Category Archives: ΓΝΩΣΤΙΚΟΙ & ΒΟΓΟΜΙΛΟΙ – GNOSTICS & BOGOMILS

ΠΑΥΛΙΚΙΑΝΟΙ: Η ΔΥΙΣΤΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΡΙΖΩΣΕ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

 

ΠΑΥΛΙΚΙΑΝΟΙ

Η ΔΥΙΣΤΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΡΙΖΩΣΕ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Αποτέλεσμα εικόνας για Paulicians

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Οι Παυλικιανοί ήταν μία δυϊστική χριστιανική αίρεση που εμφανίστηκε τον 7ο μ.Χ. αιώνα στις ανατολικές επαρχίες της βυζαντινής Μικρά Ασίας και στην Αρμενία. Έλαβαν το όνομα τους από τον απόστολο Παύλο (για πολλούς τον πραγματικό ιδρυτή του Χριστιανισμού), επειδή πρέσβευαν την επιστροφή στη λιτότητα των πρωτοχριστιανικών κοινοτήτων, όπως αντικατοπτρίζονταν στις επιστολές του απόστολου Παύλου. Ο πνευματικός αρχηγός των Παυλικιανών περιτριγυρίζονταν από προύχοντες, που ονομάζονταν «Συνέκδημοι». Κάτω απ’ αυτούς βρίσκονταν οι «Νοτάριοι», ενώ ο στρατάρχης των Παυλικιανών ονομάζονταν «της οπλικής δύναμης ο Άρχων».

Σχετική εικόνα

Η ΚΟΣΜΟΘΕΑΣΗ ΤΩΝ ΠΑΥΛΙΚΙΑΝΩΝ

Οι Παυλικιανοί ήταν δυϊστές και πίστευαν, όπως και οι Μανιχαίοι, ότι υπήρχαν δύο θεοί, ένας καλός κι ένας κακός. Ο καλός θεός ήταν ο Επουράνιος, ο «ποιητής του ουρανού» και του πνεύματος, που δεν είχε καμία εξουσία στον υλικό κόσμο, αν και θα κυβερνήσει σ’ αυτόν στο μέλλον. Ο κακός θεός ήταν ο Κοσμοποιητής Σατανάς, ο δημιουργός του επίγειου κόσμου, που κυβερνά τον κόσμο και το ανθρώπινο σώμα. Όλα τα υλικά και αισθητά πράγματα ήταν πλασμένα από τον πονηρό δημιουργό. Αντίθετα όλα τα «νοούμενα» και «αόρατα» είναι δημιουργήματα του Επουράνιου θεού. Σύμφωνα με την κοσμοθέαση των Παυλικιανών, όπως προηγουμένως και των Γνωστικών, ο κακός Δημιουργός παρέσυρε «σπέρματα θείας ζωής» (ψυχές) στον αισθητό κόσμο και όσα περισσότερα ανθρώπινα σώματα γεννιούνται κι αναπτύσσονται, τόσο περισσότερες ψυχές εγκλωβίζονται στον υλικό κόσμο! Στόχος δηλαδή του κακού Δημιουργού ήταν να παγιδεύει τα δημιουργήματα (ψυχές) του Επουράνιου θεού και να τα υποβιβάζει στο βασίλειο του, στον υλικό κόσμο.

Οι Παυλικιανοί απέρριπταν τα περισσότερα στοιχεία του Χριστιανισμού, όπως την Παλαιά Διαθήκη, δεν τιμούσαν ως Θεοτόκο την Παρθένο Μαρία και θεωρούσαν τον Χριστό άγγελό και όχι θεό. Απέρριπταν τις τελετές στις εκκλησίες, τις οποίες και θεωρούσαν «κατοικητήρια δαιμόνων» (!) δεν τιμούσαν το σταυρό και ήταν φανατικά εικονομάχοι. Την περίοδο μάλιστα της Εικονομαχίας οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες που ήταν εικονομάχοι, συμμάχησαν με τους Παυλικιανούς, οι οποίοι τους υποστήριξαν στον αγώνα τους κατά των εικονολατρών. Σε θρησκευτικό επίπεδο, το αιρετικό λαϊκό κίνημα των Παυλικιανών αποτελούσε, κατά κάποιον τρόπο, την «άκρα αριστερά των εικονομάχων»! Γι’ αυτό και εξέφραζαν τον αντιφεουδαρχισμό των κατωτέρων κοινωνικών στρωμάτων της Μικρά Ασίας,

Αποτέλεσμα εικόνας για Paulicians

ΟΙ ΔΙΩΓΜΟΙ ΤΩΝ ΠΑΥΛΙΚΙΑΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗ Μ. ΑΣΙΑ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Οι Παυλικιανοί ήταν σκληροτράχηλοι και ικανοί πολεμιστές, που ταλαιπώρησαν τη βυζαντινή Μικρά Ασία στη διάρκεια του 7ου και 8ου αιώνα, συμμαχώντας ακόμη και με τους Άραβες. Επειδή όμως ήταν αναρχικοί και ανεξέλεγκτοι οι βυζαντινοί αυτοκράτορες στράφηκαν εναντίον τους, αμέσως μόλις τέλειωσαν οι Εικονομαχίες. Ο Πατριάρχης Φώτιος (858-867π.Χ.) έγραψε ένα ειδικό αντιρρητικό σύγγραμμα για να καταπολεμήσει το «βδελυκτόν τούτο και νεοφανές των Παυλικιανών σύστημα».

Σχετική εικόνα

Οι πόλεμοι των βυζαντινών αυτοκρατόρων εναντίον των Παυλικιανών διάρκεσαν δεκαετίες. Οι δύο πρώτοι αρχηγοί τους θανατώθηκαν με εντολή του αυτοκράτορα και επί Μιχαήλ Α’ καθιερώθηκε η θανατική ποινή προς τους αιρετικούς (πρέπει να σημειωθεί βέβαια πως ο Θεοδοσιανός Κώδικας περιλάμβανε ήδη 66 νόμους κατά των αιρετικών). Το τελευταίο προπύργιο των Παυλικιανών, η Τεφρική, καταστράφηκε ολοσχερώς το 872 π.Χ. Τα απομεινάρια τους κατέφυγαν στην Αρμενία, όπου συγχωνεύτηκαν με την αίρεση των Τονδρακιτών. Εικάζεται ότι, επειδή πολλές από τις δοξασίες των Παυλικιανών προσιδίαζαν προς την ισλαμική κοσμοθέαση, οι αρχικοί πυρήνες των Αλεβίδων και Μπεκτασήδων της ανατολικής Μικρά Ασίας προέρχονταν από εξισλαμισθέντες Παυλικιανούς. Εκτός από τους Παυλικιανούς και οι αιρετικοί Χίονες της Μ. Ασίας, ως φανατικά ανεικονικοί και εικονομάχοι, προσηλυτίστηκαν αργότερα στον ισλαμισμό και μπήκαν στην υπηρεσία των Οθωμανών.

Αποτέλεσμα εικόνας για Paulicians

Στο μεταξύ, για να αποδυναμώσουν το δυϊστικό κίνημα, οι βυζαντινοί αυτοκράτορες μετέφεραν δεκάδες χιλιάδες οικογένειες Παυλικιανών στα Βαλκάνια, κυρίως στην περιοχή της Θράκης. Έτσι, αντί το κίνημα να σβήσει μεταλαμπαδεύτηκε στα Βαλκάνια, με επίκεντρο τη Φιλιππούπολη! Είναι μάλιστα σχεδόν βέβαιο πως το μετέπειτα αιρετικό κίνημα των Βογόμιλων, που απλώθηκε σ’ ολόκληρα τα Βαλκάνια και διέδωσε τη δυϊστική θρησκεία στη Δύση, μέσω της αίρεσης των Παταρένων και των Καθαρών, ξεπήδησε υπό την ισχυρή επίδραση του Παυλικιανισμού -καθώς και του Μεσσαλιανισμού (Ευχίτες)- στους κατοίκους αρχικά της Θράκης και της Μακεδονίας και στη συνέχεια ολόκληρων των Βαλκανίων…

Περισσότερα για τους Παυλικιανούς, το κίνημα και την κοσμοθέαση τους, καθώς και για την εγκατάστασή τους στα Βαλκάνια, την επίδραση τους στο Βογομιλισμό, αλλά και για τα πολυάριθμα κατάλοιπα τους στα σημερινά Βαλκάνια μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Στη Σκιά του Άλλου Θεού.

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ Νέο Βιβλίο

MOΛΙΣ ΕΚΔΟΘΗΚΕ!

Το Απαγορευμένο Βιβλίο

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί 

Αλαουίτες  

Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

«Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανώτερους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν τους δούλους να υπακούουν στους κυρίους τους».

Κοσμάς ο Ιερέας, Κατά των Βογομίλων

 

Διαβάστε το, πριν προλάβει να καεί κι αυτό στην Πυρά της μεταμοντέρνας Ιεράς Εξέτασης

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί 

Αλαουίτες  

Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

κοστίζει 20 ευρώ (με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ),

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα, αποκλειστικά για ειδικούς, συλλέκτες, μελετητές της ιστορίας της Γνώσης, ερευνητές και «υποψιασμένους» αναγνώστες της Απαγορευμένης Ιστορίας –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215

ή στο 

6945522050

 (μπορείτε να στείλετε και SMS, γράφοντας τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης και «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων»)

ή στο mail: stamkos@post.com

 

«Οι εκπεσόντες από τον Ουρανό άγγελοι, εισέρχονται στα σώματα των γυναικών μετά από σαρκική επιθυμία κι έτσι γεννιέται πνεύμα εκ πνεύματος και σαρξ εκ σαρκός. Μ’ αυτόν τον τρόπο συμπληρώνεται η βασιλεία του Σατανά σ’ αυτόν εδώ τον κόσμο και εις πάντα τα έθνη»

LIBER APOCRYPHUS SANCTI IOANNI

ή Tainata Kniga  

Το λεγόμενον Ψευδοευαγγέλιον Τουτέστιν Βίβλος Απόκρυφος των Βογομίλων

ή το «Χειρόγραφο του Καρκασόν»

(πλήρες από πλάνες)

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

Advertisements

ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΤΟ ΠΑΛΙΟΤΕΡΟ ΙΣΛΑΜ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ: Μπεκτασήδες, Σούφι και Βογόμιλοι

ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΤΟ ΠΑΛΙΟΤΕΡΟ ΙΣΛΑΜ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Μπεκτασήδες, Σούφι και Βογόμιλοι

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

 

Από την Ρωσία ώς την Ανδαλουσία, το Ισλάμ υπάρχει στην Ευρώπη εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια. Το ρίζωμά του στα Βαλκάνια χάρη στην οθωμανική κατάκτηση το εμπλούτισε με ασυνήθιστους συμβιβασμούς και με μια νεωτερικότητα που είχε σημαδευτεί από τον σοσιαλισμό. Παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία ανάλογα με την χώρα, ενώ δεν αποφεύγει τις αντιφάσεις, τις εντάσεις ανάμεσα στις γενιές, αλλά και τις επιρροές από το εξωτερικό.

Τον Οκτώβριο του 2015, ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν έκανε την εξής δήλωση: «Το Ισλάμ δεν έχει την παραμικρή σχέση με την Ευρώπη. Πρόκειται για ένα σύνολο κανόνων που δημιουργήθηκαν για ένα διαφορετικό κόσμο. Το Ισλάμ εισήχθη στην ήπειρό μας». Δεν άργησε να λάβει την πληρωμένη απάντηση του ηγέτη της μουσουλμανικής κοινότητας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Ο «ρεΐς-ουλ-ουλεμά» Χουσεΐν Καβάζοβιτς του υπενθύμισε ότι και ο ιουδαϊσμός και ο χριστιανισμός είχαν επίσης γεννηθεί εκτός Ευρώπης.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

 

Οι μουσουλμάνοι αξιωματούχοι της Νοτιοανατολικής Ευρώπης επιμένουν πολύ συχνά να διαφοροποιούνται από τις μουσουλμανικές κοινότητες της Δύσης που συγκροτήθηκαν αρχικά από μετανάστες, επιμένοντας στην μακραίωνη ιστορία του Ισλάμ στα Βαλκάνια. Φυσικά, αυτή η προβολή του ριζώματος του Ισλάμ στην περιοχή προσπαθεί να προσδώσει «αυτόχθονα» χαρακτήρα στους βαλκανικούς εθνικισμούς, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι, όσο παλαιότερη είναι η παρουσία ενός λαού σε μια περιοχή, τόσο πιο ακλόνητα θα πρέπει να θεωρούνται τα δικαιώματά του. Ωστόσο, αποτελεί επίσης απάντηση στις ισλαμοφοβικές εμμονές που θεωρούν τη μουσουλμανική θρησκεία ξένο σώμα. Σε τρίτο επίπεδο, η συγκεκριμένη ρητορική αφήνει να υπονοηθεί με ιδιαίτερα έμμεσο τρόπο ότι το Ισλάμ των Βαλκανίων είναι διαφορετικό από πολιτισμική άποψη από εκείνο που εφαρμόζεται στον αραβικό κόσμο, στην Αφρική ή στην Ασία και, συνεπώς, είναι πολύ πιο συμβατό με μια υποθετική ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Η μακραίωνη ιστορία του Ισλάμ στην Ευρώπη αρχίζει τον 8ο αιώνα. Μετά την περίοδο Αλ Ανταλούς στην Ιβηρική Χερσόνησο (711-1492) και το εμιράτο της Σικελίας (948-1091), με τις οθωμανικές κατακτήσεις το Ισλάμ εγκαθίσταται στον Καύκασο, στην Κριμαία και στα Βαλκάνια. Σύμφωνα με ορισμένες μαρτυρίες, πριν καν τα τουρκικά στρατεύματα διαβούν τον ποταμό Έβρο (1371), περιστρεφόμενοι δερβίσηδες είχαν ήδη αρχίσει να οργώνουν τα Βαλκάνια, προσηλυτίζοντας τους τοπικούς πληθυσμούς που ήταν εκχριστιανισμένοι σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό κι έμπαιναν συχνά στον πειρασμό να ακολουθήσουν αιρέσεις όπως εκείνη των Βογομίλων (βλ. το Γλωσσάριο στο τέλος του άρθρου). Ωστόσο, ο προσηλυτισμός μετατράπηκε σε δημοφιλή λύση όταν από τις αρχές του 15ου αιώνα άρχισαν να συγκροτούνται οι οθωμανικές διοικητικές αρχές.

Η Αυτοκρατορία δεν κατέστησε ποτέ υποχρεωτικό τον προσηλυτισμό. Εξασφάλιζε, ωστόσο, μια σειρά πλεονεκτημάτων, κυρίως φορολογικού χαρακτήρα, ενώ οι μη μουσουλμάνοι όφειλαν να καταβάλλουν ειδικούς φόρους σε αντάλλαγμα της προστασίας που τους παρείχε ο σουλτάνος. Αντιμετώπιζαν επίσης περιορισμούς του δικαιώματός τους στην ιδιοκτησία και τους απαγορευόταν η πρόσβαση σε ορισμένα διοικητικά ή στρατιωτικά αξιώματα.

Ο προσηλυτισμός υπήρξε ταχύτατος και μαζικός στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη όπου, ήδη από τον 16ο αιώνα, είχε αγγίξει σημαντικό τμήμα των ελίτ. Ορισμένοι ιστορικοί εξηγούν το φαινόμενο με την ανάμνηση της Βοσνιακής Εκκλησίας που ακολουθούσε «αιρετικό» προσανατολισμό παραπλήσιο με τον δυισμό των Βογόμιλων ή των Καθαρών, με αποτέλεσμα το 1225 ο πάπας Ονόριος Γ΄ να καλέσει σε σταυροφορία εναντίον της. Η έμφαση στα σημάδια που άφησε ο βογομιλισμός επιτρέπει στη βοσνιακή ιστοριογραφία να εγκλιματίσει το Ισλάμ στην περιοχή, αποδίδοντας τον προσηλυτισμό λιγότερο σε εξωγενείς παράγοντες (στην οθωμανική εισβολή) και περισσότερο σε μια εθνική ιδιαιτερότητα. Στην πράξη, είναι δύσκολο να αποδειχθεί αυτή η σχέση. Η ταχύτητα του προσηλυτισμού εξηγείται κυρίως με την αδυναμία των εκκλησιαστικών δομών, τόσο καθολικών όσο και ορθόδοξων (1). Στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη –αλλά και στο Μαυροβούνιο–, περιοχές που βρίσκονταν κατά μήκος της γραμμής διαίρεσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 395 και ανέκαθεν διεκδικούνταν από τις Εκκλησίες της Δύσης και της Ανατολής, το Ισλάμ κατόρθωσε να εδραιωθεί πολύ εύκολα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Αντίθετα, στον αλβανικό κόσμο, ο προσηλυτισμός υπήρξε αργός και σταδιακός. Σε ορισμένα χωριά του Κοσσόβου, οι Αλβανοί δήλωναν δημόσια μουσουλμάνοι, ενώ εξακολουθούσαν να ασκούν μυστικά τη χριστιανική λατρεία. Οι άντρες που κατείχαν και μεταβίβαζαν περιουσιακά στοιχεία ήταν μουσουλμάνοι, ενώ οι γυναίκες που δίδασκαν στα παιδιά τα στοιχειώδη στοιχεία της πίστης ήταν χριστιανές. Στην περιοχή του Βίτι, η ανεξιθρησκία που διακηρύχθηκε το 1839 με το διάταγμα χατ-ι-σαρίφ του Γκιουλχάν, το πρώτο μεταρρυθμιστικό διάταγμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, είχε παραδόξως τραγικές συνέπειες: οι χωρικοί που μέχρι τότε θεωρούνταν μουσουλμάνοι νόμισαν ότι ήταν ελεύθεροι να αποκαλύψουν την καθολική τους πίστη. Η αποστασία προκάλεσε αμέσως την καταστολή: οι κάτοικοι των χωριών Μπινάκ και Στούμπλα εκτοπίστηκαν στην Ανατολία (2). Πέρα από τις αναδρομικές προβολές των εθνικιστών –τόσο των Σέρβων όσο και των Αλβανών– ο παράξενος αυτός συγκρητισμός φωτίζει την σύνθετη ταυτότητα του Κοσόβου, τουλάχιστον μέχρι τον 19ο αιώνα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Τεκές του Τάγματος των Μπεκτασήδων στο Τέτοβο της ΠΓΔΜ, όπου πλειοψηφούν οι Αλβανόφωνοι.

Στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Σερβία, χώρες με ισχυρή Ορθόδοξη Εκκλησία, αυτή αναγνωρίστηκε ως συνομιλητής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ως επικεφαλής των «κοινοτήτων που προστάτευε ο σουλτάνος», των μιλιέτ. Ήδη από το 1219, ο Άγιος Σάββας της Σερβίας, γιος του Σέρβου πρίγκιπα Στεφάν Νεμάνιτς, είχε επιτύχει την αναγνώριση του αυτοκέφαλου της Σερβικής Εκκλησίας από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Μετά την οθωμανική κατάκτηση το 1557, η σερβική εκκλησιαστική αυτονομία αποκαταστάθηκε από τον πατριάρχη Μάκαριτς, αδελφό ή εξάδελφο του μεγάλου βεζίρη Μεχμέτ Πασά Σοκόλοβιτς που και είχε προσηλυτιστεί στο Ισλάμ και προερχόταν από μια αριστοκρατική οικογένεια που καταγόταν από μια περιοχή στα σύνορα Βοσνίας και Σερβίας. Τα μιλιέτ μετατράπηκαν σε πρωτοεθνικές δομές που χρησίμευσαν ως πλαίσιο για την ανάπτυξη των σύγχρονων εθνικισμών από τον 18ο και κυρίως τον 19ο αιώνα. Έτσι εξηγείται ο εθνικός χαρακτήρας των διάφορων Ορθόδοξων Εκκλησιών.

Όμως, αυτή η διαδικασία άφησε τους μουσουλμάνους στο περιθώριο. Ήταν πολίτες της Αυτοκρατορίας, χωρίς δυνατότητα να αναφέρονται σε ιδιαίτερες γλωσσικές ή «εθνικές» κοινοτικές δομές. Έτσι, παρέμειναν για μεγάλο χρονικό διάστημα πιστοί στην Υψηλή Πύλη και μάλιστα αντιτάχθηκαν στους εθνικισμούς των χριστιανικών λαών που από την πλευρά τους θεωρούσαν τους μουσουλμάνους «Τούρκους», ακόμα κι όταν ήταν αλβανόφωνοι ή σλαβόφωνοι.

Αποτέλεσμα εικόνας για muslims in balkans map

Αδιάκοπες μετακινήσεις πληθυσμών

Κατά την επίσκεψή του στο Βελιγράδι, «πόλη τόσο υπέροχη που είναι αδύνατον να την περιγράψεις», ο διάσημος Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπί στέκεται εκστατικός μπροστά στα έργα τέχνης μιας πόλης που είχε 17.000 μουσουλμανικές οικογένειες και δεκάδες τζαμιά (3). Σήμερα, έχει απομείνει μονάχα το τζαμί Μπαζρακλί, χτισμένο το 1575, το οποίο υπέστη σημαντικές φθορές κατά τη διάρκεια των αντιαλβανικών ταραχών του 2004 (4). Το 1804, η πρώτη σερβική εξέγερση που ακολουθήθηκε σύντομα από την ελληνική, σήμανε την αρχή της σταδιακής αποσύνθεσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη σημαντική μείωση των μουσουλμανικών πληθυσμών στα Βαλκάνια. Μετά τη δεύτερη εξέγερση του 1815, οι «Τούρκοι» εκδιώχθηκαν από τα εδάφη που αποσπάστηκαν από την Αυτοκρατορία, ενώ αντίθετα σε αυτά κατέφυγαν οι χριστιανοί των περιοχών που παρέμειναν υπό οθωμανικό έλεγχο. Η σταδιακή επέκταση του κράτους του Μαυροβουνίου, που συνοδεύτηκε από σφαγές και βίαιους προσηλυτισμούς στην Ορθοδοξία, προκάλεσε επίσης τη φυγή των μουσουλμάνων (5). Την ίδια μοίρα είχαν και οι ομόθρησκοί τους στις περιοχές όπου ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση. Όλοι αυτοί προστέθηκαν στους πρόσφυγες (mouhacirs) που εγκατέλειψαν τις «εμπόλεμες περιοχές» (darülharb) για να καταφύγουν στην «Γη του Ισλάμ» (darûlislam). Έτσι, η σταδιακή ανάδυση των εθνικών κρατών στα Βαλκάνια τον 19ο αιώνα οδήγησε σε μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Στον αλβανικό κόσμο, η συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας δεν μπόρεσε να ακολουθήσει το μοντέλο των ορθόδοξων, καθώς η πλειοψηφία των αλβανικών πληθυσμών ήταν μουσουλμάνοι. Η «αλβανικότητα» συγχεόταν με την «οθωμανικότητα». Οι εμπνευστές του αλβανικού εθνικισμού υποστήριζαν την ύπαρξη μιας διπλής νομιμοφροσύνης, τόσο απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, την «πατρίδα όλων», όσο και στην Αλβανία, την «ιδιαίτερη πατρίδα». Μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878 και το Συνέδριο του Βερολίνου που επικύρωσε την διανομή των οθωμανικών εδαφών στην Ευρώπη, συγκεντρώθηκαν στις 10 Ιουνίου του 1878 στο Πρίζρεν του Κοσόβου Αλβανοί προύχοντες από όλα τα αλβανικά εδάφη της Αυτοκρατορίας για να διακηρύξουν την βούλησή τους, ναι μεν να παραμείνουν υπό τον έλεγχο της Πύλης, αλλά ως μια ενωμένη και αυτόνομη περιοχή (vilayet, βιλαέτι).

