη οικονομική δραστηριότητα που με τα αγαθά και τις υπηρεσίες της θα εξυπηρετεί την καθολική ευημερία, την κοινωνική ισότητα, την πραγματική ελευθερία και την οικουμενική ειρήνη και όχι την κοινωνική ανισότητα και την βίαιη εξουσία των λίγων και δυνατών πάνω στους πολλούς και τους αδύναμους.

Τελικά ορθολογισμός στην οικονομία δεν μπορεί παρά να σημαίνει ένα παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο:

  1. που τα μέσα παραγωγής θα ανήκουν στο κοινωνικό σύνολο και η οικονομική δραστηριότητα θα βρίσκεται υπό τον έλεγχο των κοινωνιών με στόχο την αλληλέγγυα συνεργασία και την κοινωνική ισότητα σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και οικουμενικό επίπεδο,
  2. που θα ικανοποιεί με μέτρο και επάρκεια πραγματικές ανάγκες για την ομαλή σωματική και πνευματική ανάπτυξη όλων των ανθρώπων,
  3. που δεν θα πραγματοποιεί ιδιωτικό κέρδος, αλλά το αναγκαίο κοινωνικό πλεόνασμα για τη βελτίωση των όρων ζωής και την πρόοδο της κοινωνίας,
  4. που δεν θα σπαταλάει τους φυσικούς πόρους και δεν θα καταστρέφει το περιβάλλον
  5. που κανένας δεν θα εκμεταλλεύεται κανέναν και δεν θα χωρίζει τις κοινωνίες σε ελάχιστα αφεντικά και σε πολλούς δούλους και τελικά
  6. που η κάθε γενιά θα κληροδοτεί στην επόμενη ολόκληρη την κληρονομιά της από την προηγούμενη γενιά βελτιωμένη κατά την προστιθέμενη αξία που η ίδια δημιούργησε.

austerity-kills

Δυστυχώς όμως παρατηρούμε ότι ενώ όλες οι μορφές ζωής εφαρμόζουν ατομικά ή συλλογικά αυτόν τον βασικό οικονομικό ορθολογισμό, στις εξουσιαστικές ανθρώπινες κοινωνίες ο οικονομικός ορθολογισμός νοείται και εφαρμόζεται ανορθολογικά, γιατί η οικονομική δραστηριότητα της κοινωνίας αναγκάζεται με την ωμή ή την θεσμική βία να κινείται προς την μεγιστοποίηση του οφέλους των εξουσιαστών σε βάρος της εργαζόμενης κοινωνίας και της Φύσης. Το αποτέλεσμα αυτού του οικονομικού ανορθολογισμού είναι η καπιταλιστική βαρβαρότητα με χαρακτηριστικά τον φονικό ανταγωνισμό, τις τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, την ανεργία, την πείνα, τους ασταμάτητους καταστροφικούς πολέμους και την καταστροφή του περιβάλλοντος.

Πυρήνας του οικονομικού ανορθολογισμού είναι η ατομική ιδιοκτησία γενικά και ιδιαίτερα η ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής, η οποία αποπροσανατολίζει την παραγωγική δραστηριότητα της κοινωνίας από την εξυπηρέτηση της καθολικής ευημερίας και της ευτυχίας όλων των μελών της κοινωνίας προς τον πλουτισμό και την εξουσιαστική επιβουλή της μειοψηφίας των ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής πάνω στην εργαζόμενη κοινωνία. Για να δικαιολογήσουν μάλιστα αυτόν τον οικονομικό και κοινωνικό ανορθολογισμό το κεφάλαιο, τα σκοταδιστικά και εξουσιαστικά ιερατεία και οι θεωρητικοί απολογητές τους κατασκευάζουν ιδεολογήματα και θεωρίες περί ‘ιερότητας της ατομικής ιδιοκτησίας’, περί ‘αόρατου χεριού’ και ‘ελεύθερης αγοράς’ τις οποίες επιβάλλουν με θεσμούς και μηχανισμούς βίας λεηλατώντας την κοινωνία και τον άνθρωπο και καταπατώντας την μοναδική ιερότητα της ανθρώπινης ζωής και της ζωής γενικά καθώς επίσης και την ιερότητα της Φύσης, της Βιόσφαιρας στο βωμό της ασύδοτης, απάνθρωπης κερδομανιακής και καταστροφικής εξουσίας τους[2].

Αυτή την ανορθολογική καπιταλιστική πραγματικότητα οφείλουν οι σύγχρονες δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να την αντικαταστήσουν με τον ορθολογισμό της αρμονικής συνεργασίας μεταξύ κοινωνίας και Φύσης, της κοινωνικής ισότητας, της αταξικής δημοκρατίας και του ουμανιστικού πολιτισμού[3]. Ακόμα κι αν, για να συμβούν αυτά, χρειαστεί μια επανάσταση της επιστημονικά έγκυρης και κοινωνικά χρήσιμης Γνώσης, μια καινούργια Αναγέννηση των επιστημών και του πολιτισμού και ένας Νέος Ουμανιστικός Διαφωτισμός που θα καταλήγουν στον ουμανιστικό ορθολογισμό, αξίζει τον κόπο, όταν η άλλη επιλογή είναι η καπιταλιστική βαρβαρότητα, γιατί το κέρδος θα είναι ένας καλύτερος κόσμος και η συνέχιση του συναρπαστικού φαινόμενου της ζωής σ’ αυτό το αναρχοατελεύτητο και μεγαλοπρεπές Σύμπαν.

1b

[1] Βλέπε Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο, Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015 και 2016.

[2] Βλέπε Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[3] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η Μεγάλη Πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό,

 

http://www.classlessdemocracy.blogspot.com,

GAME OVER? Οι αριθμοί που δείχνουν το θάνατο της ελληνικής οικονομίας (και της Ελλάδας)

GAME OVER?

Οι αμείλικτοι αριθμοί που δείχνουν το θάνατο της ελληνικής οικονομίας

(και της Ελλάδας…) 

εξαιτίας των Μνημονίων και της υπερλιτότητας,

που μας επιβάλουν οι πιστωτές…

nayagio

Οι αριθμοί το δείχνουν ξεκάθαρα

Οφειλές

– 91 δις οφειλές ιδιωτών στο κράτος

– 16,5 δις οφειλές ιδιωτών και οργανισμών στα ασφαλιστικά ταμεία

– 2,96 δις οι οφειλές προς τη ΔΕΗ στις 30 Ιουνίου 2016

– 8 δις οι οφειλές των δεκο και των Δημοτικών επιχειρήσεων

– 8 δις οφειλές του κράτους σε ιδιώτες

– 3 δις το έλλειμμα των ασφαλιστικών ταμείων

Έσοδα / Έξοδα

– 30 δις κατ έτος δαπανώνται για συντάξεις

– 15 δις κατ έτος δαπανώνται για μισθούς

– 44 δις έσοδα (2015)

Χρέος

– 330 δις χρέος

– οι εξαγωγές καταρρέουν

– μεγάλες εμπορικές και βιομηχανικές μονάδες κλείνουν

– πάνω απο 550 δις το χρέος δημόσιο και ιδιωτικό

negativity

Αυτοκτονίες

– 5.500 αυτόχειρες από την έναρξη της κρίσης

 

Κοινωνικό και Οικονομικό κόστος Τροχαίων

– 1500 νεκροί και 3000 ανάπηροι κάθε έτος

– 8 δισεκατομμύρια ευρώ το κόστος των τροχαίων κάθε έτος

 

ΑΕΠ (Ακαθάριστο εθνικό Προϊόν)

– 2009: 230 δις ευρώ περίπου

– 2015: 176 δις ευρώ περίπου και βαίνει συνεχώς μειούμενο

adbusters_119_austerity_s_0-1
Τράπεζες  

– δάνεια 200 δισεκατομμύρια εκ των οποίων τα 120 κόκκινα

– καταθέσεις: πιθανόν κάπου στα 50 δισεκατομμύρια

– έκρηξη των ακάλυπτων επιταγών

Επιχειρήσεις   

– δεκάδες χιλιάδες αναζητούν μεταφορά έδρας εκτός Ελλάδας

– 27% οι ασφαλιστικές εισφορές, 29% ο φόρος, 29% η προκαταβολή φόρου, και έπονται τέλη επιτηδεύματος, εισφορά κοινωνικής αλληλεγγύης κλπ

– αδειοδότηση επιχειρήσεων: 200 εγκύκλιοι, εκατοντάδες εργατοώρες, πολλά δις ευρώ χαμένα στην αναμονή. Πολλοί περιγράφουν την διαδικασία σαν εφιάλτη.

Εργατικό Δυναμικό

– 3.000.000 συνταξιούχοι

– 1.500.000 άνεργοι

– 700.000 δημόσιοι υπάλληλοι

– 1.000.000 ημιαπαχολούμενοι

– 2.900.000 ελεύθεροι επαγγελματίες κ εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα

epa04829931 People carry placards depicting German Chancellor Angela Merkel and 'OXI' (No) signs during a demonstration in Berlin, Germany 03 July 2015, gathering supporters of the 'No' voting in the Greek referendum to be held on 05 July. The rally of several hundred demonstrators was held under the theme 'Nein!Oxi!No! to austerity - Yes to democracy.'  EPA/KAY NIETFELD

Η παγκόσμια θέση της Ελλάδας

– με βάση την ανταγωνιστικότητα η Ελλάδα βρίσκεται στην 85η θέση

– με βάση την διαφθορά βρίσκεται στην 58η θέση (διεθνής διαφάνεια)

– με βάση τον δείκτη οικονομικής ελευθερίας κατατάσσεται στην 86η θέση, σε σύνολο 159 χωρών. Βρίσκεται δηλαδή στην «παρέα» του Τατζικιστάν (84η θέση), της Σαουδικής Αραβίας (85η θέση), του Πράσινου Ακρωτηρίου (87η θέση) και της Τουρκίας (90ή θέση). Υψηλότερα από αυτήν βρίσκονται όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως Λιθουανία 15η, Εσθονία 19η, Βουλγαρία 45

– στην τελευταία θέση μεταξύ των μελών κρατών στην κοινωνική δικαιοσύνη (28η)

– η Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε. και 91η παγκοσμίως, όσον αφορά την ελευθερία του Τύπου

– το 2014 η Ελλάδα είχε 53 καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

178814-unnamed

Συντάξεις

Πολλοί έλληνες σήμερα διαμαρτύρονται για τα κουρέματα στις συντάξεις τους και λένε: μας κόβουν τα δικά μας χρήματα. Να θυμίσουμε ότι τα χρήματα δεν προέρχονταν από μια παραγωγική οικονομία αλλά από δανεικά. Και βεβαίως καλά θα κάνουν να αρχίσουν να σκέφτονται τα παιδιά και τα εγγόνια τους και όχι μόνο τον εαυτό τους.
Επίσης: ένας απλός υπολογισμός, σύμφωνα με τον κύριο ΕΑ, δείχνει μια πολύ πικρή αλήθεια.

Αν υποθέσουμε ότι έχουμε 20% ασφαλιστικές εισφορές και έναν συνταξιούχο που λαμβάνει σύνταξη 800 ευρώ μηνιαίως. Αυτό σημαίνει ότι για να βγει η σύνταξη του συνταξιούχου, που μπορεί και να είναι μόλις 48 ετών, χρειάζονται τέσσερις εργαζόμενοι με αμοιβή 1000 ευρώ έκαστος.
Δηλαδή για να μπορέσουν να πάρουν όλοι τις συντάξεις τους σημαίνει ότι το κράτος μας χρειάζεται τετραπλάσιους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα, γιατί ως γνωστόν μόνον εκεί παράγεται χρήμα.

bake-na-lesbosu

Δημογραφικό

– Οι γεννήσεις μειώνονται, οι θάνατοι ξεπερνούν πλέον τις γεννήσεις κατά 25.000 ετησίως, και ο ελληνικός πληθυσμός γηράσκει με δραματικό ρυθμό, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το ασφαλιστικό πρόβλημα και τις προοπτικές ανάπτυξης της χώρας.

– 450.000 νέοι κυρίως πτυχιούχοι έχουν φύγει από 2009 στο εξωτερικό.

– Εισροές προσφύγων και μη νόμιμων μεταναστών, κυρίως μικρών ηλικιών και αυξημένες γεννήσεις εκ μέρους, που διαφοροποιούν μεσοπρόθεσμα την εθνολογική σύνθεση της χώρας.

Επίλογος

44 δις έσοδα, 30 δις για συντάξεις κ 15 δις για τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων το 2015. Δηλαδή τα έσοδα είναι λιγότερα από τα έξοδα που απαιτούνται για συντάξεις και μισθούς.

2.900.000 εργαζόμενοι στο ιδιωτικό τομέα θα πρέπει να συντηρήσουν τους 1.000.000 εργαζόμενους στον στενό και ευρύτερο δημόσιο τομέα, τους 1.500.000 ανέργους, τους 3.000.000 συνταξιούχους, τις ασφαλιστικές εισφορές όλων, τις συντάξεις όλων, τους μισθούς στο δημόσιο, τα εφάπαξ δικαστικών/στρατιωτικών/καθηγητών κλπ, τις κρατικές και δημοτικές εταιρείες, τις δαπάνες στην υγεία την παιδεία την άμυνα, την αναπτυξιακή προοπτική και φυσικά να αποπληρώσουν το δημόσιο χρέος των 330 δις.

Στην άλλη μεριά του Αιγαίου στήνεται ένα νέο χαλιφάτο, πολλοί νέοι μας φεύγουν στο εξωτερικό ενώ την ίδια στιγμή ενσωματώνονται μουσουλμανικοί πληθυσμοί.

Οι αριθμοί το δείχνουν ξεκάθαρα, το παιχνίδι έχει χαθεί… 

Διαδηλωτές κρατούν γράμματα που σχηματίζουν το ΟΧΙ κατά τη διάρκεια της διαδήλωσης στο Σύνταγμα  που διοργάνωσαν πολίτες, οι οποίοι τάσσονται υπέρ του «ΟΧΙ» στο δημοψήφισμα, Αθήνα, Παρασκευή 3 Ιουλίου 2015. Οι Έλληνες ψηφοφόροι θα ψηφίσουν την ερχόμενη Κυριακή αν εγκρίνουν ή όχι τα σκληρά μέτρα λιτότητας που προτείνουν οι δανειστές να εφαρμόσει η ελληνική κυβέρνηση. Στην συγκέντρωση  θα απευθύνει χαιρετισμό ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας. ΑΠΕ-ΜΠΕ/ ΑΠΕ-ΜΠΕ/ ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ

Πηγή: http://idryma-kleisthenis.blogspot.gr/2016/09/blog-post_16.html

Το χρέος ως εργαλείο υποτέλειας

Το χρέος ως εργαλείο υποτέλειας

Πως ο Νότος πλήρωσε για τις κρίσεις του Βορρά και για την υποταγή του

nayagio

Oι κρίσεις του χρέους της περιφέρειας συνδέονται με κρίσεις που συμβαίνουν στις πιο ισχυρές καπιταλιστικές χώρες και χρησιμοποιούνται για την υποταγή των κρατών. Το κείμενο τοποθετεί τις κρίσεις του χρέους των χωρών της «περιφέρειας»  από τον 19ο έως τον 21ο αιώνα εντός μιας ιστορικής προοπτικής. Από την Λατινική Αμερική έως την Κίνα, περνώντας από την Ελλάδα, την Τυνησία, την Αίγυπτο και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, το χρέος χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο εξουσίας και ως μέσο συσσώρευσης πλούτου προς όφελος των κυρίαρχων τάξεων.

 

Γράφει ο Eric Toussaint

 

Αυτή η εργασία είναι μια εισήγηση 6 άρθρων που ασχολούνται με «Το χρέος ως εργαλείο υποτέλειας της Λατινικής Αμερικής». Συμπληρώνει τέσσερα άρθρα που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα «Η ανεξάρτητη Ελλάδα γεννήθηκε με ένα επαχθές χρέος»,  «Ελλάδα: Συνέχιση της δουλείας για χρέος από το τέλος του 19ου αιώνα έως τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο» , «Το χρέος ως εργαλείο αποικιοκρατικής κατάκτησης της Αιγύπτου», «Το χρέος: Το όπλο που επέτρεψε στην Γαλλία να αποκτήσει την Τυνισία»

Από τη δεκαετία του 1820, οι κυβερνήσεις των λατινοαμερικάνικων χωρών που προέκυψαν από τους αγώνες ανεξαρτησίας ξεκίνησαν ένα κύμα δανεισμού. Οι ευρωπαίοι τραπεζίτες έψαχναν με ενθουσιασμό ευκαιρίες να δανείσουν στα νέα κράτη επειδή αυτό ήταν ιδιαίτερα κερδοφόρο[1]. Στην αρχή, τα δάνεια χρησιμοποιήθηκαν για τις πολεμικές ανάγκες τους με σκοπό να εξασφαλίσουν και να ενισχύσουν την ανεξαρτησία τους. Τη δεκαετία του 1820 τα εξωτερικά δάνεια είχαν τη μορφή τίτλων δανεισμού που τα εξέδιδαν τα κράτη  μέσω των τραπεζιτών ή μεσιτών του Λονδίνου[2]. Αργότερα, κατά τη δεκαετία του 1830, λόγω των υψηλών αποδόσεων, Γάλλοι τραπεζίτες ενεργοποιήθηκαν αποφασιστικά και ήρθαν σε ανταγωνισμό με την χρηματαγορά του Λονδίνου. Κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν άλλες χρηματαγορές άρχισαν να συμμετέχουν και αυτές στο ανταγωνισμό: η Φραγκφούρτη, το Βερολίνο, το Άμστερνταμ, το Μιλάνο, η Βιέννη… Ο τρόπος που οι τραπεζίτες δάνειζαν λεφτά στα κράτη περιόριζε το ρίσκο στο οποίο ήταν εκτεθειμένοι οι ίδιοι εφόσον σε περίπτωση μη εξυπηρέτησης των δανείων οι κάτοχοι των τίτλων ήταν αυτοί που ήταν άμεσα εκτεθειμένοι. Τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά αν οι τραπεζίτες είχαν δανείσει απευθείας στα κράτη[3]. Ωστόσο, όταν οι τραπεζίτες αποκτούσαν οι ίδιοι τίτλους που πουλούσαν, ή που άλλοι τραπεζίτες πουλούσαν, μπορούσαν να αντιμετωπίσουν δυσκολίες σε περίπτωση μη πληρωμής. Εξάλλου, η ύπαρξη μιας αγοράς μη ονομαστικών τίτλων επέτρεπε στους τραπεζίτες διάφορους χειρισμούς που προσέφεραν υψηλές αποδόσεις.

2016 09 13 02 Don Quijote gravure de Jose Guadalupe Posada 1852 1913

Η προσφυγή στον εξωτερικό δανεισμό αποδείχθηκε αντιπαραγωγική για τα ενδιαφερόμενα κράτη ιδιαίτερα διότι τα δάνεια παραχωρήθηκαν με πολύ ευνοϊκούς όρους για τους δανειστές. Οι στάσεις πληρωμών υπήρξαν πολλές  και προκάλεσαν αντίποινα από τα κράτη των δανειστών που συχνά χρησιμοποίησαν στρατιωτικές επεμβάσεις για να πετύχουν την αποπληρωμή των δανείων. Οι αναδιαρθρώσεις των χρεών εξυπηρέτησαν πάντοτε τα συμφέροντα των δανειστών και των μεγάλων δυνάμεων που τα υποστήριζαν και οδήγησαν τα χρεωμένα κράτη σε ένα φαύλο κύκλο δανεισμού, εξάρτησης και «ανάπτυξης της υπανάπτυξης», σύμφωνα με την έκφραση του οικονομολόγου André Gunder Frank[4].

Το όπλο του δανεισμού χρησιμοποιήθηκε ως μέσω πιέσεων και υποταγής των χρεωμένων κρατών. Όπως το αποκάλυπτε η Rosa Luxemburg το 1913, τα δάνεια « αποτελούσαν το πιο σίγουρο μέσω για τα παλιά καπιταλιστικά κράτη να κρατήσουν υπό την κηδεμονία τους τα νέα κράτη, να ελέγξουν τα χρηματοοικονομικά τους και να επιβάλλουν πίεση στην εξωτερική, τελωνειακή και εμπορική πολιτική τους »[5].

Ευτυχώς, το Μεξικό, δύο φορές, βγήκε νικητής στις ρήξεις με τους δανειστές του (το 1867 υπό την προεδρία του Benito Juarez, και αργότερα, σαν επακόλουθο της μεξικανής επανάστασης που ηγήθηκαν ο Emiliano Zapata και ο Pancho Villa, οι οποίοι προκήρυξαν την στάση πληρωμών του χρέους το 1914). Η Βραζιλία επίσης αντιστάθηκε επιτυχώς στους δανειστές της από το 1933 έως το 1943, καθώς και ο Ισημερινός τα έτη 2007-2009, και δεν πρέπει να λησμονήσουμε την Κούβα που αντιστάθηκε στο Club de Paris μετά το 1985. Ενώ ετοιμάζεται μια νέα κρίση χρέους στην Λατινική Αμερική, είναι καθοριστικό να αντλήσουμε τα διδάγματα από τους δύο προηγούμενους αιώνες. Χωρίς αυτά είμαστε καταδικασμένοι να ξαναζήσουμε τα δράματα του παρελθόντος.

adbusters_119_austerity_s_0-1

Το εξωτερικό χρέος ως όπλο εξουσίας και υποταγής

Η χρήση του εξωτερικού χρέους ως όπλο εξουσίας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ιμπεριαλιστική πολιτική των κυριοτέρων καπιταλιστικών δυνάμεων τον 19ο αιώνα και αυτό εξακολούθησε να γίνεται, υπό μορφές που εξελίχτηκαν, τον 20ο αιώνα. Η Ελλάδα, από την ίδρυση της τα έτη 1820-1830, υποτάχθηκε απόλυτα στις επιταγές των δυνάμεων των δανειστών (ιδιαιτέρως της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας)[6]. Η Αϊτή που ελευθερώθηκε από τη Γαλλία κατά τη Γαλλική Επανάσταση και προκήρυξε την ανεξαρτησία της το 1804, υποτάχθηκε εκ νέου σε αυτήν το 1825 μέσω του χρέους[7]. Η χρεωκοπημένη Τυνησία καταλήφθηκε από την Γαλλία το 1881 και μετατράπηκε σε προτεκτοράτο-αποικία[8]. Η ίδια μοίρα επιβλήθηκε στην Αίγυπτο το 1882 από τη Μεγάλη Βρετανία[9]. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, μετά το 1881, υποτάχθηκε στους δανειστές της (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία…)[10], με αποτέλεσμα να επιταχυνθεί η διάλυση της. Η Κίνα υποχρεώθηκε από τους δανειστές να κάνει εδαφικές παραχωρήσεις και να ανοίξει την αγορά της τον 19ο αιώνα. Η Ρωσία των Τσάρων πολύ χρεωμένη μπορούσε και εκείνη να γίνει έρμαιο των δανειστών της εάν η μπολσεβίκικη επανάσταση δεν είχε καταλήξει το 1917-1918 στην μονομερή καταγγελία του χρέους.

Μεταξύ των διαφόρων περιφερειακών δυνάμεων[11] που μπορούσαν, δυνητικά, να διεκδικήσουν ένα ρόλο ιμπεριαλιστικής καπιταλιστικής δύναμης κατά το τελευταίο ήμισυ του 19ου αιώνα, δηλαδή η Οθωμανική Αυτοκρατορία, η Αίγυπτος, η Αυτοκρατορία της Ρωσίας, η Κίνα και η Ιαπωνία, μόνο η τελευταία το κατάφερε[12]. Πράγματι, η Ιαπωνία δεν προσέφυγε σχεδόν καθόλου στον εξωτερικό δανεισμό για την υλοποίηση μιας σημαντικής οικονομικής ανάπτυξης και για να μετατραπεί σε μια ιμπεριαλιστική καπιταλιστική δύναμη στο τέλος του 19ου αιώνα. Η Ιαπωνία γνώρισε μια σημαντική οικονομική ανάπτυξη μετά τις μεταρρυθμίσεις της περιόδου Meiji (που άρχισε το 1868). Εισήγαγε τις πιο προωθημένες δυτικές μεθόδους παραγωγής της εποχής εκείνης, αποφεύγοντας τη διείσδυση ξένων χρηματοοικονομικών συμφερόντων στο έδαφος της, αρνούμενη την προσφυγή σε εξωτερικά δάνεια και καταργώντας τα εμπόδια στην κίνηση των ντόπιων κεφαλαίων. Στο τέλος του 19ου αιώνα η Ιαπωνία πέρασε από μια παραδοσιακή αυτάρκεια σε μια ισχυρή ιμπεριαλιστική επέκταση. Βεβαίως η έλλειψη εξωτερικού δανεισμού δεν είναι ο μόνος παράγοντας που επέτρεψε στην Ιαπωνία να μεταπηδήσει προς μια δυναμική καπιταλιστική ανάπτυξη και να αναπτύξει μια απειλητική διεθνή πολιτική, που την ανέβασε στο επίπεδο των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Άλλοι παράγοντες που θα απαιτούσε πολύ χώρο για να καταγραφούν εδώ επέδρασαν επίσης, αλλά είναι αυτονόητο ότι η έλλειψη εξωτερικού δανεισμού  έπαιξε καθοριστικό ρόλο[13].