Ωστόσο, το «αλβανικό ζήτημα» παραμελήθηκε από τις μεγάλες δυνάμεις. Η Λίγκα του Πρίζρεν θεωρήθηκε ως η πρώτη εκδήλωση του σύγχρονου αλβανικού εθνικισμού που υπερέβαινε τις θρησκευτικές διαιρέσεις. Οι Αλβανοί ιστορικοί υπογραμμίζουν επίσης το γεγονός ότι οι Πατέρες της «εθνικής αναγέννησης» ανήκαν στην αδελφότητα σούφι των Μπεχτασήδων, όπως ο Ναΐμ Φρασερί (1846-1900), συγγραφέας της Querbelaja, ενός μεγάλου επικού ποιήματος για την μάχη της Κερμπάλα (680), η οποία και σηματοδότησε τη ρήξη σχετικά με το πώς αντιλαμβάνονται την ιστορία του Ισλάμ οι σουνίτες από τη μία και οι σιίτες και οι δερβίσηδες σούφι από την άλλη. Ο μπεκτασισμός μετατράπηκε έτσι σε «εθνική πίστη», διακριτή από το σουνιτικό Ισλάμ, η οποία μπορούσε να διαφοροποιήσει την ύπαρξη του αλβανικού έθνους.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Μετά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1912), η Οθωμανική Αυτοκρατορία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα τελευταία ευρωπαϊκά της εδάφη. Τα στρατεύματα του σουλτάνου υποχωρούν μπροστά στη συντονισμένη επίθεση των στρατών της Βουλγαρίας, της Ελλάδας, του Μαυροβουνίου και της Σερβίας, ενώ οι Αλβανοί ανακηρύσσουν την ανεξαρτησία τους (12 Νοεμβρίου 1912) στην Αυλώνα. Στις περιοχές του Κοσόβου και της ΠΓΔΜ όπου πλειοψηφούσαν οι μουσουλμάνοι, ορισμένοι μπέηδες προσπάθησαν να αντιταχθούν στους στρατούς της Βαλκανικής Συμμαχίας, αλλά εκατοντάδες χιλιάδες άτομα ακολούθησαν τον δρόμο της εξορίας.

Το 1920, μετά την λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το τουρκικό Υπουργείο Εσωτερικών εκτιμούσε ότι η χώρα είχε υποδεχθεί περισσότερους από 400.000 πρόσφυγες, ενώ οι συγκρούσεις είχαν προκαλέσει τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων ατόμων. Η έξοδος των Μουσουλμάνων των Βαλκανίων συνεχίστηκε στον Μεσοπόλεμο με την ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών που προβλεπόταν στην Συνθήκη της Λωζάννης (1923), κατά την οποία 500.000 μουσουλμάνοι της Ελλάδας, ανταλλάχθηκαν με 1,3 εκατομμύριo Ελληνορθόδοξους της Μικρά Ασίας και της Ανατολικής Θράκης.

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συνήφθησαν επίσης συμφωνίες μεταξύ της σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας και της Τουρκίας, οι οποίες οδήγησαν στην αναχώρηση περίπου 200.000 Μουσουλμάνων του Κοσόβου, της ΠΓΔΜ και του σαντζακιού του Νόβι Παζάρ. Εγκαταστάθηκαν κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, στο τεράστιο προάστιο Μπαϊραμπασά. Έτσι, η γεωγραφική κατανομή των Μουσουλμάνων στην Νοτιοανατολική Ευρώπη άλλαζε διαρκώς εξαιτίας μιας μακράς διαδοχής πολέμων και μετακινήσεων πληθυσμών, με αποτέλεσμα να προκύπτει σταδιακά μια ολοένα μεγαλύτερη ομογενοποίηση των διάφορων περιοχών, παρά το γεγονός ότι η συνύπαρξη διαφορετικών πληθυσμών εξακολουθούσε παντού να αποτελεί τον κανόνα. Εξάλλου, δεν πρόκειται για βαλκανική ιδιαιτερότητα. Μέχρι τον 20ό αιώνα, παρόμοια κατάσταση παρατηρούνταν σε πολλές περιοχές της Μέσης Ανατολής όπου ζούσαν σημαντικοί χριστιανικοί και εβραϊκοί πληθυσμοί.

Σχετική εικόνα

Με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σε όλες τις χώρες των Βαλκανίων εγκαθιδρύονται κομμουνιστικά καθεστώτα, με εξαίρεση την Ελλάδα που βυθίζεται στον εμφύλιο πόλεμο. Τα νέα καθεστώτα θεωρούν τις θρησκείες ένδειξη κοινωνικής καθυστέρησης που πρέπει να καταπολεμηθεί. Την πρώτη μεταπολεμική δεκαετία, οι πρώην θρησκευτικοί αξιωματούχοι παραμερίζονται και αντικαθίστανται από άτομα περισσότερο διαλλακτικά απέναντι στο καθεστώς. Η κολεκτιβοποίηση της γης καταστρέφει τις παραδοσιακές μουσουλμανικές ελίτ, ενώ εφαρμόζονται και «εκπαιδευτικές» πολιτικές για την απαγόρευση της μαντήλας. Ωστόσο, δεν αργούν να παρατηρηθούν αποκλίσεις στις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας (Βουλγαρία, Ρουμανία και, μέχρι το 1968, Αλβανία) και της «αποστάτριας» Γιουγκοσλαβίας. Η ένταξη του καθεστώτος του στρατάρχη Τίτο στο Κίνημα των Αδεσμεύτων που πραγματοποίησε την πρώτη του επίσημη διάσκεψη στο Βελιγράδι το 1961 δρομολογεί την προσέγγιση με τις αραβικές χώρες, κυρίως με την Αίγυπτο του Νάσερ. Έτσι, οι μουσουλμάνοι της Γιουγκοσλαβίας θεωρούνται πολύτιμοι πρεσβευτές. Νεαροί μουσουλμάνοι πηγαίνουν στην Αίγυπτο, στη Συρία και στο Ιράκ για να σπουδάσουν θεολογία, ενώ χτίζονται και νέα τζαμιά. Το 1969, το καθεστώς ανάγει τους Βόσνιους μουσουλμάνους σε συστατική εθνότητα της Γιουγκοσλαβίας, ισότιμη με τους Σλοβένους, τους Κροάτες, τους Σέρβους, τους Μαυροβούνιους και τους Σλαβομακεδόνες. Από εκείνη την στιγμή, μπορούσε κάποιος να είναι «Μουσουλμάνος» με την εθνοτική έννοια του όρου, χωρίς να είναι υποχρεωτικά πιστός (6).

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Περιθωριοποιημένοι την κομμουνιστική εποχή

Τη δεκαετία του 1960, ο αριθμός των φοιτητών της μαντράσα (μουσουλμανική θεολογική σχολή) Γκαζί-Χουσρεβμπέγκ του Σεράγεβο αυξάνει διαρκώς, ενώ χαλαρώνουν και οι πιέσεις στον θρησκευτικό Τύπο. Μάλιστα, το 1977 ανοίγει μια πανεπιστημιακή θεολογική σχολή στο Σεράγεβο, αποσκοπώντας τόσο στη δημιουργία ενός σώματος Γιουγκοσλάβων ιμάμηδων όσο και στην μείωση των ξένων επιρροών. Το καθεστώς ενθαρρύνει τη συγκρότηση μιας ιδιαίτερα συγκεντρωτικής ισλαμικής κοινότητας υπό τη διεύθυνση ενός ρεΐς-ουλ-ουλεμά με έδρα το Σεράγεβο, που μετατρέπεται σε πρωτεύουσα των μουσουλμάνων της Γιουγκοσλαβίας, ακόμα και των αλβανόφωνων του Κοσόβου ή της ΠΓΔΜ.

Η μετατροπή των στελεχών της μουσουλμανικής κοινότητας σε δημόσιους υπαλλήλους που δρομολόγησε το καθεστώς του Τίτο αποτελούσε σε μεγάλο βαθμό κληρονομιά της οθωμανικής εποχής. Αποσκοπούσε επίσης στον παραμερισμό κάθε αμφισβήτησης και στη διαιώνιση του κρατικού ελέγχου πάνω στην θρησκευτική πρακτική. Όμως, και τα μυστικιστικά ρεύματα των δερβίσηδων σούφι που διέθεταν μεγάλη επιρροή στον αλβανικό κόσμο δεν ξέφυγαν από αυτό το φαινόμενο: το 1974 συγκροτήθηκε η Κοινότητα των Ανώτατων Ταγμάτων Ισλαμικών Δερβίσηδων (Zidra): πρόκειται για τη μοναδική περίπτωση δημιουργίας μουσουλμανικής μυστικιστικής οργάνωσης από σοσιαλιστικό καθεστώς.

Αντίθετα, με καταστολή αντιμετωπίστηκε το πανισλαμικό κίνημα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης που είχε τις ρίζες του στο κίνημα των Νέων Μουσουλμάνων (Mladi Muslimani) που είχε δημιουργηθεί το 1941 με την στήριξη των ναζί και κατήγγελλε την αρτηριοσκλήρωση των ισλαμικών θεσμών, τον εκδυτικισμό των πνευματικών ελίτ, ενώ ζητούσε την επιστροφή σε ένα μυθοποιημένο Ισλάμ των απαρχών. Η ανάδυση αυτού του ρεύματος, που σημαδεύτηκε από το σοκ της ιρανικής επανάστασης του 1979, συνέπεσε αλλά και τροφοδοτούνταν από την ολοένα εντονότερη αντικομμουνιστική δράση της Καθολικής Εκκλησίας υπό την καθοδήγηση του νεοεκλεγέντος πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄ (1978) και την ανάδυση του σερβικού εθνικισμού μέσα στα ορθόδοξα μοναστήρια. Κύρια μορφή αυτού του κινήματος υπήρξε ο Αλία Ιζετμπέκοβιτς, μελλοντικός πρόεδρος της ανεξάρτητης Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Το 1972 φυλακίστηκε για πρώτη φορά επειδή δύο χρόνια νωρίτερα είχε εκδώσει την περιβόητη «Ισλαμική Διακήρυξη» –ένα σφοδρά αντικομμουνιστικό κείμενο στο οποίο πρότεινε τη συγχώνευση της θρησκευτικής πίστης και της πολιτικής, θεωρώντας το Πακιστάν μοντέλο ισλαμικού κράτους προς μίμηση– ενώ το 1983 συνελήφθη και πάλι για ισλαμική προπαγάνδα.

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Αντίθετα, στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία οι αντιθρησκευτικές πιέσεις ποτέ δεν χαλάρωσαν και οι μουσουλμάνοι περιθωριοποιήθηκαν από την εθνικιστική εξέλιξη των κομμουνιστικών καθεστώτων. Από το 1984, η Βουλγαρία δρομολόγησε μια πολιτική εθνικής «αναγέννησης» για την βίαιη αφομοίωση των τουρκικών, πομακικών και Ρομά μειονοτήτων (7). Μέσα σε ένα χρόνο, «εκβουλγαρίστηκαν» τα ονόματα 850.000 ατόμων, ενώ το 1989 μετανάστευσαν στην Τουρκία 300-400 χιλιάδες Μουσουλμάνοι.

Η Δυτική Θράκη, η οποία μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης παρέμεινε ελληνική, αποτελεί άλλο ένα παράδειγμα ηθελημένης περιθωριοποίησης των μουσουλμανικών πληθυσμών μέχρι το 1989.

Από την πλευρά της, η Αλβανία του Εμβέρ Χότζα αυτοανακηρύχθηκε το 1967 «πρώτο άθεο κράτος του πλανήτη», απαγόρευσε κάθε θρησκευτική πρακτική και επιδόθηκε σε λυσσαλέα καταστολή: ιερείς, ιμάμηδες και δερβίσηδες σεΐχηδες εκτελέστηκαν ή στάλθηκαν σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας. Μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος το 1991, όλες οι θρησκευτικές δομές υποχρεώθηκαν να ανασυγκροτηθούν εκ του μηδενός, και αυτό ήταν αδύνατον χωρίς βοήθεια από το εξωτερικό: τη δεκαετία του 1990, οι Βίβλοι και τα Κοράνια συγκαταλέγονταν στα κυριότερα εισαγόμενα είδη στη χώρα, η οποία μετατράπηκε σε νέα «γη ιεραποστολής» (9)

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Έκτοτε, αυτή η μικρή χώρα, η Αλβανία, αποτελεί πεδίο σύγκρουσης, όπου προσπαθούν να υπερισχύσουν αφενός τα ριζοσπαστικά ρεύματα (κυρίως νεαροί ιμάμηδες εκπαιδευμένοι στις χώρες του Περσικού Κόλπου) και, αφετέρου, οι επίσημες δομές του Ισλάμ, που διατηρούν στενές σχέσεις με την τουρκική Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων και προωθούν μια περισσότερο παραδοσιακή προσέγγιση.

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Η ισλαμική κοινότητα της Γιουγκοσλαβίας δεν άντεξε τη διάλυση της χώρας: κάθε μία από τις νέες χώρες δημιούργησε τις δικές της εθνικές δομές. Το 1993, ο Μουσταφά Τσέριτς έγινε ρεΐς-ουλ-ουλεμάτης Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και σύντομα επιβλήθηκε ως μια κομβική μορφή του βαλκανικού μεταγιουγκοσλαβικού Ισλάμ. Διατηρούσε στενές σχέσεις με το Κόμμα Δημοκρατικής Δράσης (SDA) του προέδρου Ιζετμπέκοβιτς και θεώρησε ότι η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας αποτελούσε ευκαιρία για τον επανισλαμισμό της κοινωνίας σε βάθος. Το σχέδιο βρέθηκε αντιμέτωπο με τις πραγματικότητες που δημιούργησε ο πόλεμος (1992-1995) και τη διαίρεση της χώρας σε εθνικοθρησκευτικές κοινότητες από τις ειρηνευτικές συμφωνίες του Ντέιτον (10). Έτσι, ο επανισλαμισμός επιβλήθηκε μονάχα στις περιφέρειες όπου πλειοψηφούσαν οι Βόσνιοι.

Αποτέλεσμα εικόνας για muslims in balkans map

Σε αυτό το πλαίσιο, οι πολιτικές και θρησκευτικές δομές ανέχθηκαν την παρουσία ξένων Ισλαμιστών εθελοντών που κατέφτασαν στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη για να προσφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια ή για να καταταχθούν στη διεθνή ταξιαρχία Ελ Μουτζαχίντ. Καθώς οι τελευταίοι προέρχονταν από τα διεθνή σαλαφιστικά ρεύματα, δυσανασχετούσαν ιδιαίτερα με τις ιδιαιτερότητες των πρακτικών του Ισλάμ σε αυτή τη χώρα (με αρκετά ίχνη συγκρητισμού) και με τη «χαλαρότητα» των ντόπιων Μουσουλμάνων. Εκατοντάδες μαχητές εγκαταστάθηκαν στη χώρα, έλαβαν συχνά τη βοσνιακή υπηκοότητα και επιδόθηκαν σε δραστηριότητες προσηλυτισμού χωρίς να αντιμετωπίσουν πρόβλημα, τουλάχιστον μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, οπότε οι διεθνείς δυνάμεις που στάθμευαν στη χώρα άρχισαν να επιτίθενται στα ισλαμιστικά δίκτυα. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η εμπλοκή αυτών των τζιχαντιστών στον πόλεμο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης αποσιωπήθηκε ή ελαχιστοποιήθηκε από τον Τύπο, όπως εξάλλου και η βαθύτατη διείσδυση των απόψεών τους στην βοσνιακή κοινωνία. Ορισμένοι είχαν βιαστεί να υποθέσουν ότι το ξένο αυτό σώμα δεν θα μπορούσε να ριζώσει μέσα στο «ανεκτικό και μετριοπαθές από τη φύση του» Ισλάμ της Βοσνίας. 

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Στην πραγματικότητα, το Ισλάμ στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας έφερε τη σφραγίδα του σοσιαλισμού που του είχε επιτρέψει να οδηγηθεί σε έναν ιδιαίτερο συμβιβασμό με την νεωτερικότητα. Ωστόσο, οι οργανωτικές ικανότητες των επίσημων ισλαμικών δομών, η δυνατότητά τους να επιβάλλουν κανόνες και συμπεριφορές στην κοινωνία αλλά και η θεολογική και πνευματική νομιμοποίησή τους αμφισβητείται από τους νέους ιμάμηδες που επέστρεψαν από τις αραβικές χώρες αλλά και από τα νέα μέσα ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μερικές φορές, τα ριζοσπαστικά κηρύγματα και η «βιωμένη πίστη» κυκλοφορούν περισσότερο στις κλειστές ομάδες του Facebook και λιγότερο στο τζαμί…

Σχετική εικόνα

Οι βίαιες συγκρούσεις από τις οποίες σπαράσσονται οι ισλαμικές κοινότητες, κυρίως στο Κόσοβο και στην ΠΓΔΜ, αποτελούν σε μεγάλο βαθμό συγκρούσεις γενεών, ανάμεσα σε γέρους ιμάμηδες προσκολλημένους στο παραδοσιακό μοντέλο και σε νεαρούς ζηλωτές που βρίσκονται υπό την επήρεια δογμάτων που εισάγονται από τις μοναρχίες του Κόλπου. Πρόκειται για μια σύγκρουση ανάμεσα στις δύο όψεις του σύγχρονου Ισλάμ: εκείνης που κυριάρχησε στη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία κατά το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα και της νέας «παγκόσμιας» που επιβάλλει η παγκοσμιοποίηση. Στις υπόλοιπες χώρες της περιοχής, η δύσκολη ανασυγκρότηση των ισλαμικών κοινοτήτων μετά τον κομμουνισμό ανοίγει διάπλατα τον δρόμο στους ριζοσπάστες ιεροκήρυκες.

 

Σχετική εικόνα

Βαλκανικό Ισλάμ και Δυτικές Φαντασιώσεις

Το δυτικό βλέμμα απέναντι στα Βαλκάνια πάντα στεκόταν απορημένο μπροστά στις πολιτισμικές διαφορές που δεν επιτρέπουν τον εύκολο «εξευρωπαϊσμό» τους. Η μονοσήμαντη ένταξη του βαλκανικού Ισλάμ στον χώρο της μουσουλμανικής «μετριοπάθειας» αποτελεί ακόμη μία έκφραση αυτού του υπεραπλουστευτικού βλέμματος της Δύσης.

Το δυτικό βλέμμα έχει σημαδευτεί από τη διαρκή βούληση να αναζητηθεί στη Νοτιοανατολική Ευρώπη ένα Ισλάμ ριζικά διαφορετικό από εκείνο που εφαρμόζεται στην υπόλοιπη «ούμα». Στην πραγματικότητα, αυτός ο πειρασμός δεν είναι κάτι καινούργιο. Μπορούμε ήδη να τον διακρίνουμε στον κομβικό ρόλο που αναγνώρισε η αλβανική εθνική αφήγηση στους Μπεχτασήδες. Η τάση να διαχωρίζεται ο μπεχτασισμός από το σουνιτικό Ισλάμ εντάθηκε ακόμα περισσότερο από τον προσανατολισμένο στην αυτάρκεια αυταρχικό κομμουνισμό του Εμβέρ Χότζα, τουλάχιστον μέχρι την απαγόρευση κάθε θρησκευτικής πρακτικής το 1967.

Σχετική εικόνα

Έτσι, ο μπεχτασισμός είχε μετατραπεί σε ένα είδος εθνικής θρησκείας, πόσο μάλλον που η παγκόσμια διοίκηση αυτής της εξαιρετικά συγκεντρωτικής αδελφότητας είχε αναδιπλωθεί το 1927 στα Τίρανα, μετά την απαγόρευση των ταγμάτων σούφι στην Τουρκία από τον Κεμάλ Ατατούρκ (1). Στην πραγματικότητα, οι αδελφότητες διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην σφυρηλάτηση της αλβανικής εθνικής ταυτότητας. Μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος, οι απόπειρες για την ανασυγκρότηση μιας μπεχτασικής ιεραρχίας εντελώς διαχωρισμένης από την ισλαμική κοινότητα έχουν αποτύχει: κατά την απογραφή του 2011, μόνο το 2,09% των Αλβανών δήλωσε μπεχτασί.

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Οι δερβίσηδες και οι πιστοί του σουφικού Ισλάμ συχνά θεωρούνται υποδείγματα ανεκτικότητας, τη στιγμή που η συγκρότηση και η ακτινοβολία των μεγάλων αδελφοτήτων στα Βαλκάνια είναι αξεδιάλυτα συνυφασμένη με τον οθωμανικό στρατό (παραδοσιακά, τα μέλη των γενίτσαρων ήταν μπεχτασήδες).