Αντιθέτως, ενώ η Κίνα έως τα έτη 1830 ακολουθεί μια πολύ σημαντική αναπτυξιακή πορεία και αποτελεί μια οικονομική δύναμη πρώτης τάξεως[14], η προσφυγή στον εξωτερικό δανεισμό επέτρεψε στις ευρωπαϊκές δυνάμεις και τις ΗΠΑ, προοδευτικά, να την περιθωριοποιήσουν  και να την υποτάξουν. Εδώ επίσης, άλλοι παράγοντες εμπλέκονται, όπως οι πόλεμοι που έκαναν η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία για να επιβάλουν το ελεύθερο εμπόριο και την υποχρεωτική εξαγωγή στη Κίνα του οπίου, αλλά η προσφυγή στο εξωτερικό χρέος και οι αρνητικές του συνέπειες έπαιξαν ένα πολύ σημαντικό ρόλο. Πράγματι, για να αποπληρώσει τα εξωτερικά δάνεια, η Κίνα αναγκάστηκε να θυσιάσει εδαφικές και λιμενικές παραχωρήσεις στις ξένες δυνάμεις. Η Rosa Luxemburg αναφέρει, μεταξύ των μεθόδων που χρησιμοποίησαν οι δυτικές καπιταλιστικές δυνάμεις για την υποταγή της Κίνας, το « σύστημα του δημοσίου χρέους, των ευρωπαϊκών δανείων, του ευρωπαϊκού χρηματοοικονομικού ελέγχου με αποτέλεσμα την κατάληψη των κινέζικων φρουρίων, το υποχρεωτικό άνοιγμα ελεύθερων λιμανιών και τις παραχωρήσεις σιδηροδρομικών γραμμών που επιτεύχθηκαν υπό την πίεση των ευρωπαίων καπιταλιστών»[15]. Ο Joseph Stiglitz, περίπου έναν αιώνα αργότερα μετά την Rosa Luxemburg, επανέρχεται στο θέμα στο έργο του, Η μεγάλη αυταπάτη.

2016 09 13 04 LAmerica

Οι κρίσεις του εξωτερικού χρέους στη Λατινική Αμερική από τον 19ο έως τον 21ο αιώνα

Από την ανεξαρτησία τους κατά τα έτη 1820, οι χώρες της Λατινικής Αμερικής γνώρισαν τέσσερις κρίσεις του χρέους.

Η πρώτη εκδηλώθηκε το 1826, ως αποτέλεσμα της πρώτης μεγάλης παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης που ξεκίνησε στο Λονδίνο τον Δεκέμβριο του 1825. Αυτή η κρίση χρέους επεκτάθηκε έως τις δεκαετίες του  1840 και του 1850.

Η δεύτερη ξεκίνησε το 1876 και τελείωσε τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα[16].

Η τρίτη ξεκίνησε το 1931 σαν συνέχεια της κρίσης που εκδηλώθηκε το 1929 στις ΗΠΑ. Τελείωσε στο τέλος της δεκαετίας του 1940.

Η τέταρτη ξέσπασε το 1982 και συνδέεται με την στροφή που πήρε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ στο θέμα των επιτοκίων και με την πτώση των τιμών των πρώτων υλών. Αυτή η τέταρτη κρίση τελείωσε το 2003-2004 όταν η αύξηση των τιμών των πρώτων υλών ανέβασε δραστικά τα εισοδήματα σε συνάλλαγμα. Οι χώρες της Λατινικής Αμερικής επωφελήθηκαν επίσης από την ραγδαία μείωση των διεθνών επιτοκίων κατόπιν των αποφάσεων της Fed, που ακολούθησαν η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Αγγλίας μετά την τραπεζική κρίση του Βορρά που άρχισε το 2008-2009.

Μια πέμπτη κρίση ελλοχεύει μετά τη σημαντική μείωση των τιμών των πρώτων υλών που ξεκίνησε το 2013-2014 και την εξέλιξη της οικονομίας των κυριοτέρων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων – που συμπεριλαμβάνουν σήμερα την Κίνα (προοπτική ανόδου των επιτοκίων που αποφάσισε η Fed, σπάσιμο της φούσκας των χρηματιστηρίων … που θα προκαλέσει έναν επαναπατρισμό των κεφαλαίων στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη και ενδεχομένως και στην Κίνα). Η κρίση που ήδη χτύπησε το Πουέρτο Ρίκο είναι ένα προειδοποιητικό σήμα, αλλά η Βενεζουέλα και η Αργεντινή είναι οι χώρες που κινδυνεύουν να δώσουν μια μεγάλη διάσταση στη νέα κρίση όταν θα εκδηλωθεί, με την ιδιαιτερότητα ότι ένα μεγάλο μερίδιο του χρέους τους κατέχεται από την Κίνα, νέο μεγάλο παράγοντα στη Λατινική Αμερική.

Οι αιτίες των κρίσεων και οι στιγμές που εκδηλώνονται συνδέονται απόλυτα με τον ρυθμό της παγκόσμιας οικονομίας και, κυρίως, αυτής των βιομηχανοποιημένων χωρών. Πριν κάθε κρίση του χρέους προηγείται μια κρίση υπερθέρμανσης της οικονομίας των πιο βιομηχανοποιημένων χωρών του Κέντρου, κατά την οποία δημιουργείται ένα πλεόνασμα κεφαλαίων μέρος των οποίων ανακυκλώνεται στις οικονομίες της Περιφέρειας.

Οι προκαταρτικές φάσεις πριν την εκδήλωση της κρίσης, κατά την οποία το χρέος αυξάνεται σημαντικά, αντιστοιχεί κάθε φορά στο τέλος ενός μακρού κύκλου επέκτασης των πιο βιομηχανοποιημένων χωρών, εκτός της παρούσας φάσης, διότι, αυτή την φορά, δεν υπάρχει ένας μακρύς κύκλος επέκτασης πουθενά εκτός της Κίνας (και κάποια άλλα BRICS). Η κρίση οφείλεται συνήθως σε εξωγενείς, ως προς τις χρεωμένες χώρες της περιφέρειας, παράγοντες: ύφεση ή ένα χρηματιστηριακό κραχ στην κυριότερη ή στις κυριότερες βιομηχανοποιημένες χώρες, αλλαγή της πολιτικής επιτοκίων που αποφάσισαν οι κεντρικές τράπεζες των μεγάλων δυνάμεων της περιόδου…
Αυτό που υποστηρίζεται στην προηγούμενη παράγραφο αντιλέγει την εξιστόρηση των κρίσεων που κυριαρχεί στην οικονομικό-ιστορική[17] σκέψη και που προωθούν τα κυριότερα μέσα ενημέρωσης και οι κυβερνώντες. Σύμφωνα με τη δεσπόζουσα εξιστόρηση, η κρίση που ξέσπασε στο Λονδίνο το 1825, και επεκτάθηκε σε άλλες καπιταλιστικές δυνάμεις, οφείλεται στην υπερχρέωση των λατινοαμερικανικών χωρών. Αυτή της δεκαετίας του 1870, στην υπερχρέωση της Λατινικής Αμερικής, της Αιγύπτου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτή της δεκαετίας του 1890 που κινδύνευσε να προκαλέσει την πτώχευση των κυριοτέρων βρετανικών τραπεζών, στην υπερχρέωση της Αργεντινής. Αυτή της δεκαετίας του 2010, στην υπερχρέωση της Ελλάδας και γενικότερα των «PIGS » (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ισπανία).

adbusters_123_coke_s

Οι κρίσεις του χρέους και τα μακρά κύματα της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας

Υπάρχει μια σχέση μεταξύ της εκδήλωσης των τεσσάρων αυτών κρίσεων και τα μακρά κύματα του καπιταλισμού. Τα μακρά κύματα της καπιταλιστικής ανάπτυξης μετά τις αρχές του 19ου αιώνα έχουν αναλυθεί από πολλούς συγγραφείς, μεταξύ των οποίων ο Ernest Mandel του οποίου η συμβολή είναι καθοριστική, ιδίως ως προς την επιρροή του πολιτικού παράγοντα στην εξέλιξη και έκβαση των μακρών κυμάτων, μια συμβολή που αξίζει να συμπληρωθεί[18]. Ο Ernest Mandel προτείνει την εξής χρονολόγηση των μακρών κυμάτων από το τέλους του 18ου ως την αρχή του 20ου αιώνα[19] (βλέπε επίσης, στο τέλος του άρθρου το ένθετο «Τα μακρά κύματα »):
– ισχυρή ανάπτυξη μετά το 1793 που διακόπτεται από την κρίση του 1825
– ασθενής ανάπτυξη από το 1826 έως το 1847 με μεγάλη κρίση το 1846-47
– ισχυρή ανάπτυξη από το 1848 έως το 1873 με μεγάλη κρίση το 1873
– ασθενής ανάπτυξη από το 1874 έως το 1893 με τραπεζική κρίση το 1890-1893
– ισχυρή ανάπτυξη από το 1894 έως το 1913…
Οι φάσεις ισχυρής ανάπτυξης, όπως και οι φάσεις ασθενούς ανάπτυξης, υποδιαιρούνται σε βραχείς κύκλους 7 έως 10 χρόνων που διακόπτονται από κρίσεις. 

2016 09 13 06 high growth

Μετά το χρηματοπιστωτικό κραχ του Χρηματιστηρίου του Λονδίνου τον Δεκέμβριο του 1825, η πρώτη σύγχρονη κρίση υπερπαραγωγής αγαθών (1826) ανοίγει το δρόμο σε ένα μακρύ κύμα ασθενούς ανάπτυξης (1826-1847) και στην πρώτη κρίση του χρέους της Λατινικής Αμερικής (που ξεκινάει το 1826-1827).

Η δεύτερη κρίση ξεσπάει το 1873 μετά το χρηματιστηριακό κραχ της Βιέννης το οποίο διαδέχεται ένα άλλο στην Νέα Υόρκη. Επακολουθεί μια μεγάλη ύφεση των βιομηχανικών οικονομιών μεταξύ του 1873 και του 1893 και η κρίση του χρέους της Λατινικής Αμερικής της δεκαετίας του 1870.

Μετά την κρίση της Wall Street το 1929, η ύφεση της παγκόσμιας οικονομίας κατά τη δεκαετία του 1930 καταλήγει στην κρίση του χρέους στην Λατινική Αμερική που ξεκινάει ταυτόχρονα αλλά καταλήγει με διαφορετικό τρόπο από αυτό των προηγούμενων κρίσεων. Πράγματι, ιδιαίτερα μετά από την απόφαση μη αποπληρωμής του χρέους που πήραν δεκατέσσερα κράτη της ηπείρου, αυτή η κρίση χρέους καταλήγει σε μια μακροχρόνια βιομηχανική ανάπτυξη των κυριότερων χωρών (ιδιαίτερα της Βραζιλίας και του Μεξικού), σε αντίθεση με την κρίση που μαστίζει στις χώρες του Κέντρου.

Η τέταρτη κρίση που ξεκίνησε το 1982 προκλήθηκε από τις συνέπειες της σύμπτωσης της δεύτερη παγκόσμιας μεταπολεμικής ύφεσης (1980-1982), της κατάρρευσης των τιμών των πρώτων υλών (που οφείλεται σε αυτήν την ύφεση) και της αύξησης των επιτοκίων που αποφάσισε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ το 1979.

2016 09 13 07 skitso 01

Οι τέσσερις πρώτες κρίσεις ήταν 15 με 30 χρονών διάρκειας. Η πέμπτη ετοιμάζεται. Συμπεριέλαβαν όλα τα ανεξάρτητα κράτη της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, χωρίς σχεδόν καμιά εξαίρεση.

Κατά τις κρίσεις αυτές οι παύσεις πληρωμών ήταν συχνές. Μεταξύ του 1826 και του 1850, κατά την πρώτη κρίση, σχεδόν όλες οι χώρες ανέστειλαν την πληρωμή του χρέους. Το 1876 ένδεκα κράτη της Λατινικής Αμερικής ήταν σε κατάσταση παύσης πληρωμών. Τη δεκαετία του 1930, ένδεκα κράτη προκήρυξαν ένα μορατόριουμ. Μεταξύ του 1982 και του 2003, το Μεξικό, η Βολιβία, το Περού, η Βραζιλία, η Αργεντινή, η Κούβα και άλλα κράτη ανέστειλαν τις αποπληρωμές κάποια στιγμή για περιόδους πολλών μηνών ή πολλών χρόνων. Η αναστολή που κήρυξε η Αργεντινή από το τέλος του 2001 έως τον Μάρτιο του 2005 και αφορούσε ένα ποσό 90 δισεκατομμυρίων δολαρίων επέτρεψε μια οικονομική ανάκαμψη διαρκείας.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι παύσεις πληρωμών οδηγούν σε ευνοϊκές, προς τις χρεωμένες χώρες, αναδιαρθρώσεις του χρέους. Τα παραδείγματα περιφερειακών κρατών που αποκηρύσσουν επιτυχώς τα χρέη τους είναι σπάνια αλλά υπάρχουν. Είναι η περίπτωση του Μεξικού κατά τη θητεία του προοδευτικού Benito Juarez, που ήταν ο πρώτος ιθαγενής πρόεδρος της Λατινικής Αμερικής[20]. Το Μεξικό, που ανέστειλε την αποπληρωμή του επαχθούς του χρέους το 1861, κατάφερε να διώξει από τη χώρα την γαλλική στρατιωτική αποστολή το 1866, μετά από 4 χρόνια σκληρών μαχών και την επιβολή ενός ευρωπαίου αυτοκράτορα, του Μαξιμιλιανό της Αυστρίας. Το 1867 το Μεξικό αποκήρυξε το χρέος που απαιτούσε η Γαλλία. Σπάνιες είναι επίσης οι περιπτώσεις όπου ένα κράτος οργάνωσε έναν λογιστικό έλεγχο του χρέους με σκοπό την αμφισβήτηση της αποπληρωμής του. Συνέβη ωστόσο στον Ισημερινό το 2007-2008. Τα παραδείγματα αυτά προσφέρουν πλούσια συμπεράσματα.

Ένθετο: Τα μακρά κύματα της εξέλιξης του καπιταλισμού

Αυτά λέει ο Michel Husson για το θέμα αυτό: « Η θεωρία των μακρών κυμάτων ήταν ήδη το θέμα του 4ου κεφαλαίου του Ύστερου Καπιταλισμού –  Troisième âge du capitalisme [Mandel, 1972]-  πριν αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια μιας σειράς διαλέξεων στο Cambridge το 1978, που κατέληξαν στη δημοσίευση του The Long Waves of Capitalist Development το 1980. Μια από τις κύριες προτάσεις αυτής της θεωρίας είναι ότι ο καπιταλισμός έχει μια ιστορία και ότι αυτή δεν ακολουθεί μια κυκλική πορεία. Η ιστορία του αποτελείται από μια διαδοχή ιστορικών περιόδων, που έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπου εναλλάσσονται φάσεις ανάπτυξης και ύφεσης. Η εναλλαγή αυτή δεν είναι μηχανική: δεν αρκεί να περάσουν 25 ή 30 χρόνια. Το ότι ο Mandel μιλάει για κύμα αντί για κύκλο υπογραμμίζει ότι η προσέγγιση του δεν εντάσσεται στο σχήμα που συνήθως – προφανώς εσφαλμένα – αποδίδεται στον Kondratieff, τακτικών και εναλλασσόμενων διακυμάνσεων  τιμών και παραγωγής.

2016 09 13 08 skitso 03

Ένα από τα σημαντικά σημεία της θεωρίας των μακρών κυμάτων είναι ότι διαχωρίζεται από την ιδέα ότι υπάρχει συμμετρία των μεταστροφών : το πέρασμα από τη φάση ανάπτυξης στην φάση ύφεσης είναι « ενδογενής», υπό την έννοια ότι είναι η κατάληξη της λειτουργίας των εσωτερικών μηχανισμών του συστήματος. Αντιθέτως, το πέρασμα από τη φάση ύφεσης στη φάση ανάπτυξης είναι «εξωγενής», μη αυτόματη, και προϋποθέτει έναν επαναπροσδιορισμό του κοινωνικού και θεσμικού περιβάλλοντος.

Η κεντρική ιδέα εδώ είναι ότι το πέρασμα στην φάση ανάπτυξης δεν είναι δεδομένο εκ των προτέρων και ότι χρειάζεται να δομηθεί μια νέα «διάταξη παραγωγής». Αυτό απαιτεί χρόνο και δεν αποτελεί έναν κύκλο παρόμοιο με το βραχύ κύκλο του οποίου η διάρκεια μπορεί να συσχετιστεί με τη διάρκεια ζωής του πάγιου κεφαλαίου. Αυτό εξηγεί ότι αυτή η προσέγγιση δεν προσδίδει καμια εξέχουσα σημασία στις τεχνολογικές καινοτομίες : για τον προσδιορισμό αυτής της νέας  διάταξης παραγωγής οι κοινωνικές αλλαγές (σχέση κεφαλαίου-εργασίας, βαθμός κοινωνικοποίησης, συνθήκες εργασίας, κλπ.) παίζουν τον καθοριστικό ρόλο.  (Βλέπε επίσης, του Michel Husson : http://www.contretemps.eu/lectures/%C3%A0-lire-postface-ondes-longues-d%C3%A9veloppement-capitalisme-ernest-mandel )

Προσαρμόζοντας λίγο την χρονολογική παρουσίαση του Ernest Mandel έχουμε:
1. 1789-1848 : Περίοδος της βιομηχανικής επανάστασης, των μεγάλων αστικών επαναστάσεων, των ναπολεόντειων πολέμων και της δημιουργίας της παγκόσμιας αγοράς βιομηχανικών αγαθών : « ανοδική » φάση του κύματος 1789-1825 ; φάση ασθενούς ανάπτυξης 1826-1848.
2. 1848-1893 : Περίοδος του βιομηχανικού καπιταλισμού  του «ελεύθερου ανταγωνισμού» με μια φάση ανοδική την περίοδο 1848-1873 και μια φάση ασθενούς ανάπτυξης την περίοδο 1873-1893 (μακρά ύφεση του καπιταλισμού του «ελεύθερου ανταγωνισμού»).
3. 1893-1913 : Απογείωση του κλασσικού ιμπεριαλισμού και του χρηματιστικού κεφαλαίου. Είναι μια ανοδική φάση με ισχυρή ανάπτυξη.
4. 1914-1940 : Περίοδος οπισθοχώρησης του καπιταλισμού και των πολέμων μεταξύ ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, των επαναστάσεων και αντεπαναστάσεων. Φάση ασθενούς ανάπτυξης με κρίσεις μεγάλης εμβέλειας.
5. Μετά το 1940 στις ΗΠΑ και στην Λατινική Αμερική και μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στην Ευρώπη : φάση ισχυρής ανάπτυξης στα πλαίσια του ύστερου καπιταλισμού που διαδέχεται τις ήττες που υπέστη το εργατικό κίνημα τη δεκαετία του 1930. Αυτή η φάση ισχυρής ανάπτυξης (τα « τριάντα ένδοξα χρόνια » όπως ονομάζονται από ορισμένους συγγραφείς) σταματάει στις ΗΠΑ στο τέλος της δεκαετίας του 1960 και στην Ευρώπη κατά την δεκαετία του 1970. Από την αρχή της δεκαετία του 1980, μπήκαμε σε μια φάση ασθενούς ανάπτυξης. Η τέταρτη κρίση χρέους της Λατινικής Αμερικής (και γενικότερα των λεγόμενων υπό ανάπτυξη χωρών) ξεκινάει το 1982.

2016 09 13 09 skitso 02

Σύμφωνα με τον Michel Husson, « Από τότε που εκδόθηκε το βιβλίο του Mandel,η παγκόσμια οικονομία  άλλαξε σε βάθος. Με την άνοδο των λεγόμενων « αναδυόμενων» κρατών, παρακολουθούμε μια πραγματική μετεξέλιξη του κόσμου της οποίας μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε το μέγεθος με λίγους αριθμούς. Τα αναδυόμενα κράτη συμμετείχαν στο ήμισυ των παγκόσμιων εξαγωγών βιομηχανικών προϊόντων ενώ η συμμετοχή τους ήταν μόνο 30% στην αρχή της δεκαετίας του 1990. Από την αρχή της δεκαετίας του 2000 η συνολική αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής σε παγκόσμιο επίπεδο οφείλεται αποκλειστικά στις αναδυόμενες χώρες. Ο καπιταλισμός φαίνεται σαν να βρήκε μια νέα ανάσα μεταφέροντας την παραγωγή σε χώρες που εμφανίζουν σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας και όπου το επίπεδο των μισθών είναι πολύ χαμηλό. » (…)

« Οποιοσδήποτε συλλογισμός ισχύει για τις «παλιές» καπιταλιστικές χώρες δεν έχει πια καμια σχέση με όσα ισχύουν για το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας : η ανάπτυξη της παραγωγής (συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανικής παραγωγής), η αύξηση της παραγωγικότητας και η ανάπτυξη της τάξης των μισθωτών συμβαίνουν, από την αρχή του 21ου αιώνα, στο Νότο. Συμβαίνει κάτι παραπάνω από έναν από-συγχρονισμό που θα μπορούσαμε να καταλογίσουμε σε ιδιαίτερους παράγοντες. » (…)

« Επιγραμματικά, ότι αληθεύει για τις παλιές καπιταλιστικές χώρες του Βορρά, όπως η ανικανότητα τους να προσδιορίσουν τις βάσεις ενός νέου μακρού ανοδικού κύματος δεν φαίνεται να εφαρμόζεται σε μια σειρά κρατών που, εν τέλη, αποτελούν ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα μακρύ κύμα επέκτασης όσον τα αφορά. Το ότι πρόκειται για ένα μοντέλο ανάπτυξης άνισο και βάρβαρο (που θυμίζει εξ άλλου την ανάπτυξη της Αγγλίας κατά τον 19ο αιώνα) είναι μια άλλη συζήτηση: το αποφασιστικό σημείο είναι ότι στα ενδιαφερόμενα κράτη η συσσώρευση κεφαλαίου και η ανάπτυξη της μισθωτής εργασίας παρουσιάζουν ένα εντυπωσιακό δυναμισμό. »

Προσθέτω ότι η φάση δυνατής ανάπτυξης των αναδυόμενων κρατών (με την Κίνα πρώτη) και ενός σημαντικού αριθμού υπό ανάπτυξη χωρών εμφανίζει σημάδια μείωσης η κόπωσης από το 2014-2015 ενώ οι οικονομίες των παλαιών βιομηχανικών χωρών παραμένει βαλτωμένη σε μια ασθενή ανάπτυξη.

Μια από τις ιδέες που προωθεί αυτό το άρθρο είναι ότι υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ των φάσεων ισχυρής ανάπτυξης και τη συσσώρευση χρεών στις χώρες της περιφέρειας  (στη συγκεκριμένη περίπτωση στην Λατινική Αμερική) που τονώνει η επιδίωξη των ισχυρότερων καπιταλιστικών οικονομιών να αυξήσουν τις ροές κεφαλαίων προς την περιφέρεια (διευκρινίζω ότι τώρα η Κίνα πρέπει να συγκαταλέγεται ανάμεσα στις ισχυρότερες καπιταλιστικές οικονομίες). Η ανατροπή της φάσης δυνατής ανάπτυξης καταλήγει (θα μπορούσαμε να πούμε «προκαλεί») συνήθως σε μια κρίση του χρέους στις χώρες της περιφέρειας. Στην παρούσα ιστορική περίοδο ζούμε μια μεταβατική περίοδο (χωρίς σημαντική ανάπτυξη στις παλιές καπιταλιστικές οικονομίες) που θα μπορούσε να καταλήξει σε μια κρίση του χρέους στη Λατινική Αμερική και σε άλλες περιφερειακές χώρες (στην Αφρική και την Ασία). Οι πρώτες που θα την υποστούν είναι οι χώρες που εξαρτώνται από την εξαγωγή πρώτων υλών για την αποπληρωμή του χρέους τους. Θα τις ακολουθήσουν οι περιφερειακές χώρες εντός ή στα όρια της Ευρώπης (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Κύπρος, Ουκρανία, άλλες χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ) και χώρες της σφαίρας επιρροής των ΗΠΑ (όπου το Πόρτο Ρίκο δίνει το παράδειγμα).