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Επιπλέον, οι αδελφότητες –και ιδιαίτερα οι ισχυρότατοι Νακσμπαντήδεςήταν οι τελευταίοι οπαδοί του χαλιφάτου και αντιτάχθηκαν στο σχέδιο του Κεμάλ Ατατούρκ για μια σύγχρονη και κοσμική Τουρκία. Στην πραγματικότητα, το σουφικό Ισλάμ είχε ανέκαθεν δύο πρόσωπα: ένα μυστικιστικό, ετερόδοξο και πάντα πρόθυμο για εξέγερση και ένα άλλο, στρατιωτικό και κοντινό στην εξουσία, το οποίο δεν συναντάμε στην Αφρική ή στην Τουρκία. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η αδελφότητα των Νακσμπαντήδων γνώρισε μετά τη λήξη του πολέμου μια θεαματική αναγέννηση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, προσελκύοντας στελέχη του στρατού και του κόμματος SDA του πρώην προέδρου Ιζετμπέκοβιτς. Έτσι, το προσκύνημα των σούφι στην Ατζβατοβίτσα (2) θεωρείται εκδήλωση πατριωτισμού και οι συχνές επισκέψεις σε έναν μουσουλμανικό τόπο λατρείας συχνά ευνοούν την καριέρα στο κόμμα ή την προαγωγή στη δημόσια διοίκηση.

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Τη δεκαετία του 1990, η επιθυμία να θεωρηθεί το Ισλάμ των Βαλκανίων ως κάτι διαφορετικό ανταποκρινόταν σε πολύ συγκεκριμένες πολιτικές απαιτήσεις: η σύγκρουση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη συνέπεσε με τον εμφύλιο πόλεμο στην Αλγερία και –για ορισμένους Γάλλους διανοούμενους που αντιλαμβάνονται τον κόσμο λιγότερο ως ένα σύνολο πραγματικοτήτων που πρέπει να αποκρυπτογραφηθούν και περισσότερο ως μια αλληλοδιαδοχή «δίκαιων σκοπών» που θα πρέπει να υπερασπιστούν ήταν πολύ βολικό να αντιπαρατεθεί ένα «καλό Ισλάμ» στο «κακό Ισλάμ». Εκστασιάζονταν βλέποντας τους Βόσνιους –με την αδιαμφισβήτητη μουσουλμανική παράδοση να πίνουν οινοπνευματώδη, λες και κανένας Τούρκος δεν έχει πιει ώς τώρα ένα ποτηράκι ρακί! Εν μέρει λόγω της σύγχυσης μεταξύ της «μουσουλμανικής» εθνικής ταυτότητας και της θρησκευτικής πίστης, έβρισκαν εξαιρετικά «μοντέρνους» τους Μουσουλμάνους που δεν τηρούσαν το τυπικό της θρησκείας τους, κάπως σαν να έπρεπε να εκπλήσσεται κανείς βλέποντας Γάλλους βαπτισμένους Καθολικούς να τρώνε κρέας την Παρασκευή.

Η πραγματικότητα της διαδικασίας εκκοσμίκευσης που είχε δρομολογηθεί από τον γιουγκοσλαβικό κομμουνισμό δεν άφηνε να γίνει αντιληπτή η ύπαρξη του Ισλάμ σε μια μερίδα του πληθυσμού, καθώς επίσης και η αναγέννηση της θρησκευτικής πρακτικής που επέφερε η διάλυση του σοσιαλιστικού κράτους και ο πόλεμος. Οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι μετατράπηκαν έτσι σε αρχέτυπο του Μουσουλμάνου που είχε απελευθερωθεί από την τήρηση του τελετουργικού της θρησκείας του, σε μοντέλο που μπορούσε να αντιταχθεί στον πειρασμό του ριζοσπαστισμού που έκανε θραύση στο σύνολο του μουσουλμανικού κόσμου. Όμως, κατά τη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών, αρκετοί νεαροί Μουσουλμάνοι των Βαλκανίων στρατεύθηκαν στο παγκόσμιο τζιχάντ. Εκτιμάται ότι στη Συρία υπάρχουν περισσότεροι από 800 (3).

Σχετική εικόνα

Αυτή η ιδεολογική κατασκευή παραπέμπει στις ίδιες τις αβεβαιότητες του δυτικού βλέμματος όσον αφορά τα Βαλκάνια. Ακολουθώντας το πνεύμα των έργων του Έντουαρντ Σαΐντ για τον οριενταλισμό, η Βουλγάρα ανθρωπολόγος Μαρία Τοντόροβα δημιούργησε τον όρο «βαλκανισμός» (4). Υποστηρίζει ότι, ενώ η Ανατολή, όπως την φαντάζεται η Ευρώπη, αποτελεί έναν «μη-τόπο», μια ουτοπία που χρησιμεύει για την προβολή των Δυτικών φαντασιώσεων, τα Βαλκάνια –ακριβώς επειδή δημιουργούν μια ζώνη «μαξιλάρι» ανάμεσα στην Ανατολή και στην Δύση ανήκουν στην σφαίρα του πραγματικού, ενός πραγματικού το οποίο η Δύση-Δημιουργός προσπαθεί εδώ και δύο αιώνες να ελέγξει και να διαμορφώσει. Η ιδέα του «εξευρωπαϊσμού των Βαλκανίων», που προβάλλεται από τα τέλη του πολέμου στο Κόσσοβο (1995) (5) ως ιδεολογικό υπόστρωμα της ευρωπαϊκής διαδικασίας ενοποίησης, δεν είναι τίποτε άλλο από την τελευταία εκδοχή αυτής της μακράς παράδοσης. Υποτίθεται ότι η ευρωπαϊκή σύγκλιση θα οδηγήσει στην αλλαγή των βαλκανικών κοινωνιών, οι οποίες υποτίθεται ότι θα εγκαταλείψουν σταδιακά ορισμένα χαρακτηριστικά τους που θεωρούνται πολιτισμικά (κακή διακυβέρνηση, διαφθορά, πειρασμός για αυταρχική εκτροπή ή μια κάποια τάση για αταξία). Ορισμένοι προχωράνε ακόμα μακρύτερα. Για τον συγγραφέα Ισμαήλ Κανταρέ (6), οι Αλβανοί, προκειμένου να διατρανώσουν την ευρωπαϊκή ταυτότητά τους, θα έπρεπε να απαρνηθούν τη μουσουλμανική πίστη και να επιστρέψουν στον καθολικισμό των πολύ μακρινών προγόνων τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Μέσα από αυτές τις σχηματικές απόψεις για τον κόσμο, το Ισλάμ και η Ορθοδοξία που κληροδότησε το Βυζάντιο εκλαμβάνονται ως πολιτισμικά χαρακτηριστικά μιας αρνητικής ετερότητας. Ωστόσο, το Ισλάμ εξακολουθεί να αποτελεί έναν καθοριστικό παράγοντα στα Βαλκάνια. Ποιο ρόλο όμως θα πρέπει να του αναγνωρίσει το βλέμμα μιας Δύσης όπου κυριαρχούν τα ισλαμοφοβικά ρεύματα; Η ιδέα ενός «ευρωπαϊκού Ισλάμ» ανταποκρίνεται ακριβώς σε αυτήν την πρόκληση επιτρέποντάς μας να φανταστούμε στα –επιτέλους «ευρωπαϊκά» Βαλκάνια ένα Ισλάμ «υπόδειγμα». Όμως, οι πραγματικότητες του Ισλάμ που βιώνεται στα Βαλκάνια είναι φυσικά πολύ πιο σύνθετες από το απλουστευτικό δίπολο «ριζοσπαστισμός-μετριοπάθεια». Το συγκεκριμένο Ισλάμ θα συνεχίσει να συγκλονίζεται από τις αντιφάσεις και τις εντάσεις που επηρεάζουν το σύνολο του μουσουλμανικού κόσμου, ενώ ταυτόχρονα θα διατηρεί τον πλούτο που του προσφέρει η ιδιαίτερη ιστορία του.

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Ο μουσουλμανικός πληθυσμός στα Βαλκάνια σήμερα

Οι Μουσουλμάνοι πλειοψηφούν σε ορισμένες περιοχές της Βαλκανικής Χερσονήσου. Κατάγονται κατά κύριο λόγο από πληθυσμούς που προσηλυτίστηκαν σε ένα μακρινό παρελθόν, την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, οι εκτιμήσεις παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις, καθώς οι απογραφές συχνά αμφισβητούνται. Πράγματι, στην Αλβανία το 13% του πληθυσμού δεν συμμετείχε στην απογραφή του 2011 και το 20% του βουλγαρικού πληθυσμού δεν συμπλήρωσε τη στήλη του θρησκεύματος. Εξάλλου, στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο, η έννοια του «Μουσουλμάνου» αναφερόταν σε μια «εθνικότητα» και όχι σε ένα θρήσκευμα.

Εκτός από την Τουρκία που συμμετείχε το 1969 στην ίδρυση του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας (OCI), στον οργανισμό συμμετέχει η Αλβανία από το 1994, ενώ η Βοσνία και η Σερβία έχουν το καθεστώς του παρατηρητή. Στις 27 Μαΐου του 2015, ο OCI κάλεσε τα 57 κράτη μέλη του να εξετάσουν το ενδεχόμενο της αναγνώρισης της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Πολλές αραβικές χώρες απέφυγαν να το πράξουν για να αποφύγουν ενδεχόμενη αμφισβήτηση των δικών τους συνόρω

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Σχετική εικόνα

Μπεχτασήδες: Αδελφότητα η οποία ιδρύθηκε από τον Χατζή Μπεχτάς Βελή (1209-1271) στην Ανατολία. Καθώς χαρακτηρίζεται από ισχυρό συγκεντρωτισμό, αποτελεί μοναδική περίπτωση στο Ισλάμ. Από το 1927 διαθέτει ένα παγκόσμιο κέντρο στα Τίρανα, με επικεφαλής τον «kryegjysh», τον παγκόσμιο «παππού».

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian bogomils

Βογόμιλοι: Χριστιανικό κίνημα που εμφανίστηκε στη Βουλγαρία τον 10ο αιώνα. Αποσκοπούσε στην καθιέρωση μιας ασκητικής και εξισωτικής κοινωνίας, στηριγμένης στο Ευαγγέλιο. Εξαπλώθηκε σε μεγάλο τμήμα των Βαλκανίων και, ερχόμενο σε αντίθεση με την επίσημη Εκκλησία, αποτελούσε μέσο έκφρασης της δυσαρέσκειας της τάξης των αγροτών. Θεωρήθηκε αίρεση από την Σύνοδο του Τάρνοβο (1211), δεν δεχόταν τα ιερά μυστήρια και πίστευε στον δυϊσμό, σε έναν σκοτεινό Θεό που μάχεται ενάντια στον καλό Θεό.

Αποτέλεσμα εικόνας για dervish dance

Δερβίσηδες: Στην περσική, κυριολεκτικά, η λέξη σημαίνει «φτωχός», «ζητιάνος». Μέλος μιας μυστικιστικής αδελφότητας. Οι δερβίσηδες είναι επίσης γνωστοί για τις εξαιρετικές ικανότητές τους στον χορό.

Μιλέτ: Μη μουσουλμανική θρησκευτική κοινότητα η οποία απολάμβανε νομικής προστασίας την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στην σύγχρονη τουρκική γλώσσα, ο όρος «milliyet» σημαίνει «έθνος».

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Νακσμπαντήδες: Αδελφότητα σούφι. Ιδρύθηκε από τον Μπαχιουντιντίν Νακσμπάντ (1317-1388) που γεννήθηκε στην Μπουχάρα της Κεντρικής Ασίας. Μυστικιστικό τάγμα που χαρακτηρίζεται από αλληλεπιδράσεις του σουνιτισμού και του σιιτισμού.

Ρεΐς-ουλ-ουλεμά: Αρχηγός των ουλεμάδων, των φυλάκων της πίστης. Στην Γιουγκοσλαβική πρακτική, οι εθνικές ισλαμικές κοινότητες διοικούνται από έναν Ρεΐς-ουλ-ουλεμά.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bosnian Muslims Salafism

Σαλαφισμός: Κίνημα που διακηρύσσει την επιστροφή σε ένα υποθετικό Ισλάμ των απαρχών. Διακηρύσσει την κατά γράμμα εφαρμογή του Κορανίου. Αυτός ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός απορρίπτει κάθε καινοτομία (bid’ah).

Σουφισμός: Μυστικιστικό Ισλάμ το οποίο αποτελείται από πολύ διαφορετικές αναμεταξύ τους τάσεις και θεωρείται ετερόδοξο από τους υπέρμαχους του αυστηρού και τυπολατρικού σουνιτισμού.

Σχετική εικόνα

  1. Βλ. V. A. Fine Jr, «The Late Medieval Balkans, A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest», The University of Michigan Press, Αν Άρμπορ, 1987.
  2. Βλ. Ger Duijzings, «Religion and the Politics of Identity in Kosovo», Hurst, Λονδίνο
  3. Ο διάσημος περιηγητής Ελίγια Εβλιγιά Τσελεμπί (1611-1682) εξέδωσε την αφήγηση των περιπετειών του με τον τίτλο «Το βιβλίο των ταξιδιών» (Seyahatnâme)
  4. Οι ταραχές ξέσπασαν ως αντίδραση ενάντια στα αντισερβικά πογκρόμ στο Κόσοβο.
  5. Βλ. Nathalie Clayer και Xavier Bougarel, «Les Musulmans de l’Europe du Sud-Est. Des Empires aux Etats balkaniques», IISMM-Karthala, Παρίσι, 2013.
  6. Η ονομασία αυτή άλλαξε κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (1992-1995): οι μουσουλμάνοι έγιναν «Βοσνιακοί», ενώ ο όρος «Βόσνιοι» υποδηλώνει όλους τους κατοίκους της χώρας (Βοσνιακούς, Κροάτες, Σέρβους ή άτομα άλλων μειονοτήτων).
  7. Οι Πομάκοι είναι εξισλαμισμένοι Σλάβοι, με μαζική παρουσία στο βουλγαρικό τμήμα της Ροδόπης. Η συντριπτική πλειοψηφία των Ρομά της Βουλγαρίας ακολουθεί τις μουσουλμανικές παραδόσεις.
  8. Βλ. Joëlle Dalègre, «La Thrace grecque: populations et territoire», L’Harmattan, Παρίσι, 1997.
  9. Βλ. Miranda Vickers, «L’Albanie, terre de mission et la foi des Albanais», Le Courrier des Balkans, 22 Νοεμβρίου
  10. Επικύρωσαν τον χωρισμό της χώρας σε δύο οντότητες, τη Σερβική Δημοκρατία και την ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης που διαιρείται σε δέκα περιφέρειες, με κροατική ή βοσνιακή πλειονότητα.

ΠΗΓΗ: http://monde-diplomatique.gr

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ Νέο Βιβλίο

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ!

Το Απαγορευμένο» Βιβλίο

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί  Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ,

ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

 

 

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

κοστίζει 20 ευρώ (με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ),

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα, αποκλειστικά για ειδικούς, συλλέκτες, μελετητές της ιστορίας της Γνώσης, ερευνητές και «υποψιασμένους» αναγνώστες της Απαγορευμένης Ιστορίας –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215

ή στο

6945522050

 (μπορείτε να στείλετε και SMS, γράφοντας τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης και «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων»)

ή στο mail: stamkos@post.com

Διαβάστε το, πριν προλάβει να καεί κι αυτό στην Πυρά της μεταμοντέρνας Ιεράς Εξέτασης…

 

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

ΓΝΩΣΤΙΚΟΙ/GNOSTICS : ΟΙ “Εξωγήινοι” του Πλανήτη Γη

ΓΝΩΣΤΙΚΟΙ

GNOSTICS

Οι “Εξωγήινοι” του Πλανήτη Γη

Αποτέλεσμα εικόνας για Gnostics

Είμαι η φωνή της εγρήγορσης μέσα στην αιώνια νύχτα”.

Γνωστικός ύμνος

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Ο ΚΑΤΩΤΕΡΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ

Από την αυγή της ιστορίας, όταν ακόμη η ανθρωπότητα έκανε τα πρώτα βήματα κατανόησης του κόσμου και αναζήτησης νοημάτων και σκοπών, υπήρχαν αρκετοί «υποψιασμένοι» άνθρωποι που πίστευαν πως κάτι δεν πάει καλά σ’ αυτόν τον κόσμο. Και πως θα μπορούσε να πάει εφόσον το κακό είναι πανταχού παρόν, ενώ το σκοτάδι είναι πάντα έτοιμο να ξεχυθεί και να μας καταπιεί. Μέσα στη δομή του ίδιου του σύμπαντος υπάρχει κάποιο “σφάλμα”, που μας παιδεύει και δεν μας αφήνει να απελευθερωθούμε. Η ίδια η Γη είναι ένα «έκτρωμα της ύλης», φτιαγμένο από πόνο και οδύνη. Η ζωή είναι μια κακόγουστη κοσμική παγίδα. Οι άνθρωποι είναι φυλακισμένοι στη σκληρό-υλιστική πραγματικότητα, στη «μαύρη σιδερένια φυλακή» του κόσμου. Δεν είναι όμως εντελώς χωρίς ελπίδα. Κουβαλούν μέσα τους κάποιες πνευματικές «σπίθες», υπολείμματα ενός θείου πνεύματος, που υπήρχε πριν η «κατασκευαστική εταιρεία» του Δημιουργού αναλάβει να σοβατίσει τα πάντα.

Ο ίδιος ο Δημιουργός, ο πλάστης του κόσμου τούτου δεν είναι ο αληθινός θεός, αλλά ένας κατώτερος Κοσμοποιητής, ένας “παιδαριώδης θεός” που μέσα στην άγνοιά του τα έκανε θάλασσα. Δεν είναι απαραίτητα κακός, αλλά αυτός και οι βοηθοί του, είναι αλαζόνες και κομπορρήμονες, καθώς θεωρούν τους εαυτούς τους άρχοντες του κόσμου, πιστεύουν πως δεν υπάρχουν άλλοι θεοί, ενώ οι ίδιοι είναι υποδεέστεροι. Επιθυμούν ωστόσο να παγιδεύουν τα «θεία σπέρματα» (ψυχές) μέσα στα σώματα των ανθρώπων που δημιούργησαν και να αποτρέψουν την απελευθέρωσή τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για Gnostics

Οι άνθρωποι όμως, αν και παγιδευμένοι στα υλικά όρια του σώματος, υπό την εξουσία του Δημιουργού ή κάποιας άλλης κατώτερης θεότητας, διατηρούν πάντα την ανάμνηση της θείας καταγωγής τους. Νιώθουν τη δύναμη του πνεύματος –αυτή τη σπίθα της άφατης, αιώνιας, ακατανόητης θεότητας που βρίσκεται μέσα στον καθένα. Αυτή η ενθύμηση τους βοηθά να «ανέλθουν ξανά» και να επανασυνδεθούν με το Νου του αληθινού Θεού, που δεν δημιουργεί αλλά εκπορεύει, εφόσον τα πάντα εκπηγάζουν από αυτόν.

Οι πιο συνειδητοποιημένοι, έχοντας την επίγνωση αυτού του «θείου σπινθήρα», επιδιώκουν τη σωτηρία τους μέσα από την αφύπνιση του πνεύματος, και χωρίς τη μεσολάβηση κάποιου ιερέα. Επιδιώκουν να ανέλθουν μέσω της Γνώσης, που αφορά την επαναφορά στη συνείδηση του ανθρώπου την ανάμνηση της θεϊκής του καταγωγής. Μαθαίνουν έτσι να υψώνονται πέρα από τη φυλακή της σάρκας και τα δεσμά της ύλης, επιδιώκοντας την επανασύνδεση με τον Θείο Νου, τον πραγματικό Ουράνιο Πατέρα και όχι με τον κατώτερο Δημιουργό. Πάνω σ’ αυτή την φιλοσοφική και μεταφυσική κοσμοαντίληψη γεννήθηκε ο Γνωστικισμός.

Αποτέλεσμα εικόνας για Gnosis

ΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟΣ: Ο ΕΞΕΛΛΗΝΙΣΜΕΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ;

Η εμφάνιση του Γνωστικισμού και των διάφορων θρησκευτικών και φιλοσοφικών μορφωμάτων, που εκπορεύονται από αυτόν, είναι αντικείμενο μεγάλης συζήτησης αλλά και διαμάχης. Έχουν προταθεί πολλές και διαφορετικές θεωρίες για την προέλευση του Γνωστικισμού, όμως καμιά τους δε λαμβάνει γενικής αποδοχής. Οι κυρίαρχες προτάσεις των απαρχών του φαινομένου αντλούν κυρίως ιδέες, φιλοσοφία και μυθοπλασία από τον περσικό χώρο (η θρησκεία του Ζαρατούστρα), από ορισμένες τάσεις της ελληνικής/ελληνιστικής φιλοσοφίας και από τα μυστήρια των Ερμητιστών της Κάτω Αιγύπτου, μαζί με άφθονα δάνεια από την ιουδαϊκή και χριστιανική θρησκεία. Συνδετικός κρίκος είναι η απελευθερωτική δύναμη της Γνώσης, όχι τόσο της εξωτερικής, όσο της εσωτερικής, δηλαδή της άμεσης και χωρίς μεσάζοντες επαφής του ανθρώπου με το θείο και το Υπερβατικό.

O καταλύτης για την εμφάνιση των Γνωστικιστικών μορφωμάτων ήταν, σύμφωνα με τον Δρ. Θεολογίας Κωνσταντίνο Θ. Ζάρρα, το ελληνικό πνεύμα, που κυριολεκτικά κατέκλυσε τον κόσμο της ανατολικής Μεσογείου και πολύ πιο πέρα, ύστερα από τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το επωαστήριο του Γνωστικισμού θεωρείται η Αίγυπτος, αυτή η αρχέγονη μήτρα μυστικισμού, αποκρυφισμού και μυθολογίας. Σύμφωνα με μία άποψη ο Γνωστικισμός γεννήθηκε στην Ελληνιστική Αίγυπτο και επηρεάστηκε τόσο από την αρχαία αιγυπτιακή θρησκεία, όσο κι από την ελληνική φιλοσοφία, πολύ πριν αρχίζει να επηρεάζεται από τον Χριστιανισμό. Η αρχαία αιγυπτιακή θρησκεία έκανε συχνές αναφορές στη «μάχη του Φωτός εναντίον του Σκότους» (είναι γνωστός άλλωστε ο μύθος του θεού του ήλιου Ρα, που «πέθανε» και «αναγεννήθηκε», όπως κάνει κάθε μέρα και ο ηλιακός δίσκος) και στην αρχή του «δύο σε ένα». Άλλωστε για την αιγυπτιακή κοσμογονία το σκοτάδι δεν ήταν παρά μια αυθεντική μορφή του φωτός, στοιχείο που επιβίωσε και στα ερμητικά κείμενα της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου.

Ένας άλλος κοσμογονικός δυϊσμός που κληρονόμησαν οι Γνωστικοί από την ελληνική παράδοση, τον Πλατωνισμό και από τις αιγυπτιακές πηγές ήταν η διάκριση μεταξύ Υπέρτατου Θεού, μιας κοσμικής διάνοιας που ονομάζονταν Νους, και του Δημιουργού, που ονομάζονταν και «θεϊκός λόγος» (ή σκέτο Λόγος), αλλά επίσης και «γιος του θεού», ο οποίος και δημιούργησε τον υλικό κόσμο.

Αποτέλεσμα εικόνας για Γνωστικοί

Η επίδραση της ελληνικής σκέψης στο Γνωστικισμό είναι πολύ σημαντική και θεμελιώδης. Άλλωστε ο κατώτερος θεός που έπλασε τον κόσμο έγινε γνωστός με τον ελληνικό όρο Δημιουργός, ενώ ελληνική είναι και η λέξη Γνώση. Ως γνωστόν το λεξιλόγιο των περισσότερων γνωστικών συστημάτων προήλθε από το οπλοστάσιο και τη γλώσσα της ελληνικής φιλοσοφίας. Καθόλου τυχαίο λοιπόν που ζητήματα τα οποία απασχολούσαν τους Γνωστικούς απασχολούσαν σε μεγάλο βαθμό και τους Έλληνες: ο Δημιουργός και ο “Άγνωστος Θεός”, η προέλευση του Κακού και η κάθοδος της Ψυχής εντός της Ύλης και η πιθανότητα επανόδου της, κι επίσης ο διχασμός ανάμεσα στο Νου και στην Ύλη, στη Μοίρα και στην Ελευθερία. Η βασική ωστόσο διαφορά τους ήταν πως ενώ οι Έλληνες προσέγγιζαν και ανέλυαν όλα αυτά τα ζητήματα ορθολογικά, οι Γνωστικοί είχαν την τάση για πιο περίπλοκες μυθολογικές προσεγγίσεις.

Μυστηριακές λατρείες του ελληνικού χώρου, όπως ο Ορφισμός πιθανόν έπαιξαν κι αυτές κάποιο ρόλο στη διαμόρφωση του Γνωστικισμού. Για παράδειγμα μόνον όσοι προσχωρούσαν στην Ορφική λατρεία μπορούσαν να απελευθερωθούν από τη φυλακή της επίγειας ύπαρξης και αυτό συνεπάγονταν και την αυστηρή τήρηση των λατρευτικών πρακτικών όπως η χορτοφαγία.

Γι’ αυτό και ο Γερμανός ιστορικός Αδόλφος φον Χάρνακ (1851-1930) παραδέχτηκε πως «ο Γνωστικισμός ήταν ο έντονος εξελληνισμός του Χριστιανισμού» επισημαίνοντας πως η Αλεξάνδρεια, η «μήτρα του Γνωστικισμού», ήταν εκείνη την εποχή το σημείο συνάντησης Ανατολής-Δύσης και η κοιτίδα του Ερμητισμού, που ήταν και είναι η σημαντικότερη μορφή του μη χριστιανικού Γνωστικισμού.

Abraxas gem scan.svg

O Αμπράξας, ο οποίος απεικονίζεται συχνά σε Γνωστικά φυλακτά και πολύτιμους λίθους, είναι ο “λυτρωμένος Άρχων” που κατέλαβε τον Έβδομο Ουρανό.

Όταν το φως αναμείχθηκε με το σκοτάδι, έκανε το σκοτάδι να λάμψει. Όταν το σκοτάδι αναμείχθηκε με το φως, το αμαύρωσε και γεννήθηκε κάτι που δεν ήταν ούτε σκοτάδι, ούτε φως, αλλά ζόφος”.

Απόκρυφον Ιωάννου

 

ΓΝΩΣΤΙΚΟΙ: “Ο ΚΟΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΥΤΑΠΑΤΗ!”

Ο Γνωστικισμός, εκτός από τις ελληνικές του ρίζες, βασίζεται και στις προχριστιανικές περσικές και ιουδαϊκές πνευματικές παραδόσεις, όπως η λεγόμενη παράδοση της Σοφίας (“Σοφία Σεϊράχ), που άνθησε μεταξύ του 4ου π.Χ. και 1ου μ.Χ. Αιώνα. Από την περσική παράδοση πήρε πολλές ζωροαστρικές έννοιες, όπως η Ημέρα της Κρίσης, η Ανάσταση και φυσικά τον Δυισμό: Καλό-Κακό, Φως-Σκότος κ.α. Γι’ αυτό και, σύμφωνα με μια θεωρία, ο Γνωστικισμός “ήταν στην πραγματικότητα μια εντελώς νέα θρησκεία που συνειδητά συνδύασε στοιχεία από την Ιουδαϊκή, την Περσική και την Ελληνική παράδοση σ’ ένα καινούργιο συγκρητιστικό σύνολο” (Sean Martin, Γνωστικοί). Αν συνέβαινε όμως κάτι τέτοιο τότε θα έπρεπε ο Γνωστικισμός να ήταν άψυχος και στείρος και χωρίς πνευματικό βάθος. Στην πραγματικότητα συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο.

Αποτέλεσμα εικόνας για Ελληνιστικός κοσμος

Ο Γνωστικισμός αναπτύχθηκε και διαδόθηκε στις κοσμοπολίτικες πόλεις της Αιγύπτου (Αλεξάνδρεια), της Συρίας (Αντιόχειας), όπου επικρατούσε μεγάλη αποξένωση μεταξύ των κατοίκων, στην Παλαιστίνη και, αργότερα, στην ίδια τη Ρώμη ως τον 4ο μ.Χ. αιώνα. Γνώρισε μεγάλη διάδοση κυρίως ανάμεσα στους ξένους, στους μετανάστες και στις περιθωριακές ομάδες. Κι αυτό γιατί οι Γνωστικοί θεωρούσαν τον εαυτό τους ξένο σ’ αυτόν τον κόσμο, «αλλοδαπό χωρίς βίζα», δηλαδή ως μια πνευματική οντότητα που άθελα της εξέπεσε στον κόσμο της χλιαρής ύλης.

Σε αντίθεση με την ορθόδοξη χριστιανική θέση ότι το Κακό υπάρχει εξαιτίας της ανθρώπινης πλάνης, οι Γνωστικοί θεωρούσαν πως αποτελεί γενικά προϊόν της άγνοιας, με άλλα λόγια οι άνθρωποι κάνουν κακά πράγματα επειδή δεν ξέρουν τι κάνουν, και δε συνειδητοποιούν το πόσο βλάπτουν τον εαυτό τους όταν βλάπτουν τον άλλο.

Αποτέλεσμα εικόνας για Gnostics

Η «θεμελιακή διαφορά που ξεχώριζε τους Γνωστικούς από τους συγχρόνους τους ήταν το γεγονός ότι ‘’γενέθλια γη’’ των πρώτων δεν ήταν η γη, αλλά ο χαμένος ουρανός, που διατηρούσαν την ανάμνησή του. Ήταν οι αυτόχθονες ενός άλλου κόσμου. Απ’ αυτό ξεκινούσε εκείνο το συναίσθημα ότι έπεσαν, κάτοικοι ενός μακρινού πλανήτη, στη γη μας, ότι έκαναν λάθος στο γαλαξία, καθώς και η επιθυμία τους να ξαναδούν την αληθινή κοσμική πατρίδα τους, τον Φωτεινό Υπέρκοσμο που έλαμπε πάνω από το βαρύ παραπέτασμα της νύκτας» (Jacques Lacarriere, Οι Γνωστικοί, εκδ. Χατζηνικολή).

Βασική αρχή των γνωστικιστικών διδασκαλιών ήταν ο δυϊσμός, δηλαδή ο διαχωρισμός του σύμπαντος σε δύο αιώνιες και ανεξάρτητες οντότητες ή αρχές που τις περισσότερες φορές πολεμούσαν μεταξύ τους: Φως και Σκοτάδι, Πνεύμα και Σώμα, Καλό και Κακό κλπ. Οι άνθρωποι άνηκαν και στα δύο στρατόπεδα και γι’ αυτό η ζωή τους ήταν ένα αέναο «πεδίο μάχης» ανάμεσα στις δύο αντίπαλες δυνάμεις-αρχές. Έτσι η μοίρα τους ήταν βαριά και δύσκολη.

Αποτέλεσμα εικόνας για Gnostics

Ο Γνωστικός φιλόσοφος και διδάσκαλος Βαλεντίνος έλεγε πως οι άνθρωποι δεν ήταν παρά έμβρυα πεταγμένα «άνευ όρων» στις έρημους του κόσμου, κάτι σαν «χρυσαλλίδες ξεριζωμένες πρόωρα από το κουκούλι που τις προστάτευε» (Jacques Lacarriere), ανίκανοι να συνέλθουν από το «κοσμικό τραύμα» της γέννησης.

Για τους Γνωστικούς φιλόσοφους και δασκάλους, όπως ο Βαλεντίνος, ο Βασιλείδης, ο Ωριγένης κ.α., οι άνθρωποι δεν ήταν παρά έμβρυα πεταγμένα «άνευ όρων» στις έρημους του κόσμου, κάτι σαν «χρυσαλλίδες ξεριζωμένες πρόωρα από το κουκούλι που τις προστάτευε» (Jacques Lacarriere), ανίκανοι να συνέλθουν από το «κοσμικό τραύμα» της γέννησης. Ο ίδιος άλλωστε ο ελληνικός όρος Γνώση βρίσκεται πολύ κοντά στον όρο Γένεσης, με άλλα λόγια η γνώση είναι στην ουσία μια γένεση, εφόσον «ξαναδίνει στον άνθρωπο την πραγματική γέννησή του και καταργεί τη γενετική και διανοητική του ανωριμότητα» (Jacques Lacarriere). Αυτή η Γνώση υπάρχει έξω από τον εαυτό μας (εκεί που μας οδηγεί η επεξεργασία των πληροφοριών) αλλά και μέσα στον εαυτό μας, με την άμεση επικοινωνία με το Σύμπαν.

Στην Πραγματεία του Περί Αναστάσεως (Επιστολή προς Ρεγγίνους) ο Βαλεντίνος γράφει: “Όσοι είναι ζωντανοί θα πεθάνουν. Πως ζουν μέσα στην ψευδαίσθηση; Οι πλούσιοι έγιναν φτωχοί και οι βασιλιάδες έχασαν το θρόνο τους. Τα πάντα ρέπουν προς την αλλαγή. Ο Κόσμος είναι μια αυταπάτη!

Σύμφωνα με την κοσμοντίληψη των Γνωστικών ο υλικός κόσμος-φυλακή,στον οποίο ζούμε, είναι ένα κακότεχνο κατασκεύασμα ενός «ανόητου» και «παιδαριώδους» θεού, που ονομάζεται Δημιούργος ή Γιαλνταβαώθ και απεικονίζεται συχνά ως μια λεονταρόμορφη θεότητα με ουρά φιδιού. Αυτός, στη μεγαλομανία του και στην ανοησία του -εξού και η ονομασία του Σακλάς, που σημαίνει Ανόητος στα Αραμαϊκά- θεωρεί τον εαυτό του ανώτερο όλων ενώ δεν είναι παρά ένας κατώτερος Δημιουργός και απλά ένας από τους Επτά Άρχοντες ή Αιώνες του σύμπαντος, που είναι ιεραρχικά κατώτεροι από τον Ουράνιο Πατέρα, τον μόνο και Αληθινό Θεό.

Για τους Γνωστικούς ο κόσμος μας, ο υλικός μας κόσμος, είναι εκ φύσεως ατελής, έργο ενός κατώτερου «Δημιουργού», που αποκαλούσαν Ιαλδαβαώθ -ένας “παιδαριώδης θεός”- και όχι ενός υπέρτατου Θεού. Το ανθρώπινο σώμα ήταν δημιούργημα του κατώτερου «Δημιουργού», όμως το ανθρώπινο πνεύμα, η Ψυχή, ήταν δημιούργημα του υπέρτατου Θεού, αλλά εγκλωβίστηκε στον κόσμο της «μιαρής ύλης». Σύμφωνα με τον Μάρβιν Μάϊερ, καθηγητή Βιβλικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Τσάπμαν, «οι Γνωστικοί πίστευαν σε μια απόλυτη πηγή αγαθού, την οποία αντιλαμβάνονταν ως Θείο Νου, έξω από το φυσικό σύμπαν. Όλοι οι άνθρωποι φέρουν μέσα τους ένα σπινθήρα αυτής της θείας δύναμης, αλλά είναι αποκομμένοι απ’ αυτόν εξ αιτίας του υλικού κόσμου που τους περιβάλλει». Οι Γνωστικοί πίστευαν πως η σωτηρία του ανθρώπου βρίσκονταν στην αφύπνιση του «θείου σπινθήρα» μέσα στο πνεύμα τους και στην επανασύνδεση με τον Θείο Νου. Για το σκοπό αυτό χρειάζονταν μια διδασκαλία κι ένας δάσκαλος.

O Γνωστικός Ιησούς, ως σωτηριολογική ενσάρκωση του απελευθερωτικού Λόγου του Ουράνιου Πατέρα, δεν υπέφερε πάνω στο Σταυρό, αλλά απέβαλε απλώς το «σάρκινο περίβλημα» του και απελευθερώθηκε για να ενωθεί με το Πλήρωμα.

Μόλις λοιπόν εμφανίστηκε ο Ιησούς αρκετοί Γνωστικοί πίστεψαν πως αυτός ήταν ο διδάσκαλος που στάλθηκε από τον Ουρανό ή τον Υπέρτατο Θεό για να βοηθήσει τους ανθρώπους να αφυπνίσουν τους «θείους σπινθήρες» μέσα τους και να ξεφύγουν έτσι από τη «Μαύρη Σιδερένια Φυλακή» που τους περιέκλειε. Πάντως παραμένει το μέγα ερώτημα: μήπως ο Χριστιανισμός υπήρξε σε τελική ανάλυση μια “αίρεση” του Γνωστικισμού, που προϋπήρχε, τον επηρέασε αλλά κι επηρεάστηκε από αυτόν;

Αποτέλεσμα εικόνας για Gnosis

ΠΗΓΗ: © Γιώργος Στάμκος, ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Στη Σκιά του Άλλου Θεού, (Γνωστικοί, Ζωροάστρες, Μανιχαίοι, Μιθραϊστές, Μεσσαλιανοί, Γεζίντι, Αλαουίτες, Μπεκτασήδες και Παυλικιανοί, Θεσσαλονίκη 2017.

 

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ!

Το Απαγορευμένο» Βιβλίο

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί  Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ,

ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

 

 

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

κοστίζει 20 ευρώ (με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ),

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα, αποκλειστικά για ειδικούς, συλλέκτες, μελετητές της ιστορίας της Γνώσης, ερευνητές και «υποψιασμένους» αναγνώστες της Απαγορευμένης Ιστορίας –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215

ή στο 

6945522050

 (μπορείτε να στείλετε και SMS, γράφοντας τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης και «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων»)

ή στο mail: stamkos@post.com

Διαβάστε το, πριν προλάβει να καεί κι αυτό στην Πυρά της μεταμοντέρνας Ιεράς Εξέτασης

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

BOΓΟΜΙΛΟΙ / BOGOMILS

Μιά μεσαιωνική «Αίρεση» που στοιχειώνει ακόμη τα Βαλκάνια…

«Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανώτερους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν τους δούλους να υπακούουν στους κυρίους τους».

Κοσμάς ο Ιερέας, Κατά των Βογομίλων

 

«Διάγουμε ένα βίο σκληρό και περιπλανητικό. Πάμε από πόλη σε πόλη σαν πρόβατα εν μέσω λύκων. Υποφέρουμε από τις διώξεις όπως οι απόστολοι και οι μάρτυρες. Η ζωή μας διάγεται με αποχή, προσευχή και ακατάπαυστη εργασία. Όμως όλα αυτά είναι εύκολα, γιατί δεν είμαστε πλέον αυτού του κόσμου…»

      Ο μεσαιωνικός συγγραφέας Εβέρβνιους για τους ιερείς των Βογόμιλων

Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ (stamkos@post.com)

O συγγραφέας Γιώργος Στάμκος το 2007 δίπλα από έναν «βογομιλικού τύπου» σταυρό στο μεσαιωνικό νεκροταφείο της Νέας Χαλκηδώνας,που βρίσκεται 25 χιλιόμετρα περίπου βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης.

 

Η ΜΕΓΑΛΗ ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη, κοντά στην περιοχή της αρχαίας Πέλλας, βρίσκονται μια σειρά από παράξενα μεσαιωνικά μνημεία, που μέχρι πρόσφατα προβλημάτιζαν τους αρχαιολόγους, ενώ ενοχλούσαν και συνεχίζουν να ενοχλούν τη, γνωστή για την αλαζονεία και μισαλλοδοξία της, Ορθόδοξη Εκκλησία της χώρας μας. Πρόκειται για δεκάδες λίθινους σταυρούς, κυκλικού τύπου,  ορισμένοι εκ των οποίων φτάνουν σε ύψος τα δύο μέτρα. Τυλιγμένοι με λειχήνες, λυγισμένοι και φθαρμένοι από το βάρος των αιώνων αυτοί οι αινιγματικοί σταυροί είναι μοναδικοί στον ελλαδικό χώρο και αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες όχι μόνον της παρουσίας αλλά και της ακμής κατά το Μεσαίωνα θρησκευτικών ομάδων που δεν άνηκαν στο ορθόδοξο δόγμα, που υιοθετήθηκε επίσημα από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Πρόκειται για μνημεία-κατάλοιπα των Βογόμιλών, μιας νεομανιχαϊστικής αίρεσης που εμφανίστηκε στο χώρο της Θράκης και της Μακεδονίας τον 10 μ.Χ. αιώνα και, παρά τις διώξεις των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων και της ορθόδοξης «Ιεράς Εξέτασης», κατάφεραν να επιβιώσουν μέχρι τον 15ο μ.Χ. αιώνα. Οι ίδιοι μπορεί να εξαφανίστηκαν (στη Βοσνία εξισλαμίστηκαν, ενώ στη Βουλγαρία έγιναν Καθολικοί) αλλά τα μνημεία τους –όσα τουλάχιστον επέζησαν από τη μανία των Ορθόδοξων διωκτών τους– συνεχίζουν να μας τους θυμίζουν. Και αυτό είναι κάτι που ενοχλεί την Ορθόδοξη Εκκλησία και τους εγχώριους «ορθόδοξους Ταλιμπάν», που δεν έπαψαν στιγμή να θεωρούν «εθνικό καθήκον» την εξάλειψη αυτών των «αιρετικών» μνημείων. Αποτελεί κοινό μυστικό πως το ορθόδοξο ιερατείο, πιέστηκε πολύ από τους Ευρωπαίους ρομαντικούς και διαφωτιστές κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, για να αποδεχθεί την ανάγκη ανάδειξης και προστασίας των αρχαίων ελληνικών ναών, στους οποίους λατρεύονταν οι παλιοί θεοί των Ελλήνων. Είναι γνωστό άλλωστε πως πολλοί αρχαιοελληνικοί ναοί καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Χριστιανούς και σε ορισμένους από αυτούς κτίστηκαν πάνω στα θεμέλια τους ορθόδοξες εκκλησίες. Παρ’ όλα αυτά το ορθόδοξο ιερατείο αναγκάστηκε να ανεχθεί την ύπαρξη τους και να αναγνωρίσει το αυτονόητο: πως οι Έλληνες δεν ήταν πάντα Χριστιανοί, και πως τα αρχαία μνημεία «έχουν δικαίωμα» να υπάρχουν. Δεν συνέβη όμως το ίδιο με τα μνημεία άλλων θρησκειών και πολιτισμών, που υπήρχαν διάσπαρτα στον ελλαδικό χώρο. Μέχρι πρόσφατα η εξαφάνιση αυτών των μνημείων θεωρούνταν «εθνικό χρέος». Μέχρι το 1923 εκατοντάδες μουσουλμανικά τεμένη υπήρχαν διασκορπισμένα σ’ ολόκληρη την Ελλάδα και λειτουργούσαν κανονικά, όπως συμβαίνει σήμερα μόνο στη Δυτική Θράκη. Όλα αυτά τα τεμένη καταστράφηκαν μετά το 1923, οι μιναρέδες τους «αποκεφαλίστηκαν», και αφέθηκαν να φθαρούν από το χρόνο –ακόμη κι εκείνα τα μνημεία που είχαν μεγάλη ιστορική και πολιτιστική σημασία. Το ίδιο συνέβη και με αρκετές συναγωγές και νεκροταφεία των Εβραίων. Το ίδιο συνεχίζει να συμβαίνει και στις μέρες μας με τα ταφικά μνημεία των Βογόμιλων, μιας μεσαιωνικής αίρεσης που συνεχίζει να στοιχειώνει τα Βαλκάνια.