Τέλος ένθετου
Βιβλιογραφία :
2016 09 13 10 skitso 04

CALCAGNO, Alfredo et Eric. 1999. La Deuda Externa explicada a todos, Catálogos, Buenos Aires, 126 p
Galeano, Eduardo. 1970. Las venas abiertas de América latina, Siglo XXI, Mexico, 1993, 486 p. trad. française. Les veines ouvertes de l’Amérique latine, Plon, coll. « Terre humaine »,‎ Paris, 1981, 435 p.
GILBART, James William, The History and Principles of Banking, London,1834, 220 p.
GUNDER FRANK, André. 1977. L’accumulation mondiale, 1500-1800, Calmann-Lévy, 340 p.
LUXEMBURG, Rosa. 1913. L’accumulation du capital, Maspero, Paris, Vol. II, 1969.
MANDEL, Ernest. 1972. Le troisième âge du capitalisme, La Passion, Paris, 1997, 500 p.
MANDEL, Ernest. 1978. Long Waves of Capitalist Development, The Marxist Interpreta­tion, Based on the Marshall Lectures given at the University of Cambridge, Cambridge University Press et Editions de la Maison des Sciences de l’Homme, Paris, 141 p. Trad française : Les ondes longues du développement capitaliste, Syllepse, Paris, 2014, 252 p.
MARICHAL, Carlos. 1989. A Century of Debt crises in Latin America, Prince­ton, University Press, Princeton, 283p.
MARX-ENGELS, La crise, col. 10/18, Union générale d’éditions, 1978, 444 p
REINHARDT Carmen et ROGOFF Kenneth, Cette fois, c’est différent. Huit siècles de folie financière, Paris, Pearson, 2010.
REINHARDT Carmen M., and M. Belen Sbrancia. 2015 “The Liquidation of Government Debt.” Economic Policy30, no. 82 : 291-333
REINHARDT Carmen and TREBESCH Christoph. 2015. The Pitfalls of External Dependence : Greece, 1829-2015
SACK, Alexander Nahum. 1927. Les effets des transformations des États sur leurs dettes publiques et autres obligations financières, Recueil Sirey, Paris. Voir le document complet en téléchargement libre sur le site du CADTM : http://cadtm.org/IMG/pdf/Alexander_Sack_DETTE_ODIEUSE.pdf Pour des exemples concrets de l’application de la doctrine de la dette odieuse, voir https://fr.wikipedia.org/wiki/Dette_odieuse et http://cadtm.org/Dette-odieuse?lang=fr
STIGLITZ, Joseph E. 2002, La Grande désillusion, Fayard, Paris, 324 p.
TOUSSAINT, Éric. 2004. La finance contre les peuples. La Bourse ou la vie, CADTM-Bruxelles/CETIM-Genève/Syllepse-Paris, 640 p.
TOUSSAINT, Éric. 2016. « La Grèce indépendante est née avec une dette odieuse »,http://cadtm.org/La-Grece-independante-est-nee-avec
TOUSSAINT, Éric. 2016. « Grèce : La poursuite de l’esclavage pour dette de la fin du 19e siècle à la Seconde Guerre mondiale »,
http://cadtm.org/Grece-La-poursuite-de-l-esclavage
TOUSSAINT, Éric. 2016, « La dette comme instrument de la conquête coloniale de l’Egypte », http://cadtm.org/La-dette-comme-instrument-de-la
TOUSSAINT, Éric. 2016, « La dette : l’arme qui a permis à la France de s’approprier la Tunisie »,http://cadtm.org/La-dette-l-arme-qui-a-permis-a-la
Ευχαριστίες : Ο συγγραφέας ευχαριστεί την Brigitte Ponet, τον Damien Millet, τον Claude Quémar και τον Pierre Salama για την επιμέλεια και τις προτάσεις τους και τον Pierre Gottiniaux για την εικονογράφηση.
Ο συγγραφέας είναι απόλυτα υπεύθυνος για ενδεχόμενα λάθη που περιέχονται σ’ αυτή την εργασία.

Σημειώσεις

[1] Το ίδιο έκαναν και με την Ελλάδα την περίοδο 1824-1825 προσφέροντας δύο δάνεια που αντιπροσώπευαν 100% του ΑΕΠ αυτής της υπό σύσταση χώρας. Βλέπε http://cadtm.org/La-Grece-independante-est-nee-avec
[2] Η έκδοση δανειακών τίτλων από τα κράτη γινόταν μέσω τραπεζών των κυριότερων χρηματοπιστωτικών αγορών, ξεκινώντας από το Λονδίνο. Οι τράπεζες που πραγματοποιούσαν την έκδοση των τίτλων για λογαριασμό των κρατών έπαιρναν μια προμήθεια που έφτανε έως 8 η 10% της συνολικής αξίας του δανείου. Πουλούσαν τους τίτλους αυτούς σε εισοδηματίες και σε άλλα ιδιωτικά πιστωτικά ιδρύματα. Μπορούσαν, αν ήθελαν, να αποκτήσουν οι ίδιες, για λογαριασμό τους, ένα μέρος των τίτλων. Τα δανειζόμενα κράτη πλήρωναν στις τράπεζες τους τόκους και την αποπληρωμή του ποσού και αυτές πλήρωναν, σε κάθε λήξη, το κουπόνι που αναλογούσε που ήταν ενσωματωμένο στον κάθε τίτλο. Για παράδειγμα, ένας κολομβιανός ή ελληνικός τίτλος 100 λιρών Αγγλίας που είχε εκδοθεί για μία διάρκεια 30 χρόνων και 6% επιτόκιο περιείχε 30 ετήσια κουπόνια αξίας 6 λιρών Αγγλίας. Στην λήξη του, στα 30 χρόνια, ο τίτλος μπορούσε να υποβληθεί στο κατάστημα της τράπεζας για να λάβει ο κάτοχος του την αποπληρωμή του κεφαλαίου, δηλαδή 100 λίρες Αγγλίας. Οι τίτλοι ήταν ανώνυμοι. Μπορούσαν να πουληθούν. Οι τράπεζες μπορούσαν να επηρεάσουν την τιμή τους π,χ. μέσω μαζικών πωλήσεων τίτλων που είχαν αγοράσει για λογαριασμό τους (ή που δεν είχαν καταφέρει να πουλήσουν κατά την πρώτη έκδοση). Με μαζικές πωλήσεις μπορούσαν να προκαλέσουν μια πτώση της τιμής των τίτλων. Μετά μπορούσαν να αγοράσουν τους τίτλους στις υποτιμημένες τιμές και να προκαλέσουν αύξηση της τιμής τους.
[3] Είναι αυτό που συνέβη κατά τα έτη 1960-1970. Εκείνη την περίοδο οι τραπεζίτες έδωσαν απευθείας δάνεια. Όταν η κρίση του χρέους του Τρίτου Κόσμου εκδηλώθηκε το 1982 ξεφορτώθηκαν τις δανειακές συμβάσεις χάρις στις επεμβάσεις των ιμπεριαλιστικών χωρών και του διδύμου που αποτελούσε η Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ που τους επέτρεψαν μια επιστροφή στην τιτλοποίηση του χρέους όπως αυτή ίσχυε όλο τον 19ο αιώνα και μέχρι την δεκαετία του 1930. Θα επανέλθουμε σ’ αυτό αργότερα. Αναφέρθηκα στο θέμα στο βιβλίο La Bourse ou la Vie, 1998.
[4] Gunder Frank, André. 1972. Le développement du sous-développement : l’Amérique latine, Maspero, Paris, 399 p. https://books.google.es/books/about/Le_d%C3%A9veloppement_du_sous_d%C3%A9veloppement.html?id=05AxAQAAIAAJ&redir_esc=y
[5] Luxemburg, Rosa. 1969. L’accumulation du capital, Maspero, Paris, Vol. II, p. 89.
[6] Βλέπε http://cadtm.org/La-Grece-independante-est-nee-avec et http://cadtm.org/Grece-La-poursuite-de-l-esclavage
[7] Βλέπε Sophie Perchellet, Haïti. Entre colonisation, dette et domination, CADTM-PAPDA, 2010http://cadtm.org/Haiti-Entre-colonisation-dette-et  Διαταγή του βασιλιά της Γαλλίας του 1825 « Άρθρο 2 : Οι κάτοικοι της γαλλικής μερίδας του Αγίου Δομίνικου θα καταβάλουν στην Caisse des Dépôts et Consignations της Γαλλίας σε πέντε ισόποσες δόσεις κάθε χρόνο, η πρώτη λήγουσα την 1η Δεκεμβρίου του 1825, το ποσό των εκατό πενήντα εκατομμυρίων φράγκων, για την αποζημίωση των πρώην αποίκων που ζητούν αποζημίωση. ». Το ποσό μειώθηκε στα 90 εκατομμύρια φράγκα μερικά χρόνια αργότερα.
[8] http://cadtm.org/La-dette-l-arme-qui-a-permis-a-la
[9] http://cadtm.org/La-dette-comme-instrument-de-la
[10] Βλέπε http://cadtm.org/L-Empire-Ottoman-face-a-une-troika
[11] Περιφερειακές εν σχέση με τις κυριότερες ευρωπαϊκές καπιταλιστικές δυνάμεις  (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία, Ιταλία, Βέλγιο) και εν σχέση με τις ΗΠΑ.
[12] Ο Jacques Adda είναι ένας από τους συγγραφείς που το επισημαίνουν. Βλέπε Jacques Adda. 1996. La Mondialisation de l’économie, tome 1, p.57-58.
[13] Για περισσότερα σχετικά με τους παράγοντες εκτός της αποφυγής στην προσφυγής στο εξωτερικό χρέος, βλέπε Perry Anderson, L’État absolutiste. Ses origines et ses voies, t. 2, p.261-289 σχετικά με την μετάβαση από τον φεουδαλισμό στον καπιταλισμό στην Ιαπωνία. Εξ άλλου, οι Carmen M. REINHART και Christoph TREBESCH παρατηρούν ότι η Ιαπωνία πράγματι δεν προσέφυγε στον εξωτερικό δανεισμό και είχε καλλίτερη μοίρα από άλλα κράτη. Βλέπε Carmen M. REINHART και Christoph TREBESCH, “The Pitfalls of External Dependence : Greece, 1829-2015”, Brookings Papers
[14] Ο Kenneth Pomeranz, που αναζητεί τους παράγοντες που απέτρεψαν την Κίνα να γίνει μια εκ των μεγάλων καπιταλιστικών δυνάμεων, δεν δίνει σημασία στον εξωτερικό δανεισμό – προφανώς γιατί επικεντρώνει την μελέτη του στην περίοδο πριν τα έτη 1830-1840. Ωστόσο η ανάλυση του είναι πλούσια και εμπνέουσα. Βλέπε Kenneth POMERANZ (2000), The Great Divergence, Princeton University Press, 2000, 382 pages.
[15] Luxemburg, Rosa. 1969. L’accumulation du capital, Maspero, Paris, Vol. II, p. 60.
[16] Pour le Venezuela, qui a refusé de rembourser sa dette, elle a finalement abouti à une véritable épreuve de force avec les impérialismes nord-américain, allemand, britannique et français, qui envoyèrent en 1902 une flotte militaire multilatérale pour  bloquer le port de Caracas et obtenir, par la politique de la canonnière, l’engagement vénézuélien de reprendre le remboursement des dettes. Le Venezuela n’a fini de payer cette dette qu’en 1943. Βλέπε Pablo Medina et al. 1996. «ABC de la deuda externa », p. 21-22, p. 37, p. 50.
[17] Βλέπε ιδιαίτερα τα κείμενα του Sismondi και του Tougan Baranovsky του 19ου αιώνα, καθώς και τους τίτλους του τύπου της εποχής και τις δηλώσεις των ευρωπαίων κυβερνήσεων της εποχής εκείνης.
[18] Mandel, Ernest. 1978. Long waves of capitalist development, The Marxist interpreta­tion, Based on the Marshall Lectures given at the University of Cambridge.
[19] Βλέπε E. Mandel, Le Troisième âge du Capitalisme, 1972.
[20] Ο Benito Juarez (1806-1872) ήταν zapotèque – ιθαγενείς πληθυσμός του Μεξικού (της περιοχής Oaxaca).

Πηγή: Contraxreos / Μετάφραση: Θάνος Κονταργύρης , με την επίβλεψη του Σταύρου Τομπάζου  

ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

 

 

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Μια από τις γνωστότερες περιπτώσεις διεθνούς δανεισμού χώρας είναι και η περίπτωση της σύναψης δανείων από την Ελλάδα το 1824 και 1825 στην Αγγλία, γνωστά ως δάνεια της ανεξαρτησίας (Independence Loans). Συνάφθηκαν δύο δάνεια.

Το πρώτο δάνειο ήταν 800.000 λίρες, είχε προθεσμία εξόφλησης αρχικά τριάντα έξι έτη, με καταβολή χρεολυτικών δόσεων που ισούνταν με το 1% του κεφαλαίου. Ο τόκος ανερχόταν σε 5% και το δάνειο εκδόθηκε προς 59% της ονομαστικής αξίας.

Από το δάνειο των 800.000 λιρών, το πραγματικά δανειζόμενο ποσό ανερχόταν σε 472.000 λίρες (59% της ονομαστικής αξίας). Στη συνέχεια κρατήθηκαν 80.000 λίρες ως τόκοι των δύο πρώτων ετών (προκαταβλητέοι τόκοι), για χρεολύσια δύο ετών 16.000 λίρες και για προμήθειες επί της πληρωμής των τόκων 3.200 λίρες.

Τελικά το δάνειο στάλθηκε στη Ζάκυνθο στο Καίσαρα Λογοθέτη και στον Άγγλο έμπορο Σ. Βάρφ, αλλά για να δοθούν στην Ελλάδα απαιτούνταν η συναίνεση του Λόρδου Βύρωνα, του συνταγματάρχη Στάνχωπ και του Λάζαρου Κουντουριώτη.

Ο θάνατος του Βύρωνα καθυστέρησε τη παράδοση του δανείου και τελικά μετά από νέες οδηγίες, δόθηκαν 308.000 λίρες σε μετρητά, 11.900 λίρες σε πολεμοφόδια και έμειναν στο Λονδίνο 28.100 λίρες (γενικό σύνολο 348.000 λίρες). Το ποσό αυτό χρησιμοποιήθηκε στους εμφύλιους πολέμους των οπλαρχηγών και σε δωροδοκίες.

Το δεύτερο δάνειο ήταν 2.000.000 λιρών, συνάφθηκε στο Λονδίνο και το ανέλαβαν οι Αδελφοί Ρικάρδοι. Διαιρέθηκε σε 200.000 ομολογίες, 100 λιρών έκαστη και εκδόθηκε στο 55 ½% της ονομαστικής αξίας του, αποφέροντας 1.100.000 λίρες καθαρές.Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Κατά την υπογραφή του συμβολαίου του δανείου στις 7 Φεβρουαρίου 1825, κρατήθηκαν από τις εκδότριες τράπεζες :

Α) για τόκους των δύο πρώτων ετών : 200.000 λίρες,

Β) για χρεολύσια ενός έτους ίσα με 1% του δανείου : 20.000 λίρες,

Γ) για προμήθεια πληρωμής τόκων, 2% επί των τόκων : 4.000 λίρες,

Δ) για προμήθειες, μεσιτείες και έξοδα συνομολογήσεως

του δανείου, εφάπαξ ποσοστό 3% επί του δανείου : 60.000 λίρες

Σύνολο : 284.000 λίρες

Το ποσό του δανείου που θα χρησιμοποιούνταν ανέρχονταν σε 816.000 λίρες. Άρχισαν τότε οι παραγγελίες πλοίων, οι προσλήψεις στρατηγών και οι εξαγορές στο Χρηματιστήριο των νέων ομολογιών, χωρίς να στέλνονται τα χρήματα στην Ελλάδα.

Η μη ύπαρξη ποινικών ρήτρων στις προθεσμίες κατασκευής και απόπλου των πλοίων οδήγησε σε μεγάλες καθυστερήσεις κατασκευής από τους Αμερικάνους ναυπηγούς.

Επίσης η εξαγορά 250.000 λιρών ομολογιών του πρώτου δανείου μόνο και μόνο για να κρατηθεί ψηλά η πίστη του δανείου, δεν ωφελούσε την Ελλάδα που τα είχε ανάγκη. Στις τρέχουσες τιμές εξαγοράστηκαν ομολογίες ονομαστικής αξίας 250.000 λιρών αντί 113.200 λιρών. Όταν όμως υπογράφηκε η σύμβαση του πρώτου δανείου, οι ομολογίες του αποτιμώνταν έναντι 59% της ονομαστικής αξίας, με αποτέλεσμα να αγοράζει στο 59% και να εκδίδει ομολογίες στο 55 ½ %. Οι ενέργειες αυτές επιδρούσαν θετικά στα έσοδα των Αδελφών Ρικάρδο.

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Στη συνέχεια 99.020 λίρες δαπανήθηκαν για την νέα εξαγορά ομολογιών ενώ το ποσό των 392.600 λιρών δαπανήθηκε για στρατιωτικές και ναυτικές δραστηριότητες. Συγκεκριμένα δαπανήθηκαν ως εξής :

Α) Για προμήθεια όπλων, πολεμοφοδίων και κανονιών, 77.000 λίρες. Επιδιώχθηκε η ανταλλαγή των ορειχάλκινων κανονιών του Ελληνικών φρουρίων και κυρίως του Ναυπλίου, με σιδερένια αλλά τελικά δεν έφθασαν στην Ελλάδα όλα τα κανόνια.

Β) Για κατασκευή πλοίων στην Αγγλία και οργάνωση επικουρικού ναυτικού σώματος από τον Κόχραν, 160.000 λίρες. Αρχικά ζητήθηκαν στον ναυπηγό Galloway, τροποποιήσεις στη κορβέτα με το όνομα «Καρτερία» αλλά δεν έγιναν όπως αναμενόταν. Στη συνέχεια η τετραμελής Επιτροπή έκδοσης του δανείου, έδωσε εντολή για την κατασκευή πέντε ατμοκίνητων πλοίων, παραδοτέων εντός τεσσάρων – πέντε μηνών έναντι 110.000 λιρών, στον ίδιο ναυπηγό. Ήταν προτιμότερο για τις ανάγκες της Ελλάδος, να αγοραστούν έτοιμα πλοία.

Χωρίς να υπάρχει και πάλι ποινική ρήτρα στο συμβόλαιο κατασκευής ο Galloway καθυστερούσε την παράδοσή τους. Όπως αναφέρει και ο καθηγητής Ανδρεάδης, αξίζει να αναφερθεί ότι ο υιός του Galloway ήταν στην υπηρεσία του Μεχμέτ – Αλή, δηλαδή στην υπηρεσία εκείνου εναντίον του οποίου κατασκευάζονταν τα πλοία. Με την άφιξη του ναυάρχου Κόχραν, συμφωνήθηκε να αναλάβει ναύαρχος όλου του επικουρικού στόλου και καθορίστηκε η αμοιβή του σε 37.000 λίρες. Ο ίδιος τότε ζήτησε και συμφωνήθηκε τα νέα πλοία, το κόστος των οποίων ανήλθε σε 113.000 λίρες, να φέρουν τροποποιήσεις δικής του εμπνεύσεως, που όμως τελικά αποδείχθηκαν ζημιογόνες.

Από τα πέντε ατμόπλοια, τα δύο ήταν μεγάλα και τα τρία μικρά. Από τα μικρά το ένα σχεδόν βυθίστηκε αλλά σώθηκε και ρυμουλκήθηκε, φθάνοντας στην Ελλάδα το Σεπτέμβριο 1828, όπου παρέμεινε ως άχρηστο. Το δεύτερο μεγάλο ο «Ακαταμάχητος» κάηκε στο Τάμεση κατά τη διάρκεια δοκιμών.

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Από τα τρία μικρά, τα δύο μη μπορώντας να καταπλεύσουν έμειναν και σάπισαν στο Λονδίνο και το τρίτο εφόσον αλλάχθηκε η μηχανή κατέστη δυνατόν να φθάσει στην Ελλάδα. Το συνολικό κόστος ανήλθε σε 160.000 λίρες.

Γ) Για κατασκευή φρεγατών στην Αμερική, 155.600 λίρες. Η συμβολή του έμπορου από τη Χίο Αλέξανδρου Κοντόσταυλου ήταν αξιόλογη στις εμπορικές σχέσεις και στα προβλήματα με τους Αμερικανούς ναυπηγούς.

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

Ως εγγύηση για τη πληρωμή των τόκων και των δύο δανείων δόθηκαν όλα τα δημόσια έσοδα ενώ για την πληρωμή του κεφαλαίου και των δύο δανείων όλα τα εθνικά κτήματα. Τα εθνικά κτήματα ήταν όσα ανήκαν πριν από την Επανάσταση του 1821 στο Σουλτάνο, σε τουρκικά θρησκευτικά ιδρύματα ή σε Τούρκους αξιωματούχους ή ιδιώτες, που έφευγαν από όπου επικρατούσε η Επανάσταση. Τα κτήματα ανακηρύσσονταν σε εθνική περιουσία.

Το 1826 έγινε διακοπή των πληρωμών εξυπηρέτησης των δανείων αλλά το 1832 συνάφθηκε νέο δάνειο 60 εκατομμυρίων δραχμών, με επιτόκιο 5% και εξόφληση σε τριάντα έξι έτη.

Το 1868 και μετά την αδυναμία άντλησης πόρων από την εγχώρια χρηματαγορά και τον διεθνή κλονισμό της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας λόγω αδυναμίας αποπληρωμής των δανείων του 1824-1825 και την αναστολή πληρωμής το 1843, του δανείου του 1832, η κυβέρνηση εξέδωσε χρήμα προκειμένου να καλύψει τις αμυντικές της δαπάνες. Τελικά τα δάνεια εξοφλήθηκαν εντός του 20ου αιώνα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Ρεπούσης, Σπύρος «Χρηματοοικονομική Διοίκηση και Διεθνής Τραπεζική», Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα 2006

1 Ρεπούσης (2006) σελ.209-212

Image result for ΤΑ ΔΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 18211

H “διαρροή εγκεφάλων” (brain drain) από την Ελλάδα της Κρίσης

Οι καλύτεροι κάνουν καριέρα στο εξωτερικό!”

H “διαρροή εγκεφάλων” (brain drain) από την Ελλάδα της Κρίσης

«Αυτός που δεν μπορεί να αντέξει τη φτώχεια δεν μπορεί και να είναι ελεύθερος». Βίκτωρ Ουγκώ

brain drain 4

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

 

Η φυγή ή “διαρροή εγκεφάλων” (brain drain) είναι μια από τις χειρότερες μορφές “φορολογίας” που αναγκάζεται να πληρώσει ένας λαός κατά τη διάρκεια μιας κρίσης – κάτι δηλαδή σαν μεταμοντέρνο “Παιδομάζωμα” (Ντεβσιρμέ). Αν μη τι άλλο, αυτοί που έμειναν πίσω και “φυλάττουν Θερμοπύλες”, θα πρέπει να εργαστούν σκληρότερα και πιο επίπονα για να καλύψουν και το κενό -ακόμη και στη φορολογία και στο ασφαλιστικό σύστημα– αυτών που έφυγαν. Και η μετανάστευση απαιτεί θάρρος και δύναμη –ένας συνδυασμός απόγνωσης και ρίσκου: και τα δύο θεωρούνται “συνταγές επιτυχίας”-, αλλά και η παραμονή σε μια χώρα με βαθιά και μακροχρόνια κρίση, όπως η Ελλάδα, και σε μια κοινωνία που παλεύει να επιβιώσει κι ο καθημερινός αγώνας, που δίνουν άνθρωποι του μόχθου, της εργασίας, της επιστήμης και του πολιτισμού, για την ανασυγκρότηση και την αναγέννηση της χώρας είναι ένας πραγματικός Ηράκλειος Άθλος και αξίζει τον σεβασμό όλων, ειδικά εκείνων που βλέπουν την Ελλάδα από μακριά, και πλέον αποκλειστικά ως τόπο καλοκαιρινών διακοπών.

braindrain-620x310

Η Περίπτωση της Σερβίας

Θυμάμαι κατά τη δεκαετία του 1990 στη Σερβία, όταν η χώρα ήταν σε βαθιά κρίση, σε εμπάργκο και μπλεγμένη σε αλλεπάλληλες πολεμικές περιπέτειες, περίπου 250.000-300.000 Σέρβοι επιστήμονες, καλλιτέχνες, αθλητές και τεχνίτες, νέοι οι περισσότεροι, εγκατέλειψαν την πατρίδα τους και μετανάστευσαν με όποιο τρόπο μπορούσαν στο εξωτερικό για να ξεφύγουν από τον πόλεμο, την κρίση, τα προβλήματα, για μια “καλύτερη ζωή”. Οι περισσότεροι μάλιστα έφευγαν παράνομα, ακόμη και χωρίς βίζες κι έβρισκαν διάφορους τρόπους να διαμείνουν (π.χ. “λευκούς γάμους”) και να εργαστούν στις χώρες που μετανάστευσαν, που ήταν μάλιστα οι περισσότερες τότε εχθρικές προς τους Σέρβους. Εγκλιματίστηκαν γρήγορα στο ξένο περιβάλλον, έπιασαν καλές δουλειές και αρέσκονταν να παρακολουθούν το δράμα της Σερβίας από μακριά. Που και που έστελναν και καμιά επιταγή στους δικούς τους πίσω για να μην έχουν βαριές τύψεις. Τότε θυμάμαι κυκλοφορούσε στη Σερβία το εξής ανέκδοτο: “Πώς επικοινωνεί ένας Έξυπνος Σέρβος μ’ έναν Ηλίθιο Σέρβο; Τηλεφωνικά από το Εξωτερικό!”.

_Novak_Djokovic_of_Serbia_

Ήταν δηλαδή η επανάληψη του ίδιου κλισέ, που κυκλοφορούν ορισμένοι στην σημερινή Ελλάδα, πωςοι καλύτεροι κάνουν καριέρα στο εξωτερικό” το οποίο είναι εξ’ ορισμού λάθος, ελιτίστικο αν όχι ρατσιστικό. Και στη Σερβία παρέμειναν οι “γιατροί των 300 ευρώ” μισθό στα νοσοκομεία, λαμπροί επιστήμονες αρκετοί από αυτούς, έντιμοι, ταπεινοί -χωρίς “φακελάκι”- και πραγματικοί κοινωνικοί λειτουργοί που βοήθησαν όσο κανένας άλλος να κρατηθεί ο δοκιμαζόμενος λαός όρθιος σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Αν δεν είναι αυτός αληθινός πατριωτισμός, αυτός ο ηρωισμός της καθημερινότητας, τότε τι είναι; Δυστυχώς όμως ο απλός λαός, έχοντας υποστεί πλύση εγκεφάλου, αναγνώρισε ως πρότυπο πετυχημένου μόνον όσους πλούτισαν καιροσκοπικά λεηλατώντας το δημόσιο πλούτο της Σερβίας, έγιναν “μπίσνεσμεν”, ή έκαναν πετυχημένη καριέρα στο εξωτερικό βγάζοντας εννοείται περισσότερα χρήματα. Μοναδική εξαίρεση αποτέλεσε ο διεθνούς πλέον φήμης Σέρβος τενίστας Νόβακ Τζόκοβιτς, που γεννήθηκε, μεγάλωσε, εκπαιδεύτηκε και ξεκίνησε την καριέρα του στη Σερβία, όπου συνεχίζει να ζει με την οικογένεια του, σαρώνοντας ταυτόχρονα όλα όλα τα κύπελλα και πρωταθλήματα τένις ανά τον κόσμο -κερδίζοντας επαξίως όλους τους “γαλαζοαίματους” του τένις- και να γίνει έτσι με την αξία του ο πιο νέος αυτοδημιούργητος πολυεκατομμυριούχος της Σερβίας.

Novak Djokovic Serbian Hero

Οι απλοί Σέρβοι, που έμειναν στην πατρίδα τους, λατρεύουν κι έχουν ως είδωλο τους τον Τζόκοβιτς (τον συγκρίνουν μάλιστα και με τον Τέσλα), τον οποίο και θεωρούν πραγματικό ήρωα και όντως αξίζει κι αυτον τον τίτλο. Όσο για τους άλλους τους Σέρβους που έφυγαν στο εξωτερικό, αν και αισθάνονται “εθνικά περήφανοι” για την τεράστια επιτυχία του Τζόκοβιτς, εντούτοις δεν αντιστέκονται στον πειρασμό να του ρίχνουν ζηλόφθονα βλέμματα κι ενίοτε βιτριολικά σχόλια στα social media, γιατί απλά έκανε αυτό που δεν μπόρεσαν να κάνουν αυτοί: έμεινε στην πατρίδα του και, παρά την κρίση, κατάφερε με σκληρή προσπάθεια να πετύχει όσα δεν κατάφερε κανένας σημερινός Σέρβος σε όλο τον κόσμο, ακόμη κι εκείνοι που πήγαν ως μεταμοντέρνοι επιστήμονες-γενίτσαροι να πουλήσουν “ακριβά| τις υπηρεσίες και τις επιστημονικές τους γνώσεις σε μεγάλες επιχειρήσεις, στην UBS, στην IBM, στην Mogran Stanley κ.α. Όσο για εκείνους που κατέληξαν στα μεταμοντέρνα “κάτεργα της Μέρκελ” ο Τζόκοβιτς, εκτός από ήρωας ήταν και μια καθημερινή γροθιά στο στομάχι της συνείδησης τους. Γιατί τα κατάφερε ο Τζόκοβιτς, εκεί που οι άλλοι απέτυχαν; Οι λόγοι είναι πολλοί αλλά και στην περίπτωση του ισχύει το “ότι δε μας σκοτώνει μας κάνει δυνατότερους”…

Διαρροη εγκεφάλων 1

Σεβασμός σε όσους επιμένουν και “φυλάττουν Θερμοπύλες”

Τελειώνοντας θα ήθελα να παραθέσω το σχετικό σχόλιο του φίλου και ψυχίατρου Γιώργου Θωμαϊδη, που εφημερεύει στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, το οποίο αποτέλεσε έναυσμα για να καταγράψω τις προηγούμενες σκέψεις, που ξεκίνησαν ως απάντηση στο σχόλιο του:«Οι καλύτεροι κάνουν καριέρα στο εξωτερικό» (….) Την επόμενη φορά που θα περάσετε με το αμάξι μπροστά από τα επείγοντα ενός ελληνικού εφημερεύοντος νοσοκομείου, βλέποντας ανθρώπους να μπαίνουν κλαίγοντας, με το μωρό τους αγκαλιά, αναζητώντας τον γιατρό «του χιλιάρικου» να τους βοηθήσει, μέσα σε μια βροχερή νύχτα, αυτά τα λόγια να τα ξανασκεφτείτε, πηγαίνοντας για το ποτό σας. Κι αυτό, είναι ένα μόνο παράδειγμα, από τα πολλά στην Ελλάδα, για να μην πω μια χώρα ολόκληρη. Όχι ως μομφή για όσες και όσους φεύγουν (αν και οι πιο πολλοί δεν προσπάθησαν, ως πολίτες, όσο μπορούσαν για να αλλάξει η Ελλάδα, όπως ούτε και όσες και όσοι παραμένουν, παρά την εντεινόμενη ανάγκη), ούτε ως «εγγύηση» ότι δεν θα αναγκαστώ να φύγω. Απλά, ως εκτίμηση για όσες και όσους έχουν πάρει την απόφαση να μείνουν και να παλέψουν”.

Φίλε Γιώργο Θωμαϊδη έχεις απόλυτο δίκιο και εύχομαι σε όλους τους έντιμα, αδιάφθορα και σκληρά εργαζόμενους γιατρούς “του χιλιάρικου”, που εργάζονται στο ΕΣΥ, καλό κουράγιο και δύναμη. Αξίζουν κάθε σεβασμό απ’ όλους μας καθώς έχουν την πολύ σημαντική αποστολή να επουλώσουν τα τραύματα μιας κοινωνίας που υπήρξε θύμα ενός μακροχρόνιου ακήρυκτου πολέμου. Όσο για όλους τους φίλους και συμπατριώτες μου που επέλεξαν αυτή την περίοδο της κρίσης να μεταναστεύσουν στο εξωτερικό για οποιοδήποτε λόγο, δεν θα τους κατηγορήσω με τίποτα ως “ριψάσπηδες”, “λιποτάκτες”, “φυγόμαχους” κ.α. Καταρχάς σιχαίνομαι τις γενικεύσεις, που είναι η αρχή κάθε εκφασισμού. Μπορεί να ήταν σωστή η επιλογή τους, ειδικά αν στην Ελλάδα δεν είχαν πλέον καμία άλλη επιλογή. Ο καθένας κρίνεται και θα κριθεί με βάση τις αποφάσεις του και τη στάση του απέναντι στη ζωή, στις καταστάσεις και στους συνανθρώπους του. Απέναντι στη Συνείδησή του, αν ασφαλώς διαθέτει. Θεωρώ όμως απαράδεκτο να θεωρούν αυτομάτως τον εαυτό τους “καλύτερο” ή πιο “έξυπνο” απλά επειδή απέφυγαν την κρίση στην Ελλάδα και κάνουν την οποιαδήποτε καριέρα τους στο εξωτερικό. Ειδικά μάλιστα να κοκορεύονται και να θεωρούν ηλίθιους και κορόιδα όσους παρέμεναν πίσω στην δοκιμαζόμενη πατρίδα και συνεχίζουν να παλεύουν με “θεούς και δαίμονες”, όπως οι “γιατροί του χιλιάρικου” στο ΕΣΥ. Αν μη τι άλλο όσοι έμειναν πίσω κι “έπεσαν” μαχόμενοι, κρατώντας τις θέσεις τους όπως το έταξαν η Ιστορία, οι Αξίες και οι ελεύθερες επιλογές τους, αξίζουν τον σεβασμό όλων μας.

300 Leonidas HD wallpaper for Wide 16:10 5:3 Widescreen WHXGA WQXGA WUXGA WXGA WGA ; HD 16:9 High Definition WQHD QWXGA 1080p 900p 720p QHD nHD ; Standard 4:3 5:4 3:2 Fullscreen UXGA XGA SVGA QSXGA SXGA DVGA HVGA HQVGA devices ( Apple PowerBook G4 iPhone 4 3G 3GS iPod Touch ) ; Tablet 1:1 ; iPad 1/2/Mini ; Mobile 4:3 5:3 3:2 16:9 5:4 - UXGA XGA SVGA WGA DVGA HVGA HQVGA devices ( Apple PowerBook G4 iPhone 4 3G 3GS iPod Touch ) WQHD QWXGA 1080p 900p 720p QHD nHD QSXGA SXGA ;

Και κάτι ακόμη: Όλοι θυμούνται τους “300 του Λεωνίδα” (και τους 700 Θεσπιείς εννοείται) καθώς η ηχώ της θυσίας και του αγώνα τους αντηχεί ακόμη στην παγκόσμια ιστορία και σε όλους τους λαούς. Λίγοι θυμούνται όμως τους 10.000 υπόλοιπους Έλληνες που επέλεξαν να αποχωρήσουν από τις Θερμοπύλες για να μην περικυκλωθούν (σοφή κίνηση κατά τη γνώμη μου γιατί έτσι ανασυγκρότησαν τις δυνάμεις τους και πήραν την εκδίκηση τους λίγο αργότερα στη Μάχη των Πλαταιών κατανικώντας τους Πέρσες του Μαρδόνιου) και ΚΑΝΕΝΑΣ ΔΕΝ ΘΥΜΑΤΑΙ τους περίπου 100.000 Έλληνες που “Μήδισαν”, υποτάχθηκαν εκούσια ή ακούσια, στην πανίσχυρη στρατιά του Ξέρξη και τον υπηρέτησαν ως “βοηθητικό σώμα”. Αυτούς, τους “Μηδίσαντες”, κανείς δεν τους θυμάται γιατί τους είχε από την πρώτη στιγμή καταπιεί το Μαύρο Σκοτάδι της Ιστορίας. Συμπέρασμα: Δεν υπάρχουν αδιέξοδα, υπάρχουν μόνον επιλογές.

Austerity kills

Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας (stamkos@post.com) και δημιουργός του περιοδικού Ζενίθ (www.zenithmag.wordpress.com).

Ghost estate: ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ-ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΡΛΑΝΔΙΑΣ

Ghost estate

ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ-ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΡΛΑΝΔΙΑΣ

Ghost Estate Ireland

Παρά την οικονομική ανάπτυξη, έπειτα από το τριετές Μνημόνιο της, η πρώην «Κέλτικη Τίγρης», η Ιρλανδία συνεχίζει να διαθέτει -μαζί μ’ ένα δυσθεόρατο δημόσιο και ιδιωτικό χρέος που αθροιστικά ξεπερνούν το 400% του ΑΕΠ της- ένα τεράστιο απόθεμα άδειων κατοικιών και νεόκτιστων συγκροτημάτων -δημιουργήματα της «κατασκευαστικής φούσκας» της δεκαετίας 2000-2010- που θα χρειαστει πολλά χρόνια ώστε να αποκτήσουν και πάλι ενοίκους. Ως τότε θα παραμένουν ιδανικά σκηνικά ταινιών «χολιγουντιανών θρίλερ». Αυτές είναι οι πόλεις-φαντάσματα της Ιρλανδίας κι αυτή είναι η παράξενη ιστορία τους…

Holly Park, Leitrim Village.

Holly Park, Leitrim Village.

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) 

Bailieboro Road, Virginia.

Bailieboro Road, Virginia.

Αν βγει κανείς λίγο έξω από το Δουβλίνο, την πρωτεύουσα της Ιρλανδίας, δε θα δει μόνο την υπέροχη, καταπράσινη αλλά μονίμως βροχερή ιρλανδική ύπαιθρο, αλλά και εικόνες που μοιάζουν σκηνικό ταινιών του Χόλιγουντ. Θα συναντήσει αμέτρητα άδεια συγκροτήματα κατοικιών, νεόκτιστα αλλά κενά προάστια και μια ατέλειωτη σειρά από τις λεγόμενες “πόλεις-φαντάσματα” -απομεινάρια μιας απίστευτης κατασκευαστικής “φούσκας” της περιόδου 2000-2007, που θυμίζουν πλέον ταινίες επιστημονικής φαντασίας όπως αυτές που ένας θανατηφόρος ιός εξαφανίζει τους περισσότερους ανθρώπους αλλά αφήνει ανέπαφα τα κτίρια…

ghost-estates_2

Στην Ιρλανδία σχεδόν πάντα βρέχει ή το πάει για βροχή. Οι δρόμοι είναι μονίμως βρεγμένοι, οι φράκτες είναι βρεγμένοι και τα νεόκτιστα σπίτια είναι βρεγμένα, μόνον που δεν υπάρχει ψυχή μέσα σ’ αυτά. Μουσκεμένες ταμπέλες διαφημίζουν “Χωριά του Μέλλοντος”, που δεν έχουν ολοκληρωθεί ποτέ και τώρα είναι έρημα και ρημάζουν. Εκεί που πριν υπήρχαν πράσινα λιβάδια και καλλιεργούνταν πατάτες ή έβοσκαν αγελάδες, μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία ξεφύτρωσαν δεκάδες χιλιάδες πολυτελείς κατοικίες που έφτασαν να πουλιούνται ένα εκατομμύριο ευρώ η κάθε μία (!), προορισμένες υποτίθεται να αγοραστούν από Ιρλανδούς δημοσίους υπαλλήλους, ευκατάστατους αλλοδαπούς και, φυσικά, πλούσιους Ιρλανδούς της διασποράς.

For Sale

Οι περισσότερες από αυτές όμως δεν πουλήθηκαν ποτέ, άλλες δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ, ενώ οι πιο πολλοί κατασκευαστές τους χρεοκόπησαν. Άλλωστε τα σπίτια αυτά στην ουσία δε φτιάχτηκαν για να κατοικηθούν από ανθρώπους, αλλά μόνον για να κερδηθούν χρήματα.

Battery Court, Longford.

Battery Court, Longford.

Πως συνέβη όμως αυτό; Κατά την περίοδο της άνθησης της ιρλανδικής οικονομίας και κυρίως από το 2002 ως το 2007, όταν η Ιρλανδία αποκαλούνταν και “Κέλτικος Τίγρης”, οι ιρλανδικές τράπεζες, όπως η Anglo Irish, χορηγούσαν αφειδώς χαμηλότοκα δάνεια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ σε ιρλανδικές κατασκευαστικές εταιρείες και σε εργολάβους για να κτίσουν σπίτια και συγκροτήματα τα οποία τελικά μετά την Κρίση του 2008 κατάντησαν φαντάσματα. Κανείς πλέον δεν αγόραζε και οι τιμές κατέρρευσαν. Οι εργολάβοι χρεοκόπησαν και μαζί τους και το πιο δυναμικό κομμάτι της ιρλανδικής οικονομίας. Γι’ αυτή την καταστροφή ευθύνονταν κυρίως οι τράπεζες που δάνειζαν χωρίς πραγματικά να νοιάζονται αν ποτέ τα δάνεια τους ξοφληθούν. Ένας Ιρλανδός μεγαλοεργολάβος, που σήμερα είναι χρεοκοπημένος, αποκάλυψε πως τη μοναδική φορά που είδε έναν τραπεζίτη της Anglo Irish Bank να ΤΑΡΑΖΕΤΑΙ ήταν όταν εξόφλησε ένα δάνειο προς αυτήν -με χρήματα, εννοείται που δανείστηκε από άλλη τράπεζα!

1290472434-ghost-estates-in-dublin_515340

Σήμερα η εικόνα που παρουσιάζουν τα 350.000 περίπου άδεια σπίτια-φαντάσματα της Ιρλανδίας, σε μια χώρα με πληθυσμό λίγο πάνω από τέσσερα εκατομμύρια, είναι αποκαρδιωτική και μακάβρια. Από μακριά, τα σπίτια αυτά μοιάζουν ψεύτικα. Λες και είναι κουκλόσπιτα για μεγάλους. Κατά κάποιο τρόπο ήταν πράγματι μέρος ενός παιχνιδιού για μεγάλους που όμως στο τέλος στράβωσε. Μια ολόκληρη γενιά φτωχών Ιρλανδών μεγάλωσε με το “αμερικανικό όνειρο” να αποκτήσει μεγάλα και πολυτελή σπίτια. Όταν αυτή η ευκαιρία εμφανίστηκε με την είσοδο της χώρας στο Ευρώ το 2002 και τον πακτωλό των χαμηλότοκων δανείων, σχεδόν οι πάντες ήθελαν να αποκτήσουν το σπίτι των ονείρων τους. Ακόμη κι ένας οδοκαθαριστής μπορούσε να πάρει στεγαστικό δάνειο εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ αγοράζοντας ένα σπίτι που το 2000 μπορεί να κόστιζε 150.000 ευρώ αλλά το 2007 (χρονιά κορύφωσης των τιμών) έφτασε να κοστίζει μισό εκατομμύριο ευρώ. Απληστία και καπιταλιστικός τζόγος ταυτόχρονα. Σήμερα, μετά την κρίση, την ανώμαλη προσγείωση και το σκάσιμο της φούσκας, το ίδιο σπίτι δεν κοστίζει πάνω από εκατό χιλιάδες ευρώ. Αλλά όσο κι αν πουλιέται κανείς πλέον δεν αγοράζει. Πρόκειται για σκηνικό απόλυτης καταστροφής (κάτι αντίστοιχο ζούμε και στην Ελλάδα αλλά όχι στην ίδια κλίμακα)..

Mac Oisin Place, Dromod.

Mac Oisin Place, Dromod.

Αποτέλεσμα είναι αυτές οι τρομακτικές «πόλεις-φαντάσματα» της Ιρλανδίας, δηλαδή ολόκληρα οικοδομικά συγκροτήματα, κυρίως στη δυτική και βόρεια χώρα, που χτίστηκαν κατά την εποχή της «φούσκας» και μετά το ξέσπασμα της κρίσης έμειναν ακατοίκητα.. Ολόκληρα οικοδομικά συγκροτήματα περιμένουν μάταια αγοραστές και ενοίκους και παραμένουν ημιτελή ή ακατοίκητα. Ακόμη κι αν και τα ονόματά τους παραπέμπουν σε ονειρεμένους παραδείσους, όπως το συγκρότημα «Paradise Valley», παρουσιάζουν στην πραγματικότητα μια φρικιαστική εικόνα, ενώ παρακμάζουν, γεμίζουν σταδιακά χόρτα και ραγίσματα, οι κουζίνες και τα παράθυρά τους ξηλώνονται από τους πλιατσικολόγους, μουχλιάζουν από την υγρασία και σε λίγο καιρό θα μοιάζουν με απομεινάρια του τυφώνα Κατρίνα.

Forest Park, Kinlough.

Forest Park, Kinlough.

Το μακάβριο αυτό σκηνικό αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την ιρλανδοελβετή φωτογράφο Valerie Anex, η οποία στο φωτογραφικό της άλμπουμ Ghost Estates, αποτυπώνει με τις φωτογραφίες της μια από τις πιο ορατές όψεις της παρακμής στην πατρίδα της. Η Valerie Anex, φωτογραφίες της οποίας φιλοξενούμε, μεγάλωσε στην Ελβετία αλλά το 2010 επέστρεψε στην Ιρλανδία για να αποτυπώσει με την κάμερα της μια σειρά από μετα-αποκαλυπτικές εικόνες. Η ίδια αναφέρει πως τουλάχιστον 1.300 συγκροτήματα «κατοικιών – φαντασμάτων», υπάρχουν αυτή την στιγμή στην Ιρλανδία και μοιάζουν “σαν να είναι βγαλμένες κατευθείαν από ταινία του Τιμ Μπάρτον”. Άλλωστε η πραγματικότητα μιμείται την τέχνη και το παράξενο …

ghost_estate2

Ghost Estates 3

H Ιρλανδία είναι μια απόκοσμα γοητευτική χώρα και οι Ιρλανδοί ένας παράξενος και ιδιότροπος λαός. Όταν τους ρωτάς αν πιστεύουν στις νεράιδες συνήθως σου απαντούν αρνητικά. Αν όμως τους ζητήσεις να ξεπατώσουν τον “Νεραϊδόκυκλο” από το κτήμα τους είναι σίγουρο πως δεν θα το κάνουν. Αν όμως συνεχιστεί αυτή η κατάσταση οι “Νεραϊδόκυκλοι” θα γεμίσουν τους κήπους και τα πεζοδρόμια αυτών των “πόλεων-φαντασμάτων” και οι Νεράϊδες και τα Στοιχεία θα είναι πλέον οι μόνοι ένοικοι τους…

Forest Park, Kinlough.

Forest Park, Kinlough.

 

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

balkania

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

Είναι η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Φίλε!

Είναι η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Φίλε!

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

Ο έλεγχος της συμπεριφοράς, της δράσης, συνεπώς και της ζωής κάθε ζωντανού όντος περνάει μέσα από το στομάχι του, δηλαδή εξαρτάται από τις δυσκολίες με τις οποίες είναι συνυφασμένη η εξασφάλιση της τροφής του. Αυτό ισχύει σε υπέρτατο βαθμό για μορφές ζωής, όπως ο άνθρωπος, που χρειάζονται πολλά χρόνια μέχρι να μπορούν να εξασφαλίσουν μόνες τους την τροφή τους, την ασφάλειά τους και την επιβίωσή τους.
Το ανθρώπινο είδος κατανόησε από την νηπιακή του ηλικία την αναγκαιότητα της συλλογικής αντιμετώπισης της εξασφάλισης της τροφής, της ασφάλειας και της επιβίωσης και γι’ αυτό συγκροτήθηκε σε ομάδες, συλλογικότητες, κοινότητες και κοινωνίες και έτσι κατάφερε για εκατομμύρια χρόνια να επιβιώνει, χάρη στην αυτοπροσδιοριζόμενη, και ανάλογα με τις δυνατότητες του καθενός, τροφοσυλλεκτική αρχικά και παραγωγική στη συνέχεια οικονομική του δραστηριότητα, η οποία κατάληγε στην, ανάλογα με τις ανάγκες των μελών, ισοκατανομή των παραγόμενων αγαθών.
adbusters_122_taiwan_S
Αυτή η διαδικασία ανακόπηκε με τη βίαιη υποδούλωση των ηττημένων από τους νικητές, που συγκροτήθηκαν σε καταπιεστικό εξουσιαστικό κράτος, και με την βίαιη επιβολή του δικαιώματος της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στη μέχρι τότε κοινόκτητη γη, αποσπώντας έτσι τον συλλογικό πλούτο της κοινότητας-κοινωνίας για λογαριασμό τους. Αυτοαποκλήθηκαν κυβέρνηση όλης, υποτίθεται της κοινωνίας, έφτιαξαν νόμους που προστατεύουν τα καταπατημένα κτήματά τους και τα κλεμμένα κοινά-κοινωνικά αγαθά και οργάνωσαν αστυνομίες και στρατούς για να τα προστατεύουν από τους δούλους, από τους φτωχοποιημένους συνανθρώπους τους και φυσικά και από τους ανταγωνιστές τους. Σκάρωσαν μάλιστα και ένα πολιτικό σύστημα, αυτό της λεγόμενης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, το οποίο με τον φόβο, την παραπλάνηση και τη βία εξασφάλιζε την κοινωνική νομιμοποίηση των παρανομιών τους, με την, κάθε τέσσερα χρόνια, ευνουχισμένη ψήφο του «κυρίαρχου λαού». Για να γίνει αποδεκτή από τις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, δηλαδή από τα θύματα της κοινωνικής ανισότητας, αυτή η πολιτική φάρσα, οι εξουσιαστές σε συνεργασία με τους σκοταδιστές οργάνωσαν έναν κοινοβουλευτικό θίασο και μοίρασαν ρόλους. 
Οι αρχιερείς της κατά κανόνα κρατικοδίαιτης ιδιωτικής επιχειρηματικότητας και της με κάθε θυσία μεγιστοποίησης του κέρδους τους, ισχυρίζονται ότι χωρίς αυτούς δεν θα υπήρχε εξέλιξη και οι εργαζόμενοι θα ήταν χωρίς δουλειά, αποσιωπώντας ότι κινητήρια δύναμη της εξέλιξης υπήρξε η δημιουργική εργασία και συνεπώς χωρίς τους εργαζόμενους η ιδιωτική επιχειρηματικότητα στερείται ουσίας και αξίας. Όσο για την εξέλιξη που φέρνει η ιδιωτική επιχειρηματικότητα αποσιωπούν ότι αυτή γίνεται με τις αποταμιεύσεις του λαού για το ιδιωτικό κέρδος και σε βάρος του λαού και του περιβάλλοντος. Άλλοι, ιερείς, αρχιερείς και φαρισαίοι, ανάλαβαν να πουλάνε στους απόλυτα υποταγμένους και πνευματικά ευνουχισμένους εισιτήρια για τον παράδεισο στην υποτιθέμενη μετά θάνατον ζωή. Άλλοι πάλι ανάλαβαν το ρόλο του κομματικού ηγέτη και του ‘εκπροσώπου’ της περιθωριοποιημένης κοινωνίας, που υπόσχεται στους ανήσυχους και στους ανυπότακτος ανέργους έναν διορισμό, στους εργαζόμενους μια μετάθεση, μια προαγωγή και στους άστεγους ένα δάνειο, και επειδή τα δημόσια ταμεία τα είχαν αδειάσει έπαιρναν τοκογλυφικά δάνεια από ‘εταίρους και συμμάχους’ υποθηκεύοντας το μέλλον της χώρας. Ακόμα και αλλαγή της πολιτικής, της κυβέρνησης και του ‘συστήματος’ υπόσχονται κάποιοι άλλοι, με στόχο την αναδιάρθρωση της οικονομίας για ‘προσέλκυση καλύτερων και μεγαλύτερων ξένων επενδύσεων’, ξεπουλώντας πάντα με το αζημίωτο βέβαια, στρατηγικούς τομείς της εθνικής οικονομίας. Κάποιοι άλλοι, που μας θεωρούν μάζες και ‘ηλίθιους’, περιμένουν τον καινούργιο μεσσία, ας πούμε έναν νέο «Λένιν, που θα κάνει ότι έκανε και ο Λένιν», χωρίς να σκεφτούν τι έπρεπε να κάνει και τι έκανε τελικά ο Λένιν και αν σήμερα θα έκανε ότι έκανε από τον Οκτώβρη του 1917 μέχρι το θάνατό του, τον Γενάρη του 1924, δηλαδή τη δικτατορία του προλεταριάτου, ή θα ενίσχυε τις κομμούνες και τη συμβουλιακή δημοκρατία, δηλαδή τη δημοκρατία του προλεταριάτου, για να μην φτάναμε στον ‘υπαρκτό σοσιαλισμό’ που επέστρεψε στον ομογάλακτό του τον υπαρκτό καπιταλισμό και στην καπιταλιστική βαρβαρότητα;
1435412969442
Με τούτα και μ’ εκείνα, αποδείχτηκε τελικά, ότι στο κοινοβουλευτικό, όπως και στο θρησκευτικό, θέατρο δεν υπάρχει μόνο ρόλος για αυτόκλητους ‘αγίους’, για δεξιούς ψάλτες, καντηλαρπάχτες και εξαπτέρυγα, αλλά υπάρχει και ρόλος «αριστερού ψάλτη» που καλείται, κάθε φορά που η λεηλασία της οικονομίας και της κοινωνίας φτάνει στο αδιέξοδο, να κάνει τη βρώμικη δουλειά για τα αφεντικά της οικονομίας και της πολιτικής, υποσχόμενο μια καλύτερη, μια ‘αριστερή’ διαχείριση του κεφαλαίου, των δημοσίων πραγμάτων και της ανισότητας. Κι έτσι πορευόμενοι, ως διαπλεκόμενα θρησκευτικά και κομματικά ποίμνια, από το κακό στο χειρότερο φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση που δεν κινδυνεύουν μόνο τα δύο εκατομμύρια άνεργοι, τα τρία περίπου εκατομμύρια συνταξιούχοι, τα άλλα τρία περίπου εκατομμύρια επισφαλών και κακοαμοιβόμενων εργαζόμενων και τα υπόλοιπα περίπου τρία εκατομμύρια των νέων που δεν μπορούν να ελπίζουν σε τίποτα πια, αλλά κινδυνεύει η ίδια η Ελλάδα και ο Ελληνισμός.
Βέβαια το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Είναι παγκόσμιο, γιατί παγκόσμια είναι και η κρίση του καπιταλισμού, η οποία οξύνεται στα ακρότατα όριά της, ιδιαίτερα σε συνθήκες νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης που καλπάζει προς έναν παγκόσμιο φασισμό και γι αυτό ισοπεδώνει οικονομίες, χώρες, πολιτισμούς και λαούς ολόκληρους. Και φυσικά δεν είμαστε μόνο εμείς, ένας μικρός αριθμητικά λαός που πρέπει να αντιδράσουμε και να ματαιώσουμε τη Νέα Τάξη Πραγμάτων που σκαρώνει το κεφάλαιο με επικεφαλής τον αμερικανισμό και παραδίπλα τον νεογερμανισμό, τον νεοτσαρισμό, τον νεοκινεζισμό και κάθε μορφής ηγεμονισμό. Είμαστε όμως εμείς, ως ένας ιστορικά μεγάλος λαός που πρέπει στα μηνύματα των νέων καιρών να πούμε το μεγάλο παρών, οπότε θα ακολουθήσουν και οι άλλοι λαοί, που τώρα τρέμουν μην ‘καταντήσουν σαν τους Έλληνες’, αλλά περιμένουν αποχαυνωμένοι στη σειρά, άλλοι καταρώντας μας ως υπεύθυνους για την καπιταλιστική κρίση και άλλοι ‘προσευχόμενοι’ να βγάλουμε εμείς τα κάστανα από τη φωτιά, να νικήσουμε μόνοι μας τον μανιακό καπιταλισμό, για να ξαναγυρίσουμε όλοι ‘νικητές και δοξασμένοι’ στους καναπέδες της πνευματικής, πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής μας αλλοτρίωσης.
images
Για να μην είναι αυτή η κατάληξη, για να μην είναι αυτό ‘το τέλος της ιστορίας’ των αυθεντικών ανθρώπων, θα πρέπει κάποιος να κάνει την αρχή, κι αυτός ήταν πάντα στην ιστορία εκείνος που βρίσκονταν με τις πλάτες στον τοίχο και αντιμετώπιζε τον κίνδυνο του αφανισμού του. Και ο κλήρος έτυχε και πάλι σε εμάς του ς Έλληνες, για να βγούμε από τη φάκα του αστικού κοινοβουλευτισμού και να αποβάλλουμε τις πολιτικές ψευδαισθήσεις πως θα μας σώσει το ένα ή το άλλο κόμμα, ο ένας ή ο άλλος ‘μεσσίας’, η μία ή άλλη κομματική ιδεολογία, η μια μνημονιακή ή η άλλη αντιμνημονιακή πολιτική, χωρίς την συθέμελη ανατροπή του συστήματος του κεφαλαίου, και της κοινωνικής ανισότητας, που στηρίζεται στην ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και συνεπώς στην ανισοκατανομή του κοινωνικού και παγκόσμιου πλούτου. Όσο θα υπάρχει καπιταλισμός θα υπάρχουν μνημόνια που η μόνη διαφορά τους θα είναι ότι άλλα θα είναι δεξιά και άλλα αριστερά, με κοινό τους στόχο την συνέχιση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο για τη μεγιστοποίηση της συσσώρευσης του πλούτου στο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού και με αποτέλεσμα τη συσσώρευση της φτώχειας και της εξαθλίωσης του 99% των κατοίκων του πλανήτη.
Ας καταλάβουμε επιτέλους ότι το πρόβλημα βρίσκεται στην οικονομία, και συγκεκριμένα στο ποιος, στο πώς και στο γιατί οργανώνει την παραγωγή και τη διανομή του πλούτου, και όχι στην ανθρώπινη φύση, όπως ισχυρίζονται αγράμματοι αλλά καλοπληρωμένοι ‘διανοούμενοι’ και κονδυλοφόροι. Και φυσικά η ανισότητα, η φτώχεια, ο ανταγωνισμός και ο πόλεμος δεν είναι κατάρα κάποιου ανύπαρκτου θεού που εκδικείται τάχα ‘τα δημιουργήματά του’ επειδή έφαγαν από το ‘δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού’.
Ας το καταλάβουμε ότι ο εχθρός της ανθρωπότητας δεν είναι ο εργαζόμενος άνθρωπος που αγωνιά και αγωνίζεται για κοινωνική ισότητα και δικαιοσύνη, αλλά το κεφάλαιο ως κοινωνική σχέση εξουσίας των λίγων πάνω στους πολλούς και ο σκληρός πυρήνας του, που τον αποτελούν πενήντα-εκατό παγκόσμιας εμβέλειας οικονομικοί όμιλοι με τους παρατρεχάμενούς τους, που με τα, κλεμμένα από εμάς τους εργαζόμενους, λεφτά ‘τους’, εξαγοράζουν συνειδήσεις, κατασκευάζουν κόμματα-θιάσους, οργανώνουν πολιτικές μαφίες και εθνικιστικά νεοναζιστικά τάγματα εφόδου, ανεβάζουν και κατεβάζουν κυβερνήσεις και οδηγούν την ανθρωπότητα στην καπιταλιστική βαρβαρότητα. Πολλοί προσπάθησαν με πολλά και διαφορετικά γιατροσόφια να βελτιώσουν τον καπιταλισμό και την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, χωρίς να αγγίξουν την υπαρξιακή του βάση που είναι η ατομική, η ταξική ή ακόμα και η κρατική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και των δικτύων διανομής του πλούτου και αποδείχτηκαν υποκριτές, απρόθυμοι και ανίκανοι να μπουν ‘στο ιερό του καπιταλισμού’ και να αποκαλύψουν την απάτη του σε βάρος της εργαζόμενης κοινωνίας. Κι αυτό γιατί η ηθική, η ιδεολογική και η πολιτική ήττα του καπιταλισμού δεν είναι υπόθεση των υπαλλήλων του, αλλά έργο συστηματικής και επίμονης προσπάθειας της πνευματικά, ιδεολογικά, πολιτικά και οργανωτικά αυτόνομης και αυτενεργούς εργαζόμενης κοινωνίας της ίδιας.
Γι’ αυτό οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού οφείλουμε να επεξεργαστούμε μια νέα, σύγχρονη και ρεαλιστική κοσμοαντίληψη, ένα καινούργιο όραμα για την ανθρωπότητα του 21ου αιώνα που θα επαναφέρει στη συνείδησή μας όλες τις διαχρονικές εμπειρίες και τους αγώνες μας για μια οικονομία που θα υπάγεται στην κοινωνία, αντί να συμβαίνει το αντίθετο, και θα παράγει σε συνθήκες κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής και κοινωνικής αυτοδιαχείρισης τα αναγκαία, για την επιβίωση, την καθολική ευημερία, ελευθερία και ευτυχία, αγαθά και υπηρεσίες. Γι αυτό πρέπει να κάνουμε τον καπιταλισμό παρελθόν επειδή παράγει κύρια προϊόντα και υπηρεσίες πλουτισμού, εξουσίας, πολέμου και καταστροφής της Φύσης, της ανθρωπότητας και του πολιτισμού της. Επειδή ο καπιταλισμός, ως σπόρος της ανισότητας και της καταστροφής, αδυνατεί να λύσει τα προβλήματα της ανθρωπότητας και να την οδηγήσει στην κοινωνική ισότητα, στην ευημερία και στην ειρηνική και δημιουργική συμβίωση ανθρώπων και λαών.
adbusters_122_denial3_S
Ας πάψουμε να σπαταλάμε τη δύναμή μας ως ανταγωνιζόμενοι οπαδοί του ενός ή του άλλου θρησκευτικού μύθου, της μιας ή της άλλης εξουσιαστικής ιδεολογίας, του ενός ή του άλλου δεξιού, κεντρώου ή ‘αριστερού’ κόμματος, της μιας ή της άλλης εξουσιαστικής ‘πρωτοπορίας’ και ας συνειδητοποιήσουμε πως με τη δική μας απελευθερωμένη δημιουργικότητα μπορούμε να εκμηδενίσουμε κάθε εξουσία, να οργανώσουμε μια διαφορετική οικονομία και να οικοδομήσουμε μια κοινωνία της ισότητας, της ευημερίας και της ελευθερίας.
Ας ονειρευτούμε και ας αγωνιστούμε, μακριά από σκοταδιστικούς μύθους και εξουσιαστικές ιδεολογίες, μακριά από κομματικές παράγκες που διαπλέκονται με το κεφάλαιο για να μας στοιχίζουν πίσω από ‘ηγέτες’ που τους κατασκεύασαν για να μας εξαπατούν και να υπηρετούν το κεφάλαιο. Ας αγωνιστούμε να επανακτήσουμε την Εαυτότητά μας μέσα στο Εμείς, την ατομική, τη συλλογική και την εθνική μας αυτοπεποίθηση που θα μας οδηγήσει στην ολιστική οικουμενική αντίληψη και στην ουμανιστική συνείδηση για τον άνθρωπο, την κοινωνία και τον πολιτισμό της.
Ας συγκροτηθούμε σε ένα κίνημα που θα εκφράζεται ως ένα ενωτικό, αμεσοδημοκρατικό και αλληλέγγυο από τα κάτω κίνημα ριζικής αποκαπιταλιστικοποίησης της Ελλάδας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του πλανήτη και θα καταλήγει στην Τοπική Άμεση Δημοκρατία, στην Ένωση Άμεσων Δημοκρατιών Ελλάδας, στην Ομοσπονδία Άμεσων Δημοκρατιών Ευρώπης και στην Παγκόσμια Αμεσοδημοκρατική Συνομοσπονδία, τη μοναδική ικανή και αναγκαία συνθήκη για τη σωτηρία της ανθρωπότητας και της ζωής πάνω στο κοινό μας σπίτι, τον πλανήτη Γη.
adbusters_118_burningman_S
Φαντάζει δύσκολο, ουτοπικό, σχεδόν ακατόρθωτο, όπως φαντάζει στη σύλληψή του και ένα μεγάλο ταξίδι, το οποίο όμως αρχίζει να πραγματοποιείται από τη στιγμή που ο καθένας μας κάνει το πρώτο μικρό βήμα. Ξεκινώντας από τη σκέψη μήπως τελικά μπορεί με το σημερινό επίπεδο των επιστημών και της τεχνολογίας κάτι να γίνει; Και τι πρέπει να κάνει ο καθένας μας για να απελευθερωθούν οι επιστήμες και η τεχνολογία από το κεφάλαιο και να λειτουργήσουν για τον άνθρωπο και την κοινωνία και όχι για το κέρδος και το κεφάλαιο;.
Ας σκεφτούμε και ας κάνουμε ο καθένας μας με προσωπική μας πρωτοβουλία αυτόν τον προβληματισμό αντικείμενο ενός γόνιμου δημόσιου διαλόγου στο επίπεδο όλων των ιδιωτικών και των δημόσιων χώρων που ζούμε και εργαζόμαστε. Τότε γρήγορα θα διαπιστώσουμε πως τελικά δεν είναι και τόσο δύσκολο να αποσπάσουμε τις ζωές μας από το αχόρταγο κεφάλαιο και να τις πάρουμε στα χέρια μας, γιατί έτσι κι αλλιώς εμείς, οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού κινούμε την τοπική την εθνική και την παγκόσμια οικονομία. Μόνο που σήμερα την κινούμε για τα αφεντικά και εναντίον μας, ενώ με την κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και την Άμεση Δημοκρατία θα την κινούμε για το κοινό γενικό καλό μέσα στο οποίο βρίσκεται και το δικό μας ατομικό, οικογενειακό, τοπικό, εθνικό, οικουμενικό καλό.
Είναι τελικά η οικονομία Φίλη και Φίλε που εμείς την κινούμε, με το μπλοκαρισμένο, από σκοταδιστικούς μύθους και κατασκευασμένες εξουσιαστικές ιδεολογίες μυαλό μας και με τα μπράτσα μας, αλλά για λογαριασμό των εξουσιαστών μας. Να ξεμπλοκάρουμε το μυαλό μας και να υποτάξουμε την οικονομία στα συμφέροντα του κοινωνικού συνόλου για έναν καλύτερο κόσμο, τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας και της αταξικής κοινωνίας.
Τόσες φορές σπάσαμε τα δεσμά μας στην ιστορική διαδρομή μας και άλλες τόσες φορές γκρεμίσαμε κραταιές αυτοκρατορίες, τυραννικά και φασιστικά καθεστώτα. Το ίδιο να κάνουμε και τώρα, εδώ και παντού, για να μην διαπραγματεύονται τις ζωές μας ‘οι δανειστές μας’ με ‘πρόθυμους’ πολιτικούς υπαλλήλους τους, αλλά με έναν λαό που θα αυτοκυβερνιέται, αποφασισμένος να σωθεί και να σώσει την ιστορία και την πατρίδα του, έχοντας σταδιακά στο πλάι του όλους τους άλλους λαούς, που περιμένουν την κρίσιμη στιγμή, το σύνθημα της ιστορίας για να κάνουν το ίδιο, όπως έκαναν πάντα για έναν κάθε φορά καλύτερο κόσμο. Το πέρασμα από την καπιταλιστική οικονομία της ανισότητας και την αντιπροσωπευτική δημοκρατία στην κοινωνική οικονομία της ισοκατανομής και στην Άμεση Δημοκρατία με περιεχόμενο την αταξική κοινωνία ήταν και παραμένει ο διαχρονικός στρατηγικός στόχος των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, οι οποίες αναδείχνονται σταδιακά στο μοναδικό υποκείμενο της αταξικής ουμανιστικής επανάστασης για μια κοινωνία χωρίς αφεντικά και δούλους.
Ξηλωμα
Είναι η καπιταλιστική οικονομία, λοιπόν, που μας στέλνει στην ανεργία, στη φτώχεια, και γενικά στην κόλαση της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, και όχι ‘το κακό το ριζικό μας’. Ας την αλλάξουμε. Μπορούμε. Όλοι μαζί μπορούμε.

Κρίση, ατομική ιδιοκτησία και κοινωνική ανισότητα

Κρίση, ατομική ιδιοκτησία και κοινωνική ανισότητα

(Μια σύντομη προσέγγιση)

adbusters_121_foot_S

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

«Ο νόμος του θεού δεν μου παρέχει ιδιοκτησία, ούτε ο νόμος της

Φύσης, η ιδιοκτησία έχει συσταθεί από τους ανθρώπους […]

Το πολίτευμα θεμελιώνει την ιδιοκτησία»

Henry Ireton[1]

«Γράφοντας κατά της ιδιοκτησίας εγείρω δίκη για κυριότητα σε ολόκληρη την κοινωνία και συνεπώς όσοι δεν κατέχουν σήμερα τίποτα είναι εξίσου ιδιοκτήτες με εκείνους που κατέχουν. Αντί όμως να συμπεράνω ότι η ιδιοκτησία πρέπει να μοιραστεί σε όλους προτείνω, με μέτρο τη γενική ασφάλεια, να καταργηθεί για όλους»

Πιέρ Ζοζέφ Προυντόν[2]

Η τρέχουσα παγκόσμια καθολική κρίση δεν ήρθε από το πουθενά, ούτε αποτελεί προϊόν συνωμοσίας μεταφυσικών δυνάμεων, γιατί τέτοιες δυνάμεις δεν υπάρχουν. Είναι το αποτέλεσμα του τρόπου παραγωγής και διανομής των αγαθών που είναι αναγκαία για την ικανοποίηση ανθρώπινων και κοινωνικών αναγκών. Είναι προϊόν του καπιταλισμού που στηρίζεται πάνω στην ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και στην κοινωνική ανισότητα, πάνω στη νομιμοποιημένη κλοπή του προϊόντος των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού.Είναι ένα διαρκές έγκλημα σε βάρος της ανθρωπότητας που μπορεί και πρέπει να σταματήσει, αλλά για να συμβεί αυτό θα πρέπει επιτέλους να αρχίσουμε να μιλάμε για να κατανοήσουμε όλοι τους όρους της υπέρβασής του.

munson-thumb-large

*

Σύμφωνα με την εξουσιαστική και κίβδηλη ‘αιώνια λογική των θεών και των νόμων’ η κλοπή, όπως πολύ παραστατικά την περιέγραψε ο Βίκτωρ Ουγκώ, είναι πράξη των ‘αθλίων’ και πεινασμένων ενάντια στους ‘νοικοκυραίους’, τους κατέχοντες και χορτασμένους. Αντίθετα η συσσώρευση του πλούτου και της κάθε λογής ιδιοκτησίας στα περιουσιακά στοιχεία όλο και λιγότερων φυσικών και νομικών προσώπων αποτελεί δείγμα εργατικότητας, δημιουργικότητας, ευφυΐας, εντιμότητας, αρχοντιάς, ‘ανθρωπισμού’ και πατριωτισμού. Με αυτή την έννοια η ατομική ιδιοκτησία αναδείχτηκε, από όλες τις εξουσίες, ως το υπέρτατο και το ιερότερο δικαίωμα και παρά το γεγονός πως οδήγησε τις κοινωνίες σε ακραίες κοινωνικές, περιφερειακές και εθνικές ανισότητες. Είναι προφανές πως σήμερα η ανθρωπότητα βρίσκεται σε ένα επικίνδυνο αδιέξοδο, από το οποίο για να βγει δεν φτάνουν πια οι συνταγές των τεχνοκρατών οικονομολόγων και τα γιατροσόφια των επαγγελματιών πολιτικών που βρίσκονται σε σχέση υπαλληλίας με το κεφάλαιο. Αντίθετα, άτομα, κοινωνίες και ανθρωπότητα συνολικά οφείλουμε να αναζητήσουμε την πρώτη αιτία που λοξοδρόμησε την εξέλιξη της ανθρωπότητας και να αξιολογήσουμε τους όρους κίνησης της ανθρώπινης ιστορίας με βάση την αρχή του «πάντων πραγμάτων μέτρον άνθρωπος».