ΞΕΤΥΛΙΓΟΝΤΑΣ ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Βογόμιλοι. Όταν πληροφορήθηκα για πρώτη φορά γι’ αυτή την παράξενη μεσαιωνική αίρεση, που συνεχίζει να στοιχειώνει τα Βαλκάνια, το ενδιαφέρον μου άναψε και σύντομα μπήκα σε μια απίστευτη διανοητική περιπέτεια προκειμένου να ξετυλίξω το κουβάρι του «γνωστικιστικού όφεως»: Γνωστικοί, Οφίτες, Μανιχαίοι, Μασαλιανοί, Παυλικιανοί, Βογόμιλοι και Καθαροί –όλοι αξεδιάλυτα δεμένοι μεταξύ τους στην πορεία του Γνωστικισμού μέσα στην ιστορία– παρέλασαν μέσα στις σελίδες πολλών σχετικών βιβλίων που διάβασα. Οι Βογόμιλοι όμως βρίσκονταν πάντα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μου. Ίσως επειδή εμφανίστηκαν στα Βαλκάνια. Ίσως γιατί υπήρξε η κομβική αίρεση για τη διάδοση νέο-μανιχαϊστικών και γνωστικιστικών πεποιθήσεων προς την Ευρώπη. Γι’ αυτό και αναζήτησα τα ίχνη των Βογόμιλων, τα ίχνη ενός χαμένου κρίκου του γνωστικιστικού «όφεως», ο οποίος εμφανίστηκε στην Ελληνιστική Αίγυπτο για να καταλήξει, μέσω Μικρά Ασίας και Βαλκανίων, στην καρδιά της Δυτικής Ευρώπης, στην Προβηγκία, όπου κι εκφράστηκε στο πρόσωπο των της αίρεσης των Καθαρών (ή Αλβιγήνων). Ακολουθώντας τη μακριά σκιά των Βογόμιλων στα Βαλκάνια περιπλανήθηκα στις φθαρμένες νεκροπόλεις της Βοσνίας, που ακόμη δεν έχει συνέλθει από τον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο των αρχών της δεκαετίας του 1990 –παλιοί «δαίμονες» που έπρεπε να εξιλεωθούν. Για πάνω από τρεις αιώνες (12ος-15ος μ.Χ. αιώνας) η Βοσνία ήταν βυθισμένη στην «αιρετική πλάνη» του Βογομιλισμού και αποτέλεσε καταφύγιο των διωκόμενων αιρετικών της Ευρώπης και ιδιαίτερα των Καθαρών. Εκεί ιδρύθηκε η λεγόμενη Βοσνιακή Εκκλησία, που επιβίωσε αντιστεκόμενη γενναία στις «σταυροφορίες» των Καθολικών και Ορθόδοξων γειτόνων της κι αποτέλεσε κόμβο για τη διάδοση των νεογνωστικιστικών πεποιθήσεων στην Ευρώπη. Στη σημερινή Βοσνία όλο και περισσότεροι Σλάβοι μουσουλμάνοι, γνωστοί πλέον και ως Μποσνιάκοι, ανάγουν την καταγωγή τους στους αιρετικούς Βογόμιλους του ύστερου μεσαίωνα (12ος-15ος αι. μ.Χ.), οι οποίοι και προσηλυτίστηκαν μαζικά στο Ισλάμ όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν οριστικά τα εδάφη τους το 1463 μ.Χ. Στην αρχή πέρασαν στο Ισλάμ οι Βόσνιοι φεουδάρχες, προκειμένου να μη χάσουν τα κτήματα και τα προνόμια τους. Κατόπιν προσηλυτίστηκαν οι αγρότες και οι δουλοπάροικοι  κι έτσι ένα μεγάλο τμήμα των Βόσνιων εξισλαμίστηκε. Έτσι η Βοσνία, η χώρα των αιρετικών Βογόμιλων, μεταμορφώθηκε σε ισλαμικό κέντρο της περιοχής. Οι νέοι προσήλυτοι έδειξαν μεγαλύτερο ζήλο, από τους ίδιους τους Οθωμανούς, στην προώθηση του Ισλάμ στην Ευρώπη: η μετέπειτα κατάκτηση της Ουγγαρίας είναι έργο κυρίως των Βόσνιων, πρώην Βογόμιλων, μπέηδων. Ο εξισλαμισμός συνεχίστηκε σε όλη τη διάρκεια του 16ου αιώνα και τα τελευταία απομεινάρια των Βογόμιλων εξαφανίστηκαν οριστικά στα τέλη του 17ου αιώνα. Ή μήπως δεν εξαφανίστηκαν εντελώς;

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Οι Βογόμιλοι υπήρξαν μια από τις μακροβιότερες (10ος-15ος μ.Χ. αιώνας) γνωστές αιρετικές ομάδες στον χριστιανικό κόσμο. Αν και αρχική τους κοιτίδα θεωρείται η βυζαντινή Θράκη ή -σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή- η Μακεδονία, οι Βογόμιλοι εξαπλώθηκαν γρήγορα σ’ ολόκληρη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και ιδιαιτέρα στη Βουλγαρία, στη Σερβία και στη Βοσνία κι από εκεί, μέσω του κινήματος των Καθαρών, στη βόρεια Ιταλία και στη νότιο Γαλλία (Προβηγκία). Η μακραίωνη ιστορία των Βογόμιλων έχει ως αφετηρία της τον 9ο μ.χ. αιώνα, όταν έλαβαν χώρα μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών στο εσωτερικό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Την ίδια εποχή άρχισε κι ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων με την απόφαση του βασιλιά Μπόρις Α’ να βαπτιστεί και να πάρει το όνομα Μιχαήλ (864). Ο Μπόρις επιδίωξε μέσω του χριστιανισμού να ενοποιήσει την εθνολογικά ανάμεικτη χώρα του, αλλά επειδή οι σχέσεις Βυζαντίου-Βουλγαρίας ήταν εχθρικές και ο λαός δεν έβλεπε με καλό μάτι τους Έλληνες ιεραποστόλους, τους οποίους και θεωρούσε ως το «μακρύ χέρι» της Κωνσταντινούπολης, δυσφορούσε για τις επιλογές της ηγεσίας του. Γι’ αυτό και αρκετοί Βούλγαροι δεν προσηλυτίστηκαν στην Ορθοδοξία αλλά επέλεξαν πιο αιρετικούς δρόμους. Έτσι οι αιρετικοί Παυλικιανοί, κυρίως αρμενικής καταγωγής, που τους μετέφερε βίαια στη Θράκη τον 7ο μ.Χ. αιώνα ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε’, ήταν οι πρώτοι που διέδωσαν το Χριστιανισμό στη Βουλγαρία, έστω και με τη μορφή μιας νεομανιχαϊστικής αίρεσης… Στη Θράκη λοιπόν, κάτω από την ισχυρή επίδραση του παυλικιανισμού διαμορφώθηκε λίγο αργότερα ο Βογομιλισμός. Αυτός προήλθε από μια όψιμη σύνθεση στοιχείων του παυλικιανισμού με τον μεσσαλιανισμό, στη σκιά πάντα των δυιστικών (μανιχαϊστικών) δοξασιών, και προσέλαβε σλαβικό χαρακτήρα με τη διάδοση του ανάμεσα στους ημιχριστιανικούς σλαβικούς λαούς της χερσονήσου μας, που συνέχιζαν να λατρεύουν τον Ήλιο και τη Σελήνη μαζί με το Χριστό! Το πότε ακριβώς εμφανίστηκε ο Βογομιλισμός δεν είναι ιστορικά εξακριβωμένο. Σύμφωνα με τον Πατριάρχη Θεοφύλακτο αυτή η «νέα αίρεση» εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Βούλγαρου Τσάρου Πέτρου (927-949μ.Χ.), όπως δείχνει και μια σχετική συλλογή από αναθεματισμούς. Υπάρχουν βεβαίως και παλαιότερα στοιχεία για τους Βογόμιλους, για «τους αδιάντροπους, που πιστεύουν ότι ο Σατανάς είναι ο μεγαλύτερος γιος του Θεού» (Κοσμάς ο Πρεσβύτερος), αλλά τα μέσα του 10ου μ.Χ. αιώνα μπορούν να θεωρηθούν ως εποχή της εμφάνισής τους. Αιρεσιάρχης του Βογομιλισμού θεωρείται ο Μπόγκομιλ, ένας ιεροκήρυκας που έδρασε στην περιοχή της Φιλιππούπολης την περίοδο της βασιλείας του Πέτρου (927-965μ.χ.). Από τ’ όνομα του, που σημαίνει στα ελληνικά Θεόφιλος (Μπογκ = Θεός και Μιλ = Φίλος), οι οπαδοί του ονομάστηκαν Βογόμιλοι (Θεόφιλοι). Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή το όνομα τους προέρχεται από τη θρησκευτική επίκληση «Κύριε Ελέησον» (Bog Milovi), που σημαίνει ότι Βογόμιλοι είναι «Αυτοί που ζητούν το Έλεος του Θεού». Άλλες μεταγενέστερες ονομασίες των Βογόμιλων ήταν «Αδελφοί του Ελεύθερου Πνεύματος», «Αδελφοί της Ασίας», «Αδελφοί Σεραφείμ», «Φιλάδελφοι» κ.α. Το κίνημα των Βογόμιλων ανατάραξε τις αγροτικές μάζες της σλαβικής ενδοχώρας των Βαλκανίων, δίδαξε, αφύπνισε και δημιούργησε ένα μαχητικό πνεύμα αντίστασης απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας. Παρ’ ότι ντυμένος με τα πέπλα θρησκευτικής αίρεσης, ο βογομιλισμός ήταν στη βάση του ένα «κοινωνικό» κίνημα, ως «διαμαρτυρία» των σλαβόφωνων επαρχιών απέναντι στην εξουσία των βυζαντινών πόλεων, με την έννοια ότι συσπείρωνε μεγάλες μάζες του σλαβικού στοιχείου της βαλκανικής ενάντια στην κεντρική βυζαντινή εξουσία. Πως όμως πέτυχε κάτι τέτοιο; Χάρη στις ιδιόμορφες δοξασίες του, που έκανε τις μάζες των ημιχριστιανών Σλάβων της χερσονήσου, να πιστεύουν ότι ο Σατανάς κατοικοεδρεύει στην Αγιά Σοφιά! Η συλλογιστική τους ήταν απλή: Ο Ουρανός ανήκει στον Ιησού και η Γη στο Σατανά. Ποιοι, λοιπόν, έχουν την εξουσία στη Γη; Οι Βυζαντινοί, άρα είναι εκπρόσωποι του Σατανά και γι’ αυτό πρέπει να τους πολεμήσουμε…

 

Η «ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑ» ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Μαζί μ’ αυτή τη σκέψη μια ριπή παγωμένου αέρα με χαστούκισε ευεργετικά. Οι αναμνήσεις από τη Βοσνία μου φάνηκαν ξαφνικά μακρινές. Βρισκόμουν στις Πρέσπες, στη «μυστική καρδιά» της Μακεδονίας, κέντρο του Βογομιλισμού στα Βαλκάνια τον 11ο μ.Χ. αιώνα.  Περπατούσα πάνω ανεμοδαρμένο νησάκι του Αγίου Αχίλλειου, που βρίσκεται μέσα στη λίμνη της Μικρής Πρέσπας, και κατευθυνόμουν προς την ομώνυμη βασιλική του 10ου μ.Χ. αιώνα. Εκτός από τους λιγοστούς μόνιμους κατοίκους το νησάκι διέθετε κι αρκετές αγελάδες, που βοσκούσαν ελεύθερα και κούρευαν με την όρεξή τους το καταπράσινο χορτάρι. Η εικόνα των καλοδιατηρημένων ερειπίων του Αγίου Αχίλλειου με ταξίδεψαν στην εποχή του Βούλγαρου τσάρου Σαμουήλ. Δεν αποτελεί πλέον μυστικό πως ο Βογομιλισμός αποτελούσε το θρησκευτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο πολλών οπαδών του Σαμουήλ, ο οποίος ίδρυσε ένα ισχυρό «Δυτικοβουλγαρικό» κράτος στις αρχές του 11ου μ.χ. αιώνα. Συντρίφτηκε όμως από τον σκληρό βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Β’, το λεγόμενο Βουλγαροκτόνο, ο οποίος τύφλωσε παραδειγματικά τους 14.000 Βούλγαρους –οι περισσότεροι των οποίων ήταν Βογόμιλοι– αιχμάλωτους, που συνέλαβε στη μάχη στο Κλειδί (1014μ.χ.). Θυμάμαι χαρακτηριστικά την επίσκεψη μου το 1998 στο μοναστήρι Βόντοτσα (βρίσκεται στην κοιλάδα της Στρώμνιτσα της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας), το πόσο μου έκανε εντύπωση η θλίψη στο πρόσωπο του μοναχού Μετόντιε (Μεθόδιος), όταν μου διηγήθηκε την ιστορία της ίδρυσης της μονής: «Βόντι ότσι», σημαίνει «βγάζω μάτι» στα σλαβικά. Η μονή Βόντοτσα δημιουργήθηκε από τους τυφλούς Βούλγαρους αιχμαλώτους από τη μάχη στο Κλειδί. Σε κάθε εκατό τυφλούς αφηνόταν κι ένας μονόφθαλμος για να τους οδηγεί. Έτσι διατηρείται πάντα η αυτοκρατορική εξουσία: Δια πυρός και σιδήρου! Λέγεται πως ο Βούλγαρος Τσάρος Σαμουήλ δεν άντεξε τη στεναχώρια από την ήττα στη μάχη και την τραγική μοίρα των στρατιωτών του και πέθανε από καρδιακή προσβολή. Το 1966, 952 χρόνια μετά τον θάνατο του Σαμουήλ, ο καθηγητής αρχαιολογίας του ΑΠΘ Νικόλαος Μουτσόπουλος, που για πολλά χρόνια μελετούσε τις αρχαιότητες της Μακεδονίας, ανακάλυψε τον τάφο του Σαμουήλ στο νησάκι του Αγίου Αχίλλειου που βρίσκεται στη μικρή Πρέσπα. Ο τάφος βρίσκονταν στα  τα ερείπια μιας μεγαλόπρεπης Βασιλικής που κτίστηκε το 990 μΧ. από τον τσάρο Σαμουήλ. Να πως περιέγραψε ο Έλληνας αρχαιολόγος αυτή τη μεγάλη ανακάλυψη: «Κατάλαβα αμέσως ποιος ήταν όταν είδα το αγκυλωμένο χέρι. Όλα τα οστά είχαν το χρώμα της αυτοκρατορικής πορφύρας και στο ύψος της λεκάνης υπήρχε χρυσοΰφαντο ύφασμα τέτοιο που μόνο στην αυλή της Κωνσταντινούπολης μπορούσες να βρεις. Το στόλιζαν δύο παπαγάλοι τοποθετημένοι πλάτη-πλάτη. Η συγκίνησή μας έγινε μεγαλύτερη όταν ήλθε η επιβεβαίωση από τις Ακαδημίες Επιστημών της Σόφιας, της Μόσχας και του Εριβάν στην Αρμενία. Ήταν ο Σαμουήλ». Ο τάφος ανακαλύφθηκε ανέπαφος επειδή επάνω στην καλυπτήρια πλάκα στηριζόταν αρχικά κτιστό αρκοσόλιο (arcosolium) που εμπόδιζε την μετακίνησή της. Στη σλαβική ενδοχώρα της Μακεδονίας ο Βογομιλισμός διατηρούσε ισχυρά ερείσματα από τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Επηρέαζε μεγάλες αγροτικές μάζες, που είχαν ξεκάθαρες αντιφεουδαρχικές τάσεις. Αυτή η διυστική αίρεση απαντούσε απλά στα αιώνια ερωτήματα ενός φτωχού κι ακαλλιέργητου λαού, όπως ήταν οι Σλάβοι της ενδοχώρας: Γιατί ο Θεός να δίνει σε μερικούς ανθρώπους πολλά καλά και λίγα κακά, ενώ στους υπόλοιπους να δίνει πολλά κακά και λίγα καλά; Γιατί να υπάρχουν λίγοι πλούσιοι (φεουδάρχες), ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι να υποφέρουν από φτώχεια και δυστυχία; Το βογομιλικό κίνημα στη Μακεδονία ήταν εχθρικό προς τους Βυζαντινούς και τους Βούλγαρους κυρίαρχους, προς τους τοπικούς φεουδάρχες και προς εκκλησιαστική ιεραρχία. Οι Βογόμιλοι επιτίθονταν, λοιπόν, στις ανώτερες τάξεις των αξιωματούχων και των κληρικών και επειδή ο Σαμουήλ έτρεφε παρόμοιες πεποιθήσεις, κέρδισε τη συμπάθεια τους κι έτσι, εντάχθηκαν στις τάξεις του στρατού του. Μετά την ήττα του Σαμουήλ ο Βογομιλισμός δεν εξαφανίστηκε, αντίθετα εξαπλώθηκε όλο και περισσότερο ανάμεσα στους δυσαρεστημένους αγρότες της Βαλκανικής.

ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Ο χώρος της μεσαιωνικής Μακεδονίας υπήρξε λοιπόν ένα από τα κέντρα των Βογόμιλων στα Βαλκάνια. Η παρουσία πάντως ισχυρών βογομιλικών κοινοτήτων στην ενδοχώρα της Θεσσαλονίκης μεταξύ του 10ου και του 14ου αιώνα επιβεβαιώνεται από πολλές βυζαντινές πηγές. Στην πραγματεία του Κατά Πασών των Αιρέσεων, ο αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Συμεών (15ος αιώνας) ταξινομεί ως υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για τους Ορθόδοξους τους «Βογόμυλους, ανθρωπάρια δυσσεβέστατα, οι οποίοι και Κουδούγεροι ονομάζονται» (Μακαρίου Συμεών Άπαντα, Λειψία 1791, σ.17). Σύμφωνα μάλιστα με το γνωστό βυζαντινολόγο Στίβεν Ράνσιμαν, η επικρατέστερη προέλευση της ονομασίας «Κουδούγεροι» σχετίζεται με το χωριό Κουτούγερι των Βοδενών, τα σημερινά δηλαδή Καισαριανά Πέλλας (Steven Runciman The Medieval Manichee, Cambridge University Press 1947). Όπως καταλαβαίνεται η περιοχή του κάμπου της κεντρικής Μακεδονίας έβριθε το Μεσαίωνα από «αιρετικούς» Βογόμιλους και αυτό είναι κάτι που ενοχλεί την κυρίαρχη ορθόδοξη εκκλησία της Ελλάδας, που επιδιώκει να κάνει «εθνοκάθαρση» ακόμη και στα μνημεία του παρελθόντος. Η εξαφάνιση αυτών των «αιρετικών» νεκροταφείων από το χώρο της Μακεδονίας συνεχίζει να θεωρείται «ιερό καθήκον» από τους νεορθόδοξους «Ταλιμπάν». Αυτό συνέβη πριν από μερικά χρόνια στους εντυπωσιακούς μονολιθικούς σταυρούς του παλιού νεκροταφείου της Παλιάς Πέλλας των Γιαννιτσών. Τον Οκτώβριο του 2001, όπως κατήγγειλαν ευαισθητοποιημένοι κάτοικοι της περιοχής, «τα συνεργεία του δήμου, υπό την καθοδήγηση της τοπικής εκκλησιαστικής αρχής εισέβαλαν με μπουλντόζα στο χώρο του παλιού νεκροταφείου, εκθεμελίωσαν και κατέστρεψαν το βογομιλικό νεκροταφείο, χωρίς την επίβλεψη αρχαιολόγου και ενώ η πλειοψηφία των κατοίκων αντιδρά για την επιλεγείσα περιοχή». Ως δικαιολογία αυτής της ανυπολόγιστης καταστροφής προβλήθηκε η ανάγκη «ανάπλασης» του χώρου και η επιθυμία του τοπικού ιερέα για την εκεί οικοδόμηση μιας νέας εκκλησίας! Στις καταγγελίες η αρμόδια 11η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων αντέδρασε χλιαρά, παρά το γεγονός ότι κατά την αυτοψία που πραγματοποιήθηκε εκεί στις 9 Οκτωβρίου του 2001«διαπιστώθηκε ότι κατά τη διάρκεια σκαπτικών εργασιών καθαιρέθηκαν λίθινοι σταυροί μεταβυζαντινής περιόδου». Στην πραγματικότητα μια μπουλντόζα ξερίζωσε τους μεσαιωνικούς σταυρούς και τους μετέφερε σ’ ένα «ακριανό σημείο» και κατά τη μεταφορά πολλοί σταυροί γδάρθηκαν, ενώ ορισμένοι (2-3 σε σύνολο 21) θρυμματίστηκαν κιόλας! Στις πιεστικές ερωτήσεις δημοσιογράφων της εφημερίδας Ελευθεροτυπία, οι υπάλληλοι της 11ης Εφορείας είχαν το θράσος να δηλώσουν πως «το εν λόγω νεκροταφείο είναι μη αρχαιολογικός, και ως εκ τούτου μη διατηρητέος χώρος», γι’ αυτό και χρησιμοποιούν επίτηδες τον όρο «μεταβυζαντινά μνημεία», άσχετα αν αυτοί οι μονολιθικοί σταυροί χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα! Επισκέφθηκα το εν λόγω νεκροταφείο τον Οκτώβριο του 2005 και με θλίψη είδα τις πεσμένες και θρυμματισμένες μεσαιωνικές ταφόπλακες των Βογόμιλων. Το θέαμα ήταν αποκαρδιωτικό και δεν τιμά καθόλου μια χώρα που θέλει να λέγεται «κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Στην περιοχή του νομού Πέλλας υπάρχουν πολλά μεσαιωνικά νεκροταφεία και ορισμένα από αυτά χαρακτηρίζονται τυπολογικά «βογομιλικού τύπου»,  παρουσιάζοντας πολλές ομοιότητες με τις βογομιλικές νεκροπόλεις της Βοσνίας καθώς και με τα μνημεία των Καθαρών της Προβηγκίας, οι οποίοι αποτελούσαν ακόμη μια προέκταση των νεομανιχαίων Βογόμιλων στο χώρο της νότιας Γαλλίας. Αυτό άλλωστε είχε επισημάνει το 1988 στο 8ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης ο βυζαντινολόγος Νικόλαος Οικονομίδης, που έκανε λόγο για την ομοιότητα αυτών των μνημείων με αντίστοιχες μονολιθικές στήλες της νότιας Γαλλίας, της Βουλγαρίας και της Βοσνίας, που αποδίδονται στους Βογόμιλους και τη «θυγατρική» τους δυτικοευρωπαϊκή μεσαιωνική αίρεση των Καθαρών. Καθόλου περίεργο λοιπόν που η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη, η τότε Υπουργός Πολιτισμού, αποφάσισε να κηρύξει διατηρητέο το μεσαιωνικό νεκροταφείο της Χαλκηδόνας, όπου συναντάμε άλλους 53 λίθινους σταυρούς «βογομιλικού τύπου» (απόφαση αρ. Β2/Φ34/29280/756 της 4 Αυγούστου του 1988). Ωστόσο τα εντυπωσιακά αυτά μνημεία δεν αναφέρονται σε κανέναν τουριστικό οδηγό, σε κανένα βιβλίο, δεν υπάρχει καμιά πινακίδα που οδηγεί σ’ αυτά και γενικώς υπάρχει γύρω τους μια «διατεταγμένη σιωπή». Πρέπει κανείς να ψάξει πολύ για να τα ανακαλύψει. Αυτό το νεκροταφείο των Βογόμιλων βρίσκεται μόλις 31 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης. Δεν υπάρχει καμιά πινακίδα που να οδηγεί σ’ αυτό, παρά το γεγονός πως βρίσκεται εκατό μόλις μέτρα από την εθνική οδό Θεσσαλονίκης-Έδεσσας. Για να εντοπίσει κανείς αυτό το σπάνιο νεκροταφείο θα πρέπει, λίγο πριν μπει στη Νέα Χαλκηδόνα, να στρίψει δεξιά και, αφού ακολουθήσει για λίγο έναν χωματόδρομο, να φθάσει εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Αυτή η εκκλησία είναι μεσαιωνική, όπως μαρτυρούν και οι ογκόλιθοι των τοίχων της –μάλιστα στη βόρεια πλευρά της εκκλησίας υπάρχει εντοιχισμένη μια σπάνια βογομιλική ταφόπλακα που έχει χαραγμένο τον ήλιο και τη Σελήνη, συνηθισμένα σύμβολα των πρώην παγανιστών Σλάβων Βογόμιλων. Ακριβώς πίσω της υπάρχουν διάσπαρτοι οι μονολιθικοί σταυροί των Βογόμιλων. Κάποιοι είναι σπασμένοι, άλλοι είναι θαμμένοι μέσα στο χώμα και μόλις διακρίνονται, ενώ δύο-τρεις στέκουν ακόμη όρθιοι, αν και γυρτοί, και το ύψος τους φθάνει τα δύο μέτρα. Εννοείται πως ο χώρος είναι καλυμμένος με αγριόχορτα, ενώ κάποιοι επιτήδειοι αρχαιοκάπηλοι έχουν ανασκάψει ορισμένους τάφους για να κλέψουν οτιδήποτε θάφτηκε μαζί με τους νεκρούς. Η ατμόσφαιρα είναι εντελώς «γκόθικ», πράγμα που επηρεάζει ακόμη και τους ανίδεους σχετικά με τους Βογόμιλους. Τα μνημεία σε ταξιδεύουν. Νομίζεις προς στιγμήν πως δεν βρίσκεσαι στην Ελλάδα, αλλά στους λόφους της Βοσνίας, ακόμη και στα γεμάτα με κέλτικα μνημεία οροπέδια της Σκοτίας. Πρόκειται ασφαλώς για ψευδαίσθηση γιατί το νεκροταφείο αυτό, αν βρισκόταν σε κάποια φυσιολογική ευρωπαϊκή χώρα, θα ήταν περιποιημένο, καλοδιατηρημένο, και θα υπήρχαν παντού πινακίδες που θα υποδείκνυαν την ύπαρξη του. Όχι όμως στην Ελλάδα, όπου τα μεσαιωνικά  βογομιλικά μνημεία της Μακεδονίας έχουν μπει στο στο στόχαστρο των «εγχώριων Ταλιμπάν». Είναι παράξενο πάντως πως αυτά τα «αιρετικά» μνημεία στην αυλή της εκκλησίας των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου κατόρθωσαν να επιζήσουν ως τις μέρες μας και δεν καταστράφηκαν προηγουμένως από τους φανατικούς ορθόδοξους. Το μυστήριο λύνεται αν παρατηρήσει κανείς τα ίχνη της βάσης του μιναρέ που σώζονται ακόμη εκεί. Στα τέλη του 14ου αιώνα, με την έλευση των Οθωμανών, η παλιά βυζαντινή εκκλησία μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος για τους πιστούς του Αλλάχ της περιοχής. Αυτοί δεν πρέπει να ήταν μόνο νεοφερμένοι Τούρκοι, αλλά και πρώην Βογόμιλοι της Μακεδονίας που πέρασαν στο Ισλάμ προσελκυόμενοι από την ανεικονικότητα της μουσουλμανικής θρησκείας (ως γνωστόν οι Βογόμιλοι απέρριπταν τις εικόνες, το σταυρό και τις εκκλησίες). Αφού εξισλαμίστηκαν οι Βογόμιλοι είχαν κάθε λόγο να σεβαστούν τους τάφους των προγόνων τους και τα σύμβολα της «παλιάς θρησκείας» τους. Έτσι οι μεσαιωνικοί τάφοι παρέμειναν σχεδόν ανέπαφοι μέχρι το 1923, όταν οι μουσουλμάνοι της Μακεδονίας ανταλλάγησαν με τους ορθόδοξους της Μικρά Ασίας και εκδιώχθηκαν στην Τουρκία.

Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΟΣΜΟΘΕΑΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Οι πρώτοι Βογόμιλοι, σύμφωνα με τις περιγραφές του Κοσμά του Ιερέα, απέρριπταν ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη και βασίζονταν κυρίως στην Καινή Διαθήκη. Οι μετέπειτα Βογόμιλοι κράτησαν από την Παλαιά Διαθήκη τους Ψαλμούς και τα δεκαέξι βιβλία των Προφητειών. Από την Καινή Διαθήκη σεβόντουσαν περισσότερο τα Ευαγγέλια του Ιωάννη. Ερμήνευαν τις Γραφέςαλληγορικά για να υποστηρίξουν έτσι τις δυϊστικές και αντί-μυστηριακές τους ιδέες. Οι Βογόμιλοι δεν έπαιρναν κατά γράμμα την ιστορία των Ευαγγελίων. Αντίθετα ισχυρίζονταν ότι η ζωή του Χριστού ήταν συμβολική και περιείχε βαθύτερες αλήθειες, οι οποίες «παραχαράκτηκαν» από την Εκκλησία. Η Αγία Τριάδα θεωρούνταν πλάνη και απορρίπτονταν. Οι Βογόμιλοι έλεγαν ότι δεν υπάρχει Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, αλλά ότι αυτά τα τρία ονόματα άνηκαν μόνον στον Πατέρα. Σύμφωνα με τους ίδιους, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, αφού τέλειωσαν την αποστολή τους, επέστρεψαν στον Πατέρα. Τέλος ο σταυρός απορρίπτονταν ως διαβολικός, εφόσον ήταν το όργανο που χρησιμοποιήθηκε για τη θανάτωση του Ιησού. Η απόκρυφη βιβλιογραφία που δημιουργήθηκε για τους Βογόμιλους συμπλήρωσε την εικόνα που έχουμε γι’ αυτούς. Στο ψευδο-βογομιλικό Μυστικό Βιβλίοανακατεύεται ολόκληρη η πρώιμη χριστιανική μυθολογία, παγανιστικά (αρχαία και σλαβικά) στοιχεία, ορφισμός, ανατολική φιλοσοφία και ιστορίες της γέννησης του Ιησού και της ζωής της Μαρίας. Ο συγκρητισμός αποτελεί τη βάση της φιλοσοφίας των Βογόμιλων. Το βογομιλικό δόγμα είναι βαθιά πεσιμιστικό, πράγμα λογικό εφόσον αναδύθηκε στις πιο προβληματικές και κρίσιμες περιόδους του Μεσαίωνα. Για να γίνει κανείς Βογόμιλος αρκούσε να συμμετάσχει σε μια τελετή που ονομάζονταν «βάπτισμα δια του πυρός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή», σε αντιπαραβολή με το ορθόδοξο βάπτισμα, το οποίο και απέρριπταν. Αρνιόταν επίσης την εκκλησία, τους τύπους, τους αγίους, τα μυστήρια και κάθε μορφή εξωτερικής λατρείας. Πίστευαν μόνο στην προσευχή ως τρόπο άμεσης επικοινωνίας με το Θεό. Ζούσαν όσο το δυνατόν ασκητικά. Απέφευγαν την κρεωφαγία, την οινοποσία και τη θανάτωση των ζώων! Όλα ξεκινούσαν από τη βαθιά τους πεποίθηση ότι ο υλικός κόσμος και το ανθρώπινο σώμα ήταν σατανικά δημιουργήματα. Αντίθετα ο ουρανός και η ψυχή του ανθρώπου ήταν δημιουργήματα του Θεού, Για να επιβιώσουν ωστόσο οι κοινότητες τους κάποιοι έπρεπε να εργάζονται και να κάνουν παιδιά. Γι’ αυτό οι κανόνες τους χώριζαν σε δύο ομάδες: μόνον οι «Τέλειοι» ή «Εκλεκτοί» (τους αποκαλούσαν επίσης «Παρηγορητές» και «Αγαθούς Ανθρώπους») μπορούσαν να ζουν ασκητικά, να διδάσκουν και να προσηλυτίζουν. Οι υπόλοιποι, οι Πιστοί και οι Ακροατές, μπορούσαν να ζουν την απλή και καθημερινή ζωή και να εξασφαλίζουν την υλική επιβίωση της κοινότητας. Μπορούσαν να παντρεύονται, να εργάζονται, να κάνουν παιδιά, να πολεμούν κ.α. Οι Βογόμιλοι ήταν δυιστές, αλλά όχι τόσο καθαρόαιμοι, όσο οι Παυλιακιανοί και οι Μανιχαίοι. Ξεκινούσαν με την πεποίθηση της πτώσης του Σατανά (ή Σαταναήλ), τον οποίο και θεωρούσαν ως το μεγαλύτερο γιο του Θεού (ο Ιησούς ήταν ο μικρότερος). Πίστευαν ότι ο Σαταναήλ, ο «κοσμοποιητής», έπεσε στη γη, όταν αυτή ήταν ακόμη σκεπασμένη με νερά. Χώρισε τα ύδατα κι έκανε τη γη κατοικήσιμη. Δημιούργησε τον κόσμο. Προσπάθησε να δημιουργήσει και τον άνθρωπο, αλλά κατάφερε να φτιάξει μονάχα το σώμα του. Δεν μπόρεσε όμως να το ζωντανέψει. Τότε ζήτησε τη βοήθεια του Θεού. Ο Θεός όμως του είπε ότι θα έδινε στον άνθρωπο ζωή μόνο αν έπαιρνε ο Σαταναήλ τις ψυχές από τον παράδεισο. Αυτός συμφώνησε κι έτσι ο Θεός εμφύσησε τη ζωή στον άνθρωπο. Ο Σαταναήλ όμως, επειδή ζήλευε τον θεόπνευστο άνθρωπο, δεν κράτησε την υπόσχεση του. Εξαπάτησε τον Αδάμ και την Εύα, που γέννησε τον σατανικό Κάιν. Αυτός, σκότωσε τον αδελφό του Άβελ, επιβάλλοντας έτσι την κυριαρχία του Σαταναήλ στον κόσμο. Ο Σαταναήλ παρουσιάστηκε αργότερα στους Εβραίους ως ο ανώτερος και απόλυτος Θεός, αποκαλώντας τον εαυτό του Γιαχβέ.  Ο Θεός όμως, για να προστατεύσει τον άνθρωπο, έστειλε τον Ιησού Χριστό, τον λυτρωτή. Αυτός, ο δεύτερος υιός του Θεού ήρθε στον κόσμο για να τον απαλλάξει από την «διαβολική κυριαρχία» του μεγαλύτερου αδερφού του. Ο Σαταναήλ σχεδίασε το θάνατο του «ανατρεπτικού» Ιησού, χωρίς όμως να γνωρίζει την αντοχή του στους φυσικούς πόνους: το σώμα του Ιησού δεν ήταν παρά μια «σάρκινη ενδυμασία». Με την ανάσταση του Ιησού ο Σαταναήλ είχε νικηθεί. Έχασε τη θεϊκή του δύναμη κι επίσης την αγγελική κατάληξη «ηλ» κι έγινε έτσι απλός «Σατανάς». Αυτή ήταν σε γενικές γραμμές η κοσμολογία των Βογόμιλων, που έβλεπαν τον άνθρωπο ως πεδίο μάχης ανάμεσα στο Καλό και στο Κακό, ανάμεσα στον Χριστό και στον Σαταναήλ. Όπως οι αρχαίοι γνωστικοί πίστευαν κι αυτοί στη «θεϊκή σπίθα» ή αλλιώς στο ανθρώπινο πνεύμα, που είχε όμως παγιδευτεί σ’ αυτό το διαβολικό κόσμο, στη «μαύρη σιδερένια φυλακή».

         ΟΙ ΑΝΤΙΕΞΟΥΣΙΑΣΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

Οι Βογόμιλοι δεν ήταν απλώς μια θρησκευτική κίνηση αλλά και μια κοινωνική. Ήταν ένα αναρχικό κίνημα, σύμφωνα και με τα λεγόμενα του Κοσμά του Ιερέα, ο οποίος έγραψε στο περιβόητο Κατά Βογομίλων: «Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανωτέρους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν σ’ όλους τους δούλους να υπακούουν στους Κυρίους τους». Κάποτε αυτό μπορούσε να ηχούσε ως μομφή, σήμερα όμως φτάνει στ’ αυτιά μου ως έπαινος. Οι Βογόμιλοι δεν ήταν παρά ένα είδος αντιεξουσιατών του Μεσαίωνα! Γι’ αυτούς τους κατατρεγμένους αιρετικούς του μεσαίωνα η απομονωμένη περιοχή των μακεδονικών λιμνών ήταν πάντα ένα φυσικό καταφύγιο. Κοντά στη πόλη της Οχρίδας, στις όχθες της ομώνυμης λίμνης, βρίσκονται τα ερείπια του μεσαιωνικού κάστρου του τσάρου Σαμουήλ. Λίγο νοτιότερα, κοντά στα σύνορα με την Αλβανία, βρίσκεται και το βυζαντινό μοναστήρι του οσίου Ναούμ, όπου πολλοί απόγονοι των Βογόμιλων μεταστράφηκαν στην ορθοδοξία για ν’ αποφύγουν τις διώξεις: «Όταν είπε και από που κατάγεται και ότι οι δικοί του δεν ανήκουν ούτε στο Ανατολικό ούτε στο Δυτικό χριστιανισμό, αλλά στη ‘’θρησκεία των παππούδων’’, δηλαδή ήταν Βογόμιλοι ή Παταρένοι, τον υποχρέωσαν να περάσει μερικά χρόνια σε μετάνοια, ως δόκιμος, πριν ενταχθεί στην Αδελφότητα», (Μίλοραντ Πάβιτς, Η Εσωτερική Πλευρά του Ανέμου). Τόσο οι Βογόμιλοι όσο και οι Παυλικιανοί, που υπήρξαν και οι πνευματικοί πατέρες τους, υπέστησαν σκληρές διώξεις από τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες, τους Βούλγαρους, τους Σέρβους και τους Ούγγρους βασιλείς, και όσοι επιβίωσαν αναγκάστηκαν να μεταστραφούν. Στη Βοσνία οι Βογόμιλοι έγιναν μουσουλμάνοι, στη Μακεδονία έγιναν ορθόδοξοι και στη Βουλγαρία καθολικοί. Οι τελευταίοι Παυλικιανοί της Βουλγαρίας έγιναν καθολικοί τον 18ο αιώνα και μέχρι πρόσφατα διασώζονταν η ονομασία Pauliciani σε μια παλιά γειτονιά της Φιλιππούπολης. Η πλειονότητα των σημερινών Βούλγαρων καθολικών είναι απόγονοι Παυλικιανών και Βογόμιλων. Αν και δεν έχουν υπάρχουν πλέον Βογόμιλοι, εντούτοις έχουν επιβιώσει πολλές βογομιλικές δοξασίες και ιδέες, που συνεχίζουν να επηρεάζουν την κοσμοθέαση των λαών της Βαλκανικής.  

Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

Καταδιωγμένοι, κυνηγημένοι, συκοφαντημένοι και βασανισμένοι, οι Βογόμιλοι εμφανίστηκαν σε δύσκολους καιρούς, έπειτα από καταστροφές κι επιδημίες, όταν υπήρχε η υπόνοια πως ο Θεός είχε «εγκαταλείψει τα πράγματα του κόσμου να κινούνται στην τύχη» (P. Gautier). Οι βογομιλικές ιδέες διαδόθηκαν κυρίως μεταξύ των Σλάβων της βαλκανικής χερσονήσου, οι οποίοι «κατάλαβαν πολύ βαθύτερα τον αδελφικό λόγο του Ευαγγελίου, και ετέθησαν επικεφαλής των κατωτέρων στρωμάτων της ανθρωπότητας εκείνης της εποχής» (Μπογιάν Μπόεβ). Θα έλεγε κανείς πως οι Σλάβοι, εξαιτίας των αρχαϊκών πατριαρχικών κοινωνικών δομών τους, ιδιαίτερα μάλιστα του συστήματος της ζάντρουγκα (μιας πατρογραμμικά διευρυμένης οικογένειας που λειτουργεί σε κοινό χώρο), ήταν κατά κάποιο τρόπο έτοιμοι να δεχθούν τον Βογομιλισμό, που επικροτούσε την κοινοκτημοσύνη και την επιστροφή στον «αντικαπιταλιστικό» Χριστιανισμό των πρώτων αιώνων. Αρκετοί μάλιστα ερευνητές έφτασαν στο σημείο να ανιχνεύσουν στο σύστημα της ζάντρουγκα πρώιμες «κομμουνιστικές τάσεις» στους Σλάβους των Βαλκανίων! Το σίγουρο πάντως είναι πως οι Σλάβοι της βαλκανικής χερσονήσου διακρίνονται για τις τάσεις αμφισβήτησης οποιασδήποτε εξουσίας. Αυτό θα μπορούσε να οφείλεται και στην πνευματική κληρονομιά του βογομιλισμού, ιδεολογικά κατάλοιπα του ανιχνεύονται ακόμη και σήμερα στην αναρχική τάση των βαλκανικών λαών. Βέβαια η κληρονομιά των Βογόμιλων δεν περιορίζεται μόνον στα Βαλκάνια, καθώς αυτό το κίνημα κατάφερε να διαδοθεί στη Δύση και ν’ αποτελέσει το πνευματικό και ιδεολογικό υπόβαθρο των Καθαρών και άλλων νεομανιχαϊστικών αιρέσεων της Ευρώπης. Η βογομιλική επίδραση κυρίως στη Γαλλία φαίνεται και μέσα από τη λέξη Bougre, που είναι παραφθορά της λέξης Bulgarus (Βούλγαρος), μια λέξη που υποδεικνύει περιφρονητικά τον  αιρετικό και τον «αποτρόπαιο αμαρτωλό». Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που στη Δύση ο οπαδός του Βογομιλισμού ταυτίζονταν σχεδόν πάντα με το Βούλγαρο. Αυτοί λοιπόν οι Bulgari/Bougres έμειναν τελικά γνωστοί στη Γαλλία ως Καθαροί. Κάτω από την επιρροή του βογομιλισμού δημιουργήθηκαν στη Δύση πολλές μυστικές και αποκρυφιστικές αδελφότητες, που προετοίμαζαν τη νέα συνειδητότητα ενός νέου πολιτισμού. Ανάμεσα τους ξεχωρίζει η αδελφότητα των Ροδόσταυρων, την οποία ίδρυσε ο Καθαρός (Βογόμιλος) Κρίστιαν Ρόζενκροιτς (Χριστιανός Ροδόσταυρος), που έζησε τον 14ο μ.Χ. αιώνα. Από την άλλη ο Βογομιλισμός εκδικήθηκε εκείνους που τον πολέμησαν. Σύμφωνα με τον Μωρίς Μέτερλινγκ: «Κάθε λαός, κάθε κοινωνία, κάθε φυλή, που κάνει αδικίες, βίαιες πράξεις κλπ. έλκει πάνω του σαν μαγνήτης τις δυνάμεις της καταστροφής και θα περάσει από μια καταστροφή ή θα εξαφανιστεί». Οι Βυζαντινοί, που καταδίωξαν πεισματικά τους αιρετικούς Παυλικιανούς και Βογόμιλους της Μικράς Ασίας, απώλεσαν μέσα σε λίγα χρόνια τον έλεγχο αυτής της ζωτικής χερσονήσου, της «σπονδυλικής στήλης» της αυτοκρατορίας τους, καθώς με την εμφάνιση των Τούρκων οι περισσότεροι αιρετικοί μεταστράφηκαν στον ισλαμισμό. Ο σφαγιασμός και η εξορία των Βογόμιλων από τους Βούλγαρους τσάρους ήταν ακριβώς ένα από τα κύρια αίτια της πτώσης της Βουλγαρίας υπό τον Τουρκικό ζυγό, που είχε ως συνέπεια μια σκληρή κατοχή διάρκειας πέντε αιώνων, στη διάρκεια της οποίας οι Βούλγαροι κινδύνεψαν να χάσουν την πολιτιστική τους ταυτότητα. Οι Σέρβοι, που επίσης καταδίωξαν σκληρά τον Βογομιλισμό, αναγκάστηκαν τη δεκαετία του 1990 να τον αντιμετωπίσουν στο πρόσωπο των εξισλαμισθέντων Βογόμιλων της Βοσνίας, που κάτω από τον μανδύα ενός ιδιόμορφου ισλαμισμού στράφηκαν και πάλι κατά των ορθόδοξων Σέρβων. Στη σημερινή δύσκολη περίοδο που διέρχονται οι λαοί των Βαλκανίων, πολλές βογομιλικές ιδέες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να ευδοκιμήσουν. Μια τέτοια βογομιλική ιδέα είναι και η άποψη αρκετών κατοίκων της βαλκανικής πως «ο κόσμος κυβερνάται από το Κακό» και πως αυτοί που έχουν τη δύναμη στον κόσμο, π.χ. οι Αμερικανοί, είναι «όργανα του Σατανά». Όλοι οι δυσαρεστημένοι και απελπισμένοι άνθρωποι, που βίωσαν την κατάρρευση των κομμουνιστικών συστημάτων των χωρών τους, αναζητούν απλές απαντήσεις στο ακατανόητο φαινόμενο της δυστυχίας τους. Η απογοήτευση για την κατάσταση στον κόσμο οδηγούν σε αναβίωση των βογομιλικών ιδεών. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως ο Βογομιλισμός εμφανίστηκε σε περιόδους καταστροφών και διάχυτης απαισιοδοξίας. Η αισιοδοξία και η πίστη στις θετικές δυνάμεις του ανθρώπου αποτελεί το τέλειο αντίδοτό του.Το κείμενο αυτό αποτελεί ομώνυμο κεφάλαιο του βιβλίου «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ» των Γιώργου Στάμκου (stamkos@post.com) και Μίλιτσα Κοσάνοβιτς (kosanovic@mail.com), που δημοσιεύτηκε το 2006 από τις εκδόσεις ΆΓΝΩΣΤΟ και επανακυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2017 από τις εκδόσεις ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ.

Σημείωση: Οι Φωτογραφίες του «βογομιλικού τύπου» μεσαιωνικού νεκροταφείου της Νέας Χαλκηδώνας (30χλμ. δυτικά της Θεσσαλονίκης) αλλά κι από τις ταφόπλακες στο νεκροταφείο της Παλιάς Πέλλας, είναι από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα και απαγορεύεται η αναδημοσίευση τους.

Ο συγγραφέας και δημοσιογραφος Γιώργος Στάμκος (stamkos@pot.com) ερευνά, μελετά και γράφει εδώ και 25 χρόνια σχετικά με το θέμα των Βογόμιλων, του Γνωστικισμού και των μεσαιωνικων αιρέσεων στα Βαλκάνια, αναζητώντας τα κατάλοιπα τους, γράφοντας δεκάδες σχετικά άρθρα και κεφάλαια βιβλίων. Αποτέλεσμα όλης αυτής της προσπάθειας αποτελεί η συγγραφή μιας Τριλογίας με θέμα τους Βογόμιλους και το Γνωστικισμό γενικότερα και την επίδραση τους στον ανθρώπινο πολιτισμό και στην πνευματική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Το πρώτο, και βασικότερο, βιβλίο της Τριλογίας έχει τίτλο «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Στη Σκιά του Άλλου Θεού – Γνωστικοί, Ζωροάστρες, Μιθραϊστές, Μανιχαίοι, Μεσσαλιανοι, Αλαουίτες, Γεζίντι, Μπεκτασήδες, Παυλικιανοι και η Αυγή των Βογόμιλων» εκδόθηκε το 2017. Το δευτερο βιβλίο με τίτλο «Η ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ:Βογόμιλοι, Καθαροί, αιρετικά κινήματα του ύστερου Μεσαίωνα και Προτεσταντική Μεταρρύθμιση» θα εκδοθεί το 2018, ενώ τρίτο και τελευταίο βιβλίο της Τριλογίας, σχετικά με τα κατάλοιπα και τις επιδράσεις του Γνωστικισμού από τη Γαλλική Επανάσταση ως τη σημερινη εποχή του Matrix και των Star Wars,αναμένεται να ολοκληρωθεί και να εκδοθεί το 2019.

 

 

 

 ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ!

Το Απαγορευμένο» Βιβλίο

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί  Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ,

ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

 

 

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

 

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

κοστίζει 20 ευρώ (με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ),

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα, αποκλειστικά για ειδικούς, συλλέκτες, μελετητές της ιστορίας της Γνώσης, ερευνητές και «υποψιασμένους» αναγνώστες της Απαγορευμένης Ιστορίας –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215

ή στο 

6945522050

 (μπορείτε να στείλετε και SMS, γράφοντας τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης και «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων»)

ή στο mail: stamkos@post.com

Διαβάστε το, πριν προλάβει να καεί κι αυτό στην Πυρά της μεταμοντέρνας Ιεράς Εξέτασης

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

ΙΕΡΗ ΑΝΑΡΧΙΑ: Σκέψεις στο Πνεύμα των Βογόμιλων

ΙΕΡΗ ΑΝΑΡΧΙΑ

Σκέψεις στο Πνεύμα των Βογόμιλων

Γράφει ο Δημήτρης Σκάλτσας Αργυρός

 

Νιώθοντας βαθιά μέσα μου γνωστικιστής- αν και σε ένα άλλο βαθμό α-γνωστικιστής , όσο  και συγκρητιστής – και σε αυτή την βαθιά- αντιφατική-  πίστη μου, στηρίζω και την έλξη που μου ασκεί το αιρετικό Ισλάμ, οι Σούφι, οι Δερβίσηδες , οι Μπεκτασί , διάβασα με πάθος το βιβλίο του Γ. ΣΤΑΜΚΟΥ : «οι πρόδρομοι των Βογόμιλων .

Με το που το διάβασα, έγραψα στο Facebook ένα σχόλιο που δημοσιεύτηκε και στο ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η άποψη ενός αναγνώστη που το διάβασε σε 40 βαθμούς υπό Σκιάν

Σε αυτό το σημείωμα θα συνεχίσω την αναστοχαστική ανάγνωση του βιβλίου και θα δημοσιεύσω κάποιες περαιτέρω σκέψεις, στο ίδιο περίπου καμβά  με το πρώτο σχόλιο, ενταγμένο όμως σε μια συνολικότερη λογική,  που υπερβαίνει τα θέματα που συζητάει το βιβλίο του Γ. ΣΤΑΜΚΟΥ.

Από την αταξική στην ταξική   

Δεν ξεκίνησαν και ούτε εξελίχθησαν όλα αυτόματα και κυρίως γραμμικά: Ήταν όμως  κάπου στην νεολιθική περίοδο – σε μια  χρονική περίοδο χιλιάδων ετών- που την θέση της πρωτόγονης αταξικής κοινωνίας, την παίρνει η ταξική κοινωνία. Η ανάμνηση αυτή της πρώτης αταξικής κοινωνίας έχει περάσει σε όλες τις θρησκευτικού/ φιλοσοφικού τύπου αναγνώσεις περί αρχικής παραδεισένιας και ιδεατής κατάστασης.

‘Ύστερα ήρθε η βάρβαρη εποχή του χαλκού και η ακόμη πιο βάρβαρη εποχή του σιδήρου, με τους  ισχυρούς να σκλαβώνουν τους ανίσχυρους. Τα πράγματα άρχισαν να ισορροπούν στην κλασική Ελληνική αρχαιότητα: Με την δικαιοσύνη , την ύβρη και την νέμεση να αγωνίζονται για το πια αξία, για το πια δύναμη θα κυριαρχήσει.

Πρόκειται για ένα  αδυσώπητο  συνεχή αγώνα  ενάντια στην βαρβαρότητα της εξουσίας. Με  την τραγικότητα, τις τραγωδίες, την  ποίηση, το έπος, τα μυστήρια και τους μύστες και στην συνέχεια την φιλοσοφία να αποτελούν το αντίπαλο δέος σε αυτή την βάρβαρη εξουσία.

Μέση Οδός: η Θρησκεία

Η θρησκεία – ή κάθε μορφής θρησκεία- κρατούσε και κρατάει μια ενδιάμεση στάση, επιχειρώντας να συμβιβάσει τα αντίπαλα και ανταγωνιστικά  συμφέροντα, μεταφέροντας την σύγκρουση στο κόσμο των ιδεών, μιλώντας για μια παραδεισένια κατάσταση που κάπου χάθηκε όταν οι άνθρωποι αμφισβήτησαν την θεϊκή εξουσία. Και αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι άνθρωποι για να βρουν τον εαυτό τους, για να βρουν την ευτυχία,  να απαιτείται να μεταφέρουν την δική τους αυτεξούσια ελευθερία, την δική τους ελεύθερη βούληση,  στην θεία δύναμη.  Με τους ιερείς  και τους παπάδες- της κάθε θρησκείας- να παίζουν το ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ του ανθρώπου και του θεού.

Το κοινό μοτίβο στις θρησκείες και ειδικότερα στις μονοθεϊστικές θρησκείες  θεωρούσε πως  ο υπάρχον κόσμος δεν ήταν ο καλύτερος που μπορούσε να υπάρξει και πως η βαρβαρότητα, η αμαρτία έχουν κυριαρχήσει σε αυτό τον κόσμο, Με το μεσσία ή τους μεσσίες να καλούνται να σώσουν αυτό τον κόσμο από την αμαρτία και την καταστροφή. Μεσσίας και μεσσίες στέλνει ο θεός, όπως και τον υιό του για να ξανακερδίσει τον κόσμο από τις σατανικές δυνάμεις.  Με τον γνωστικισμό να επιχειρεί μια εναλλακτική ανάγνωση: ο υπάρχον κόσμος τον δημιούργησε ένας κακός  δημιουργός , ένας κακός θεός.

Το παραπάνω μοτίβο απέκτησε πολλές μορφές,  με τον Εβραϊσμό πήρε ιστορικό χαρακτήρα, ενώ με τον χριστιανισμό απόκτησε μια οικουμενικότητα, οικουμενικότητα της συνάντησης του Εβραϊσμού με το Ελληνορωμαϊκό πνεύμα.  Όμως δεν φτάνει μόνο η οικουμενικότητα του πνεύματος  του και των λόγων του: Ο Χριστιανισμός μετατράπηκε σε παγκόσμια θρησκεία μέσω της μετατροπής του σε κρατική θρησκεία, έχοντας τον μονοπώλιο στην θρησκευτική πίστη, θέτοντας στην παρανομία κάθε άλλη θρησκευτική πίστη.

Στον  Ελληνιστικό κόσμο γεννήθηκε ο  Γνωστικισμός

Στην φάση της μετάβασης, αυτής της βραδέως και πολύχρονης, μετάβασης, από την αρχαιότητα στην μεσαιωνική εποχή και στα πλαίσια του Ελληνιστικού περιβάλλοντος, ένα περιβάλλον που ευνοούσε τον εκλεκτικισμό και τον συγκρητισμό,  γεννήθηκε ο γνωστικισμός.

Γεννήθηκε ως ιερή αναρχία,  ως αρνητής, ως ένας καθολικός αρνητής των πάντων, σε αντίθεση και αντιπαράθεση με τα κυρίαρχα ρεύματα της πνευματικής και κοσμικής εξουσίας.

Πρόκειται για ένα πολύμορφο σύμπαν αρνητών αυτού του κόσμου, για ένα ιερό αναρχικό συγκρητισμό  που συνδύαζε στον ένα ή στον άλλο βαθμό  τον ζωροαστρισμό, τον ιουδαϊσμό, τον νεοπλατωνισμό και τον αιγυπτιακό και Χαλδαϊκό μυστικισμό.

Οι  γνωστικοί, το σύμπαν το γνωστικών, στην αρχή κινήθηκαν  σε σχέση, μια σχέση αγάπης και μίσους  και αντίθεση με τον χριστιανισμό για να καταλήξουν στην συνέχεια να διώκονται  από την καθεστωτική χριστιανική ελληνορωμαϊκή θρησκεία.

Από αυτούς τους ιερούς αναρχικούς, τους γνωστικούς  ξεκινά και  το βιβλίο του Γιώργου Στάμκου: «Οι πρόδομοι των Βογόμιλων στην σκιά του άλλου θεού» μιλώντας ο συγγραφέας για την ιστορία αυτών των αιρετικών της πίστης, μια ιστορία που ξεκινά από τους γνωστικούς, του μανιχαίους, για να καταλήξει στους παυλικιανούς και στους Βογόμιλους. Είναι ο πρώτος τόμος μιας 3τομης παρουσίασης της αίρεσης των Βογόμιλων.

Οι αρνητές του κόσμου δεν μπορούν να νικήσουν

Μιλάμε για την παρουσίαση μιας αναρχικής θρησκευτικής αίρεσης που εκ των πραγμάτων δεν μπορούσε να νικήσει τους κυνικά πραγματιστές χριστιανούς. Αυτούς που για να επιβάλουν το μονοπώλιο της πνευματικής/ κοσμικής εξουσίας,  μετατράπηκαν σε μια κοινή κοσμική εξουσία δίπλα ή και μαζί με τους αυτοκράτορες και πάσης φύσεως εξουσιαστές.

Δυστυχώς ή και σε ένα βαθμό και ευτυχώς μια απόλυτη άρνηση αυτού του θλιβερού κόσμου δεν μπορεί να νικήσει. Μια τέτοιου τύπου καθολική άρνηση θα οδηγούσε τα πράγματα και τις καταστάσεις όχι μόνο σε μια καθολική ανατροπή, αλλά σε καθολική καταστροφή. Και αυτό δεν το φοβούνται μόνο οι εξουσίες που θα χάσουν το μονοπώλιο τους, τον φοβούνται και οι απλοί άνθρωποι που   παρόλο που ζουν συχνά μες στην βαρβαρότητα,  φοβούνται τις δαπανηρές- σε ζωές, συναισθήματα και υλικά αγαθά- αλλαγές.

Και ίσως και να χουν και δίκαιο στο βαθμό που αυτό που θα το διαδεχτεί δεν είναι πάντα καλύτερο από αυτό που υπάρχει, πόσο μάλλον που οι γνωστικοί μιλούσαν για ένα κόσμο έξω από εμάς, έξω από την ύλη, από τα δημιουργήματα της τελευταίας ακόμη και αν είναι η τεκνοποίηση, σε κάθε περίπτωση ο ιερός αναρχισμός των γνωστικών ήταν για πολύ λίγους, για πολύ εκλεκτούς, όπως άλλωστε είναι κάθε καθαρός αναρχισμός.

Γνωστικοί/ ορθόδοξοι: η μάχη συνεχίζεται

Και όμως μες στην ήττα τους- αυτό το υπόγειο ρεύμα καθολικής ανατροπής- έπαιξε και παίζει τον ιστορικό της ρόλο.  Η  ιστορία αυτών των  αιρέσεων έπαιξε το ρόλο της, έτσι ώστε να γεννηθούν στην εποχή του διαφωτισμού, τα πάσης φύσεως ανατρεπτικά ρεύματα, τα κοσμικά ανατρεπτικά ρεύματα  που ανατρέψαν τους βασιλιάδες και τους τσάρους.

Φυσικά η ιστορική διαλεκτική παραμένει αμείλικτη: Τα κοσμικά ανατρεπτικά ρεύματα μετατράπηκαν στο αντίθετο τους: Από καθολικούς αρνητές , γνωστικής υφής, μετατράπηκαν σε ορθόδοξους δογματικούς – και ταυτόχρονα πραγματιστές- εξουσιαστές.

Σε ένα πολιτικό επίπεδο αυτό το συναντούμε στην ολότητα τους στην σοβιετική ορθοδοξία και στις αιρετικές του εκδοχές με τους τροτσκιστές να παραμένουν-φύση και θέση- γνωστικιστές στο βαθμό που δεν κατάφεραν πουθενά  να κατακτήσουν την εξουσία, όπως πχ  την κατάκτησαν οι γκεβαριστές και οι μαοϊκοί.

Μιλάμε για μια κοσμική εξουσία που όμως αν ξύσουμε  το περίβλημα της θα δούμε μια θρησκευτικού τύπου- υλιστική- πίστη. Όπως αντίστοιχα το ίδιο θα δούμε και στα  ανατρεπτικά κινήματα: Και εκεί αν ξύσουμε το περίβλημα θα δούμε μια γνωστικού/μανιχαιστικού/ μεσσιανικού  τύπου – υλιστική- πίστη.

Και ταυτόχρονα ισχύει και το αντίθετο:  Μια ορθόδοξη εξουσιαστική πίστη, δεν θα μπορούσε να κρατηθεί στην εξουσία,  δίχως την  γνωστική της πλευρά. Και κάθε γνωστική οπτική έχει μια ορθόδοξη λογική αποκαλυπτικής δογματικής αλήθειας και αυτό το συναντούμε όταν και εφόσον ένα τέτοιο ρεύμα κατακτήσει την εξουσία.

Τότε αν επιθυμεί να παραμείνει στην εξουσία, θα πρέπει να αποσύρει το γνωστικό μανδύα, κρατώντας την ορθόδοξη δογματική δοξασία, διαφορετικά θα χάσει την εξουσία επί του κόσμου τούτο, διατηρώντας την επαναστατική γνωστική  του αφέλεια.

Ταυτόχρονα όμως αυτό συνεπάγεται τον βοναπαρτισμό κάθε επαναστατικού εγχειρήματος που οδηγεί στην ήττα και τον  εκφυλισμό  των επαναστάσεων ως απόρροια της μετατροπής του γνωστικισμού σε δογματική εξουσιαστική ορθοδοξία. Και αυτό είναι ένα ιστορικό μάθημα που διαρκώς επαναλαμβάνεται και διαρκώς κανένας δεν το μαθαίνει.

Η επανάσταση πάντα  χάνει και έτσι κερδίζει…

Κάποιοι θα μου πουν: Μα  έτσι  η επανάσταση όχι μόνο  είναι ανώφελη αλλά και επιζήμια. Και ίσως να χουν και δίκαιο,  αν και εγώ έχω μια άλλη άποψη: Παρά την ήττα και τον εκφυλισμό των επαναστάσεων αυτές παραμένουν οι μαμές που γεννούν τις νέες καταστάσεις, γεννοβολούν τις νέες συνθήκες, ανεξάρτητα από την ήττα και τον εκφυλισμό τους.

Ένα κίνημα άρνησης αυτού του κόσμου, ανατρέπει τις συνθήκες μόνο που για να  νικήσει αναγκάζεται σε ένα μεγάλο βαθμό να τον διαχειριστεί, συνδυάζοντας τις νέες συνθήκες με τις παλιές και ταυτόχρονα το ίδιο μετατρέπεται στο αντίθετο του, σε ένα βοναπαρτίστικο ρεύμα

Οι νέες καταστάσεις όμως- σε σχετική έκπτωση, σε σχέση με τα  θεωρητικά εργαλεία- αποκτούν υλική βάση, με αποτέλεσμα να έχουμε κοινωνική εξέλιξη. Ο βοναπαρτισμός που οδηγεί στην εκφυλισμό και στην ήττα την επαναστατική διαδικασία δεν είναι οντολογικά δυνατός έτσι ώστε να καταστρέψει όλες τις κατακτήσεις της επανάστασης.

Ούτε οντολογικά δυνατή, είναι μια καθαρή αντεπαναστατική κατάσταση να επαναφέρει την πρότερη προεπαναστατική κατάσταση. Η βαρβαρότητα μιας αντεπανάστασης είναι μια αρνητικά οντολογική εκδοχή των πραγμάτων και δεν συνιστά μια θετική εκδοχή που θα στρατεύσει την μεγάλη πλειοψηφία. Η   ιστορία έχει οδηγήσει τα πράγματα μπροστά και καμιά, μα καμία αντεπανάσταση, δεν δύναται να οδηγήσει τα πράγματα σε πρότερες κοινωνικές συνθήκες.

Και αυτό δεν το είδαμε μόνο στην μεγάλη Γαλλική Επανάσταση αλλά ακόμη και στην Ρώσικη. Παρά την καταιγίδα του νεοφιλελευθερισμού- που είναι μια πραγματιστική κυνική αντιστροφή του γνωστικιστικού/ μανιχαιστικού χαρακτήρα του φιλελευθερισμού- η μανιχαιστικού τύπου, μεσσιανική σύνδεση της παγκόσμιας προλεταριακής ισοελευθερίας, δεν έχει χάσει την επαναστατική της φόρτιση.

Φυσικά 28 χρόνια ύστερα από το «1989» η εν λόγω επαναστατική φόρτιση δεν έχει βρει ακόμη τα εργαλεία για να επανεμφανιστεί, αυτό δεν συνεπάγεται πως δεν συνεχίζει να τρομοκρατεί τους εξουσιαστές. Με την απουσία αυτών των εργαλείων να χρεώνεται τόσο σε αντικειμενικούς όσο και υποκειμενικούς λόγους. Εργαλεία που  δεν θα είναι επανάληψη του 20ού αιώνα αλλά θα είναι προϊόν της νέας εποχής, δημιούργημα των νέων συνθηκών που σε ένα μεγάλο βαθμό θα είναι έκφραση της τεχνολογικής εποχής μας. Οι «ελεύθεροι συνεταιρισμένοι παραγωγοί» ή θα είναι υποκειμενική/ αντικειμενική  ενότητα των νέων παραγωγικών δυνάμεων ή δεν θα υπάρξει.

Κατά συνέπεια το επαναστατικό όνειρο των Βογόμιλων συνεχίζει να ζει και με την πρώτη αφορμή ντύνεται την ιστορική του φορεσιά, ανατρέποντας την κάθε φορά υπάρχουσα κατάσταση πραγμάτων. Στην συνεχεία ή ηττάται ή εκφυλίζεται στο αντίθετο του, μα σε κάθε περίπτωση είναι αυτή η κινητήριος ενέργεια που οδηγεί την ανθρώπινη εξέλιξη.

Από την ταξική στην αταξική

Και από αυτή την παραπάνω οπτική ίσως και να είναι αυτό το πεδίο δυνάμεων που ενοποιεί τον Πλάτων και τον Πρωταγόρα. Ο Πλάτων ως ένας αρνητής αυτού του κόσμου βλέπει την αλήθεια στο κόσμο των ιδεών, σε ένα μυθικό παρελθόν, στο κόσμο της ανάμνησης. Ο Πρωταγόρας πάλι είναι οπαδός της γνωστικής, κοινωνικής, πολιτικής εξέλιξης, βλέπει το μέλλον μπροστά σε μια ισοελεύθερη δημοκρατία.

Καμιά επανάσταση δεν νικάει  δίχως την καθολική άρνηση αυτού του κόσμου, δίχως να μιλάει στο όνομα των ιδεών, στο όνομα ενός ιδεατού κόσμου που ίσως και να προϋπήρχε,  αλλά σίγουρα θα πρέπει να υπάρξει και στο μέλλον. Δεν φτάνει η ανάμνηση, έστω και αν είναι η πλατωνική ανάμνηση, ούτε μια στείρα εξελικτική – γραμμική – θεώρηση των πραγμάτων.

Ο αναστοχασμός είναι  αναγκαίος να εκκινεί από τον κόσμο της ανάμνησης, της πλατωνικής ανάμνησης των ιδεών, από τον κόσμο της  Αλήθειας, για να συναντήσει την δυνατότητες που γεννάει η κάθε φορά πραγματικότητα. Και αυτό συνεπάγεται εξέλιξη και ανάπτυξη, μια αντιφατική και συγκρουσιακή διαδικασία κατάκτησης της γνώσης, της επιστήμης, της δημοκρατίας και της τεχνικής.

Έστω και αν αυτό  οδηγήσει τα πράγματα σε ένα συνδυασμό του κόσμου  που θέλει να δημιουργήσει και αυτού που υπάρχει. Έστω και αν οδηγήσει στο βοναπαρτισμό και την προδοσία, μα μόνο έτσι εξελίσσεται η ανθρωπότητα.