Ας πάρουμε λοιπόν τα πράγματα από την αρχή…

Από μια πιο κοντινή οπτική γωνιά θα μπορούσαμε να δούμε το κεφάλαιο ως την εξουσία που ασκεί ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ο κεφαλαιούχος, πάνω στην εργασία άλλου τυπικά ελεύθερου, αλλά στην ουσία εξαρτημένου από τον κεφαλαιούχο, φυσικού προσώπου, του εργαζόμενου, έναντι κάποιας αμοιβής. Αυτή η αμοιβή αποτελεί το αντάλλαγμα για την εκχώρηση από τον εργαζόμενο-παραγωγό του δικαιώματος της αποκλειστικής κυριότητας του κεφαλαιούχου πάνω στα δημιουργήματα της εργασίας του, με αποτέλεσμα κάθε νέο από τα δημιουργήματα της ζωντανής εργασίας να παίρνει την υλική μορφή του νέου κεφαλαίου, το οποίο συσσωρευόμενο διαρκώς δίνει ακόμα περισσότερη εξουσία στον κεφαλαιούχο και στην τάξη του που την καθιστά εξουσιαστή ολόκληρης της κοινωνίας. Όταν μάλιστα παίρνουν την ειδική μορφή των μέσων παραγωγής τότε συμβαίνει τα μέσα παραγωγής, ως νεκρή-ιστορική εργασία, σε συνθήκες καπιταλισμού να στρέφονται ενάντια στους δημιουργούς τους που είναι η ζωντανή εργασία των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού. Πρόκειται δηλαδή για μια κοινωνική σχέση που καθορίζει ρόλο εξουσιαστή για τους λίγους και εξουσιαζόμενου για τους πολλούς και καταγράφεται ως καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής ή απλά ως καπιταλισμός. Αυτή η διάσπαση της κοινωνίας σε δυό κύριες τάξεις αποτελεί την αποτύπωση του κυρίαρχου κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας, δηλαδή της παραγωγής, σε αντίθεση με τον δευτερεύοντα τεχνικό καταμερισμό της παραγωγής, που αποτυπώνει τη διαφορετικότητα ως προς τον τομέα ή τον κλάδο της οικονομίας και την ειδικότητα ως προς είδος της εργασίας[3]. Είναι ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας που διασπά την κοινωνία στις δυό κύριες κοινωνικές τάξεις με αντικρουόμενα συμφέροντα, στους ιδιοκτήτες εξουσιαστές-εκμεταλλευτές και στους εξουσιαζόμενους-εκμεταλλευόμενους, που προκαλεί τριβές, συγκρούσεις και καταστροφικούς πολέμους και είναι αυτός που πρέπει να ανατραπεί για την επανένωση της κοινωνίας και την υπαγωγή της οικονομίας στην ενιαία αμεσοδημοκρατικά αυτοδιευθυνόμενη κοινωνία. Βέβαια ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας που διασπά την κοινωνία σε φτωχούς και πλούσιους, σε εξουσιαστές και εξουσιαζόμενους κάνει την εμφάνισή του και σε διεθνές-παγκόσμιο επίπεδο ως «διεθνής καταμερισμός της εργασίας»[4], που διασπά την ανθρωπότητα σε φτωχές και εξουσιαζόμενες και σε πλούσιες και εξουσιαστικές χώρες, με τα γνωστά καταστροφικά αποτελέσματα.

Τα δημιουργήματα, τα προϊόντα της εργασίας των εργαζομένων τόσο ως αξίες χρήσης, όσο και ως ανταλλακτικές, καταναλωτικές, διαρκείς ή πάγιες αξίες εμπεριέχουν την αναλογία του μισθού των εργαζόμενων, και όλες τις άλλες δαπάνες που κατέβαλε ο καπιταλιστής για την παραγωγή τους. Αυτό το άθροισμα μας δίνει το συνολικό κόστος παραγωγής. Όταν αυτές οι αξίες γίνονται εμπορεύματα και πωλούνται στην αγορά, τότε ο καπιταλιστής ιδιοποιείται τη διαφορά μεταξύ τιμής πώλησης και κόστους παραγωγής, η οποία και αποτελεί το κέρδος του, το οποίο, ως τιμή καταναλωτή είναι συνήθως πολλαπλάσιο του συνολικού μοναδιαίου κόστους παραγωγής. Η συσσώρευση των κερδών και των υπερκερδών αποτελεί τον πλούτο του καπιταλιστή, ο οποίος πλούτος παίρνει διάφορες αντικειμενικές μορφές, όπως εργαλεία και μηχανές κάθε είδους, κτίρια, πρώτες ύλες, χρηματικά ποσά στο ταμείο του και καταθέσεις στις τράπεζες και διάφορα άλλα υλικά και άυλα περιουσιακά στοιχεία. Το σημαντικότερο όμως είναι πως ο κλεμμένος κοινωνικός πλούτος στα χέρια της τάξης των καπιταλιστών παίρνει και τη μορφή της εξουσίας πάνω στους θεσμούς, πάνω στο κράτος και πάνω στην ίδια την κοινωνία, με αποτέλεσμα ο νομοθέτης να ενεργεί καθ’ υπαγόρευση, η κυβέρνηση, η Δημόσια Διοίκηση και όλοι οι μηχανισμοί του κράτους να λειτουργούν σε βάρος της Εργασίας, της κοινωνίας, της ανθρωπότητας και του πολιτισμού της.

Είναι προφανές πως αυτός ο πλούτος, που ενώ δημιουργήθηκε από όλη την κοινωνία, ανήκει τελικά στους λίγους κεφαλαιοκράτες μόνο και μόνο επειδή διαθέτουν την εξουσία πάνω στην εργασία των εργαζόμενων και την ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής και συνεπώς και στα προϊόντα της εργασίας τους. Οι κεφαλαιοκράτες ισχυρίζονται πως αυτή την εξουσία τη διαθέτουν νόμιμα, αποσιωπούν όμως σκόπιμα, πως δεν νομοθετεί η κοινωνία, αλλά η νομοθετική, η κρατική και η κυβερνητική εξουσία που ελέγχεται από τους ίδιους που ελέγχουν τον πλούτο. Το γεγονός μάλιστα, όπως αποκαλύπτουν οι στατιστικές του ΟΗΕ, πως το 15-20% του παγκόσμιου πληθυσμού, ελέγχει το 80% και πλέον του παγκόσμιου πλούτου και συνεπώς το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού είναι αναγκασμένο να φυτοζωεί με το υπόλοιπο 20% του παγκόσμιου πλούτου, αποδείχνει περίτρανα πως αυτοί οι νόμοι που επιτρέπουν, στην πραγματικότητα επιβάλλουν βίαια, αυτή την ανισότητα και συνεπώς αυτή την αδικία είναι παράνομοι και συνεπώς πρέπει να καταργηθούν για να αποκατασταθεί η ισότητα και συνεπώς η ισονομία, η ισοπολιτεία, η ελευθερία και η ειρήνη στις επιμέρους κοινωνίες και στην ανθρωπότητα συνολικά.

Βέβαια τα ‘αφεντικά του πλανήτη’, που βλέπουν τα πράγματα από τη δική τους οπτική γωνία και σύμφωνα με τα συμφέροντά τους, φορτώνουν το πρόβλημα της φτώχειας στους ίδιους τους φτωχούς και τους αντιμετωπίζουν ως ‘πλεονάζοντα πληθυσμό’, δηλαδή ως υπερπληθυσμό. Νεκρανασταίνουν τις απάνθρωπες και αντεπιστημονικές θεωρίες[5] του Thomas Malthus (1766 -1834)[6], αλλά επειδή προφανώς τις βρίσκουν ανεπαρκείς για την αντιμετώπιση του προβλήματος, γι’ αυτό «μέσα στο δικό τους γεωπολιτικό όραμα οι ‘κύριοι του κόσμου’ θεωρούν πως είναι αναγκαίο ο παγκόσμιος πληθυσμός να μειωθεί στα 600 εκατομμύρια (από τα 7,3 δισεκατομμύρια) κατοίκους, μέγεθος που κατά τη γνώμη τους είναι συμβατό με την επιβίωση της βιόσφαιρας όσο και με τη διατήρηση των προνομίων τους. Αυτά τα θέματα συζητούνται με τη μεγαλύτερη σοβαρότητα στην οργάνωση Bilderberg, αυτή τη μισομυστική εταιρεία της πλανητικής ελίτ. Είτε πρόκειται για αυτοτύφλωση είτε για κυνική διάυγεια πνεύματος, οι καινούργιοι κύριοι του κόσμου δεν σκοπεύουν σε καμιά περίπτωση να αφήσουν τους λαούς να διαλέξουν την τύχη τους. Η επιβίωση των business, των κερδών και των προνομίων είναι πιο σημαντική από αυτή του πλανήτη, ή εν πάσει περιπτώσει της πλειονότητας του πληθυσμού του»[7].

adbusters_121_highrise_S

Η λογική της αρμονίας της Φύσης και των χιλιετιών της ιστορίας και των Λαών λέει πως οι νόμοι που κατοχυρώνουν το σφετερισμό του κοινωνικού πλούτου από μια μικρή μειοψηφία, οπλισμένη με φονικά μέσα, μηχανισμούς Φόβου[8] και παραπληροφόρησης και προκαλούν φρικαλέες ανισότητες, καταστροφές και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας είναι άδικοι. Τότε η λογική της ζωής και της δικαιοσύνης, λέει πως είναι άμεση ανάγκη να λογικευτεί η ανθρωπότητα και να αντικαταστήσει αυτούς τους άδικους ταξικούς και απάνθρωπους νόμους που κατοχυρώνουν την κλοπή-ιδιοκτησία, με άλλους που θα τη βοηθήσουν να θεραπεύσει τις πληγές της, να εξαλείψει το Φόβο, τη βία, τον πόλεμο και την πείνα. Και φυσικά δεν είναι ιδιοκτησία η αυθαίρετη «καμαρούλα μια σταλιά», ούτε το υποθηκευμένο στην τράπεζα διαμέρισμα του μεροκαματιάρη, γιατί αυτό είναι μια πλασματική ιδιοκτησία, είναι μια ψευδαίσθηση ιδιοκτησίας που λειτουργεί ως ιστός της αράχνης, με τον οποίο ο καπιταλισμός κρατάει δεμένα στο άρμα του για να απομυζά μια ζωή τα θύματά του.

Και πάλι η λογική της ιστορίας των Λαών διδάσκει πως η μόνη ουσιαστική, αναφαίρετη και αμεταβίβαστη προσωπική-ατομική ιδιοκτησία για το κάθε ανθρώπινο πλάσμα μπορεί να είναι μόνο το πλήρως δηλωτικό, αποκλειστικό και μοναδικό όνομά του, που το παίρνει μαζί του με το θάνατό του[9]. Όλα τα άλλα περιουσιακά στοιχεία που αποκτά ο καθένας στη ζωή του, προκύπτουν από τα εκάστοτε εθιμικά και ‘νόμιμα κεκτημένα’ που στηρίζονται στην υποτιθέμενη ‘κοινωνική συμφωνία’, όπως την υπαγορεύει και τη διαμορφώνει το δίκαιο του εκάστοτε ισχυρότερου, δηλαδή η βία[10].

Για να κατανοήσουμε, όμως, την ιδιοκτησία ως έννοια και ως κοινωνική κατηγορία, θα πρέπει να τη διακρίνουμε σε καπιταλιστική ιδιοκτησία μέσων παραγωγής και εμπορευματικής δραστηριότητας και σε οικοκτησία των απαραίτητων κινητών και ακίνητων περιουσιακών στοιχείων για την επιβίωση της οικογένειας[11]. Στη συνέχεια πρέπει να εξετάσουμε τις διαφορετικές συνθήκες που οδήγησαν στη δημιουργία της μιάς και της άλλης, οι οποίες και θα φωτίσουν το διαφορετικό κοινωνικό ρόλο της καθεμιάς κατηγορίας ιδιοκτησίας. Είναι ιστορικά βεβαιωμένο πως πριν από την εμφάνιση της πατριαρχίας, της θρησκείας και του κράτους δεν υπήρχε ατομική ιδιοκτησία, αλλά κοινοκτησία. Ο λόγος γι’ αυτό είναι πως στα πλαίσια της πρωτόγονης κοινότητας οι ανάγκες όλων των μελών της, δεν ήταν ατομική υπόθεση του καθενός ξεχωριστά, αλλά υπόθεση ολόκληρης της κοινότητας. Το γεγονός μάλιστα της ίσης και χωρίς καταχρηστικές διακρίσεις αντιμετώπισης των αναγκών όλων των μελών της κοινότητας, σε συνδυασμό με τη συμμετοχή όλων στη λήψη των αποφάσεων, δεν άφηνε περιθώρια και δεν αποτελούσε και κίνητρο για αποκοπή από την κοινότητα η οποία πρόσφερε στο μέγιστο δυνατό βαθμό ασφάλεια σε όλα τα μέλη της. Αντίθετα η όποια διαφορετική αντιμετώπιση της ισότητας προς την κατεύθυνση της ανισότητας αποτελούσε επικίνδυνη επιλογή για όποιον θα το αποτολμούσε ή το αποτόλμησε.

Με την εμφάνιση του κράτους, όπως είδαμε, εμφανίστηκε και η ιδιοκτησία πάνω στη γη[12]. Αρχικά η ατομική ιδιοκτησία πάνω στη γη και στους υπόδουλους ανθρώπους ήταν προϊόν αυθαίρετης βίας του νικητή πάνω στους ηττημένους, πράγμα όμως που δεν ήταν γενικά κοινωνικά αποδεκτό και κατά συνέπεια ήταν αμφισβητήσιμο με αποτέλεσμα τη διαρκή κοινωνική σύγκρουση. Κοινωνικά αποδεκτή η ατομική ιδιοκτησία πάνω στη γη γίνεται για πρώτη φορά με την «Παγίδα του Σόλωνα»[13], ο οποίος πίστεψε πως με την καθιέρωση κληρονομικού δικαίου, που επικύρωνε, στα πλαίσια της Σεισάχθειας, 592-1 π. Χ, την ατομική ιδιοκτησία πάνω στη γη, θα εξασφάλιζε σχέσεις κοινωνικής ειρήνης στην Αθηναϊκή Δημοκρατία[14]. Το αντίθετο ακριβώς συνέβει και από τότε, αντί ο πλανήτης να ανήκει ισότιμα στους κατοίκους του, έγινε αντικείμενο ιδιωτικής κατάκτησης και ατομικής περιουσίας. Το αποτέλεσμα είναι σήμερα, να είναι αναγκαία μια παγκόσμιας εμβέλειας Αντι-Σεισάχθεια, η οποία για να είναι ευεργετική για τα θύματα του δικαιώματος της ατομικής ιδιοκτησίας και να δίνει προοπτική στην ανθρωπότητα συνολικά δεν θα πρέπει να καταργεί μόνο τα χρέη των εργαζόμενων στις τράπεζες και στους τοκογλύφους, αλλά να συνοδεύεται και από την οριστική και απόλυτη κατάργηση του δικαιώματος κάθε μορφής ιδιοκτησίας και συνεπώς κάθε μορφής εξουσίας ανθρώπου πάνω σε άνθρωπο, αλλά και πάνω σε πράγματα.

Όπως ήταν φυσικό μετά την ‘Νομοθετική Παγίδα του Σόλωνα’ η ιδιοκτησία πάνω στη γη έγινε προνόμιο των νικητών και των κυβερνώντων και πήρε τη μορφή ενός επιθετικού ταξικού προνομίου καταλήγοντας σε κυρίαρχη επιθετική ιδιοκτησία σε βάρος των ακτημόνων. Στην πορεία αυτή η ιδιοκτησία τόσο με τη μορφή της απόλυτης ιδιοκτησίας πάνω στη γη και στους δούλους, όσο και με τη μορφή της δουλοπαροικής εξουσίας που ήταν απόλυτη πάνω στη γη, αλλά σχετική πάνω στους δουλοπάροικους ήταν αναγκασμένη να φροντίζει για την εξασφάλιση ενός ελάχιστου ορίου διαβίωσης των δούλων και των δουλοπάροικων. Με την αστική αγροτική μεταρρύθμιση και το «μοίρασμα της γης στους καλλιεργητές της», ο καπιταλισμός άφησε τους αγρότες να αντιμετωπίσουν μόνοι τους το πρόβλημα της επιβίωσής τους, πράγμα που δεν έγινε κατορθωτό εξαιτίας της ληστρικής εκμετάλλευσης της αγροτιάς από το βιομηχανικό και το μεταπρατικό εμπορικό κεφάλαιο, με αποτέλεσμα οι εξαθλιωμένοι αγρότες να καταφύγουν στις πόλεις για να ζητήσουν, ως ανειδίκευτο και φτηνό εργατικό δυναμικό, δουλειά στη βιομηχανία, πουλώντας συνήθως και τα χωράφια τους για να ξεπληρώσουν τους δανειστές τους.

adbusters_121_blueface_text_S

Στην πορεία το σύστημα άφηνε πάντα κάποια μικρά περιθώρια στους εργαζόμενους, να αποκτούν με τις όποιες οικονομίες σκληρού μόχθου, αλά και με απλόχερο τραπεζικό δανεισμό, ένα αυθαίρετο σπιτάκι ή διαμέρισμα, κάποια διαρκή καταναλωτικά αγαθά, ίσως και κάποιο φτηνό μεταφορικό μέσο, με στόχο να καλύπτουν το κενό κοινωνικής ασφάλισης και πρόνοιας που άφηνε το καπιταλιστικό κράτος. Αυτή η διαδικασία δεν έφερνε μόνο πρόσθετα τοκογλυφικά κέρδη στο κεφάλαιο, αλλά λειτουργούσε και ως βαλβίδα εκτόνωσης της κοινωνικής πίεσης για περισσότερο κοινωνικό κράτος. Γι’ αυτό αυτή η ατομική ιδιοκτησία του εργαζόμενου δεν έχει τίποτα κοινό με την απάνθρωπη ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ψευδαίσθηση ιδιοκτησίας και ως ιδιοκτησία που λειτουργεί ως βαλβίδα κοινωνικής εκτόνωσης, πράγμα που καταρρίπτει τους ισχυρισμούς της αστικής ιντελιγκέντσιας περί ‘φετιχισμού της ιδιοκτησίας’ και περί κτητικής απληστίας της ανθρώπινης φύσης γενικά. Κανένας λογικός άνθρωπος και περισσότερο κανένας εργαζόμενος δεν θα έμπαινε στην περιπέτεια να χτίσει ‘πετραδάκι-πετραδάκι’ ένα αυθαίρετο και να τραβιέται μιά ζωή με τις μιζοτρεφόμενες πολεοδομίες, δημαρχίες, δασαρχείες, αστυνομίες, εφορίες και τις τοκογλυφικές τράπεζες, χωρίς να έχει και μια στέγη της προκοπής, αν η Πολιτεία του πρόσφερε, ως οφείλει, μια ανθρώπινη κατοικία στα πλαίσια μιάς κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής, που θα στοίχιζε πολύ λιγότερο και θα ήταν και πιο ανθρώπινη. Είναι φανερό πως η όποια ιδιοκτησία των εργαζόμενων αποτελεί μια επιπλέον συνθήκη εκμετάλλευσής τους από το κεφάλαιο σε αντίθεση με την ιδιοκτησία των καπιταλιστών που τους επιτρέπει να εκμεταλλεύονται τους εργαζόμενους.

Το κεφάλαιο δεν άργησε να καταλάβει τη σημασία αυτής της μορφής ιδιοκτησίας για το σύστημα και γι’ αυτό τη διεύρυνε στον υπέρτατο βαθμό με τη θεοποίηση του καταναλωτισμού, που αλλοίωσε σε μεγάλο βαθμό την ταξική και κοινωνική συνείδηση των εργαζόμενων, αναδείχνοντας αυτή την ιδιοκτησία-παγίδα σε μηχανισμό απορρόφησης των κοινωνικών κραδασμών και συγκρούσεων. Με αυτόν τον τρόπο, πολλοί εργαζόμενοι ταυτίστηκαν σε ένα βαθμό με το σύστημα και αντί να αγωνίζονται για την ανατροπή του καπιταλισμού και την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής, με προοπτική ένα καλύτερο, ανθρωπινότερο, δικαιότερο κόσμο, αγωνίζονται για την ‘ιερότητα της ιδιοκτησίας’ και συνεπώς υπέρ της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας.

Ο σύγχρονος ορισμός ταυτίζει την ιδιοκτησία με την απόλυτη εξουσία, το αποκλειστικό δικαίωμα κάποιου στη χρήση και στην εκμετάλλευση ενός πράγματος. Η λεγόμενη φιλελεύθερη νομική και νεοφιλελεύθερη-νεοκλασική οικονομική αντίληψη, πλαστογραφώντας την ιστορία της νηπιακής ηλικίας της ανθρωπότητας, αλλά και των σύγχρονων, εκτός συστήματος, εξισωτικών κοινωνιών, θεωρούν την ιδιοκτησία αιώνιο και αναλλοίωτο ‘φυσικό δικαίωμα’[15]. Πρόκειται φυσικά για την αντίληψη της κυρίαρχης τάξης, οι προκάτοχοι της οποίας χαρακτήριζαν τους ηττημένους συνανθρώπους τους πράγμα, ‘res’, τους οποίους μετέτρεπαν σε δούλους και ασκούσαν πάνω τους όχι μόνο το δικαίωμα της χρήσης και της εκμετάλλευσής τους, αλλά και το δικαίωμα της κατάχρησης εξουσίας που έφτανε μέχρι τη θανάτωσή τους.

Από τότε το δικαίωμα ιδιοκτησίας καθώς επίσης και οι μορφές της ιδιοκτησίας διαφοροποιούνται, εξελίσσονται και αλλάζουν ανάλογα με το συσχετισμό των κοινωνικών δυνάμεων. Τον 19ο και κύρια τον 20ο αιώνα σε κάθε προσπάθεια συνταγματικής κατοχύρωσης της ιδιοκτησίας παρατηρείται μια ‘ρωγμή’ που θέλει το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας να υπόκειται στο ‘γενικό συμφέρον’. Αυτή τη ρωγμή κάποιοι την είπαν υποκριτικά και ‘σοσιαλμανία’. Η αλήθεια όμως είναι διαφορετική, γιατί στα καπιταλιστικά συντάγματα αυτή η ρωγμή εμφανίζεται από τότε που ο Ναπολέων, ο Μέτερνιχ και αργότερα ο Μπίσμαρκ έκαναν τις πρώτες κρατικοποιήσεις[16] για να διευκολύνουν κάποιους χρεοκοπημένους καπιταλιστές, αλλά και για τη δημιουργία των αναγκαίων για την ανάπτυξη του καπιταλισμού υποδομών, όπως δρόμοι, λιμάνια, σιδηρόδρομοι, ενέργεια, ταχυδρομείο κ.λπ., με τους φόρους των εργαζόμενων. Η ιστορία της ιδιοκτησίας, ως ιστορία των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, πείθει όλο και περισσότερο για την αναγκαιότητα της κατάργησής της. Η εργαζόμενη κοινωνία διατυπώνει σταθερά την απαίτηση για την πλήρη κατάργηση του δικαιώματος της ατομικής ιδιοκτησίας και την κοινωνικοποίηση όλων των μορφών πλούτου υπέρ της ισότητας της κοινωνικής δικαιοσύνης και της κοινωνικής ευημερίας[17].

Είναι αυτή η εξέλιξη, η οποία οδηγώντας στην υπερσυσσώρευση του κεφαλαίου σε ελάχιστα χέρια, καθιστούσε την κυρίαρχη τάξη ανίκανη να ανταποκριθεί, ως ηγέτιδα τάξη, στις υποχρεώσεις της απέναντι στην κοινωνία και στην ανθρωπότητα, πράγμα που όξυνε την κοινωνική δυσαρέσκεια, τις ταξικές συγκρούσεις και έθετε υπό αμφισβήτηση την αναγκαιότητα ύπαρξης ατομικής ιδιοκτησίας και μιας τέτοιας ατομικής-ταξικής-κρατικής εξουσίας και συνεπώς οδηγούσε στη σκέψη για την αναγκαιότητα ανατροπής του καπιταλισμού. Το κατεστημένο κομμάτι της αμερικανικής πανεπιστημιακής διανόησης που είναι ταγμένο να φυλάει ‘τα όσια του καπιταλισμού’ απέναντι στην απειλή του ‘βάρβαρου κομμουνισμού’ άρχισε να κάνει διαπιστώσεις πως η συγκέντρωση του κεφαλαίου σε λίγα χέρια είναι χαρακτηριστικό του «πρωτόγονου καπιταλισμού»[18]. Οπότε άρχισε να κάνει προτάσεις άμεσης και αποτελεσματικής εξουδετέρωσης των αρπακτικών συγκεντρωτικών και μονοπωλιακών καταστάσεων του κεφαλαίου και της διάχυσής του με τη μορφή των μετοχών στα λαϊκά στρώματα, όσο θα στενεύει η δυνατότητα να κερδίζουν οι άνθρωποι τα μέσα για τη συντήρησή τους παρέχοντας την εργασία τους.

adbusters_121_robotcars_S2

Κρίση, ατομική ιδιοκτησία και κοινωνική ανισότητα (ΙΙ)

 

http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/krisi-atomiki-idioktisia-kai-koinoniki-anisotita-ii,

Μια προσεκτική ανάγνωση αυτής της νεοκλασικής θεωρίας και νεοφιλελεύθερης πολιτικής ιδεολογίας του κεφαλαίου φέρνει στη μνήμη μας τον τρόπο με τον οποίο η καπιταλιστική τάξη κατάφερε να διαλύσει τη φεουδαρχική τάξη μοιράζοντας τη μεγάλη γαιοκτησία στους απελεύθερους κολίγους, στους ακτήμονες καλλιεργητές της, ενώ θα έπρεπε, σύμφωνα με τις αρχές του οικονομικού ορθολογισμού, να συγκροτήσει μεγάλους παραγωγικούς αγροτοβιομηχανικούς συνεταιρισμούς[19], που και ώθηση στην ανάπτυξη θα έδιναν και καλύτερες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης στους συνεταιριζόμενους παραγωγούς θα πρόσφεραν, πράγμα που ελεγχόμενα έκαναν αργότερα όλες οι καπιταλιστικές χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης. Αυτή η κονιορτοποίηση της παραγωγικής γης στις καπιταλιστικές μητροπόλεις δεν επέτρεψε μόνο το σφετερισμό της γαιοπροσόδου από το σταθερά και γρήγορα ανερχόμενο εμπορικό και βιομηχανικό κεφάλαιο, αλλά εξασφάλισε και την πολιτική ανοχή ή ακόμα και την πολιτική συμπάθεια των μικροαγροτών που από κολίγοι και ακτήμονες αγρεργάτες βρέθηκαν ξαφνικά ‘αφεντικά’, ιδιοκτήτες γης. Αλλά δεν άργησαν να καταλάβουν πως από κολίγοι των τσιφλικάδων έγιναν δούλοι, οιονεί εξαρτημένοι κατ’ οίκον εργάτες, του εμπορικού, του τραπεζικού κεφαλαίου και βιομηχανικού κεφάλαιου, πολλοί από τους οποίους αναγκάστηκαν να ζουν σε πολύ χειρότερες συνθήκες από πριν[20].

Στα πλαίσια αυτής της λογικής διαμορφώθηκε η πρόταση να διευρυνθεί προς τα κάτω, προς το προλεταριάτο η μορφή της ‘ανώνυμης μετοχικής εταιρίας’ και, για να εξασφαλίσει ανέξοδη χρηματοδότηση, άρχισε να πουλάει σε μικροκαταθέτες ιδιοκτησιακά δικαιώματα με τη μορφή των μετοχών. Βγήκαν λοιπόν στο ντελάλι οι θεωρητικοί της «καπιταλιστικής επανάστασης» που θα φέρει τον «καθαρό καπιταλισμό» και για να ρίξουν τον πυρετό των ταξικών συγκρούσεων πρότειναν «τη δημιουργία οργανισμών που θα ‘εφοδιάζουν τους εργαζόμενους, ύστερα από μερικά χρόνια εργασίας με μετοχές ανώνυμων εταιρειών που το εισόδημά τους θα τους παρέχει τη δυνατότητα να εξακολουθήσουν να συμμετέχουν στην παραγωγή συνεισφέροντας πιά κεφάλαιο αντί της εργασίας των»[21]. Με διάφορους τρόπους ακολούθησε πλημμυρίδα εκλαϊκευμένων δημοσιεύσεων που έκαναν λόγο για τον ‘Αμερικάνικο’, τον ‘Μοντέρνο’, το ‘Λαϊκό Καπιταλισμό’, με στόχο το «καπιταλιστικό μανιφέστο να αντικαταστήσει το κομμουνιστικό μανιφέστο»[22] και συνεπώς ο καπιταλισμός να βάλει στο περιθώριο το αίτημα των εργαζόμενων για σοσιαλισμό της κοινωνικής ισότητας και της άμεσης δημοκρατίας. Για να το πετύχουν αυτό υιοθέτησαν και τις προτάσεις των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων και των συνδικάτων για participation, Mitbestimmung και συμμετοχή των εργαζόμενων στα όργανα λήψης των αποφάσεων, «αλλά μέχρι του σημείου που δεν θα κινδύνευε το σύστημα της αγοράς και η έννοια της ιδιοκτησίας»[23].

Η ‘εργατική συμμετοχή’ και τα ‘χαρτιά’, δηλαδή οι μετοχές αποδείχτηκαν πολύ γρήγορα ‘άνευ πραγματικής αξίας’, αφού το ‘πλειοψηφικό πακέτο’ παρουσίαζε συνήθως ‘ζημιές’ και συνεπώς δεν έδινε‘μέρισμα’ και όχι σπάνια οδηγούσε τις μετοχικές εταιρείες σε πραγματική ή εικονική χρεοκοπία. Κατάφερε όμως έτσι, για κάμποσο διάστημα, να δώσει ‘κοινωνικό χαρακτήρα’ στον καπιταλισμό και μάλιστα επέλεξε να μιλήσει με τη βοήθεια του ιδεολογήματος περί ‘Λαϊκού Καπιταλισμού’ ακόμα και για κατάργηση των τάξεων. Με αυτόν τον αποπροσανατολισμό των εργαζόμενων και με την παραγωγική αξιοποίηση της τεχνολογικής επανάστασης ο καπιταλισμός κατάφερε στην περίοδο των τελευταίων σαράντα ετών να υπερτριπλασιάσει την παραγωγικότητα, χωρίς ωστόσο να αυξήσει αντίστοιχα την πραγματική αμοιβή της εργασίας. Σήμερα όλοι γνωρίζουμε ότι αυτή η αναντιστοιχία μεταξύ παραγωγικότητας και αμοιβής της εργασίας, αντί να περιορίσει τη συγκέντρωση του κεφαλαίου, όπως πίστευαν οι συντάκτες του ‘καπιταλιστικού μανιφέστου’, το βοήθησε σε μια ακόμα μεγαλύτερη συγκεντροποίηση, με συνέπεια βέβαια την απαξίωση της μισθωτής εργασίας και την αύξηση της ανεργίας, με άμεσο αποτέλεσμα τη χειροτέρευση των συνθηκών εργασίας και διαβίωσης της εργαζόμενης κοινωνίας-ανθρωπότητας.

Το χάος που δημιουργήθηκε με την εισοδηματική υστέρηση των εργαζόμενων, που αποτελούν και τον κύριο όγκο της ενεργούς ζήτησης, ανάδειξε και πάλι μια κρίση υποκατανάλωσης και στασιμότητας, για την αντιμετώπιση της οποίας η νεοκλασική οικονομική θεωρία και η νεοφιλελεύθερη πολιτική δεν επέλεξαν την εφαρμογή κάποιας κεϋνσιανής συνταγής αύξησης των δημοσίων επενδύσεων και του κοινωνικού κράτους, αφού δεν μπορούσαν να σκεφτούν κάτι έξω, πέρα και ενάντια στον καπιταλισμό, αλλά τη νεοφιλελεύθερη συνταγή της κάλυψης της υστέρησης του εισοδήματος των εργαζόμενων και της ρευστότητας των επιχειρήσεων, κύρια των μικρομεσαίων, με άφθονο τοκογλυφικό τραπεζικό δανεισμό. Αυτή η πολιτική έφερε, τα πρώτα χρόνια, υπερβολικά κέρδη στις τράπεζες και μεγάλο πλούτο στους μεγαλομετόχους τους, αλλά και πολλές επισφάλειες με αποτέλεσμα την τρέχουσα τραπεζική κρίση ρευστότητας, την υποχρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας και συνεπώς την υφεσιακή κρίση οικονομίας με έκρηξη της ανεργίας, αλλά έφερε και την κοινωνία απέναντι στο σύστημα. Και όλα αυτά όχι γιατί δεν υπάρχουν κεφάλαια, αλλά γιατί υπάρχουν πάρα πολλά κεφάλαια, μόνο που αυτά βρίσκονται στα χέρια λίγων, των αρχιτεκτόνων του καπιταλιστικού παράδοξου που γεννάει το χάος, την καταστροφή και την καπιταλιστική βαρβαρότητα.

Το τραγικό προσωπείο αυτής της καπιταλιστικής λεηλασίας του εισοδήματος των εργαζόμενων θα φανεί, όταν και εφόσον, μετά την κρίση επανασυγκρότησης του καπιταλισμού, διαμορφωθεί ή νέα ισορροπία με απόλυτο κυρίαρχο το ηγεμονικό κεφάλαιο, οπότε και η βίαιη είσπραξη των δανείων θα πάρει τη μορφή ενός τσουνάμι κατασχέσεων των υποθηκευμένων, και όχι μόνο, περιουσιακών στοιχείων των χρεωστών. Τότε θα γίνει κατανοητό από όλους, πως τα περιουσιακά ψίχουλα που μοιράζει ο καπιταλισμός, δεν είναι παρά οι αόρατες αλυσίδες με τις οποίες το κεφάλαιο σέρνει τους εργαζόμενους στο άρμα του, για να αναβάλλει τη μέρα που οι επιμέρους κοινωνίες και συνολικά η ανθρωπότητα θα αποφασίσουν να στείλουν το δικαστικό κλητήρα της ιστορίας, για να τοιχοκολλήσει στην πόρτα του καπιταλισμού την απόφαση οριστικής κατάσχεσης, απαλλοτρίωσης και κοινωνικοποίησης όλων των κλεμμένων περιουσιακών στοιχείων του και την απόδοση στο δημιουργό τους, στην εργαζόμενη κοινωνία.

Κάπως έτσι ναυαγεί σταδιακά η «καπιταλιστική επανάσταση που θα οδηγούσε την ανθρωπότητα από τον πρωτόγονο καπιταλισμό στον συλλογικό, εργασιακό, μικτό, εκσοσιαλισμένο και ευημερικό καπιταλισμό»[24]. Και είναι αυτή η ώρα των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να αναλάβουν τις ευθύνες για να είναι ανώδυνο το πέρασμα από την καπιταλιστική βαρβαρότητα σε ένα καλύτερο κόσμο. Σε ένα κόσμο που δεν θα υπάρχει ιδιοκτησία, δεν θα υπάρχει κεφάλαιο και εκμετάλλευση και η εργασία θα πάψει να υπάρχει ως πηγή πλούτου για λίγους και πηγή δυστυχίας για τους πολλούς, αλλά ως απελευθερωμένη δημιουργική δραστηριότητα έμπνευσης και δεξιοτήτων και ως πηγή καθολικής ευημερίας, ισότητας, ελευθερίας, ειρήνης και πολιτισμού.

adbusters_121_bed_S

Ο καπιταλισμός, ως κοινωνική σχέση εξουσίας ανθρώπου πάνω σε άνθρωπο, που εκφράζεται με τη μορφή του δικαιώματος αποκλειστικής ατομικής ιδιοκτησίας εξουσιαστών πάνω σε πράγματα που παράχθηκαν από εξουσιαζόμενους, μπορεί να ανατραπεί μόνο με την ριζική κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας και την αντικατάστασή της από την κοινοκτησία, με την έννοια της κοινοχρησίας και στην ουσία την καθολική ακτημοσύνη δηλαδή την κοινοκτημοσύνη, την κοινωνική αυτοδιαχείριση κάθε οικονομικής δραστηριότητας και την ισοκατανομή του κοινωνικού πλούτου.

Όσοι παρουσίασαν και συνεχίζουν να θέλουν να παρουσιάσουν τον άνθρωπο ως αρπακτικό και την ατομική ιδιοκτησία ως φυσικό δίκαιο, παραγνωρίζουν πως στη φύση δεν υπάρχει η έννοια της ιδιοκτησίας σε καμιά μορφή ζωής, ούτε και στα σαρκοβόρα θηρία τα οποία, ακόμα και όταν σκοτώνουν το θήραμά τους το κάνουν για να τραφούν και να επιζήσουν και όχι από πλεονεξία ‘για να πλουτίσουν’. Ακόμα και οι φωλιές, τα καταφύγια και οι ‘αποκλειστικές περιοχές’ δεν έχουν την έννοια της κτήσης, αλλά της χρήσης και μάλιστα της προσωρινής και συνήθως αμφισβητούμενης. Στη Φύση κυριάρχησε πάντα και σε όλες τις μορφές της ζωής η αίσθηση της κοινωνικότητας, της αλληλεγγύης, της αμοιβαίας συνεργασίας και της αλληλοβοήθειας και μάλιστα ανεξάρτητα από δεσμούς αίματος[25]. Τα συστήματα εξουσίας και πολλοί τιτλούχοι υπάλληλοί τους υποστηρίζουν, αναφερόμενοι ακόμα και στα πρώτα βήματα, πως η ανθρωπότητα δεν είναι παρά ένα σύνολο από άτομα-αγρίμια έτοιμα να αλληλοκατασπαραχθούν για να αποκτήσουν δύναμη και πλούτο. Αποσιωπούν όμως πως οι όποιες συγκρούσεις είχαν ως αποκλειστικό στόχο την εξασφάλιση της τροφής και συνεπώς πρωταρχικά δεν συγκρούονταν οι ανθρώπινες ομάδες μεταξύ τους, αλλά, συγκρούονταν οι βιολογικές ανάγκες τους με την πείνα τους και την έλλειψη τροφής. Αποφεύγουν επίσης να πουν πως όταν και όπου υπήρχε άφθονη τροφή για όλους εκεί δεν υπήρχαν αλληλοσπαραγμοί, μέχρι που εμφανίστηκε το κράτος και η ατομική ιδιοκτησία. Κάθε εξουσία έκτοτε προβάλλει τις ίδιες θεωρίες και τα ίδια επιχειρήματα, γιατί μόνο έτσι μπορεί να πείσει για τη δική της αναγκαιότητα και κάνει ότι μπορεί για να μην συντρέχουν συνθήκες καθολικής ευημερίας, ώστε ο καθένας να μπει στο στημένο εξουσιαστικό παιχνίδι του ανταγωνισμού, της αλληλοεξόντωσης και της συμμετοχής στη βαρβαρότητα. Κι’ όμως «η Φύση διδάσκει μην ανταγωνίζεστε. Ο ανταγωνισμός είναι βλαπτικός για τα είδη και υπάρχουν πολλοί τρόποι για να τον αποφύγουμε… Γι’ αυτό συνδυαστείτε, καταπιαστείτε με έργα αλληλοβοήθειας. Αυτό είναι το ασφαλέστερο μέσο, προκειμένου ο καθένας χωριστά και όλοι μαζί να απολαύσουμε τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια, που είναι η καλύτερη εγγύηση για επιβίωση και ανάπτυξη σωματική, διανοητική και ηθική»[26].

Και όσοι υποστηρίζουν την άποψη πως η ατομική ιδιοκτησία είναι δικαίωμα και αξία που πηγάζει από την ανθρώπινη φύση, παραγνωρίζουν ή θέλουν να παραγνωρίζουν πως η ανθρωπότητα για εκατομμύρια χρόνια ζούσε χωρίς ιδιοκτησία και όταν ακόμα κατάφερε να οργανώσει την κοινωνική ζωή σε μόνιμους καταυλισμούς αναγνώρισε ως χρησιμότερη τη μορφή της κοινής ιδιοκτησίας, της κοινοκτημοσύνης επί του εδάφους, των εργαλείων, των υποδομών, των κοπαδιών των ζώων, την από κοινού καλλιέργεια, χρήση και εκτροφή με αποτέλεσμα την ίση και δίκαιη μοιρασιά, χωρίς προνόμια και παρεκκλίσεις. Ταξινομώντας την ιστορία της ιδιοκτησίας μπορούμε να καταλήξουμε στη διαπίστωση πως, η ιδιοκτησία ως έννοια και ως πραγματικότητα πέρασε από τα παρακάτω κύρια στάδια[27].

Πρώτο. Το στάδιο της ακτημοσύνης: Η ιδιοκτησία, σε ολόκληρη την περίοδο της αγριότητας που κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια χρόνια, και οι άνθρωποι τρέφονταν μετακινούμενοι συλλογικά, μοιράζοντας ίσα, ότι έβρισκαν στη Φύση, ή αποκτούσαν με το κυνήγι και το ψάρεμα, είναι, και για λόγους αντικειμενικούς, ανύπαρκτη ακόμα και ως έννοια για ‘δικό μου’ και ‘δικό σου’, γιατί το Εγώ ήταν ταυτισμένο με το Εμείς και συνεπώς όλα ήταν εξίσου κοινά, ήταν ‘δικά μας’ χωρίς να ανήκουν σε κανέναν.

Δεύτερο. Το στάδιο της κοινοκτημοσύνης: Η έννοια της ιδιοκτησίας εμφανίζεται στο τελευταίο στάδιο της βαρβαρότητας, ως κοινοκτημοσύνη και κοινοχρησία πάνω σε περιορισμένη καλλιεργούμενη έκταση γης και στις χορτολιβαδικές εκτάσεις, αλλά και πάνω στα προϊόντα που από κοινού παράγονταν και από κοινού καταναλώνονταν ισόμερα, χωρίς προνόμια και διακρίσεις και ανάλογα με τις εκάστοτε τρέχουσες ανάγκες του κάθε μέλους της κοινότητας οι οποίες ορίζονταν αντικειμενικά από την κοινότητα. Όταν στα επόμενα στάδια της βαρβαρότητας η μόνιμη εγκατάσταση, η καλλιέργεια της γης και η εκτροφή ζώων βελτίωσαν τις συνθήκες ζωής και επέτρεψαν την αύξηση του πληθυσμού των καταυλισμών, τότε η κοινόκτητη γη μοιράστηκε στα διάφορα γένη που αποτελούσαν τη νέα μεγάλη κοινότητα και τα οποία μοίραζαν κυκλικά και εναλλασσόμενα ανά τακτά χρονικά διαστήματα την κοινόκτητη γη στις οικογένειες που τα αποτελούσαν για να την καλλιεργούν. Και σε αυτό το στάδιο η γη ανήκε στο γένος κατά παραχώρηση από την κοινότητα, η παραγωγή γινόταν από κοινού και τα προϊόντα της μοιράζονταν δίκαια, χωρίς προνόμια και δυνατότητες πλουτισμού κάποιων σε βάρος κάποιων άλλων.

Τρίτο. Το στάδιο της ατομικής ιδιοκτησίας: Όταν η τεχνική εξέλιξη σε συνδυασμό με την συσσωρευμένη παραγωγική εμπειρία οδήγησαν στην παραπέρα αύξηση του πληθυσμού και κατά συνέπεια στην αύξηση και στον πολλαπλασιασμό των αναγκών, τότε έλαβε χώρα, με ειρηνικό ή με βίαιο τρόπο, η συγκρότηση μιάς κεντρικής κρατικής εξουσίας, η οποία αντί να δημιουργήσει συνθήκες ίσης ασφάλειας και αξιοπρεπούς διαβίωσης σε όλα τα μέλη της συγκεκριμένης κοινωνίας, επέτρεψε στους νικητές και στους ασκούντες την κρατική εξουσία να πλουτίζουν με τον ένα ή τον άλλο ‘θεμιτό’ ή αθέμιτο τρόπο σε βάρος των υπόλοιπων. Η θέσμιση της παρέκκλισης από την δοκιμασμένη κοινωνικά δίκαιη παράδοση της εθιμικής κοινοκτημοσύνης έγινε αναπόφευκτη, γιατί εκείνοι που μπορούσαν να πλουτίσουν σε βάρος των υπόλοιπων ήταν οι ίδιοι που νομοθετούσαν και κυβερνούσαν. Από τότε η ατομική ιδιοκτησία έγινε κυρίαρχη μορφή άσκησης θεσμικής βίας, πηγή πλουτισμού, καταστροφής της Φύσης και αιτία καταστροφικών πολέμων, μέχρι που φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση, όπου ο πλανήτης αποτελεί, κατά μεγάλο ποσοστό, ατομική ιδιοκτησία ελάχιστων παράνομα πλουτισάντων.

Με αυτό τον τρόπο το 80% και πλέον του πληθυσμού του πλανήτη στερείται κάθε ουσιαστικής μορφής ιδιοκτησίας και με αυτό στερείται κάθε δικαιώματος ελέγχου πάνω στους όρους της ζωής του, συνεπώς και των στοιχειωδώς απαραίτητων πόρων και αγαθών για την επιβίωσή του. Η κατάργηση της κοινοκτημοσύνης και η εμφάνιση, η αναγνώριση και νομιμοποίηση της ατομικής ιδιοκτησίας από τη σειρά του πατέρα, από το νεοσύστατο κράτος, προκάλεσε πλήρη διάλυση της παλιάς κοινωνίας, πυρήνας της οποίας ήταν το γένος, η φυλή και τον αντικατάστησε με τη μονογαμική, για τη γυναίκα, οικογένεια η οποία καθορίζεται από, και διευκολύνει, τα ιδιοκτησιακά συμφέροντα του άνδρα. «Η μονογαμική οικογένεια αναπτύχθηκε από τη συγκέντρωση μεγάλου πλούτου στα χέρια ενός, και μάλιστα στα χέρια ενός άντρα, και από την ανάγκη να κληρονομηθούν αυτά τα πλούτη από τα παιδιά αυτού του άντρα και κανενός άλλου. Γι’ αυτό ήταν αναγκαία η μονογαμία της γυναίκας και όχι του άντρα, έτσι που αυτή η μονογαμία της γυναίκας δεν εμπόδιζε καθόλου την ανοιχτή ή σκεπασμένη πολυγαμία του άντρα…»[28]. Αυτή η ρύθμιση έφερε σε πρώτο πλάνο το ατομικό σε βάρος του συλλογικού, του κοινοτικού, του κοινωνικού, του γενικού συμφέροντος με τις ανάλογες γνωστές συνέπειες. Αν μπορέσουμε να φανταστούμε μιά κοινωνία χωρίς τη νομική έννοια του ατομικού, του «ιδιοκτήτη και ιδιωτικού εξουσιαστή πατέρα» και αρκεστούμε στην έννοια του βιολογικού πατέρα σε συνθήκες του αμεσοδημοκρατικά αυτοδιευθυνόμενου συλλογικού Εμείς, τότε θα αντιληφθούμε πως η κοινοκτημοσύνη ανταποκρίνεται καλύτερα στις ατομικές και κοινωνικές ανάγκες και συνεπώς δεν υπάρχει κανένας λόγος να υπάρχει και η έννοια της ατομικής ιδιοκτησίας, οπότε θα πάψουν να υπάρχουν και οι συνθήκες της ατομικής και κοινωνικής δυστυχίας που αποτελούν συνέπεια της αντικοινωνικής, αντιαναπτυξιακής και καταστροφικής ατομικής ιδιοκτησίας που γεννά ανισότητες, ανταγωνισμούς, οικονομικές κρίσεις και πολέμους.

adbusters_121_generation2_S

Με την κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και του κοινωνικού πλούτου που θα σημάνει την κατάργηση του ατομικού πλούτου, η σημερινή οικογένεια θα απαλλαγεί από τις εκμεταλλευτικές σκοπιμότητες του κεφαλαίου, από το άγχος της επιβίωσής της και την κοινωνική καταπίεση και θα μπορέσει, ως ελεύθερη επιλογή, να μετεξελιχθεί και να λειτουργήσει ως θεσμός της καινούργιας κοινωνίας[29] και σαν κύτταρο πολιτισμού, συλλογικής και ατομικής ευτυχίας.

Θα πρέπει να σημειωθεί πως στο στάδιο της κυριαρχίας της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής και στον κοινωνικό πλούτο, για λόγους που εξυπηρετούσαν καλύτερα την ατομική κερδοσκοπική επιχειρηματικότητα, αλλά και τη λεγόμενη ‘αναγκαία πολιτική σταθερότητα’, εμφανίστηκαν συμπληρωματικές, προς την ατομική, μορφές ιδιοκτησίας, όπως η εταιρική ή ανώνυμη, η εκκλησιαστική, η κρατική και η ‘δημόσια’ ιδιοκτησία. Αυτές οι μορφές ιδιοκτησίας ελέγχονται και λειτουργούν υπέρ του γενικού ταξικού συμφέροντος της άρχουσας τάξης και συνεπώς στην ουσία δεν είναι παρά μορφές ταξικής ιδιοκτησίας που λειτουργούν συμπληρωματικά και προς το συμφέρον της ατομικής ιδιοκτησίας και σε βάρος του κοινωνικού συνόλου. Πολλοί επιμένουν, από άγνοια ή από σκοπιμότητα, να παρουσιάζουν την ‘δημόσια’ ιδιοκτησία σε συνθήκες καπιταλισμού, ως κοινωνική ιδιοκτησία. Όμως το γεγονός πως, στο καθεστώς της δημόσιας ιδιοκτησίας σε συνθήκες καπιταλισμού, οι εργαζόμενοι δεν είναι κύριοι της εργασίας τους, και παρά την όποια καλύτερη μεταχείρισή τους, σε σχέση με τους εργαζόμενους σε καθεστώς ιδιωτικής ιδιοκτησίας, εξακολουθούν να βρίσκονται σε καθεστώς εκμετάλλευσης. Εκμετάλλευση δεν είναι μόνον το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι δεν εισπράττουν ολόκληρο το προϊόν της εργασίας τους. Η εκμετάλλευση συνίσταται κύρια στο γεγονός ότι κάποιοι άλλοι, που αποτελούν μια άλλη κοινωνική τάξη, έχουν το δικαίωμα της διάθεσης και προσφοράς της υπηρεσίας ή της διανομής του προϊόντος, αφού αυτοί αποφασίζουν ποιο μέρος του προϊόντος θα διατεθεί για μισθούς, ποιο μέρος θα κρατήσουν για τον εαυτό τους και ποιο για άλλους σκοπούς. Το καθεστώς της δημόσιας ιδιοκτησίας, αποτελεί μέρος της ρύθμισης της παραγωγικής διαδικασίας και επιτελείται από την κρατική γραφειοκρατία, για λογαριασμό της κυρίαρχης τάξης των ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής[30].

adbusters_121_kiss_S

Τέταρτο στάδιο. Η διαρκής διεκδίκηση της κοινοκτημοσύνης: Όπως είδαμε, στη διαδρομή της ανθρώπινης ιστορίας και ιδιαίτερα από την περίοδο εμφάνισης της κρατικής εξουσίας που γέννησε και την ατομική ιδιοκτησία, η εργαζόμενη ανθρωπότητα, εκφράζεται σταθερά και σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες με ενιαία αντίληψη και συνείδηση κατά της όποιας μορφής ιδιοκτησίας και γι’ αυτό δεν σταμάτησε να διεκδικεί με κάθε τρόπο την κοινοκτημοσύνη, ως την αναγκαία συνθήκη της ισότητας, της ελευθερίας, της ευημερίας, της δημοκρατίας και της ειρήνης. Ταυτόχρονα συνέχισε ακατάπαυστα να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την εφικτότητα της κατάργησης κάθε μορφής ιδιωτικής, εκκλησιαστικής, ταξικής, κρατικής και δημόσιας ιδιοκτησίας, η οποία, τελικά καθιστά σήμερα, στις αρχές του 21ου αιώνα, δυνατή την κοινωνικοποίηση όλων των μορφών πλούτου που χιλιάδες χρόνια διαμορφώνεται συνολικά από τις διαχρονικές δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού και συνολικά από την εργαζόμενη κοινωνία-ανθρωπότητα[31].

Έτσι θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε το πρόβλημα της ατομικής-ταξικής-κρατικής ιδιοκτησίας, ως πρόβλημα μιάς εκμεταλλευτικής εξουσίας, η οποία οδήγησε στη σημερινή καπιταλιστική βαρβαρότητα, η παράκαμψη της οποίας προϋποθέτει την κατάργηση κάθε μορφής εξουσίας και συνεπώς κάθε μορφής ιδιοκτησίας. Αυτή η πραγματικότητα επιτρέπει τη διατύπωση της άποψης, πως, όπως η κοινοκτημοσύνη διασφάλισε την ύπαρξη του ανθρώπινου είδους για εκατομμύρια χρόνια, έτσι και η επαναφορά της με τη μορφή της σύγχρονης κοινωνικοποίησης, μπορεί να σώσει την παραπέρα ύπαρξη του ανθρώπινου είδους και του πολιτισμού του, που κινδυνεύουν από την νοσηρότητα, την αντικοινωνικότητα, την καταστροφικότητα και την απανθρωπιά της όποιας ατομικής, εταιρικής, εκκλησιαστικής, ταξικής, κρατικής και ‘δημόσιας’ ιδιοκτησίας. Η κοινοκτημοσύνη απαιτεί κοινή αμεσοδημοκρατική διοίκηση της παραγωγικής δραστηριότητας, καθώς μόνον έτσι μπορεί να πάρει σάρκα και οστά η κοινοκτημοσύνη, που είναι η βάση της ισότητας και το περιεχόμενο της κοινωνικής ζωής.

Το συμπέρασμα αυτής της σύντομης προσέγγισης είναι πως ο καπιταλισμός που στηρίζεται πάνω σε σχέσεις ατομικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής και παρά την ιδιαίτερα αποτελεσματική βοήθεια των θρησκευτικών μύθων και ιερατείων[32], έχει εξαντλήσει προ πολλού τον ιστορικό του ρόλο, έχει απολέσει οριστικά την ικανότητά του να οδηγήσει την κοινωνία-ανθρωπότητα σε έναν καλύτερο κόσμο και εξελίσσεται σε θανάσιμη απειλή για την ανθρωπότητα[33]. Γι’ αυτό κάθε απόπειρα εξευγενισμού, εξορθολογισμού μέσω κάποιας υποτιθέμενης σοσιαλδημοκρατικού ή τριτοτεταρτοδιεθνιστικού τύπου ‘αριστερής διαχείρισης’ του καπιταλισμού που οδηγεί ακόμα πιο βαθειά στην καπιταλιστική βαρβαρότητα, αν δεν είναι αφέλεια είναι συνειδητή απάτη που αποσκοπεί στο να παραπλανήσει και να εκτρέψει την κοινωνία από τον διαχρονικό στρατηγικό της στόχο για οικονομική και κοινωνική ισότητα στα πλαίσια της άμεσης δημοκρατίας με περιεχόμενο την αταξική κοινωνία.

Άλλη εναλλακτική επιλογή εκτός από την ανάδειξη των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, δηλαδή της ίδιας της εργαζόμενης κοινωνίας σε αυτοδιευθυνόμενο υποκείμενο της αταξικής ουμανιστικής επανάστασης και της ιστορίας δεν υπάρχει.

Αναδημοσίευση από το http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/krisi-atomiki-idioktisia-kai-koinoniki-anisotita-i, 

adbusters_121_circle_S

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Henry Ireton (1611-1651. Άγγλος στρατηγός του Κοινοβουλευτικού στρατού κατά τη διάρκεια του Αγγλικού εμφύλιου πολέμου (1642–1651), μεταξύ μοναρχικών και αντιμοναρχικών, και γαμπρός του Όλιβερ Κρόμγουελ.

[2] Πιερ Ζοζέφ Προυντόν (Pierre Josef Prοudhon) (1809 – 1865). Γάλλος πολιτικός κορυφαίος θεωρητικός του αναρχικού κινήματος.

[3] Λάμπος Κώστας, Κοινωνικοποίηση και κοινωνική διάσπαση της εργασίας, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, τεύχος 26/1986, επίσης, Λάμπος Κώστας, Προβλήματα καταμερισμού της εργασίας στις συνθήκες του σύγχρονου ελληνικού αγροτικού νοικοκυριού, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, τεύχος 45/1988.

[4] «Δεν είμαστε νέος λαός με λευκό μητρώο και με φτωχική κληρονομιά. Έχουμε παραχωρήσει στον εαυτό μας (…) ένα εντελώς δυσανάλογο μερίδιο του πλούτου και του εμπορίου όλου του κόσμου. Πήραμε όσο έδαφος θέλαμε και η αξίωσή μας να αφεθούμε ανενόχλητοι να απολαμβάνουμε τις τεράστιες και θαυμαστές κτήσεις μας, που αποκτήθηκαν κατά κύριο λόγο με τη βία και διατηρούνται κυρίως με τη δύναμη, συχνά φαίνεται λιγότερο λογικό στους άλλους απ’ ότι σε εμάς»,Ουίνστον Τσώρτσιλ, Αναφέρεται στο Chomsky Noam, Περί αναρχισμού, ΚΕΔΡΟΣ, Αθήνα 2009, σελ. 177.

[5] «Αν ένας άνθρωπος, που γεννιέται σε έναν ήδη κατεχόμενο κόσμο, δεν διαθέτει η οικογένειά του τα μέσα να τον θρέψει, ή όταν η κοινωνία δεν χρειάζεται την εργασία του, τότε αυτός ο άνθρωπος δεν έχει το παραμικρό δικαίωμα να απαιτήσει τροφή, γιατί είναι πλεονάζων πάνω στη Γη», Αναφέρεται στο: Blanqui Adolph, Geschichte der politischen Ökonomie in Europa, Verlag Detlev Auvermann KG, Glashütten im Taunus 1971, Unveränderter Neudruck der Ausgabe Karlsruhe 1841, Zweiter Band, Seite 105. Βλέπε επίσης, Κακουριώτης Θάνος, Γερασμένη Ευρώπη και ‘νεομαλθουσιανισμός’, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 28.01.2008.

[6] Άγγλος οικονομολόγος (1766-1854). Σπούδασε θεολογία και έγινε κληρικός της αγγλικανικής εκκλησίας για αρκετό διάστημα. Εγκατέλειψε όμως την ιερατική του σταδιοδρομία για να ασχοληθεί με την οικονομία. Το 1798 δημοσίευσε το έργο «Μελέτη περί της θεωρίας του πληθυσμού και των επιδράσεών του στη μελλοντική βελτίωση της κοινωνίας». Στο έργο αυτό υποστήριζε ότι, ενώ τα μέσα συντήρησης αυξάνονται κατά αριθμητική πρόοδο (2,4,6,8 κλπ.), ο πληθυσμός αυξάνεται κατά γεωμετρική πρόοδο (2,4,8,16,32 κλπ.). Γι’ αυτό πρότεινε να εφαρμοστούν όλα τα μέτρα που θα συνέβαλαν στη στασιμότητα και στη μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού, που τότε ανέρχονταν περίπου στο 1 δισεκατομμύριο. Η ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας απόδειξαν τον αντεπιστημονικό χαρακτήρα της θεωρίας του Μάλθους και κατάδειξαν πως η φτώχεια είναι ένα πολιτικό-συστημικό πρόβλημα και συνεπώς δεν θα υπήρχε αν στα παραγόμενα αγαθά είχαν όλοι οι κάτοικοι του πλανήτη ισότιμη πρόσβαση και ανάλογη με τις ανάγκες τους. Δεν υπάρχουν πλεονάζοντες άνθρωποι, αλλά ανισοκατανομή λιγότερων αγαθών επειδή σκόπιμα παράγονται περισσότερα όπλα, μέσα και υπηρεσίες εξουσίας για να διατηρηθεί το απάνθρωπο καπιταλιστικό σύστημα, που στηρίζεται στην ανισότητα, στη βία, στην καταστροφή και στο θάνατο.

[7] Λατούς Σερζ, Το στοίχημα της αποανάπτυξης, ΒΑΝΙΑΣ, Θεσσαλονίκη 2008, σελ. 71.

[8] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της Παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[9] «Η πρώτη ιδιοκτησία του ανθρώπου που συναντούμε είναι το όνομά του, Το θεωρεί τόσο πολύτιμο που δεν το φανερώνει στους ξένους. Το χαρίζει μόνο στους φίλους», Λαφάργκ Πωλ, Η εξέλιξη της ιδιοκτησίας, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΔΗ, Αθήνα χ. χ. , σελ. 15.

[10] Κατά τον γνωστό ανθρωπολόγο Levis Henry Morgan το δικαίωμα ιδιοκτησίας πάνω στη γη καθιερώθηκε προοδευτικά, ακολουθώντας τα στάδια της κοινής, φυλετικής, κοινοτικής, οικογενειακής και ατομικής ιδιοκτησίας, με την εμφάνιση της κεντρικής κρατικής εξουσίας, μετά τον Θησέα (987 π. Χ.) και τον Σόλωνα (640-560 π. X.) στην Αθήνα, με το Λυκούργο (592/1 π. Χ.), στη Σπάρτη (800 π. Χ.) και με τον Ρωμύλο στη Ρώμη (750 π. Χ.). Κατ’ άλλους αυτή η διαδικασία είναι πολύ αρχαιότερη και ανάγεται στο πρώτο και αρχαιότερο κράτος της ανθρώπινης ιστορίας, που ιδρύθηκε στην αρχαία Βαβυλωνία από τον Χαμουραμπί, που βασίλεψε μεταξύ 2.123-2.081 π. Χ., βλέπε Morgan Levis Henry, Η αρχαία κοινωνία, ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΔΗΣ, Αθήνα χ. χ. Βλέπε επίσης «Ο Κώδικας του Χαμουραμπί και άλλοι κώδικες της Μεσοποταμίας», εισαγωγή: Περικλής Ροδάκης, ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ, Αθήνα 1982.

[11] Με τον όρο οικοκτησία εννοώ τα αναγκαία για την επιβίωση περιουσιακά στοιχεία μιας οικογένειας, με κεντρικό στοιχείο τον ίδιο τον «οίκο», που δημιουργήθηκαν, όχι από την Πολιτεία ως όφειλε, αλλά, για λόγους εκμετάλλευσης, με τοκογλυφικά δάνεια και μεγάλες θυσίες για την εξασφάλιση της επιβίωσής της, η οποία δοκιμάζεται από την μεγάλη καπιταλιστική ιδιοκτησία, αλά και από την έλλειψη της αναγκαίας κοινωνικής μέριμνας.

[12] Ο Παναγής Λεκατσάς πηγαίνει τη σκέψη μας πολύ πιο βαθιά στην ιστορία, όταν υποστηρίζει πως η κοινωνία δομήθηκε αρχικά πάνω ‘στο δεσμό της Μάνας με το Παιδί και στην ομαδική Μητρότητα’ και γι’ αυτό ήταν μητριαρχική, αφού οι άνδρες ζούσαν τον περισσότερο χρόνο τους εκτός καταυλισμών κυνηγώντας. Η μετεξέλιξη της τροφοσυλλεκτικής και κυνηγετικής κοινωνίας σε αγροτική και κτηνοτροφική συνοδεύτηκε από τη μονιμότερη, αν όχι τη μόνιμη, εγκατάσταση, πράγμα που επέτρεψε το σταδιακό σχηματισμό κάποιας κοινοτικής περιουσίας, αλλά και τη μόνιμη παρουσία των ανδρών στους καταυλισμούς, με αποτέλεσμα η κοινοτική διαχείριση, αλλά και ο έλεγχος της συλλογικής (και όχι ακόμα της ατομικής-ιδιωτικής) περιουσίας να περνά σταδιακά στους άνδρες, οπότε και η μητριαρχική κοινωνία μετασχηματίζεται σε πατριαρχική. Το συμπέρασμα είναι πως ‘η αρχή της πατρότητας, είναι τεχνητή και επιβάλλεται από λόγους μοναχά κοινωνικούς, … που όμως κλονίζει την κοινοκτημονική βάση και την ισο-κρατική ισορροπία των σχέσεων της παλαιότερης κοινωνίας’, Λεκατσάς Παναγής, Η Μητριαρχία και η σύγκρουσή της με την Ελληνική Πατριαρχία, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΕΙΜΕΝΑ, Αθήνα 1970, σελ. 47-50.

[13] Το γεγονός πως ο Σόλωνας ήταν ο ίδιος πλούσιος αριστοκράτης και συνεπώς εκφραστής του φόβου της τάξης των δυνατών, που ‘κλέβουν αριστερά και δεξιά χωρίς σεβασμό σε ιερά ή δημόσια κτήματα’, σε συνδυασμό με το άλλο γεγονός, πως οι διαμαρτυρίες και οι εξεγέρσεις των μικροκαλλιεργητών, των θυτών και των δούλων θα μπορούσαν να ανατρέψουν την αριστοκρατική τάξη πραγμάτων, μας επιτρέπει μια διαφορετική, από την παραδοσιακή, ανάγνωση της σκοπιμότητας της νομοθεσίας του Σόλωνα, ως ‘νομοθετική παγίδα’ υπέρ των πλουσίων και όχι υπέρ των φτωχών, με την οποία από τότε οι πλούσιοι δανείζουν τους φτωχούς και κάθε φορά που το σύστημα μπουκώνει (οικονομική κρίση το λένε) και η αριστοκρατική τάξη απειλείται, τότε κάποιος βασιλιάς, κάποιος δικτάτορας, ή κάποιος ‘καλός δανειστής χαρίζει τα χρέη’, όχι από αγάπη για τους φτωχούς, αλλά για να ξαναπάρει μπροστά το σύστημα της εκμετάλλευσής. Αυτός ήταν βασικά και ο λόγος που ο Σόλωνας ανάλαβε να «συμβιβάσει τους άπληστους δυνατούς, που συνειδητοποίησαν ότι η εξαθλίωση των πολιτών υπονομεύει και την ίδια τους την ύπαρξη, με τους υποδουλωμένους σε αυτούς από τα χρέη συμπολίτες του, προκειμένου να αποφευχθεί η πολιτική ανατροπή. Έτσι οι άπληστοι και δυνατοί αποδέχτηκαν, μεταξύ άλλων, να κάνουν και οικονομικές παραχωρήσεις, αποδεχόμενοι τη ρύθμιση της ‘σεισάχθειας’, για παραγραφή των χρεών των υποδουλωμένων σε αυτούς συμπολιτών τους και την κατάργηση της πρακτικής της υποθήκης ‘επί σώμασι’, δηλαδή υποθήκης της φυσικής και πολιτικής ελευθερίας των πολιτών για τη λήψη του χρηματικού δανείου», με αντάλλαγμα την κατάργηση της κοινοκτησίας και την για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία τόσο κατηγορηματικά κατοχυρωμένη θέσπιση του δικαιώματος της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στην κοινόκτητη γη στον πρωτότοκο γιό του εκάστοτε αρχηγού της οικογένειας η οποία μέχρι τότε καλλιεργούσε εναλλακτικά διάφορα κομμάτια της κοινόκτητης γης, βλέπε σχετικά και το σχόλιο: Παραρά Πολυβία, Μαθήματα Δημοκρατίας από τον Σόλωνα, στην Καθημερινή της 20.09.2011.

[14] Βλέπε σχετικά, Κορδάτος Γιάννης, Μεγάλη ιστορία της Ελλάδας, Εκδόσεις 20ος αιώνας, Αθήνα 1956, τόμος ΙΙ, σελ. 305.

[15] «Θεώρησαν σαν αξίωμα, ότι το κεφάλαιο σαν μορφή σύγχρονης ιδιοκτησίας που επικράτησε, είναι αιώνιο. Κούρασαν τον εγκέφαλό τους για να αποδείξουν ότι το κεφάλαιο γεννήθηκε μαζί με τον κόσμο, που δεν μπορεί να έχει τέλος, γιατί δεν έχει αρχή… Παράλειψαν όμως να αποδείξουν ότι και ο όρος ‘κεφάλαιο’ υπάρχει από αιώνες… Ο Σεμπαστιάν Μερσιέ στο Λεξικό του των «Νέων Λέξεων», δημοσιευμένο το 1802, έκρινε αναγκαία την καταχώριση: ‘Η λέξη κεφαλαιούχος είναι σχεδόν άγνωστη έξω από το Παρίσι και σημαίνει άνθρωπος με κολοσσιαία πλούτη, με καρδιά από ατσάλι και καμιά άλλη συγκίνηση εκτός απ’ την προερχόμενη από τον ήχο των νομισμάτων’», Λαφάργκ Πωλ, Η εξέλιξη της ιδιοκτησίας…, ό. π., σελ.5-6.

[16] «Από τότε που ο Μπίσμαρκ άρχισε τις κρατικοποιήσεις, εμφανίστηκε ένας ψευτοσοσιαλισμός που … ανακηρύσσει ούτε λίγο ούτε πολύ σαν σοσιαλιστική κάθε κρατικοποίηση… Αν η κρατικοποίηση του καπνού ήταν σοσιαλιστική, τότε και ο Ναπολέοντας και ο Μέττερνιχ θα καταλογίζονταν αναμφίβολα στους ιδρυτές του σοσιαλισμού… Αν ήταν έτσι τότε θα ήταν σοσιαλιστικοί θεσμοί και η βασιλική εταιρία του θαλάσσιου εμπορίου, η βασιλική μανουφακτούρα πορσελάνης και ακόμα το ραφείο του λόχου στο στρατό, ή ακόμα και η κρατικοποίηση των οίκων ανοχής, που την είχε προτείνει μ’ όλη τη σοβαρότητα κάποιος κατεργάρης στα 1830-1840, τον καιρό της βασιλείας του Φρειδερίκου – Γουλιέλμου III», Ένγκελς Φρίντριχ στο Αντι-Ντύριγκ, ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ, Αθήνα 2006.

[17] Λαφάργκ Πωλ, Η εξέλιξη της ιδιοκτησίας…, ό. π., σελ. 5-14.

[18] «Τα διακριτικά χαρακτηριστικά του πρωτόγονου καπιταλισμού είναι: α. Ατομική ιδιοκτησία πάνω στα κεφαλαιουχικά μέσα. β. Κανένας περιορισμός στην ιδιοκτησία αυτή, και κατά συνέπεια απεριόριστη συγκέντρωσή της. γ. Καπιταλιστική μορφή της διανομής, με πλήρη απόδοση στους ιδιοκτήτες του κεφαλαίου των κερδών της παραγωγικής τους περιουσίας. δ. Βιοτικό επίπεδο ίσο με το ελάχιστο όριο συντηρήσεως, ή ακόμη χαμηλότερο, για τις εργαζόμενες μάζες του πληθυσμού», Kelso Louis O. και Adler Mortimer J., Το Καπιταλιστικό μανιφέστο, Αθήνα 1964, σελ. 94.

[19] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Συνεταιρισμοί και ανάπτυξη, ΤΥΠΩΘΗΤΩ-Δαρδανός, Αθήνα 1999.

[20] Βλέπε αναλυτικά, Lambos Kostas, Abhaengigkeit und fortgeschrittene Unterentwicklung dargestellt am Beispiel der Landwirtschaft Griechenlands, R. G. Fischer Verlag, Frankfurt am Main 1981 και Λάμπος Κώστας, Εξάρτηση, προχωρημένη υπανάπτυξη και αγροτική οικονομία της Ελλάδας, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΧΜΗ, Αθήνα 1983.

[21] Kelso Louis O. και Adler Mortimer J., Το Καπιταλιστικό Μανιφέστο…, ό. π., σελ. 173.

[22] Ό. π., σελ. 5.

[23] Heintzeler Wolfagang, Volkskapitalismus. Die freiheitliche Wirtschaftsordnung der Zukunft, Econ Verlag Duesseldorf-Wien 1968, Seite 68.

[24] Kelso Louis O. και Adler Mortimer J., Το Καπιταλιστικό Μανιφέστο…, ό. π., σελ. 95.

[25] Είναι γνωστή η φροντίδα των μεγάλων και δυνατών ζώων, για τα μικρά και τα αδύνατα μέλη των αγελών τους, συχνά και για μικρά μέλη άλλων ειδών ζώων. Χαρακτηριστική είναι και η συμπεριφορά των πουλιών που αποδημούν σε σχηματισμούς μεγάλων σμηνών, στα οποία εναλλάσσονται οι ρόλοι των οδηγών, των πλευρικών φρουρών και των οπισθοφυλάκων, για να περιοριστούν στο ελάχιστο οι απώλειες μελών των σμηνών, βλέπε σχετικά, Κροπότκιν Πιότρ Αλεξέγεβιτς, Αλληλοβοήθεια. Ένας παράγοντας εξέλιξης, ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ. Αθήνα 2009, σελ. 60 κ. επ.

[26] Ό. π., σελ. 91.

[27] Morgan Lewis Henry, Η αρχαία κοινωνία.., ό. π. σελ. 515-527, και Ένγκελς Φρίντριχ, Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους, ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΔΗΣ, Αθήνα χ. χ., σελ. 25-32.

[28] Ένγκελς Φρίντριχ, Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους, ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΔΗΣ, Αθήνα χ. χ. , σελ. 82-83.

[29] Η μονογαμική οικογένεια, λέει ο Καστοριάδης, ήταν και είναι απλώς μονάδα παραγωγής και κατανάλωσης και ένα μικρό κοινόβιο στη βάση της ατομικής ιδιοκτησίας και της πατρικής εξουσίας. Ήταν και είναι το πλαίσιο που διαμόρφωνε ρόλους, έδινε και συνεχίζει να δίνει την τελική πραγματοποίηση και κύρωση στην ταυτότητα των φύλων. Και ήταν και είναι μονάδα ανατροφής παιδιών, το εργαστήριο μέσα στο οποίο παράγεται και αναπαράγεται συνεχώς το βασικό κοινωνικό εργαλείο, δημιούργημα της κοινωνίας, ο άνθρωπος ως προσωπικότητα, ως ατομικός άνθρωπος. Αυτό που ονομάζεται σήμερα ‘κρίση νεότητας’ εκφράζει την κατάρρευση αυτής της οικογένειας σαν εργαστήριο κατασκευής αυτού του κοινωνικού εργαλείου… Όταν επινοηθεί ένας άλλος θεσμός που θα αναπληρώνει αυτή τη λειτουργία της οικογένειας και θα εντάσσεται στη νέα πραγματικότητα, τότε θα μπορούμε να δημιουργήσουμε καινούργιες μορφές συμβίωσης και συνεπώς μια καινούργια κοινωνία, βλέπε, Καστοριάδης Κορνήλιος, Το επαναστατικό πρόβλημα σήμερα, Ύψιλον/Βιβλία, Αθήνα 1984, σελ. 29-30.

[30] Πάννεκουκ Άντον, Δημόσια Ιδιοκτησία και Κοινοκτημοσύνη, Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα 2011.

[31] Βλέπε αναλυτικά, Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και αταξική κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον ουμανισμό, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012

[32] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015.

[33] Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.