Ούτε η πρωτόγονη αταξική κοινωνία ήταν ο κήπος της Εδέμ, μα ούτε και μια μελλοντική αταξική κοινωνία θα είναι ο κήπος της Εδέμ. Είτε ως παιδία ενός κακού δημιουργού, είτε ως παιδιά ενός καλού δημιουργού, είτε ως παιδιά της κοσμικής τυχαιότητας διατρέχουμε το χρόνο μας σε αυτό το τόπο, κατακτώντας την γνώση, κατανοώντας τι είμαστε ή αντίθετα περνάμε την ζωή μας λίγο καλύτερα από τα ζώα,  μόνο με τα ένστικτα. Και πολλές φορές την περνάμε χειρότερα από ζώα.

Σε κάθε περίπτωση παραμένουμε  άνθρωποι, και οι  άνθρωποι παρά την «θεϊκή σπίθα» που έχουμε, παραμένουμε μια ενότητα αντιφατικών και αντιθετικών καταστάσεων και  πραγμάτων. Και αυτό συνεπάγεται μια ανοικτή αντιφατική και αντιθετική διαδικασία, που ίσως και να μην τελειώσει, ούτε σε μια μελλοντική αταξική κοινωνία.

Και από αυτή την οπτική αναστοχάζοντας  μια ανατροπή, παραμένουμε γνωστικοί και Βογόμιλοι,   θέλοντας όμως να μετατρέψουμε σε πράξη τους στοχασμούς μας δεν μπορούμε να κτίσουμε μια εκκλησία, ανεξάρτητα του τιμήματος που θα πληρώσουμε.

Και αυτό ισχύει και στην περίπτωση του προτάγματος των «ελεύθερων συνεταιρισμένων παραγωγών», που θέτει ως στοίχημα να ενοποιήσει αυτό που παραπάνω περιέγραψα ως ενότητα Πλάτωνα- Πρωταγόρα.

Δηλαδή την ενότητα ενός μεσσιανικού γνωστικού και μανιχαιστικού παρελθόντος και μέλλοντος και μιας εξελικτικής διαδικασίας που συσχετίζεται με την παραγωγή και την κατάκτηση  της γνώσης, της επιστήμης και  της τεχνολογίας.  Όπως και με ένα αντιφατικό- και ημιτελή – τρόπο παρουσίασα και στο βιβλίο μου «οι δυναμικές της χειραφέτησης».

Σε κάθε περίπτωση για τους εραστές της γνώσης και της αναζήτησης, για όσους έχουν ανοικτό πνεύμα και καθαρή καρδία,  συνιστώ το βιβλίο του Γ. ΣΤΑΜΚΟΥ: «Οι πρόδομοι των Βογόμιλων στην σκιά του άλλου θεού»

ΠΗΓΗ: http://argiros.net/?p=7958

ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΑ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Και η συνεχιζόμενη Καταστροφή τους

ΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΑ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Και η συνεχιζόμενη σκόπιμη Καταστροφή τους

ΣΠΑΝΙΑ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΤΑΦΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΝΑ ΤΑ ΕΞΑΦΑΝΙΣΕΙ

«Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανώτερους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν τους δούλους να υπακούουν στους κυρίους τους».

Κοσμάς ο Ιερέας, Κατά των Βογομίλων

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη, κοντά στην περιοχή της Πέλλας, βρίσκονται μια σειρά από παράξενα μεσαιωνικά μνημεία, που μέχρι πρόσφατα προβλημάτιζαν τους αρχαιολόγους, ενώ ενοχλούσαν και συνεχίζουν να ενοχλούν τη, γνωστή για την αλαζονεία και μισαλλοδοξία της, Ορθόδοξη Εκκλησία της χώρας μας. Πρόκειται για δεκάδες λίθινους σταυρούς, κυκλικού τύπου, που ορισμένοι φτάνουν σε ύψος τα δύο μέτρα. Τυλιγμένοι με λειχήνες, λυγισμένοι και φθαρμένοι από το βάρος των αιώνων αυτοί οι αινιγματικοί σταυροί είναι μοναδικοί στον ελλαδικό χώρο και αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες όχι μόνον της παρουσίας αλλά και της ακμής κατά το Μεσαίωνα θρησκευτικών ομάδων που δεν άνηκαν στο ορθόδοξο δόγμα, που υιοθετήθηκε επίσημα από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Πρόκειται για μνημεία-κατάλοιπα των Βογόμιλών, μιας νεομανιχαϊστικής αίρεσης που εμφανίστηκε στο χώρο της Θράκης και της Μακεδονίας τον 10 μ.Χ. αιώνα και, παρά τις διώξεις των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων και της ορθόδοξης «Ιεράς Εξέτασης», κατάφεραν να επιβιώσουν μέχρι τον 15ο μ.Χ. αιώνα. Οι ίδιοι μπορεί να εξαφανίστηκαν (στη Βοσνία εξισλαμίστηκαν, ενώ στη Βουλγαρία έγιναν Καθολικοί) αλλά τα μνημεία τους –όσα τουλάχιστον επέζησαν από τη μανία των Ορθόδοξων διωκτών τους– συνεχίζουν να μας τους θυμίζουν. Και αυτό είναι κάτι που ενοχλεί την Ορθόδοξη Εκκλησία και τους εγχώριους «Ορθόδοξους Ταλιμπάν», που δεν έπαψαν στιγμή να θεωρούν «εθνικό καθήκον» την εξάλειψη αυτών των «αιρετικών» μνημείων.

Αποτελεί κοινό μυστικό πως το ορθόδοξο ιερατείο, πιέστηκε πολύ από τους Ευρωπαίους ρομαντικούς και διαφωτιστές κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, για να αποδεχθεί την ανάγκη ανάδειξης και προστασίας των αρχαίων ελληνικών ναών, στους οποίους λατρεύονταν οι παλιοί θεοί των Ελλήνων. Είναι γνωστό άλλωστε πως πολλοί αρχαιοελληνικοί ναοί καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Χριστιανούς και σε ορισμένους από αυτούς κτίστηκαν πάνω στα θεμέλια τους ορθόδοξες εκκλησίες. Παρ’ όλα αυτά το ορθόδοξο ιερατείο αναγκάστηκε να ανεχθεί την ύπαρξη τους και να αναγνωρίσει το αυτονόητο: πως οι Έλληνες δεν ήταν πάντα Χριστιανοί, και πως τα αρχαία μνημεία «έχουν δικαίωμα» να υπάρχουν. Δεν συνέβη όμως το ίδιο με τα μνημεία άλλων θρησκειών και πολιτισμών, που υπήρχαν διάσπαρτα στον ελλαδικό χώρο. Μέχρι πρόσφατα η εξαφάνιση αυτών των μνημείων θεωρούνταν «εθνικό χρέος». Να σας θυμίσω μόνο τα εκατοντάδες μουσουλμανικά τεμένη που υπήρχαν διασκορπισμένα σ’ ολόκληρη την Ελλάδα και μέχρι το 1923 λειτουργούσαν κανονικά, όπως συμβαίνει σήμερα μόνο στη Δυτική Θράκη. Όλα αυτά τα τεμένη καταστράφηκαν μετά το 1923, οι μιναρέδες τους «αποκεφαλίστηκαν», και αφέθηκαν να φθαρούν από το χρόνο –ακόμη κι εκείνα τα μνημεία που είχαν μεγάλη ιστορική και πολιτιστική σημασία. Το ίδιο συνέβη και με αρκετές συναγωγές και νεκροταφεία των Εβραίων. Το ίδιο συνεχίζει να συμβαίνει και στις μέρες μας με τα μεσαιωνικά μνημεία των «αιρετικών» Βογόμιλων.

ΕΞΑΦΑΝΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ!

Η εξαφάνιση αυτών των «αιρετικών» νεκροταφείων από το χώρο της Μακεδονίας συνεχίζει να θεωρείται «ιερό καθήκον» από τους νεορθόδοξους «Ταλιμπάν». Αυτό συνέβη πριν από μερικά χρόνια στους εντυπωσιακούς μονολιθικούς σταυρούς του παλιού νεκροταφείου της Παλιάς Πέλλας των Γιαννιτσών. Τον Οκτώβριο του 2001, όπως κατήγγειλαν ευαισθητοποιημένοι κάτοικοι της περιοχής, «τα συνεργεία του δήμου, υπό την καθοδήγηση της τοπικής εκκλησιαστικής αρχής εισέβαλαν με μπουλντόζα στο χώρο του παλιού νεκροταφείου, εκθεμελίωσαν και κατέστρεψαν το βογομιλικό νεκροταφείο, χωρίς την επίβλεψη αρχαιολόγου και ενώ η πλειοψηφία των κατοίκων αντιδρά για την επιλεγείσα περιοχή». Ως δικαιολογία αυτής της ανυπολόγιστης καταστροφής προβλήθηκε η ανάγκη «ανάπλασης» του χώρου και η επιθυμία του τοπικού ιερέα για την εκεί οικοδόμηση μιας νέας εκκλησίας!

Στις καταγγελίες η αρμόδια 11η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων αντέδρασε χλιαρά, παρά το γεγονός ότι κατά την αυτοψία που πραγματοποιήθηκε εκεί στις 9 Οκτωβρίου του 2001 «διαπιστώθηκε ότι κατά τη διάρκεια σκαπτικών εργασιών καθαιρέθηκαν λίθινοι σταυροί μεταβυζαντινής περιόδου».

Στην πραγματικότητα μια μπουλντόζα ξερίζωσε τους μεσαιωνικούς σταυρούς και τους μετέφερε σ’ ένα «ακριανό σημείο» και κατά τη μεταφορά πολλοί σταυροί γδάρθηκαν, ενώ ορισμένοι (2-3 σε σύνολο 21) θρυμματίστηκαν κιόλας! Στις πιεστικές ερωτήσεις δημοσιογράφων της εφημερίδας Ελευθεροτυπία, που ήταν η μόνη που ασχολήθηκε τότε με το θέμα, οι υπάλληλοι της 11ης Εφορείας είχαν το θράσος να δηλώσουν πως «το εν λόγω νεκροταφείο είναι μη αρχαιολογικός, και ως εκ τούτου μη διατηρητέος χώρος», γι’ αυτό και χρησιμοποιούν επίτηδες τον όρο «μεταβυζαντινά μνημεία», άσχετα αν αυτοί οι μονολιθικοί σταυροί χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα!

Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ

Στην περιοχή του νομού Πέλλας υπάρχουν πολλά μεσαιωνικά νεκροταφεία και ορισμένα από αυτά χαρακτηρίζονται τυπολογικά «βογομιλικού τύπου», παρουσιάζοντας πολλές ομοιότητες με τις βογομιλικές νεκροπόλεις της Βοσνίας καθώς και με τα μνημεία των Καθαρών της Προβηγκίας, οι οποίοι αποτελούσαν ακόμη μια προέκταση των νεομανιχαίων Βογόμιλων στο χώρο της νότιας Γαλλίας. Αυτό άλλωστε είχε επισημάνει το 1988 στο 8ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης ο βυζαντινολόγος Νικόλαος Οικονομίδης, που έκανε λόγο για την ομοιότητα αυτών των μνημείων με αντίστοιχες μονολιθικές στήλες της νότιας Γαλλίας, της Βουλγαρίας και της Βοσνίας, που αποδίδονται στους Βογόμιλους και τη «θυγατρική» τους δυτικοευρωπαϊκή μεσαιωνική αίρεση των Καθαρών. Καθόλου περίεργο λοιπόν που η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη, η τότε Υπουργός Πολιτισμού, αποφάσισε να κηρύξει διατηρητέο το μεσαιωνικό νεκροταφείο της Χαλκηδόνας, όπου συναντάμε άλλους 53 λίθινους σταυρούς «βογομιλικού τύπου» (απόφαση αρ. Β2/Φ34/29280/756 της 4 Αυγούστου του 1988). Ωστόσο τα εντυπωσιακά αυτά μνημεία δεν αναφέρονται σε κανέναν τουριστικό οδηγό, σε κανένα βιβλίο, δεν υπάρχει καμιά πινακίδα που οδηγεί σ’ αυτά και γενικώς υπάρχει γύρω τους μια «διατεταγμένη σιωπή». Πρέπει κανείς να ψάξει πολύ για να τα ανακαλύψει.

Αυτό για παράδειγμα συμβαίνει με το νεκροταφείο των Βογόμιλων της ΝέαςΧαλκηδόνας που βρίσκεται μόλις 31 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης. Δεν υπάρχει καμιά πινακίδα που να οδηγεί σ’ αυτό, παρά το γεγονός πως βρίσκεται εκατό μόλις μέτρα από την εθνική οδό Θεσσαλονίκης-Έδεσσας. Για να βρει κανείς αυτό το σπάνιο νεκροταφείο θα πρέπει, λίγο πριν μπει στη Νέα Χαλκηδόνα, να στρίψει δεξιά και, αφού ακολουθήσει για λίγο έναν χωματόδρομο, να φθάσει εκκλησία των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Αυτή η εκκλησία είναι μεσαιωνική, όπως μαρτυρούν και οι ογκόλιθοι των τοίχων της –μάλιστα στη βόρεια πλευρά της εκκλησίας υπάρχει εντοιχισμένη μια σπάνια βογομιλική ταφόπλακα που έχει χαραγμένο τον ήλιο και τη Σελήνη, συνηθισμένα σύμβολα των πρώην παγανιστών Σλάβων Βογόμιλων.

Ακριβώς πίσω της υπάρχουν διάσπαρτοι οι μονολιθικοί σταυροί των Βογόμιλων. Κάποιοι είναι σπασμένοι, άλλοι είναι θαμμένοι μέσα στο χώμα και μόλις διακρίνονται, ενώ δύο-τρεις στέκουν ακόμη όρθιοι, αν και γυρτοί, και το ύψος τους φθάνει τα δύο μέτρα. Εννοείται πως ο χώρος είναι καλυμμένος με αγριόχορτα, ενώ κάποιοι επιτήδειοι αρχαιοκάπηλοι έχουν ανασκάψει ορισμένους τάφους για να κλέψουν οτιδήποτε θάφτηκε μαζί με τους νεκρούς. Η ατμόσφαιρα είναι εντελώς «γκόθικ», πράγμα που επηρεάζει ακόμη και τους ανίδεους σχετικά με τους Βογόμιλους. Τα μνημεία σε ταξιδεύουν. Νομίζεις προς στιγμήν πως δεν βρίσκεσαι στην Ελλάδα, αλλά στους λόφους της Βοσνίας, ακόμη και στα γεμάτα με κέλτικα μνημεία οροπέδια της Σκοτίας. Πρόκειται ασφαλώς για ψευδαίσθηση γιατί το νεκροταφείο αυτό, αν βρισκόταν σε κάποια φυσιολογική ευρωπαϊκή χώρα, θα ήταν περιποιημένο, καλοδιατηρημένο, και θα υπήρχαν παντού πινακίδες που θα υποδείκνυαν την ύπαρξη του. Όχι όμως στην Ελλάδα, όπου τα μεσαιωνικά βογομιλικά μνημεία της Μακεδονίας έχουν μπει στο στο στόχαστρο των εγχώριων «ΟρθόδοξωνΤαλιμπάν».

ΟΙ ΒΟΓΟΜΙΛΟΙ ΕΞΙΣΛΑΜΙΣΤΗΚΑΝ;

Είναι παράξενο πάντως πως αυτά τα «αιρετικά» μνημεία στην αυλή της εκκλησίας των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου κατόρθωσαν να επιζήσουν ως τις μέρες μας και δεν καταστράφηκαν προηγουμένως από τους φανατικούς ορθόδοξους. Το μυστήριο λύνεται αν παρατηρήσει κανείς τα ίχνη της βάσης του μιναρέ που σώζονται ακόμη εκεί. Στα τέλη του 14ου αιώνα, με την έλευση των Οθωμανών, η παλιά βυζαντινή εκκλησία μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος για τους πιστούςΑλλάχ της περιοχής. Αυτοί δεν πρέπει να ήταν μόνο νεοφερμένοι Τούρκοι, αλλά και πρώην Βογόμιλοι της Μακεδονίας που πέρασαν στο Ισλάμ προσελκυόμενοι από την ανεικονικότητα της μουσουλμανικής θρησκείας (οι Βογόμιλοι απέρριπταν τις εικόνες, το σταυρό και τις εκκλησίες). Αφού εξισλαμίστηκαν οι Βογόμιλοι είχαν κάθε λόγο να σεβαστούν τους τάφους των προγόνων τους και τα σύμβολα της «παλιάς θρησκείας» τους. Έτσι οι μεσαιωνικοί τάφοι παρέμειναν σχεδόν ανέπαφοι μέχρι το 1923, όταν οι μουσουλμάνοι της Μακεδονίας ανταλλάγησαν με τους ορθόδοξους της Μικρά Ασίας και εκδιώχθηκαν στην Τουρκία.

Η παρουσία πάντως ισχυρών βογομιλικών κοινοτήτων στην ενδοχώρα της Θεσσαλονίκης μεταξύ του 10ου και του 14ου αιώνα επιβεβαιώνεται από πολλες βυζαντινές πηγές. Στην πραγματεία του Κατά Πασών των αιρέσεων, ο αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Συμεών (15ος αιώνας) ταξινομεί ως υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για τους Ορθόδοξους τους «Βογόμυλους, ανθρωπάρια δυσσεβέστατα, οι οποίοι και Κουδούγεροι ονομάζονται» (Μακαρίου Συμεών Απαντα, Λειψία 1791, σ.17). Σύμφωνα μάλιστα με το γνωστό βυζαντινολόγο Στίβεν Ράνσιμαν, η επικρατέστερη προέλευση της ονομασίας «Κουδούγεροι» σχετίζεται με το χωριό Κουτούγερι των Βοδενών (Έδεσσα), τα σημερινά δηλαδή Καισαριανά Πέλλας (Steven Runciman The Medieval Manichee, Cambridge University Press 1947). Όπως καταλαβαίνεται η περιοχή του κάμπου της κεντρικής Μακεδονίας έβριθε το Μεσαίωνα από «αιρετικούς» Βογόμιλους και αυτό είναι κάτι που ενοχλεί την κυρίαρχη ορθόδοξη εκκλησία της Ελλάδας, που επιδιώκει να κάνει «εθνοκάθαρση» ακόμη και στα μνημεία του παρελθόντος.

 



ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι φωτογραφίες είναι από το προσωπικό αρχείο του Γιώργου Στάμκου και απαγορεύεται η αναδημοσίευση τους χωρίς την αναφορά στην πηγή και στη βιβλιογραφία του συγγραφέα. 

Γιώργος Στάμκος στο βογομιλικό νεκροταφείο της Νέας Χαλκηδόνας

O συγγραφέας Γιώργος Στάμκος το 2007 δίπλα από έναν «βογομιλικού τύπου» σταυρό στο μεσαιωνικό νεκροταφείο της Νέας Χαλκηδώνας,που βρίσκεται 25 χιλιόμετρα περίπου βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης.

Ο συγγραφέας και δημοσιογραφος Γιώργος Στάμκος (stamkos@pot.com) ερευνά, μελετά και γράφει εδώ και 25 χρόνια σχετικά με το θέμα των Βογόμιλων, του Γνωστικισμού και των μεσαιωνικων αιρέσεων στα Βαλκάνια, αναζητώντας τα κατάλοιπα τους, γράφοντας δεκάδες σχετικά άρθρα και κεφάλαια βιβλίων. Αποτέλεσμα όλης αυτής της προσπάθειας αποτελεί η συγγραφή μιας Τριλογίας με θέμα τους Βογόμιλους και το Γνωστικισμό γενικότερα και την επίδραση τους στον ανθρώπινο πολιτισμό και στην πνευματική εξέλιξη της ανθρωπότητας. Το πρώτο, και βασικότερο, βιβλίο της Τριλογίας έχει τίτλο «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Στη Σκιά του Άλλου Θεού – Γνωστικοί, Ζωροάστρες, Μιθραϊστές, Μανιχαίοι, Μεσσαλιανοι, Αλαουίτες, Γεζίντι, Μπεκτασήδες, Παυλικιανοι και η Αυγή των Βογόμιλων» εκδόθηκε το 2017. Το δευτερο βιβλίο με τίτλο «Η ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Βογόμιλοι, Καθαροί, αιρετικά κινήματα του ύστερου Μεσαίωνα και Προτεσταντική Μεταρρύθμιση» θα εκδοθεί το 2018, ενώ τρίτο και τελευταίο βιβλίο της Τριλογίας, σχετικά με τα κατάλοιπα και τις επιδράσεις του Γνωστικισμού από τη Γαλλική Επανάσταση ως τη σημερινη εποχή του Matrix και των Star Wars,αναμένεται να ολοκληρωθεί και να εκδοθεί το 2019.

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

 

MOΛΙΣ ΕΚΔΟΘΗΚΕ!

Το Απαγορευμένο Βιβλίο

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί 

Αλαουίτες  

Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

«Καταγγέλλουν τους πλουσίους, απεχθάνονται τον Αυτοκράτορα, γελοιοποιούν τους ανώτερους, καταδικάζουν τους ευγενείς κι απαγορεύουν τους δούλους να υπακούουν στους κυρίους τους».

Κοσμάς ο Ιερέας, Κατά των Βογομίλων

Διαβάστε το, πριν προλάβει να καεί κι αυτό στην Πυρά της μεταμοντέρνας Ιεράς Εξέτασης…

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

 

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί 

Αλαουίτες  

Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

κοστίζει 20 ευρώ (με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ),

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα, αποκλειστικά για ειδικούς, συλλέκτες, μελετητές της ιστορίας της Γνώσης, ερευνητές και «υποψιασμένους» αναγνώστες της Απαγορευμένης Ιστορίας –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215

ή στο 

6945522050

 (μπορείτε να στείλετε και SMS, γράφοντας τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης και «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων»)

ή στο mail: stamkos@post.com

 

«Οι εκπεσόντες από τον Ουρανό άγγελοι, εισέρχονται στα σώματα των γυναικών μετά από σαρκική επιθυμία κι έτσι γεννιέται πνεύμα εκ πνεύματος και σαρξ εκ σαρκός. Μ’ αυτόν τον τρόπο συμπληρώνεται η βασιλεία του Σατανά σ’ αυτόν εδώ τον κόσμο και εις πάντα τα έθνη»

LIBER APOCRYPHUS SANCTI IOANNI

ή Tainata Kniga  

Το λεγόμενον Ψευδοευαγγέλιον Τουτέστιν Βίβλος Απόκρυφος των Βογομίλων

ή το «Χειρόγραφο του Καρκασόν»

(πλήρες από πλάνες)

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER