Category Archives: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ – GEOPOLITICS

Η ευάλωτη διώρυγα του Σουέζ και οι προσπάθειες παράκαμψής της

Η ευάλωτη διώρυγα του Σουέζ

και οι προσπάθειες παράκαμψής της

Σε αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών μετά το έμφραγμα του Ever Given

Κίνα, Ρωσία και «Polar Silk Road»

γρά΄φει ο Γιώργος Στάμκος

Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα Ευρωπαίοι αποικιοκράτες στριμώχνονταν για τον έλεγχο της κυριότερης πύλης στο ανατολικό ημισφαίριο, της Αιγύπτου, η οποία βρισκόταν σε σημαντική γεωστρατηγική θέση μεταξύ Ανατολικής Μεσογείου και Ερυθράς Θάλασσας. Η κατασκευή της διώρυγας του Σουέζ, που διανοίχτηκε το 1869 και ήταν το μεγαλύτερο κατασκευαστικό project εκείνης της εποχής, έφερε την Αίγυπτο στο επίκεντρο ενός Αγγλογαλλικού αποικιοκρατικού ανταγωνισμού στον οποίο επικράτησε τελικά η Μεγάλη Βρετανία. Οι Βρετανοί έθεσαν υπό την κυριαρχία τους την Αίγυπτο το 1882, την κατέστησαν προτεκτοράτο ως το 1922, και παρέμειναν στο Σουέζ ως το 1952 και την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Αιγύπτου.

Η ανάκτηση του ελέγχου αυτής της στρατηγικής διώρυγας από το Κάιρο αποτέλεσε μια διαδικασία που οδήγησε αρχικά σε σύγκρουση με τη Δύση και το Ισραήλ. Το Σουέζ καταστράφηκε ολοσχερώς δυο φορές στις δεκαετίες του 1960 και 1970 κατά τη διάρκεια συγκρούσεων μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ. Στη συνέχεια, μετά τον συμβιβασμό του 1979 στο Καμπ Ντέιβιντ, καθιερώθηκε το σημερινό Status Quo, με βάση το οποίο τα έσοδα από τη διέλευση των πλοίων από το Σουέζ αποτελούν τον σημαντικότερο οικονομικό πόρο της Αιγύπτου.

Ο σημαντικότερος θαλάσσιος κόμβος του πλανήτη

Σήμερα η διώρυγα του Σουέζ αποτελεί ένα από τα 8, στρατηγικής σημασίας, κομβικά σημεία στην παγκόσμια κυκλοφορία και ανταλλαγή αγαθών μέσω θαλασσών. Καθώς όμως το παγκόσμιο εμπόριο, κυρίως μεταξύ Άπω Ανατολής και Ευρώπης, έχει αναπτυχθεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες, εμφανίστηκαν και τα αδύναμα σημεία του. Η πυκνότητα της κυκλοφορίας και η συμφόρηση σε στρατηγικά σημεία, όπως το κανάλι του Σουέζ, μπορούν να οδηγήσουν σε ατυχήματα που έχουν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν την «υδάτινη λοκομοτίβα» του παγκόσμιου εμπορίου.

Αυτή ήταν και η περίπτωση του κολοσσιαίου εμπορικού πλοίου Ever Given που, από ατύχημα, μπλόκαρε πρόσφατα το κανάλι του Σουέζ. Από αυτό το κανάλι το 2020 πέρασε το 12% του συνολικού παγκόσμιου εμπορίου μέσω θαλασσίων οδών. Ενώ το Ever Given, που μετέφερε 20.000 εμπορευματοκιβώτια, χρειάστηκε πέντε ημέρες για να απελευθερωθεί, περισσότερα από 400 πλοία κόλλησαν και στις δύο πλευρές του καναλιού, και η ζημιά από αυτό το ολιγοήμερο «κυκλοφοριακό έμφραγμα» εκτιμήθηκε στα 9,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Θαλάσσια περάσματα και ατυχήματα

Αυτό το ατύχημα στο πέρασμα νότια προς τον Ινδικό Ωκεανό και την Άπω Ανατολή και βόρεια προς την Μεσόγειο, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ αποτελεί σαφή προειδοποίηση για την ευπάθεια του διεθνούς εμπορίου και τις μακρές, περίπλοκες αλυσίδες εφοδιασμού του. Το κανάλι του Σουέζ, όπως προαναφέραμε, είναι ένα από τα 8 κρίσιμα θαλάσσια περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο. Τα πιο σημαντικά είναι το Στενό της Μάλακας στη Νοτιοανατολική Ασία, το κανάλι του Παναμά στη Λατινική Αμερική, το κανάλι του Σουέζ, τα τουρκικά Στενά (Βόσπορος και Δαρδανέλια), και το Bab el Mandeb μεταξύ της αραβικής χερσονήσου και του Κέρατος της Αφρικής.

Από το 2013 ως σήμερα τα τουρκικά Στενά έχουν μπλοκαριστεί έξι φορές. Το κανάλι του Σουέζ υπέστη οκτώ «εμφράγματα» από το 2010. Τουλάχιστον τέσσερα πλοία στο κανάλι του Σουέζ έχουν καταστραφεί από ισχυρούς ανέμους και καταιγίδες, που αποτελεί και τη συχνότερη αιτία για το μπλοκάρισμα πλοίων. Αυτές οι αναταράξεις επιλύονται συνήθως γρήγορα και χωρίς μακροχρόνια βλάβη. Ωστόσο, το παγκόσμιο εμπόριο και, έμμεσα, η διεθνής κοινότητα δεν έχει χρόνο για χάσιμο, λένε οι ειδικοί.

Τεχνολογικές εξελίξεις και ναυσιπλοΐα

Καταμεσής της πανδημίας της Covid 19, ένα ατύχημα στο κανάλι του Σουέζ θα μπορούσε να επιταχύνει τις αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία που έχουν ήδη ξεκινήσει. Οι εξελίξεις στην τεχνολογία, που σχετίζονται με την ψηφιοποίηση και τον αυτοματισμό, κάνουν τους κατασκευαστές να εξαρτώνται λιγότερο από μια μάζα ειδικευμένου εργατικού δυναμικού που μπορεί να βρεθεί μόνο σε ορισμένα μέρη του κόσμου. Η παραγωγή γίνεται όλο και πιο ευέλικτη και είναι σε θέση πλέον να εγκατασταθεί πιο κοντά στις αγορές που εξυπηρετεί.

Επίσης, από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008–2009, υπάρχει μία διαρκής μείωση της εξάρτησης της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας από την ναυσιπλοΐα, κι αυτό είναι κάτι που δεν ευχαριστεί τους Έλληνες εφοπλιστές. Μια αύξηση του παγκόσμιου συνολικού ΑΕΠ κατά 1% οδηγεί τώρα σε αύξηση του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου κατά λιγότερο από 1%. Τα γεγονότα στο κανάλι του Σουέζ έχουν επίσης αναζωογονήσει και την εξέταση εναλλακτικών διεθνών δρομολογίων. Αυτές είναι θαλάσσιες και χερσαίες.

Επιστροφή στο ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας;

Προς το παρόν η μόνη πραγματική εναλλακτική λύση στη διέλευση μέσω του καναλιού του Σουέζ είναι ένα ταξίδι γύρω από το ακρωτήριο της Καλής ελπίδας στο νότιο άκρο της Αφρικής. Όμως αυτή η διαδρομή έχει μήκος περίπου 10.000 χιλιόμετρα, πράγμα που σημαίνει ότι θα επεκτείνει το ταξίδι κατά μία ή δύο εβδομάδες, θα αυξήσει την κατανάλωση καυσίμου και θα αυξήσει το κόστος αποστολής κατά τουλάχιστον 300.000 δολάρια.

Το ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας είναι επίσης ένα δυνητικά πιο επικίνδυνο ταξίδι. Η πειρατεία αποτελεί ιδιαίτερη ανησυχία για τους εμπόρους πλοίων τα τελευταία χρόνια, πρώτα στα ανοικτά των ακτών της Σομαλίας και πιο πρόσφατα στον Κόλπο της Γουινέας, στις ατλαντικές ακτές της κεντρικής Αφρικής. Αντιμέτωποι με τέτοιες δυσκολίες οι εταιρείες ναυτιλίας και φορτίου θα αναζητήσουν αναπόφευκτα φθηνότερες, λιγότερο επικίνδυνες και πιο αποτελεσματικές διαδρομές. Ειδικά όταν αναδύονται νέες δυνατότητες λόγω και της Κλιματικής Αλλαγής.

BaseMap_2012_01

Ο βόρειος αρκτικός διάδρομος

Υπάρχει η ρωσική βόρεια θαλάσσια διαδρομή μέσω της Αρκτικής, και μέσω της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Ρωσίας, που επιτρέπει τη θαλάσσια σύνδεση από το ένα άκρο της Ευρασίας στο άλλο. Το ταξίδι από το Μούρμανσκ στην Ιαπωνία, διαμέσου του Αρκτικού Ωκεανού, είναι 8.770 μίλια και 12.840 μίλια μέσω του καναλιού του Σουέζ. Αυτό είναι και το βασικό επιχείρημα της Ρωσίας, η οποία επενδύει πολύ σε υποδομές και πλοία των οποίων τα κύτη διαπερνούν τον πάγο.

Λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ο πάγος της Αρκτικής λιώνει ταχύτερα. Τον Φεβρουάριο του 2021, ένα ρωσικό πλοίο μεταφοράς φυσικού αερίου, με τη μερική βοήθεια ενός παγοθραυστικού, διέσχισε αυτή τη διαδρομή στην καρδιά του χειμώνα, κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ ως τώρα. Ρώσοι αξιωματούχοι διαβεβαιώνουν την απρόσκοπτη κίνηση για εννέα έως δέκα μήνες το χρόνο μέσω αυτής της θαλάσσιας διαδρομής.

«Polar Silk Road»

Η Κίνα ενδιαφέρεται επίσης για τον αρκτικό βορρά, και υπόσχεται να δημιουργήσει έναν «Polar Silk Road». Το άνοιγμα των συναλλαγών μέσω αυτής της, προηγουμένως κλειστής, περιοχής θα επιταχύνει και τους χρόνους παράδοσης των εμπορευμάτων. Έτσι, ένας «στρατηγικός ανταγωνισμός» για την περιοχή της Αρκτικής στο σύνολό της βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με κύριους παίκτες τη Ρωσία, την Κίνα, τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Belt and Road: τρένα αντί για πλοία;

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Belt and Road, η Κίνα έχει επενδύσει προσπάθεια και πόρους για την κατασκευή πολλών σιδηροδρομικών γραμμών προς την Ευρώπη. Τα νέα εμπορευματικά τρένα επιτρέπουν την παράδοση εμπορευμάτων απευθείας από πόλεις της Κίνας δια μέσω της Ευρασίας μέχρι το Λονδίνο και την Πορτογαλία.

Υπάρχουν δύο κύριες σιδηροδρομικές αρτηρίες του σχεδίου. Η μία, που φτάνει στην Ευρώπη μέσω της Ρωσίας και διακλαδίζεται σε μεμονωμένες χώρες, και η άλλη που διασχίζει το Καζακστάν, περνά μέσω πορθμείου την Κασπία Θάλασσα κι από εκεί περνά μέσω της Τουρκίας, εκτείνεται στα Βαλκάνια και καταλήγει στην Πράγα. Αυτές οι διαδρομές έχουν μειώσει δραστικά τον χρόνο παράδοσης των εμπορευμάτων σε ολόκληρη την ήπειρο.

Έπειτα από αρκετά χρόνια δυναμικής ανάπτυξης, το Πεκίνο δήλωσε ότι το 2020, ως αποτέλεσμα και της Covid 19, πάνω από 12.000 εμπορευματικά τρένα, που είναι ρεκόρ, μετέφεραν εμπορευματοκιβώτια μεταξύ Κίνας και Ευρώπης. Κατά μέσο όρο, 100 εμπορευματοκιβώτια ανά τρένο αθροίζουν 1,2 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια ετησίως.

Ο διάδρομος βορρά-νότου

Το Ιράν, η Ινδία και η Ρωσία εργάζονται για δύο δεκαετίες στον διάδρομο μεταφορών Βορρά-Νότου (INSTC), ο οποίος θα συνδυάζει θαλάσσιες και σιδηροδρομικές διαδρομές κατά μήκος 7.200 χιλιομέτρων, συνδέοντας τον Ινδικό Ωκεανό μέσω του Ιράν, με τη Ρωσία και την Ευρώπη. Για πολλά χρόνια, υπήρχε η ιδέα ενός μεσογειακού διαδρόμου που θα συνδέει το Ισραήλ σιδηροδρομικώς με την Ιορδανία και τη Σαουδική Αραβία και θα τρέχει παράλληλα με το κανάλι του Σουέζ. Υπάρχουν επίσης και πρόσφατα σχέδια για την σιδηροδρομική σύνδεση των μεσογειακών λιμανιών του Ισραήλ με εκείνα του Περσικού Κόλπου μέσω της Σαουδικής Αραβίας.

Κι όμως το Σουέζ παραμένει αναντικατάστατο

Ωστόσο οι ειδικοί επιμένουν ότι η διεθνής οικονομία πρέπει ακόμη να βασίζεται στο κανάλι του Σουέζ και στα τεράστια πλοία, όπως το Ever Given. Συγκεκριμένα το Ever Given μεταφέρει 20.000 εμπορευματοκιβώτια σε ένα και μόνο ταξίδι. Έτσι, μόνο 60 ταξίδια ενός τέτοιου γιγαντιαίου πλοίου ισοδυναμούν με ένα έτος σιδηροδρομικής κυκλοφορίας μεταξύ Κίνας και Ευρώπης! Με κατά μέσο όρο 51 πλοία ημερησίως, που ταξιδεύουν μέσω του καναλιού του Σουέζ, μόλις δύο ή τρεις ημέρες θαλάσσιας κυκλοφορίας, ισοδυναμούν με ένα ολόκληρο έτος εμπορευματικών αμαξοστοιχιών μεταξύ Ευρώπης και Κίνας.

Η Κίνα, με την Belt and Road πρωτοβουλία της, και η Ρωσία, με τη Διαδρομή της Βόρειας Θάλασσας μπορεί να έχουν λάβει σοβαρά υπόψη την ανάγκη σημαντικών επενδύσεων σε υποδομές κατά μήκος βασικών παγκόσμιων εμπορικών διαδρομών μεταξύ των γειτονικών χωρών τους. Στο μεταξύ η ευπάθεια της εμπορικής ναυτιλίας απαιτεί επίσης τη συνεχή επαγρύπνηση και αποτελεσματικότητα του οικοδεσπότη του καναλιού του Σουέζ, της Αιγύπτου, η οποία αντιμετωπίζει και άλλες σοβαρές προκλήσεις.

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και αρθρογράφος, εδικός σε θέματα Βαλκανίων, Γεωπολιτικής και αποσιωποιημένης Ιστορίας.

Η Γερμανία στην Μετά-Μέρκελ Εποχή: ο νέος ρόλος της Γερμανίας σε Ευρώπη και Μεσόγειο

Η Γερμανία στην Μετά-Μέρκελ Εποχή

Ο νέος ρόλος της Γερμανίας σε Ευρώπη και Μεσόγειο

Από τη γεωοικονομία στη γεωπολιτική

γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Αν και η Γερμανία είναι η μεγαλύτερη πληθυσμιακά (82 εκ. κάτοικοι) χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντιπροσωπεύοντας το 20% του ΑΕΠ και το 30% της βιομηχανικής παραγωγής της, και δεν απειλείται άμεσα και στρατιωτικά από κανένα, χάρη και στους Δυτικούς προστάτες της (ΗΠΑ, ΝΑΤΟ), εντούτοις δεν βλέπει πλέον το μέλλον της με την ίδια αισιοδοξία, όπως πριν δέκα ή είκοσι χρόνια.

Η αρχή του τέλους του “γερμανικού θαύματος”

Καταρχάς το περίφημο “γερμανικό οικονομικό θαύμα” φαίνεται πως έχει φτάσει στα όριά του και αρχίζει πλέον να ξεφουσκώνει. Τόσο οι εμπορικοί πόλεμοι, που κήρυξε ο Τραμπ, όσο και η πανδημία, και κυρίως οι απαρχαιωμένες βιομηχανικές προϋποθέσεις της γερμανικής οικονομίας, καθιστούν τη συνέχιση της πολιτικής των εμπορικών πλεονασμάτων προβληματική, αν όχι ανέφικτη. Το γερμανικό εξαγωγικό μοντέλο, που βασίζεται κυρίως στις αυτοκινητοβιομηχανίες, στην παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων και εργαλείων, σε χημικά-φαρμακευτικά προϊόντα, καθώς και στην παραγωγή και εξαγωγή οπλικών συστημάτων, δεν αποτελεί εγγύηση για το μέλλον.

Η Γερμανία βρίσκεται ήδη πίσω σε μια σειρά από τομείς αιχμής και τεχνολογίες υψηλής προστιθέμενης αξίας: από κινητά τηλέφωνα, υπολογιστές και μπαταρίες, μέχρι ηλεκτροκίνητα οχήματα, ρομποτική, δίκτυα 5G, λογισμικό και Τεχνητές Νοημοσύνες (ΑΙ). Ακόμη κι αν προσπαθήσει, δύσκολα πλέον θα μπορέσει να γεφυρώσει το χάσμα απέναντι σε ανερχόμενες δυνάμεις, όπως η Κίνα, που καλπάζουν. Η Γερμανία καταβάλει σημαντικές προσπάθειες στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, λόγω της κατάργησης όλων των πυρηνικών σταθμών τα επόμενα χρόνια, αλλά και πάλι δεν βρίσκεται στην πρωτοπορία.

Γήρανση και πληθυσμιακή συρρίκνωση της Γερμανίας

Ο οικονομικός ανταγωνισμός με την Κίνα δημιουργεί μεγάλα υπαρξιακά άγχη στο Βερολίνο. Από την άλλη ο γερμανικός πληθυσμός αργά αλλά σταθερά μειώνεται και γηράσκει δημογραφικά, μειώνοντας το εργασιακό δυναμικό της χώρας. Ακόμη και με την αθρόα έλευση προσφύγων και μεταναστών, που η Γερμανία προσπαθεί να ενσωματώσει οικονομικά και κοινωνικά, η χώρα δε θα αποφύγει να δει τον πληθυσμό της να μειώνεται το 2060 γύρω στα 70 εκατομμύρια από τα σημερινά 82 εκατομμύρια. Την ίδια περίοδο η γειτονική Γαλλία, έχοντας σαφέστατα πιο νεανικό δυναμικό, θα δει τον πληθυσμό της να αυξάνει από τα σημερινά 66 εκατομμύρια στα 77 εκατομμύρια κατοίκους το έτος 2060 και να καθίσταται έτσι η πολυπληθέστερη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γεγονός αυτό, αν συνδυαστεί με καλύτερες οικονομικές επιδόσεις της Γαλλίας, ενδέχεται να μετατοπίσει το κέντρο βάρους της Ευρώπης προς το Παρίσι, για πρώτη φορά έπειτα από δύο αιώνες.

Χωρίς τον υπερατλαντικό προστάτη: κενό άμυνας και η πρόκληση του Ευρωστρατού

H σημερινή Γερμανία είναι αναγκασμένη από τις εξελίξεις να επαναπροσδιορίσει το ρόλο της, ως ήπιας υπερδύναμης, στην Ευρώπη και στον κόσμο. Εγκαταλείποντας βεβαιότητες δεκαετιών θα πρέπει να εγκαταλείψει και την ασφάλεια που της παρείχε επί δεκαετίες ο μεγάλος υπερατλαντικός προστάτης. Ο Τραμπ προκάλεσε πρόωρη ευθανασία στην όλη ιδέα, κλονίζοντας ταυτόχρονα και την ενότητα του ΝΑΤΟ. Έτσι η Γερμανία θα αναγκαστεί από εδώ και πέρα να αναλάβει νέες ευθύνες στους οργανισμούς στους οποίους μετέχει. Καταρχάς να προχωρήσει σε αύξηση των αμυντικών της δαπανών, και να προωθήσει το σχέδιο για έναν κοινό Ευρωστρατό, μαζί με τη Γαλλία, ειδικά τώρα που η Μεγάλη Βρετανία εγκαταλείπει την Ε.Ε. Όσο ο Τραμπ απειλεί με αποχώρηση από το ΝΑΤΟ ή με περαιτέρω σημαντική απόσυρση στρατευμάτων από την Ευρώπη, τόσο σημαντικότερη καθίσταται η ανάγκη ενός ισχυρότερου γαλλογερμανικού άξονα, ειδικά στον αμυντικό τομέα.

Μέρος από το κενό ασφάλειας στην Ευρώπη, από την ενδεχόμενη στρατιωτική αποχώρηση των ΗΠΑ, θα το καλύψει αρχικά η Γαλλία, που είναι πυρηνική δύναμη μεσαίου μεγέθους και διαθέτει τον ισχυρότερο συμβατικό στρατό στην Ευρώπη, μετά τη Ρωσία. Με την ανοχή της Γερμανίας η Γαλλία, μέχρι τουλάχιστον τη μελλοντική συγκρότηση ενός κοινού Ευρωστρατού, θα προσπαθήσει να θέσει υπό την αμυντική της ομπρέλα το χώρο της Ε.Ε. και κυρίως περιφερειακές χώρες, που έχουν προκλήσεις ασφάλειας, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος λόγω του τουρκικού επεκτατισμού.

Προνομιακές σχέσεις με τη Ρωσία

Το Βερολίνο θεωρεί τον εαυτό του, προνομιακό εταίρο της Ρωσίας, στον οικονομικό και ενεργειακό τομέα, όπως έδειξε και η κατασκευή των δύο υποθαλάσσιων αγωγών (Nord Stream) φυσικού αερίου στη Βαλτική Θάλασσα. Οι μεγάλες γερμανικές επενδύσεις στην απέραντη Ρωσία, αλλά και η ενεργητική διπλωματική εμπλοκή της στο Ουκρανικό, δίνουν στη Γερμανία την αίσθηση ότι μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο πέρα από τα ανατολικά της σύνορα, από όπου ιστορικά προέρχονται οι απειλές εναντίον της. Ωστόσο δεν μπορεί να χειριστεί και να αντιμετωπίσει μόνη της τη Ρωσία χωρίς και τη συνδρομή της υπόλοιπης Ευρώπης.

Ο ανατολικοευρωπαϊκός γεωοικονομικός χώρος

Η Γερμανία βλέπει την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, όχι απλά ως ζώνη διαπεριφερειακής ανάπτυξης, αλλά ως τον δικό της γεωοικονομικό “ζωτικό χώρο”, και περιοχή ανάθεσης υπεργολαβιών και φτηνού εργατικού κόστους, προκαλώντας αναπόφευκτα αντιδράσεις ανερχόμενων βιομηχανικά χωρών, όπως η Πολωνία, που έχει δυσάρεστα ιστορικά βιώματα από τη γερμανική επιθετικότητα. Αναμφίβολα η Ανατολική Ευρώπη διαδραμάτιζε κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου σημαντικό ρόλο στα ζητήματα ασφάλειας της Γερμανίας. Στην εποχή μας όμως τον ρόλο αυτό τον έχει η Μεσόγειος ως ζώνη προκλήσεων, απειλών και αποσταθεροποίησης.

Η ανάγκη για μεσογειακή πολιτική του Βερολίνου

Το Βερολίνο γνωρίζει πολύ καλά πως οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές, οι απειλές της τρομοκρατίας, το ζήτημα του ενεργειακού ανεφοδιασμού της Ευρώπης, αλλά και οι κίνδυνοι πολέμων, ανάφλεξης και αποσταθεροποίησης, προέρχονται πλέον από τις νότιες και ανατολικές ακτές της Μεσογείου, και όχι από την Ανατολική Ευρώπη. Αν και η Γερμανία δεν έχει μια συνεκτική μεσογειακή πολιτική, όπως η Γαλλία, χρησιμοποιεί κυρίως τις οικονομικές σχέσεις, αλλά και την Ε.Ε. ως όχημα προώθησης των συμφερόντων της στον μεσογειακό χώρο.

Οι γερμανικές επενδύσεις σε Τουρκία και Ελλάδα, ταυτόχρονα με τις αθρόες πωλήσεις γερμανικών όπλων, ακόμη και η μαζική διοχέτευση Γερμανών τουριστών, προσδίδουν στο Βερολίνο έναν σημαντικό ρόλο στα μεσογειακά ζητήματα. Η πολυεπίπεδη ανάμειξη της Γερμανίας στα Βαλκάνια και στα ανοικτά ζητήματά τους, η παρέμβαση της στην λιβυκή κρίση, από τη διάσκεψη στο Βερολίνο μέχρι τη συμμετοχή της φρεγάτας «Αμβούργο» στην Επιχείρηση Ειρήνη, και βεβαίως η ενεργή διαμεσολάβησή της στην ελληνοτουρκική διαμάχη σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, δεν της προσφέρουν απλά το γόητρο της μεγάλης ευρωπαϊκής δύναμης, αλλά και της επιτρέπουν να έχει ένα σημαντικό ειδικό βάρος στις εξελίξεις του 21ου αιώνα.

Η Γερμανία, αυτός ο «exemplary global citizen» (υποδειγματικός πολίτης του κόσμου), η οποία είναι μια ευρωπαϊκή Handelsmacht («εμπορική δύναμη») με παγκόσμια συμφέροντα, που βλέπει την Ευρώπη ως πρωταρχικό «χώρο συσσώρευσης», θα πρέπει να αναλάβει πλέον νέες ευθύνες, λιγότερο γερμανοκεντρικές και περισσότερο ευρωκεντρικές, σε συνεργασία με τη Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, τοποθετώντας αυτή τη φορά στο επίκεντρο, όχι την Ανατολική Ευρώπη, αλλά τη Μεσόγειο. Στη Μεσόγειο θα κριθεί άλλωστε και το μέλλον της Ευρώπης στον 21ο αιώνα.

Η Ευρώπη στη δίνη της κρίσης

Μεταξύ Ανατολής και Δύσης

Η Ευρώπη στη δίνη της κρίσης

Μεταξύ Ανατολής και Δύσης

Γράφει o Κώστας Λάμπος

Δύση των γενοκτονιών και της λεηλασίας του πλανήτη

Οι παταγώδεις ταπεινωτικές ήττες της αποικιοκρατίας, του ιμπεριαλισμού και της παγκοσμιοποίησης θρυμμάτισαν τα όνειρα της Δύσης, όπως αυτή διαχρονικά εκφράστηκε μέσω της αποικιοκρατικής Αγγλίας και των μεγάλων χωρών της Ευρώπης και του ιμπεριαλισμού των Ενωμένων Πολιτειών Αμερικής, να καθυποτάξουν στο διηνεκές την Αφρική, την Λατινική Αμερική και την Ασία. Τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και οι κοινωνικές επαναστάσεις άλλαξαν, σε μεγάλο βαθμό, τον τρόπο σκέψεις τόσο των υπηκόων των αποικιών, όσο και των εργαζόμενων κοινωνιών των καπιταλιστικών μητροπόλεων και τον έστρεψαν προς την κατεύθυνση για μια κοινωνία της ισότητας και για μια ανθρωπότητα της αμοιβαίας συνεργασίας χωρίς φονικές ανισότητες, σφαγές, γενοκτονίες, λεηλασίες, καταστροφικούς πολέμους και λοιπές βαρβαρότητες.

Βέβαια το κεφάλαιο και τα συνεργαζόμενα με αυτό σκοταδιστικά και εξουσιαστικά ιερατεία αρνούνται να δεχτούν ότι μπορεί να υπάρξουν αυτοδιευθυνόμενες κοινωνίας και αμοιβαία συνεργαζόμενη ανθρωπότητα χωρίς τη δική τους εξουσία και γι’ αυτό προγραμματίζουν προς τρεις κατευθύνσεις:

·         Η μια είναι να περιορίσουν τον μεταξύ τους ανταγωνισμό και γι’ αυτό συμπτύσσονται σε ‘αμυντικούς μηχανισμούς’ που λειτουργούν ως επιθετικές συμμορίες που λεηλατούν τον πλούτο του πλανήτη και καταστρέφουν οικονομίες, κοινωνίες και πολιτισμούς.

·         Η άλλη είναι να καταστρέψουν συθέμελα κάθε υφιστάμενο, ή ακόμα και δυνητικά ενδεχόμενο, ανταγωνιστή καθώς επίσης και κάθε ανυπότακτη στα ηγεμονικά τους σχέδια χώρα.

·         Η τρίτη αποσκοπεί στο να αποπροσανατολίσουν τις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, επειδή μόνο αυτές μπορούν, εξελισσόμενες σταθερά από το πρότυπο του μονοδιάστατου υπηκόου στον σύγχρονο πολυδιάστατο άνθρωπο, να μετακινηθούν, ενωτικά και συντονισμένα, από αντικείμενο του κεφαλαίου στο υποκείμενο της ιστορίας, που θα οδηγήσει τις επιμέρους κοινωνίες και την ανθρωπότητα συνολικά στην μετακαπιταλιστική περίοδο της ιστορίας, σε έναν καλύτερο κόσμο.

Το γεωπολιτικό μοντέλο ισχύος που κυριάρχησε τους τελευταίους αιώνες έστελνε ιεροκήρυκες, εμπόρους και στρατούς από τις καπιταλιστικές μητροπόλεις του Βορά και της Δύσης και έφερνε σ’ αυτές μέσω της λεηλασίας, των γενοκτονιών και των άδικων όρων εμπορίου πλούτο από τον Νότο και την Ανατολή. Αυτή η κυριαρχία του Βορά και της Δύσης πάνω στον Νότο και στην Ανατολή μπήκε τις τελευταίες δεκαετίες και κύρια μετά ‘το ειρηνικό πισωγύρισμα’ του κρατικοκαπιταλιστικού σοβιετικού μπλοκ στον επιχειρηματικό καπιταλισμό, στον καπιταλισμό της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής’, σε μια βαθιά δομική παρακμιακή και διαλυτική κρίση. Η υποτιθέμενη δημοκρατική καπιταλιστική Δύση για να αντιμετωπίσει την παρακμή της στράφηκε με την πολιτική Νίξον-Κίσινγκερ και του Γερμανού Φραντς Γιόζεφ Στράους ‘προς Ανατολάς’ και ιδιαίτερα προς την ‘μεγάλη αγορά’, την Κίνα του Μάο. Το αποτέλεσμα ήταν η ‘δημοκρατική’ Δύση να αφυπνίσει καπιταλιστικά την δεσποτική Ανατολή, με κατάληξη η Ανατολή να αμφισβητεί την πρωτοκαθεδρία της Δύσης, με προφανή στόχο την διάλυση του παλιού κακού και αρρωστημένου καπιταλιστικού κόσμου και την αντικατάστασή του με έναν άλλον δεσποτικό κρατικό καπιταλισμό.

Όλες οι εξελίξεις που συντελούνται αυτή την περίοδο στον πλανήτη μας δείχνουν πως στα επόμενα δέκα-δεκαπέντε χρόνια το κέντρο εξουσίας θα έχει μετακινηθεί προς Ανατολή, αφού η πλειοψηφία των χωρών που, ως G7, αποφασίζουν, ερήμην των άλλων χωρών του πλανήτη, για τη ζωή και το μέλλον του 99% της ανθρωπότητας θα είναι χώρες της Ανατολής, (όπως Κίνα, Ινδία, Ινδονησία, Ρωσία, Βραζιλία), προκαλεί πανικό στα σημερινά αφεντικά του πλανήτη, (ΗΠΑ, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία), γεγονός που καθιστά την σύγκρουση Δύσης- Ανατολής αναπόφευκτη. Το ζητούμενο όμως παραμένει, αυτή η καταστροφική σύγκρουση μεταξύ ηγεμονικών χωρών και κεφαλαίων να μην συνεπιφέρει την οριστική καταστροφή της γήινης βιόσφαιρας που θα σήμαινε και το τέλος της ζωής πάνω στον μοναδικό μέχρι τώρα φιλόξενο γαλάζιο πλανήτη, την μοναδική κοινή πατρίδα όλων μας.

Αυτή η κρίση αποσύνθεσης του μοντέλου της παγκόσμιας κυριαρχίας πυροδοτεί όλο και οξύτερα, όλο και γονιμότερα την παλιά συζήτηση για την αναγκαιότητα της υπέρβασης του καπιταλισμού όλων των πιθανών και απίθανων εκδοχών του και την οργάνωση των κοινωνιών και της ανθρωπότητας συνολικά πάνω στη βάση του διαχρονικού οράματος των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού για έναν κόσμο της κοινωνικής ισότητας. Επειδή, όμως, η λογική των αιώνων, των λαών και των αγόνων διδάσκει ότι χωρίς κοινωνική ισότητα δεν μπορεί να υπάρξει ούτε καθολική ευημερία, ούτε δικαιοσύνη, ούτε δημοκρατία, ούτε πραγματική ελευθερία, ούτε οικουμενική ειρήνη, γι’ αυτό είναι ανώφελο να ασχολούμαστε με σκοταδιστικούς μύθους και εξουσιαστικές ιδεολογίες που μας αποπροσανατολίζουν με οικονομετρικά μοντέλα έμμισθων υπαλλήλων οικονομισιολόγων και με διάφορα μαντζούνια των πολιτικών υπαλλήλων του κεφαλαίου, που τα λένε και ‘μεταρρυθμίσεις’, με τα οποία ο μανιακός, απάνθρωπος και καταστροφικός καπιταλισμός θα γίνει τάχα καλύτερος με την εναλλαγή των αστικών πολιτικών κομμάτων στην δοτή πολιτική εξουσία, τα οποία στο σύνολό τους μας παραπλανούν καθιστώντας μας δούλους ΄θεών΄, πολιτικοθρησκευτικών συμμοριών, εξουσιαστικών ιδεολογιών επίδοξων ηγεμόνων και άπληστων αφεντάδων.

Στο βαθμό που οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού και ιδιαίτερα αυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατανοούν τον δικό τους ιστορικό ρόλο, στον ίδιο βαθμό θα ακυρώνεται ο θανάσιμος ανταγωνισμός μεταξύ του δεσποτικού ασιατικού κρατικομονοπωλιακού και του αμερικανοκαθοδηγούμενου δυτικού καπιταλισμού. Μορφή αυτού του ανταγωνισμού αποτελεί η καινοφανής, αν και σχετικά παλιά, εθνοφυλετική αγγλοσαξονική λυκοσυμμαχία με το ακρωνύμιο AUKUS (Australia, United Kingdom, United States Of America) με σκοπό την αναχαίτιση της ραγδαία και παγκόσμια επεκτεινόμενης Κίνας, που έβαλε πλώρη για την παγκόσμια ηγεμονία.

Η απόφαση των τριών χωρών που συμπτύχθηκαν στη συμμαχία AUKUS αποκαλύπτει, ότι:

·         Οι Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής, που μέχρι τώρα αποφάσιζαν για όλα και για όλους μόνες, βρίσκονται σε αδυναμία να διατηρήσουν την παγκόσμια ηγεμονία, και πολύ περισσότερο να πραγματοποιήσουν την με πόλεμο κατάληψη της Ανατολής, την κατά Μπρεζίνσκι ‘Διευρυμένη Δύση’ (extended West). Το γεγονός μάλιστα πως σύμφωνα με τις προβλέψεις η Κίνα μέχρι το 2029 θα έχει εκτοπίσει τις ΕΠΑ από την πρώτη και η Ινδία από την δεύτερη θέση στην παγκόσμια κατάταξη των οικονομιών, προκαλεί πανικό στο αμερικανικό κατεστημένο, το οποίο όσα δεν κατάφερε με τον ακραίο ‘ρεπουμπλικανό’ Τραμπ τα θέτει σε εφαρμογή με το γνωστό παλιό γεράκι, τον χειραγωγίσημο ‘δημοκρατικό’ Μπάϊντεν, με την ελπίδα ότι έτσι θα σωθούν.

·         Το Ενωμένο Βασίλειο, που αποτελούσε την Πέμπτη Φάλαγγα των ΕΠΑ στην Ε.Ε. για να φρενάρει την ολοκλήρωσή της και προγραμματισμένα αποχώρησε έγκαιρα από αυτήν με το ταπεινωτικό Brexit, προφανώς με την υπόσχεση γερού μεριδίου λείας από την προγραμματισμένη λεηλασία της Ανατολής και την ψευδαίσθηση ανάκτησης της παλιάς χαμένης δόξας της κοσμοκράτειρας.

·         Η Αυστραλία, χώρα, χωρίς κανένα σημαντικό ρόλο στην παγκόσμια ιεραρχία του καπιταλισμού, κύρια ως μεγάλη πλησιέστερη στρατιωτική βάση κατά της Κίνας, εντάχθηκε στην λυκοσυμμαχία υπό τον φόβο της κινεζοποίησής της.

Αποκαλύπτει επίσης ότι:

Η Δύση αποσυντίθεται ως ιδεολογικοπολιτική συμμαχία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, που, για λόγους γεωπολιτικούς, και στρατηγικών συμφερόντων ήταν απρόθυμη να συμμετάσχει σε κάποια εχθρική στρατιωτική συμμαχία εναντίον της Ρωσίας και της Κίνας και γι’ αυτό έμεινε έξω από την AUKUS, τρεκλίζει με ορατό τον κίνδυνο να διασπαστεί ή και να διαλυθεί αν τα καθεστώτα των ‘πορτοκαλί επαναστάσεων’ τραβήξουν προς τη δύναμη που τα δημιούργησε.

Αντίθετα η AUKUS οδηγεί την Ανατολή σε συσπείρωση και κύρια έφερε την Κίνα, με τον μεγαλύτερο στρατό στον πλανήτη, και τη Ρωσία, με το τεράστιο πυρηνικό οπλοστάσιο πλανητικής εμβέλειας, πιο κοντά την μία στην άλλη, γεγονός που αν δεν λειτουργήσει, ως ισορροπία του τρόμου, αποτρεπτικά για τον τρίτο παγκόσμιο πόλεμο, θα καταλήξει στον τέταρτο, μόνο που αυτός, όπως μας πρόβλεψε ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, θα γίνει με ρόπαλα.

Πολλοί αντιμετωπίζουν την κατάσταση με απαισιοδοξία, αγνοώντας πως κάθε κρίση μπορεί να εξελιχθεί σε ευκαιρία για τις δυνάμεις εκείνες που έχουν λόγους και συμφέρον να εμποδίσουν την καταστροφική σύγκρουση, να παραμερίσουν την καπιταλιστική παρακμή και βαρβαρότητα και να χαράξουν πορεία προς έναν καλύτερο κόσμο.

Η Δύση του Πολιτισμού και ο ιστορικός ρόλος της σύγχρονης Ευρώπης

Ο πανάρχαιος ελληνικός μύθος της αρπαγής της Ευρώπης μας λέει πως στην σύγκρουση μεταξύ Ανατολής και Δύσης υπάρχει λύση. Ας ξαναθυμηθούμε τον ξεχασμένο μύθο, που είναι μύθος ότι, τόση ακρίβεια και επικαιρότητα ης συγκεκριμένης ιστορίας, αποτελεί μύθο.

Στην ελληνική μυθολογία, το όνομα Ευρώπη, κατά την επικρατέστερη ερμηνεία, σημαίνει την γυναίκα με ‘τας εὐρεῖς ὦπας’, δηλαδή με ‘τα μεγάλα μάτια’[1], που σημαίνει την έξυπνη γυναίκα, χώρα ή ήπειρο. Σύμφωνα με τον μύθο η Ευρώπη ήταν η πανέμορφη πριγκίπισσα της Φοινίκης[2], την οποία ο γοητευμένος ‘πατέρας των θεών και των ανθρώπων’, Δίας την άρπαξε, εμφανιζόμενος μπροστά της με τη μορφή ενός πανέμορφου λευκού ταύρου με χρυσά κέρατα. Ο μεταμορφωμένος σε ταύρο Δίας πλησίασε την Ευρώπη, στα ολάνθιστα λιβάδια που έπαιζε με τις φίλες της και ξάπλωσε στα πόδια της, οπότε αυτή μπήκε στον πειρασμό και κάθισε στην ράχη του. Ο ταύρος, τότε, πετάχτηκε επάνω και καλπάζοντας προς την θάλασσα, πέταξε προς τις ακτές της Κρήτης, όπου και αποκαλύφθηκε στην Ευρώπη ποιος ήταν. Μαζί της απέκτησε τρεις γιούς των Μίνωα, τον Ραδάμανθυ και τον Σαρπηδόνα. Όταν ο Δίας εγκατέλειψε την Ευρώπη για να γυρίσει στην σύζυγό του, την Ήρα[3] και στα ‘θεϊκά του καθήκοντα’ στον Όλυμπο, η Ευρώπη πήρε για δεύτερο σύζυγό της το βασιλιά της Κρήτης Αστερίωνα, που υιοθέτησε και τα παιδιά που αυτή είχε αποκτήσει με το Δία.

Μετά το θάνατο του βασιλιά Αστερίωνα, το θρόνο της Κρήτης πήρε ο μεγαλύτερος από τους θετούς γιους του, ο γιός του Δία και της Ευρώπης Μίνωας, ο οποίος έγινε ο πρώτος μεγάλος Έλληνας θαλασσοκράτορας και κατακτητής πολλών περιοχών μεταξύ των οποίων και τα διάφορα βασίλεια της Αττικής, τα οποία πλήρωναν φόρο υποτέλειας στην θαλασσοκράτειρα Κρήτη, σχέση που συμβολίστηκε με τον μύθο του ανθρωποφάγου Μινώταυρου. Όταν η πριγκίπισσα Ευρώπη πέθανε για να την τιμήσει ο Δίας έδωσε στην ήπειρο στην οποία ανήκε η Κρήτη και ο Όλυμπος, το όνομά της. Στο μεταξύ ο Θησέας[4], ο βασιλιάς της Αθήνας σκότωσε τον Μινώταυρο, με την βοήθεια της κόρης του Μίνωα, της Αριάδνης και απελευθέρωσε την Αττική, γεγονός που τον έκανε τόσο σεβαστό, όπως μας πληροφορεί ο Πλούταρχος[5], ώστε να πείσει τους ηγέτες των γενών της Αττικής να διαλύσουν τις παλιές κοινωνικές δομές και να συνενωθούν όλοι μαζί σε έναν ενιαίο λαό και σε μια πόλη, τας Αθήνας, που χάρη στην ενότητά τους μεγαλούργησαν.

Οι μύθοι δεν ερμηνεύονται εύκολα γιατί είναι κωδικοποιημένοι και γεμάτοι συμβολισμούς και γι’ αυτό επιδέχονται πολλές αναγνώσεις και επιπόλαιες ερμηνείες. Όμως με την Γνώση, την Α-λήθεια, την Λογική και την επιμονή μπορεί κανείς να τους ‘ανοίξει’, να τους ξεκλειδώσει. Εκτιμώ πως το κλειδί για την ερμηνεία του συγκεκριμένου μύθου, βρίσκεται στο σημείο που θέλει την Ευρώπη, το προηγούμενο βράδυ, πριν από την αρπαγή της, να είδε ένα εφιαλτικό όνειρο, σύμφωνα με το οποίο δυό ξένες και άγνωστες γυναίκες, η ‘Ανατολή’ και η ‘Δύση’ να μαλώνουν για το ποια θα την πάρει υπό την προστασία της. Πολλοί αναζητούν στο μύθο κάτι το ‘θεϊκό’, άλλοι βλέπουν σε αυτόν ένα ρομαντικό, ταυτόχρονα και σουρεαλιστικό ειδύλλιο και άλλοι φαντάζονται μια πατριαρχικού τύπου ερωτική ιστορία με γάμο με το ζόρι, όπου ο ΄σύζυγος φορτώνει την σύζυγο με τρία παιδιά, με την εγκατάλειψη ως κατάληξη.

Εκτιμώ ότι ο μύθος αυτός αποκαλύπτει μια μεγάλη και διαχρονική γεωπολιτική πραγματικότητα που έχει να κάνει με τις σχέσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης τόσο μεταξύ τους όσο και με τις σχέσεις της καθεμίας με την Ευρώπη. Εκφράζει, δηλαδή, κοινωνικά ζητήματα, σχέσεις και αντιθέσεις μεταξύ των τμημάτων, των περιοχών, των ηπείρων και των λαών εκείνης της περιόδου, κάτι που φαίνεται να μην άλλαξε από τότε και να ισχύει ακόμα και σήμερα. Η εξέλιξη του μύθου δείχνει ότι η Ευρώπη η ίδια επέλεξε, δια του ονείρου της αρπαγής της από τον Δία, τον μυθικό γενάρχη των Ελλήνων, να μην ανήκει ούτε στην Ανατολή, ούτε και στη Δύση, αλλά να είναι ανεξάρτητη, γεγονός που δείχνει ότι δεν πρόκειται για ακούσια αρπαγή, αλλά για απελευθέρωση, την οποία προφανώς ήθελε και είχε σχεδιάσει η ίδια η Ευρώπη με το όραμα της προηγούμενης νύχτας. Αν μάλιστα αναλογιστούμε ότι η προϊστορική και η αρχαία Ελλάδα αποίκισε σχεδόν ολόκληρο τον μεσογειακό κόσμο, φυσικά και την Φοινίκη, τότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι η Ευρώπη συμβολίζει και τον πλούτο της περιοχής που θα μεταφερθεί στην Κρήτη και στην υπόλοιπη νησιώτικη και ηπειρωτική Ελλάδα, το μόνο γνωστό κομμάτι της μέχρι τότε ανώνυμης ηπείρου για εκείνη την χρονική περίοδο. Το συμπέρασμα λοιπόν από αυτήν την τόσο ενδιαφέρουσα ιστορία, που κρύβει ο μύθος της Ευρώπης, είναι ότι η Ευρώπη επέλεξε η ίδια να είναι ουδέτερη και ο ρόλος της Ελλάδας, ως κοσμοαντίληψη, ως φιλοσοφία ζωής, ως ‘κράτος του Δήμου’, ως ανεξάρτητη πνευματική δύναμη και ως ανθρωποκεντρικός πολιτισμός, για την επίτευξή της ουδετερότητας της Ευρώπης, υπήρξε καθοριστικός.

Από τότε και μέχρι σήμερα η ιστορία της Ευρώπης είναι ιστορία αγώνων να μείνει ουδέτερη, χωρίς ωστόσο να τα καταφέρνει πάντα, με αποτέλεσμα να γίνεται λεία πότε της Ανατολής και πότε της μακρινής και αφηρημένης Δύσης. Όταν όμως καταφέρνει να είναι ουδέτερη εξουδετερώνει κάθε απειλή μέσω της προόδου και του πολιτισμού και οδηγεί Ανατολή και Δύση, Βορά και Νότο, αργά αλλά σταθερά, στο επόμενο σκαλί της εξέλιξης. Μια προσεκτικότερη ανάλυση του μύθου αποκαλύπτει την σημαντική συμβολή της γεωγραφίας και της γεωπολιτικής στην διαμόρφωση του ρόλου και της ιστορίας των χωρών, των λαών και των ηπείρων, που σε τελική ανάλυση παραπέμπουν στις δυνάμεις διαμόρφωσης των επιμέρους και των συλλογικών ταυτοτήτων τους.

Σήμερα η ασφυκτική εξάρτηση της Ευρώπης από την μητρόπολη της Δύσης, η οποία μέσω της χειραγώγησης της Ευρώπης απειλεί και την ανεξαρτησία της Ανατολής, η Ευρώπη κινδυνεύει, ενώ ανεξάρτητη θα μπορούσε να προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες προόδου και ειρήνευσης σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Αλλά γι’ αυτό χρειάζεται να αποβάλλει όλα τα ξένα στοιχεία, που αιχμαλωτίζουν και αλλοιώνουν την ταυτότητά της, και να γονιμοποιήσει την σύγχρονη ιστορία με τις αρχές της άμεσης αθηναϊκής δημοκρατίας και του δυναμικά εξελισσόμενου διαχρονικού κοινωνικού ευρωπαϊκού ουμανισμού, προκειμένου να αποκτήσει την δική της αυθεντική ταυτότητα, την ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού στο τιμόνι της ιστορίας

Για την απόκτηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας, στην συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, πρέπει να μπουν δυναμικά στο προσκήνιο οι ευρωπαϊκές δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού και με τον ενωτικό αγώνα τους:

·         Να ηττηθεί ηθικά, πνευματικά, πολιτικά, οργανωτικά και επιχειρησιακά ο καπιταλισμός ως αμερικανισμός[6], νεογερμανισμός[7], κιναζισμός[8] κ.λπ., κ.λπ.

·         Να ξαναβάλουν την Ευρώπη στην πρωτοπορία των δυνάμεων που θα καταστήσουν δυνατό το επόμενο βήμα προόδου της ιστορίας προς έναν καλύτερο κόσμο[9], προς τον κόσμο της κοινωνικής ισότητας και του αταξικού ουμανισμού[10], γεγονός που σταδιακά

·         θα αφυπνίσει όλους τους λαούς του πλανήτη με αποτέλεσμα την ματαίωση όλων των σχεδίων για παγκόσμιες ηγεμονίες και τελικά

·         θα καταστήσει εφικτό το τέλος του καπιταλισμού, την θέσμιση και εφαρμογή της άμεσης δημοκρατίας με περιεχόμενό της την αταξική κοινωνία[11] και συνεπώς την σωτηρία του πλανήτη και του ανθρώπινου πολιτισμού.

Όλα αυτά προϋποθέτουν ότι οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού:

·         Θα φροντίσουν άμεσα να καλύψουν την αχίλλειο πτέρνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που σχετίζεται με την έλλειψη ορυκτών καυσίμων ως ενεργειακών πηγών, έλλειψη που την καθιστά υποχείριο τόσο της νεοτσαρικής Ρωσίας, όσο και κύρια των Ενωμένων Πολιτειών Αμερικής που ελέγχουν τα ορυκτά καύσιμα της Μέσης Ανατολής και τα δίκτυα μεταφοράς τους, πραγματικότητα που περιορίζει δραστικά τους βαθμούς ανεξαρτησίας και ελευθερίας των ευρωπαϊκών χωρών και της Ε.Ε. συνολικά. Οι σύγχρονες επιστήμες και τεχνολογίες έχουν, με την ολοκληρωμένη αξιοποίηση των Ανανεώσιμων και Ανεξάντλητων Πηγών Ενέργειας που παράγουν φτηνή, άφθονη, ασφαλή και αποκεντρωμένη υδρογονοενέργεια[12], λύσει το ενεργειακό πρόβλημα και μάλιστα προς την κατεύθυνση της αχρήστευσης των συγκεντρωτικών ενεργειακών συστημάτων που γέννησαν και κρατούν ακόμα ζωντανό τον καπιταλισμό. Η οικονομία του υδρογόνου[13] σε συνδυασμό με την ψηφιακή οικονομία αποτελούν τη δύναμη των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, για να ανοίξουν τον δρόμο προς την κοινωνική απελευθέρωση, την ενότητα και την συνεργασία των ανθρώπων και των κοινωνιών στα πλαίσια ενός καλύτερου κόσμου.

·         Θα πιέζουν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προχωρήσουν άμεσα σε αλλαγή του παραγωγικού, διανεμητικού και καταναλωτικού οικονομικού μοντέλου και προς πολιτικές οικονομικής σύγκλισης των χωρών μελών της, στην εμβάθυνση των πολιτικών διεργασιών με κατεύθυνση την ολοκλήρωση των διαδικασιών για τις Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης γεγονός που προϋποθέτει το σπάσιμο της εξάρτησής της από τον αμερικανισμό και τον ΝΑΤΟϊσμό και την συγκρότηση κοινής ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας, «Στρατηγική Αυτονομία» τη λένε όσοι κατανοούν πως χωρίς αυτήν δεν μπορεί να υπάρξει ευρωπαϊκή ταυτότητα, προϋπόθεση, εκ των ων ουκ άνευ, για την διατήρηση της ευρωπαϊκής οντότητας, της ενότητας και της ουδετερότητάς της.

·         Να πάρουν, ως αποφασιστική πλειοψηφία με ειρηνικό και αμεσοδημοκρατικό τρόπο, στα χέρια τους όλες τις νομοθετικές, πολιτικές τις επιχειρησιακές εξουσίες που θα διαμορφώσουν την νέα φιλοσοφία, την αρχιτεκτονική δομή, το προοδευτικό όραμα για τον παγκόσμιο ειρηνικό ρόλο και συνεπώς για το μέλλον της Νέας Ευρώπης σε έναν ειρηνικό καινούργιο κόσμο.

Να καταστρέψουμε την αφύσικη καπιταλιστική ανισότητα 1%>99%

Αυτή η χαοτική και ιδιαίτερα επικίνδυνη πραγματικότητα είναι η μοναδική ευκαιρία για την Ευρώπη, για την Ελλάδα και την ανθρωπότητα που πρέπει να γίνει ΕΔΩ, ΤΩΡΑ και ΠΑΝΤΟΥ πραγματικότητα. Γι’ αυτό οφείλουμε όλοι να αποστασιοποιηθούμε από θεωρητικές φλυαρίες, σκοταδιστικά κηρύγματα[14] και εξουσιαστικές ιδεολογίες που αποπροσανατολιστικά αναφέρονται σε λεπτομέρειες επι των συμπτωμάτων της καπιταλιστικής βαρβαρότητας και να ασχοληθούμε σοβαρά χωρίς φόβο και προκαταλήψεις στην κύρια αιτία αυτής της καταστροφικής πορείας, που δεν είναι άλλη από την ατομική ιδιοκτησία πάνω στα μέσα παραγωγής[15] που οδήγησε την ανθρωπότητα από την μια μεριά το 1% που εξουσιάζει, λεηλατεί την Φύση και απαξιώνει τα πάντα και από την άλλη το 99% που δεν ορίζει το μέλλον του και τη ζωή του. Η λύση αυτής της εξίσωσης προϋποθέτει την ανατροπή και την καταστροφή αυτής της αφύσικης ανισότητας 1%>99%, κι’ αυτό προϋποθέτει την αμεσοδημοκρατική κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και την αυτοδιεύθυνση των κοινωνιών και συνολικά της ανθρωπότητας, στα πλαίσια ενός αταξικού οικουμενικού Ουμανισμού.

____________________

https://www.blogger.com/blog/post/edit/5909381204985884097/723267917289500673,


[1] Μπαμπινιώτης Γεώργιος, Ετυμολογικό Λεξικό τής Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Β ΄έκδοση). Αθήνα: ΚΕΝΤΡΟ ΛΕΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ, 2011.

[2] Φοινίκη, πρόκειται για την χώρα που βρίσκονταν στα παράλια της Συρίας, του Λιβάνου και της Παλαιστίνης και όχι για την ομώνυμη πόλη Φοινίκη που βρίσκονταν κοντά στην σημερινή πόλη της Νότιας Αλβανίας Άγιοι Σαράντα.

[3] Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, η Ήρα, κόρη του Κρόνου και της Ρέας αδελφή του Δία και από τους δύο γονείς, ήταν η επίσημη σύζυγος του Δία, ο οποίος σε βάθος χρόνου, βέβαια, είχε παντρευτεί άλλες οκτώ θεές και δεκαπέντε θνητές, μεταξύ των οποίων και η Ευρώπη, με άγνωστο αριθμό ερωμένων.

[4] «Η πρώτη προσπάθεια, ανάμεσα στους Αθηναίους, να ανατρέψουν την γενοκρατική οργάνωση και να εγκαθιδρύσουν ένα νέο σύστημα διακυβέρνησης, ανήκει στον Θησέα. […]. Αυτός τους έπεισε να γκρεμίσουν τα βουλευτήρια και τα δικαστήρια των πόλεών τους και να συνδεθούν με την Αθήνα, με σύνδεσμο το βουλευτήριο και το Πρυτανείο, στα οποία όλοι ανήκαν εξ’ ίσου ως ένας λαός», Levis Henry Morgan, Η αρχαία Κοινωνία…, ό. π., σελ. 270-271, καθώς επίσης και Πλούταρχος, Βίος Θησέως, Κεφάλαιο 24, παράγραφος 2, 3 και 4.

[5] «Περιερχόμενος λοιπόν τους δήμους και τα γένη, επροσπάθει να πείσει αυτούς και οι μεν ιδιώται και οι πένητες εδέχοντο ταχέως την πρόσκλησιν εις δε τους δυνατούς επρότεινε πολίτευμα άνευ βασιλέως και δημοκρατίαν έχουσαν αυτόν μόνον αρχηγόν εις τον πόλεμον και νομοφύλακα, αφίνουσαν δ’ εις πάντας τους άλλους πλήρη ισότητα. Καταργήσας λοιπόν τα πρυτανεία, τα βουλευτήρια και τας αρχάς εκάστου δήμου και συστήσας ένα κοινόν πρυτανείον και βουλευτήριον όλων και ονόμασε την πόλιν Αθήνας. […] Και θέλων να αυξήσει περισσότερον την πόλιν προσεκάλεσε όλους εις αυτήν να ζουν ισόνομοι. Δεν άφησεν όμως την δημοκρατίαν να γίνει άτακτος και ανάμεικτος εξ’ όλου του πλήθους και άνευ διακρίσεως, αλλά πρώτος εχώρισε εις τους Ευπατρίδας, του Γεωργούς και τους Τεχνίτας», Πλούταρχος, Βίοι παράλληλοι, (Μετάφραση Α. Ρ. Ραγκαβή), Έκδόσεις ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΚΟΡΟΜΗΛΑ, Αθήνα1864, τόμος 1ος, σελ. 34-35 (ΚΔ-ΚΕ).

[6] Βλέπε, Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της Παρακμής, ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα 2009.

[7] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Νεογερμανισμός. Ο νέος εφιάλτης της Ευρώπης; Πολίτες, τεύχος 35/Φεβρουάριος 2012 και 36/Μάρτιος 2012 και Lampos Kostas, Neogermanismus:Der neue Alptraum Europas? in: http://lefthumanism.blogspot.com/2012

[8] Λάμπος Κώστας, Κιναζισμός. Το ανώτατο στάδιο του πλιάτσικοκαπιταλισμού ή το πισωγύρισμα στο κατώτατο στάδιο του πολιτισμού; Πολίτες, τεύχος 21/Δεκέμβρης 2010.

[9] Βλέπε σχετικά τον συλλογικό τόμο, Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Να θεμελιώσουμε τον πολιτισμό της κοινωνικής ισότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.

[10] Lampos Kostas, Social in/Equality and classless Humanism, Ontime Books, London 2021.

[11] Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον ουμανισμό., ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2012.

[12] Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, ΝΗΣΙΔΕΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2013.

[13] Βλέπε αναλυτικά και διεξοδικά στο: Rifkin Jeremy, οικονομία του υδρογόνου. Η δημιουργία του παγκόσμιου ενεργειακού ιστού και η ανακατανομή της εξουσίας στη Γη, ΛΙΒΑΝΗΣ, Αθήνα 2003.

[14] Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο, Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015.

[15] Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

Αφγανιστάν: οι Αμερικανοί αποχωρούν, οι Ταλιμπαν επελαύνουν, οι Κινέζοι έρχονται;

Αφγανιστάν: οι Αμερικανοί αποχωρούν, οι Ταλιμπαν επελαύνουν, οι Κινέζοι έρχονται;

Οι ΗΠΑ φεύγουν μετά από 20 χρόνια από το “νεκροταφείο των Αυτοκρατοριών”

Ποιος θα καλύψει το κενό;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

«Ήρθε η ώρα να φέρουμε πίσω στο σπίτι τους Αμερικανούς στρατιώτες. Είμαι ο τέταρτος Αμερικανός πρόεδρος που αναλαμβάνει να διαχειριστεί την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο Αφγανιστάν (σ.σ. μετά τον Τζορτζ Μπους, τον Μπαράκ Ομπάμα και τον Ντόναλντ Τραμπ) καιδεν θα μεταθέσω αυτήν την ευθύνη σε έναν πέμπτο», ανακοίνωσε την Τετάρτη 14 Απριλίου 2021 ο νέος Αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν, αποφασίζοντας την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων, μετά από 20 χρόνια παρουσίας, από το Αφγανιστάν.

Ως ημερομηνία αποχώρησης «χωρίς προϋποθέσεις» επιλέχθηκε συμβολικά η 11η Σεπτεμβρίου 2021, σηματοδοτώντας έτσι το κλείσιμο ενός εικοσαετούς κύκλου στην αμερικανική εξωτερική πολιτική κατά τη διάρκεια του οποίου ο «αγώνας κατά της ισλαμιστικής τρομοκρατίας» βρισκόταν στο επίκεντρο.

Μια δεκαετής σταδιακή αποχώρηση

Στην πραγματικότητα η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο Αφγανιστάν ακολουθούσε μια φθίνουσα πορεία κατά την τελευταία δεκαετία με απόφαση του Δημοκρατικού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα. Ενώ το 2010-11 περίπου 100.000 Αμερικανοί στρατιώτες στάθμευαν στο Αφγανιστάν ο πρόεδρος Ομπάμα τους μείωσε σε 8.400 προς το τέλος της δεύτερης θητείας του (2016).

Κατόπιν ο ο Ρεπουμπλικάνος διάδοχός του, Ντόναλντ Τραμπ, αν και στην αρχή ενίσχυσε τις αμερικανικές δυνάμεις, ανεβάζοντας τον αριθμό τους σε 14.000 το 2017, στη συνέχεια έδωσε εντολή να αρχίσει η σταδιακή στρατιωτική απεμπλοκή των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν, έτσι ώστε σήμερα να έχουν απομείνει μόνο 2.500 Αμερικανοί στρατιώτες στη χώρα. Και αυτοί πρόκειται να αποχωρήσουν οριστικά μέσα στους επόμενους πέντε μήνες με μία αίσθηση, αν όχι ήττας, τουλάχιστον μην επίτευξης των σκοπών της παρουσίας τους, που ήταν η επικράτηση μιας «Pax Americana» στο προαιώνιο γεωπολιτικό χάος του Αφγανιστάν.

Οι Αυτοκρατορίες που κόλλησαν στον «αφγανικό βάλτο»

Η ανώμαλη γεωμορφολογία του Αφγανιστάν και οι φιλοπόλεμες φυλές του «έθαψαν» τα φιλόδοξα σχέδια πολλών αυτοκρατοριών για απόλυτη κυριαρχία στην Κεντρική Ασία. Αν και είναι υπερβολικό να χαρακτηρίσουμε αυτή την ορεινή χώρα ως «νεκροταφείο αυτοκρατοριών», εντούτοις η Περσική, η Βρετανική και η Σοβιετική Αυτοκρατορία, που επιχείρησαν να καταλάβουν ή να ελέγξουν το χαοτικό Αφγανιστάν, εγκατέλειψαν με απώλειες τις προσπάθειες τους, έπειτα από μερικά χρόνια, συνειδητοποιώντας ότι κάτι τέτοιο ήταν πρακτικά ανέφικτο. Ωστόσο οι Βρετανοί και οι Ρώσοι προσπάθησαν να επιβάλλουν έναν έμμεσο έλεγχο στη χώρα, κυρίως μέσω της τακτικής του «διαίρει και βασίλευε», και είχαν κάποια αποτελέσματα.

Επιβεβαιώνοντας το μότο ότι «η Ιστορία επαναλαμβάνεται» η Αμερική, στη μανία της να εκδικηθεί τους ισλαμιστές τρομοκράτες και στη φιλοδοξία της να ελέγξει ακόμη και την «Heartland» της Ευρασίας, έπεσε κι αυτή, κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, στην παγίδα του Αφγανιστάν. Εγκλωβίστηκε σε ένα μάταιο και ατελεύτητο πόλεμο στην «ορεινή σφηκοφωλιά» του Αφγανιστάν, πολεμώντας Ταλιμπάν και άλλες ανταρτικές ομάδες και φυλές, που έχουν τον ανταρτοπόλεμο «τρόπο ζωής». Παρά την στρατιωτική και τεχνολογική συντριπτική υπεροχή της, και η Αμερική αναγκάζεται να υποχωρήσει, επίσημα πλέον δια στόματος Τζο Μπάιντεν, όπως προηγουμένως είχε κάνει και η Σοβιετική Ένωση.

Αφγανιστάν: το «Βιετνάμ» των Σοβιετικών

Στηρίζοντας το πραξικόπημα του 1978, που κατέστησε το Αφγανιστάν «Λαϊκή Δημοκρατία», η Σοβιετική Ένωση έστειλε στρατεύματα για να στηρίξει τη φιλοσοβιετική κυβέρνηση και να καταστείλει την ένοπλη εξέγερση που εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα. Τον Δεκέμβριο του 1979 περίπου 100.000 Σοβιετικοί στρατιώτες εισέβαλαν στη χώρα. Έτσι, για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ο Κόκκινος Στρατός επεμβαίνει άμεσα σε μια χώρα που δεν ήταν μέλος του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Σύντομα, και χωρίς να το πολυκαταλάβει, κόλλησε στον «αφγανικό βάλτο».

Σε δύο χρόνια ο σοβιετικός στρατός στο Αφγανιστάν έφτασε τους 120.000 και, παρά τους μαζικούς βομβαρδισμούς, τη χρήση χημικών όπλων και την υπεροχή στον αέρα χάρη στα ελικόπτερα, δεν κατάφερε να καταστείλει την εξέγερση. Παρά τα εκατομμύρια θύματα, τους 5 εκατομμύρια Αφγανούς που εκτοπίστηκαν και τους 15.000 νεκρούς Σοβιετικούς στρατιώτες, η Μόσχα δεν κατάφερε να νικήσει τους Μουτζαχεντίν, που είχαν βέβαια και αμερικανική βοήθεια, και τον Φεβρουάριο του 1989 αναγκάστηκε να υποχωρήσει ταπεινωμένη.

Το Αφγανιστάν ήταν το «Βιετνάμ» των Σοβιετικών. Το τραύμα που δημιούργησε έκανε από τότε τη Ρωσία, κύριο διάδοχο της ΕΣΣΔ, να σκέφτεται δύο και τρεις φορές πριν στείλει τακτικά στρατεύματά της στο εξωτερικό.

Από τους Μουτζαχεντίν στους Ταλιμπάν

Μετά την αποχώρηση των Σοβιετικών και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το καθεστώς της Καμπούλ έπεσε το 1992 και οι Μουτζαχεντίν ανέλαβαν τον έλεγχο της πρωτεύουσας και σημαντικού τμήματος της χώρας. Η χώρα, που έχει μεγάλες εθνοτικές και θρησκευτικές διαφορές βυθίστηκε εκ νέου σε αιματηρό εμφύλιο πόλεμο. Τελικά στα τέλη του 1996, οι Ταλιμπάν, φανατικοί οπαδοί του ακραίου ισλαμισμού, κατάφεραν να ελέγχουν το κύριο μέρος της χώρας. Έτσι το Αφγανιστάν έγινε καταφύγιο ισλαμιστών τρομοκρατικών δικτύων, όπως αυτού της Αλ Κάιντα και του Οσάμα Μπιν Λάντεν προσωπικώς, υπεύθυνους για τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 σε αμερικανικό έδαφος, που στοίχισαν τη ζωή σε περισσότερους από 3.000 Αμερικανούς.

Τον Οκτώβριο του 2001 οι ΗΠΑ άρχισαν να βομβαρδίζουν με πυραύλους Κρουζ τις θέσεις των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, προσπαθώντας να «ξετρυπώσουν» τον Οσάμα Μπιν Λάντεν. Έναν μήνα αργότερα οι πρώτοι Αμερικανοί πεζοναύτες έκαναν αεραπόβαση σε αφγανικό έδαφος και σύντομα θα ακολουθούσαν και χιλιάδες άλλοι. Οι Αμερικανοί ανέτρεψαν γρήγορα και έδιωξαν από την Καμπούλ τους Ταλιμπάν, τους οποίους κατηγορούσαν ότι έδωσαν ασφαλές καταφύγιο στην Αλ Κάιντα και τον ηγέτη της, τον Οσάμα Μπιν Λάντεν. Στη συνέχεια όμως και η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση βάλτωσε, όπως προηγουμένως και εκείνη των Σοβιετικών.

Αμερικανική αποχώρηση «χωρίς προϋποθέσεις»

Μέχρι το 2010 περίπου 100.000 Αμερικανοί στρατιώτες (και άλλοι 40.000 στρατιώτες του ΝΑΤΟ) στάθμευαν στο Αφγανιστάν κυνηγώντας τους Ταλιμπάν, χωρίς να καταφέρουν όμως να τους νικήσουν. Από το 2002 άλλα πέντε εκατομμύρια Αφγανοί εκτοπίστηκαν και προσφυγοποιήθηκαν.

Σήμερα έχουν απομείνει λιγότεροι από 2.500 Αμερικανοί στο Αφγανιστάν, μαζί με 5.500 στρατιώτες των υπόλοιπων συμμαχικών δυνάμεων. Για να βάλει τέλος στην αμερικανική παρουσία στο Αφγανιστάν η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε τον Φεβρουάριο του 2020 στην Ντόχα μια ιστορική συμφωνία με τους Ταλιμπάν. Η συμφωνία αυτή προβλέπει την αποχώρηση όλων των ξένων δυνάμεων πριν από την 1η Μαΐου 2021 (πλέον η ημερομηνία μετατίθεται στις 11 Σεπτεμβρίου 2021), υπό τον όρο ότι οι αντάρτες θα εμποδίζουν στο μέλλον οποιαδήποτε τρομοκρατική οργάνωση επιχειρήσει να δραστηριοποιηθεί από τα εδάφη που ελέγχουν εκείνοι. Ωστόσο το Πεντάγωνο εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο τηρούν οι Ταλιμπάν αυτή τη δέσμευση…

Η αποχώρηση των Αμερικανών, που θα γίνει μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου 2021, θα είναι «συντονισμένη» και θα γίνει ταυτόχρονα με εκείνη των άλλων δυνάμεων του ΝΑΤΟ. Σκοπεύουν να αποχωρήσουν «χωρίς προϋποθέσεις», ενώ ο Τζο Μπάιντεν είπε στους Ταλιμπάν ότι «θα απαντήσουμε δυναμικά σε οποιαδήποτε επίθεση εναντίον των Αμερικανών στρατιωτών κατά το διάστημα της αποχώρησης». Από την πλευρά του ο Γενς Στόλτενμπεργκ, Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, δήλωσε ότι θα υπάρξει «σθεναρή απάντηση» σε περίπτωση επιθέσεων από τους Ταλιμπάν αυτούς τους μήνες, ενώ έκανε λόγο για απόφαση που δεν ήταν εύκολη και η οποία ενέχει κινδύνους. Ωστόσο ο κύβος πλέον ερρίφθη.

Ορυκτός πλούτος αξίας τριών τρισεκατομμυρίων δολαρίων

Ορεινό, περίκλειστο και πολυεθνικό το Αφγανιστάν, που αριθμεί σήμερα 39 εκατομμύρια κατοίκους, είναι αιχμάλωτο της γεωγραφικής του θέσης. Οι αδυσώπητες οροσειρές και τα ορμητικά ποτάμια χωρίζουν τη χώρα, δυσκολεύοντας αφάνταστα τον έλεγχο της από ένα κέντρο. Συνεχείς συγκρούσεις, εθνοφυλετισμός και ξένες επεμβάσεις έχουν κλονίσει την καρδιά της χώρας, αποσταθεροποιώντας την επί δεκαετίες. Κι όμως αυτά τα αδάμαστα βουνά, που δημιουργούν αυτή τη γεωμορφολογική ανωμαλία, ίσως κρύβουν από κάτω τους τη λύση στο αφγανικό πρόβλημα.

Στο υπέδαφος η γεωλογία του Αφγανιστάν κρύβει τεράστιες μάζες από πολύτιμα μέταλλα και άλλα ορυκτά, καθιστώντας τη χώρα μια εν δυνάμει οικονομική δύναμη. Σύγχρονες μελέτες εκτιμούν αυτόν τον ορυκτό πλούτο του Αφγανιστάν στο δυσθεόρατο ποσό των τριών τρισεκατομμυρίων δολαρίων, καθιστώντας την χώρα μια από τις πλουσιότερες σε ορυκτά παγκοσμίως. Στο υπέδαφος του Αφγανιστάν κρύβονται τεράστια κοιτάσματα λιθίου, ουρανίου, σπάνιων γαιών, χαλκού, θείου, ημιπολύτιμων πετραδιών και άφθονων υδρογονανθράκων. Αυτό φυσικά το γνωρίζουν οι Αμερικανοί, οι γεωλόγοι των οποίων εκτιμούσαν από το 2007 τον ορυκτό πλούτο της χώρας το λιγότερο σε ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Σήμερα οι εκτιμήσεις έχουν τριπλασιάσει αυτό το ποσό, καθώς εντοπίστηκαν ακόμη περισσότερα κοιτάσματα λιθίου και σπάνιων γαιών, που είναι απαραίτητα στις νέες τεχνολογίες και ειδικά στις μπαταρίες.

Μήπως ήρθε η σειρά του Πακιστάν;

Παρόλα αυτά οι Αμερικανοί αποφάσισαν να αποχωρήσουν από το Αφγανιστάν, εγκαταλείποντας τον έλεγχο αυτού του τεράστιου ορυκτού πλούτου. Στα χέρια ποιου άραγε; Σίγουρα όχι των Ταλιμπάν και των άλλων αφγανικών φυλών, που το μόνο που ξέρουν καλά είναι να πολεμούν. Και βέβαια όχι των Ρώσων, που έχουν ακόμη τραύμα από την αφγανική τους περιπέτεια, ενώ η αχανής χώρα τους διαθέτει επίσης τεράστιο ορυκτό πλούτο.

Ένας πιθανός υποψήφιος είναι το γειτονικό Πακιστάν, μια μουσουλμανική χώρα 212 εκατομμυρίων κατοίκων και στενός σύμμαχος της Κίνας. Υπενθυμίζουμε ότι η πλειονότητα των Ταλιμπάν ανήκουν στην εθνότητα των Παστούν (αποτελούν το 48% των κατοίκων του Αφγανιστάν), που κατοικεί επίσης και στο βόρειο Πακιστάν. Άλλωστε και ο Τζο Μπάιντεν ζήτησε από το Πακιστάν «να κάνει περισσότερα» για να βοηθήσει το γειτονικό Αφγανιστάν.

Θα καλύψει το κενό η Κίνα;

Όμως το Πακιστάν δεν διαθέτει επαρκείς πόρους και εξορυκτική τεχνολογία για να αναλάβει ένα τέτοιο τεράστιο εγχείρημα. Και έτσι έρχεται στο προσκήνιο η γειτονική Κίνα, που έχει το Αφγανιστάν στην «πίσω αυλή» της, ενώ η ραγδαία αναπτυσσόμενη οικονομία της, που σύντομα θα είναι η μεγαλύτερη παγκοσμίως ξεπερνώντας τις ΗΠΑ, έχει τεράστιες ανάγκες σε φυσικούς πόρους και ορυκτά. Η Κίνα, διαθέτει τα κεφάλαια, την τεχνογνωσία και τις κατάλληλες τεχνολογίες εξόρυξης για να αναλάβει ένα τέτοιας κλίμακας εξορυκτικό έργο στα κακοτράχαλα βουνά του Αφγανιστάν. Ωστόσο διαθέτει τη στοιχειώδη σοφία για να μην εμπλακεί και αυτή στους αφγανικούς εμφύλιους πολέμους και κολλήσει έτσι στο «αφγανικό τέλμα».

Έτσι, το πιο πιθανό σενάριο είναι να συνεργαστεί με το Πακιστάν, που είναι ήδη εδώ και δεκαετίες στενός σύμμαχος και οικονομικός εταίρος του Πεκίνου, και να αναλάβουν από κοινού, ίσως και με τη συμμετοχή του Ιράν το όλο project, δίνοντας φυσικά στους Ταλιμπάν και σε άλλες αφγανικές φυλές, όπως οι Τατζίκοι, οι Χαζάρα κ.ά. το μερίδιο που θα τους αναλογεί, κοντολογίς εξαγοράζοντάς τους. Ως γνωστόν η Κίνα κατασκευάζει ήδη έναν σιδηρόδρομο και έναν αυτοκινητόδρομο υψηλών προδιαγραφών, που διασχίζει από τα σύνορα της το Πακιστάν και φτάνει μέχρι τον Ινδικό Ωκεανό, παρακάμπτοντας έτσι την Ινδία. Μελλοντικά θα μπορούσε να αναλάβει και τις, ανύπαρκτες σχεδόν, υποδομές του Αφγανιστάν. Κινέζικες εταιρείες θα κατασκευάζουν και Πακιστανοί στρατιώτες θα τους προστατεύουν.

Το δέλεαρ του, αξίας 3 τρισ. δολαρίων, ορυκτού πλούτου του Αφγανιστάν είναι πολύ μεγάλο για να αφεθεί αυτή η ορεινή χώρα και οι κάτοικοί της στην ησυχία τους. Πόσο μάλιστα που πολλά από αυτά τα ορυκτά χαρακτηρίζονται «ύψιστης στρατηγικής σημασίας» για τις τεχνολογίες του 21ου αιώνα και για όσους ενδιαφέρονται να έχουν τεχνολογικό προβάδισμα. Σε κάθε περίπτωση οι κάτοικοι του Αφγανιστάν, που με βάση τις τρέχουσες δημογραφικές τάσεις θα αριθμούν 82 εκατομμύρια το έτος 2050, σκληροτράχηλοι, ανθεκτικοί και ανυπότακτοι, έχουν αποδειχθεί «αλλεργικοί» στις ξένες επεμβάσεις. Αφού λοιπόν «έθαψαν» στο έδαφος τους τα αυτοκρατορικά όνειρα της Περσίας, της Βρετανίας, της Σοβιετικής Ένωσης και της Αμερικής, γιατί να μην το ξανακάνουν και με την Κίνα;

ΑΡΜΕΝΙΑ, στριμωγμένη στη μέση

Το «Ισραήλ του Καυκάσου» μεταξύ Αζέρων και Τούρκων

Αρμενία, στριμωγμένη στη μέση

Εχθροί, σύμμαχοι και ασκήσεις ισορροπίας

Το «Ισραήλ του Καυκάσου» μεταξύ Αζέρων και Τούρκων

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Οι Αρμένιοι είναι ένας από τους παλαιότερους λαούς και πολιτισμούς του Καυκάσου, που διακατέχονται από ένα υψηλό αίσθημα πολιτιστικής και θρησκευτικής ταυτότητας, βασισμένης σε ένα ισχυρό θρησκευτικό και εθνογλωσσικό υπόβαθρο. Είχαν την ατυχία όμως να βρεθούν στο δρόμο των τρομερών επιδρομών και ορδών από την Κεντρική Ασία και ειδικά των Σελτζούκων Τούρκων, από τις σφαγές και τις κατακτήσεις των οποίων δεν συνήλθαν ποτέ. Ακόμη και σήμερα, Τούρκοι από τα δυτικά και Αζέροι από τα ανατολικά συνεχίζουν να πιέζουν και να επιτίθενται στους Αρμένιους, που συρρικνώθηκαν πλέον στις αρχαίες κοιτίδες τους στα βουνά και στα υψίπεδα της Υπερκαυκασίας.

Αρμένιοι: ένας πανάρχαιος χριστιανικός λαός στη μέση μιας «μουσουλμανικής θάλασσας»

Το 301 μ.Χ. η Αρμενία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που υιοθέτησε τον Χριστιανισμό ως επίσημη θρησκεία της. Το 451, μετά τη Σύνοδο της Χαλκηδώνας, η Εκκλησίας της Αρμενίας αποσχίστηκε από τον κυρίως κορμό σχηματίζοντας τη δική της Αρμενική Αποστολική Εκκλησία, η οποία αποτελεί τμήμα του Ανατολικού Χριστιανισμού, αλλά όχι της Ορθοδοξίας. Πρόκειται στην ουσία μια «χριστιανική νησίδα» μέσα σε μία κυρίαρχα μουσουλμανική περιοχή.

Στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ιδρύθηκε το 1461 ξεχωριστό αρμενικό Πατριαρχείο με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Ο Αρμένιος πατριάρχης ως επικεφαλής του “αρμενικού μιλέτ”, ήταν ο ηγέτης των 2,5 εκατομμυρίων περίπου Αρμενίων, που ζούσαν στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πριν από τη Γενοκτονία του 1916.

Στις αρχές του 19ου αιώνα η επέκταση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας νοτίως του Καυκάσου δημιούργησε έναν αρκετά ελκυστικό πόλο για τους Αρμένιους, την ανατολική Αρμενία, υπό την προστασία αυτή τη φορά μιας χριστιανικής αυτοκρατορίας. Στα εδάφη εκείνα, που σήμερα αποτελούν και το κράτος της Αρμενίας, άρχισε τότε μια πολιτιστική, εκπαιδευτική και γλωσσική αναγέννηση, η οποία επέφερε και μία εθνική συνειδητοποίηση των Αρμενίων με στόχο την ανεξαρτησία τους μέσω ενός εδαφικού εθνικού κράτους.

Αυτό όμως θα πυροδοτούσε τρομερά αντίποινα εκ μέρους των Τούρκων, που έβλεπαν τους Αρμένιους ως ένα «αγκάθι» ανατολικά τους, αλλά κι ως έναν «Δούρειο Ίππο» της Ρωσίας για να αλώσει και να καταστρέψει την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Έτσι το λεγόμενο Αρμενικό Ζήτημα έγινε στα τέλη του 19ου αιώνα μια συμπληρωματική συνιστώσα του λεγόμενου Ανατολικού Ζητήματος, του προβλήματος δηλαδή που αφορούσε το μέλλον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Αρμενική Γενοκτονία

Το βασικό πρόβλημα των Αρμενίων ήταν η διασπορικότητά τους σε τεράστιες περιοχές, ανάμεσα σε άλλους λαούς, καθιστώντας προβληματική τη μελλοντική δημιουργία ενός εθνικά ομοιογενούς κράτους. Τότε, καθώς ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος μαινόταν και η ηγεσία των νεότουρκων, συμμαχώντας με τις Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Βουλγαρία), είχε υιοθετήσει την παντουρκική ιδεολογία, που επιδίωκε την συνένωση όλων των τουρκικών λαών από το τα Βαλκάνια και τον Καύκασο μέχρι την Κεντρική Ασία και τη Σιβηρία, ήθελε να ξεφορτωθεί τους Αρμένιους.

Η ύπαρξη και η μακραίωνη παρουσία ενός χριστιανικού αρμενικού λαού στην ανατολική Μικρά Ασία και στον Καύκασο, εμπόδιζε την εδαφική συνέχεια του εκτουρκισμού και το όνειρο της πολιτικής ενοποίησης που είχε συνεπάρει τους νεότουρκους εθνικιστές. Μεταξύ Τούρκων, Αζέρων και Κούρδων οι Αρμένιοι υπέστησαν το 1916 μια τρομερή Γενοκτονία, σε συνέχεια των σφαγών 300.000 Αρμενίων το 1894-96 με διαταγή του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ. Η Αρμενική Γενοκτονία από τους Τούρκους το 1916 είχε περίπου 1,5 εκατομμύριο θύματα και άλλο ένα εκατομμύριο εκτοπισμένους και πρόσφυγες.

Οι επιζήσαντες και τα απομεινάρια των σφαγιασθέντων Αρμενίων κατέφυγαν στη Ρωσία, στη σημερινή Αρμενία, στο Ιράν και σε αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής. Από εκεί πολλοί διασκορπίστηκαν στην Ευρώπη και στην Αμερική, σχηματίζοντας ισχυρές και πολυάριθμες διασπορικές κοινότητες.

Αρμενική Διασπορά

Η σημερινή μικρή Αρμενία, των τριών εκατομμυρίων κατοίκων, έχει στο πλάι της και το «υπερόπλο» που λέγεται Αρμενική Διασπορά, η οποία είναι πολυάριθμη (περίπου 7 εκατομμύρια εκτός Αρμενίας), καλά οργανωμένη και σχηματίζει υπολογίσιμα λόμπι επιρροής σε ισχυρές χώρες, όπως η Ρωσία, η ΗΠΑ και η Γαλλία. Στη Ρωσία εκτιμάται πως ζουν μεταξύ 1,2 και 2,9 εκατομμύρια Αρμένιοι.

Η διακύμανση είναι μεγάλη διότι υπάρχουν πάρα πολλοί εκρωσισμένοι Αρμένιοι ή Ρώσοι με αρμενική καταγωγή, κατέχοντας μάλιστα υψηλά αξιώματα στην ηγεσία της χώρας. Στις ΗΠΑ ζουν 1-1,5 εκατομμύριο Αρμένιοι, οργανωμένοι σε λόμπι και ενταγμένοι στην αμερικανική κοινωνία στην όποια έχουν μεγάλη επιδραστικότητα, όπως για παράδειγμα η οικογένεια Καρντάσιανς. Η Γαλλία είναι η χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μεγαλύτερη αρμενική κοινότητα (500.000 – 750.000 μέλη), με ισχυρή παρουσία στη γαλλική οικονομική και πολιτική ζωή π.χ, ο πρώην πρωθυπουργός της Γαλλίας Εντουάρντ Μπαλαντίρ είχε αρμενική καταγωγή.

Στην Υπερκαυκασία, εκτός Αρμενίας, ζουν μισό εκατομμύριο Αρμένιοι, κυρίως στο Αρτσάχ (Ναγκόρνο Καραμπάχ) και στη Γεωργία. Σημαντικές κοινότητες Αρμενίων υπάρχουν στο Λίβανο (150.000), στο Ιράν (120,000), στη Συρία (100.000), και στην Τουρκία (60.000), κυρίως στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα ζουν περίπου 80.000 Αρμένιοι και αρμενικής καταγωγής Έλληνες πολίτες.

Ανεξαρτησία της Αρμενίας και οι Αρμενο-αζερικές συγκρούσεις

Η σημερινή Αρμενία αρχικά κήρυξε την ανεξαρτησία της στις 28 Μαίου του 1918, αλλά ήταν βραχύβια. Εκείνη την ταραγμένη περίοδο τα πογκρόμ στην Υπερκαυκασία μεταξύ Αρμενίων και Αζέρων ήταν κάτι το συνηθισμένο και αυτή η μεταξύ τους εχθρότητα, άφησε τα ίχνη της ως τις μέρες μας. Το 1921 η ανατολική Αρμενία (η δυτική Αρμενία ή ανατολική Μικρά Ασία, δεν υπήρχε πλέον καθώς είχε εκκαθαριστεί πλήρως από αρμενικούς πληθυσμούς) χάνει την ανεξαρτησία της και ενσωματώνεται στη Σοβιετική Ένωση στην αρχή ως τμήμα της ομόσπονδης Υπερκαυκασίας και κατόπιν ως μία από τις 15 σοβιετικές δημοκρατίες. Για να αποδυναμώσει κι άλλο την ανατολική Αρμενία ο Στάλιν αποφάσισε ο αρμενικός θύλακας του Ναγκόρνο Καραμπάχ, κατοικημένος στην πλειοψηφία του από Αρμένιους, αν και αυτόνομος, θα περνούσε υπό τον έλεγχο του Αζερμπαϊτζάν, όπως και ο αζερικός θύλακας του Ναχιτσεβάν.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και καθώς το άστρο της Σοβιετικής Ένωσης έδυε, το αρμενικό πρόβλημα επανέρχεται στο προσκήνιο, με απαίτηση των Αρμενίων για σύνδεση του Ναγκόρνο Καραμπάχ ή Αρτσάχ, όπως λέγεται στα Αρμενικά, με την υπόλοιπη Αρμενία. Ακολούθησαν πογκρόμ των Αζέρων σε βάρος των Αρμενίων του Αζερμπαϊτζάν, με χιλιάδες Αρμένιους νεκρούς, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα, καθώς και τον θύλακα του Ναχιτσεβάν. Τότε ακόμη ζούσαν στα εδάφη του Αζερμπαϊτζάν περίπου μισό εκατομμύριο Αρμένιοι και από αυτούς οι 200.000 στην πρωτεύουσα Μπακού. Σχεδόν όλοι τους εκτοπίστηκαν. Η εξασθενημένη σοβιετική εξουσία ήταν ανίκανη να σταματήσει τις σφαγές και τους μαζικούς εκτοπισμούς.

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1991 η Αρμενία ανακήρυξε την ανεξαρτησία της με πρώτο πρόεδρο τον Λεβόν Τερ Πετροσιάν, ο οποίος υποσχέθηκε την ενοποίηση της χώρας με το γειτονικό, κατοικημένο από Αρμένιους, Ναγκόρνο Καραμπάχ. Στο μεταξύ το Αζερμπαϊτζάν κατάργησε την αυτονομία του Ναγκόρνο Καραμπάχ και κήρυξε οικονομικό αποκλεισμό στο περίκλειστο κράτος της μικρής Αρμενίας, στον οποίο προσχώρησε και η Τουρκία. Σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης η Αρμενία στερήθηκε ξαφνικά το 85% του χερσαία μεταφερόμενου εμπορίου της. Παρά τις στερήσεις όμως άντεξε.

Ο αιματηρός πόλεμος στο Ναγκόρνο Καραμπάχ (1992-1994)

Ακολούθησε πόλεμος με επίκεντρο το Ναγκόρνο Καραμπάχ μεταξύ Αζέρων και Αρμενίων. Ο πόλεμος του 1992-1994 υπήρξε ιδιαίτερα αιματηρός. Υπολογίζεται πως στοίχισε τη ζωή σε 36.000 ανθρώπους (30.000 Αζέρους και 6.000 Αρμένιους). Παράλληλα σχεδόν 1,3 εκατομμύριο άνθρωποι εκτοπίστηκαν και συγκεκριμένα 800.000 Αζέροι και 300.000-500.000 Αρμένιοι. Ο πόλεμος τελείωσε με προσωρινή ανακωχή στις 12 Μαίου του 1994.

Οι Αρμένιοι, με τη βοήθεια της διασποράς τους και κυρίως με ρωσική στρατιωτική υποστήριξη και πολεμοφόδια, αλλά και με το πείσμα, τις θυσίες και τη μαχητικότητά τους, κατάφεραν να επικρατήσουν στα πεδία των μαχών. Ειδικά για τους Αρμένιους του Αρτσάχ ήταν ένας πόλεμος επιβίωσης. Μάχονταν για να συνεχίσουν να ζουν ελεύθεροι στα βουνά του ορεινού Καραμπάχ, ενώ οι «πεδινοί» Αζέροι, απόγονοι στην πλειοψηφία τους των εισβολέων από την κεντρική Ασία, προσπαθούσαν να τους υποτάξουν και να τους εκδιώξουν. Δεν απελευθέρωσαν μόνον το Ναγκόρνο Καραμπάχ, που αυτοανακηρύχθηκε σε ανεξάρτητο κράτος, αναγνωρισμένο μόνον από την Αρμενία, αλλά κατέλαβαν και επτά γειτονικές περιοχές του Αζερμπαϊτζάν.

Συνολικά το 14% του εδάφους του Αζερμπαϊτζάν, στο ποσοστό των οποίων περιλαμβάνεται και το Ναγκόρνο Καραμπάχ, βρίσκεται στην κατοχή των Αρμενίων. Κάποια από τα εδάφη αυτά, εκτός από τον στρατηγικής σημασίας διάδρομο του Λατσίν που συνδέει εδαφικά την Αρμενία με το Άνω Καραμπάχ, υποτίθεται πως θα πρέπει να επιστραφούν στο Αζερμπαϊτζάν σε περίπτωση επίτευξης τελικής συμφωνίας για τη διευθέτηση του προβλήματος.

Αναζωπύρωση των Αζερο-αρμενικών συγκρούσεων

Σήμερα, καθώς οι συγκρούσεις μεταξύ Αζέρων και Αρμενίων αναζωπυρώθηκαν και συνεχίζονται με ένταση και σφοδρότητα σε όλη τη μεθοριακή ζώνη του Ναγκόρνο Καραμπάχ και οι νεκροί είναι ήδη εκατοντάδες, υπάρχουν έντονες ανησυχίες μήπως επαναληφθεί ο αιματηρός πόλεμος του 1992-94.

Η αναζωπύρωση αυτού του «παγωμένου πολέμου» στον Καύκασο με την υποδαύλιση της Τουρκίας του Ερντογάν, η οποία θα ήθελε να δημιουργήσει προβλήματα στην «πίσω αυλή της Ρωσίας» προκειμένου να κερδίσει πόντους στη Συρία και στη Λιβύη, ενοχλεί τη Μόσχα που δύσκολα θα αφήσει αναπάντητη την τουρκική επιθετικότητα.

Σε κάθε περίπτωση ο πόλεμος στο Ναγκόρνο Καραμπάχ θα μπορούσε να εξελιχθεί σ’ έναν ακόμη proxy war (πόλεμο δια αντιπροσώπων), αυτή την φορά στα οροπέδια του Καυκάσου, δίπλα στους αγωγούς και στα κοιτάσματα της Κασπίας, από τα οποία ανεφοδιάζεται και η Ευρώπη.

Το «Ισραήλ του Καυκάσου»

Στη Δημοκρατία της Αρμενίας ζουν σήμερα περίπου τρία εκατομμύρια Αρμένιοι (98% των κατοίκων). Εκτός από τους 81.000 Αρμένιους που υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις, η μικρή αυτή χώρα του Καυκάσου μπορεί να κινητοποιήσει μέσα σε μερικές μέρες δύναμη σχεδόν ενός εκατομμυρίου ανδρών και γυναικών. Σε περίπτωση επίθεσης π.χ. από Τουρκία, κάθε άνδρας ηλικίας 15 μέχρι 59 ετών, επιστρατεύεται σχηματίζοντας μια παλλαϊκή άμυνα που θυμίζει αρκετά Ισραήλ. Γι’ αυτό και αρκετοί χαρακτηρίζουν την Αρμενία ως «Ισραήλ του Καυκάσου».

Η Αρμενία έχει απέναντί της το Αζερμπαϊτζάν των 10 εκατομμυρίων κατοίκων, πλούσιο σε υδρογονάνθρακες, που ξοδεύει εδώ και πολλά χρόνια σχεδόν 4 δισ. δολάρια ετησίως σε ένοπλες δυνάμεις και εξοπλισμούς, με στόχο να ανακτήσει τα χαμένα εδάφη και να ταπεινώσει την Αρμενία. Το Αζερμπαϊτζάν, αν και Σιιτικό και όχι Σουνιτικό όπως η Τουρκία, έχει μια πολύ «ιδιαίτερη σχέση» με την Τουρκία, σε σημείο ώστε ο Ερντογάν να αποκαλεί Τούρκους και Αζέρους όχι απλά «αδελφούς» αλλά «ένα έθνος που κατοικεί σε δύο χώρες».Αζερμπαϊτζάν.

Αρμενία: ένα ρωσικό προγεφύρωμα νοτίως του Καυκάσου

Η στενή σχέση του Αζερμπαϊτζάν με την Τουρκία αντισταθμίζεται όμως με την επίσης στενή σχέση της Αρμενίας με τη Ρωσία. Στην Αρμενία υπάρχουν δύο ρωσικές στρατιωτικές βάσεις, όπου εδρεύουν μόνιμα 5.000 Ρώσοι στρατιώτες. Η μεγαλύτερη βρίσκεται στο Guymri στα βορειοδυτικά της χώρας, τόσο για να προστατεύει τη χώρα από την επιβουλή της Τουρκίας και του Αζερμπαϊτζάν αλλά και ως προγεφύρωμα για την προβολή της ρωσικής ισχύος νοτίως του Καυκάσου.

Η Αρμενία, μαζί με άλλες πέντε χώρες, συμμετέχει στο ρωσικό «ευρασιατικό ΝΑΤΟ» κι έχει υπογράψει με τη Ρωσία τη Συνθήκη της Τασκένδης, σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση επίθεσης η Μόσχα θα πρέπει να παρέμβει για να βοηθήσει στην άμυνά της. Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ κατηγόρησε μάλιστα την Αρμενία ότι προσπαθεί να σύρει τη Ρωσία στον πόλεμο, εξαπολύοντας επίθεση σε εδάφη του Αζερμπαϊτζάν.

Το Μπακού και η Άγκυρα, γνωρίζουν ότι σε περίπτωση ρωσικής επέμβασης δεν θα είχαν και πολλές ελπίδες. Γι’ αυτό δύσκολα θα ωθούσαν τις καταστάσεις σε αυτό το σημείο, απειλώντας την ίδια την Αρμενία. Η Αρμενία αποτελεί ένα de facto ρωσικό προτεκτοράτο.

Προς το παρόν οι Αζέροι περιορίζουν τις επιθέσεις τους στον τομέα του Ναγκόρνο Καραμπάχ, θέλοντας να πάρουν τη ρεβάνς για την ήττα τους το 1992-1994 και να ανακαταλάβουν όσα μπορούν από τα χαμένα εδάφη, ακόμη τον ίδιο τον αρμενικό θύλακα του Καραμπάχ.

Ωστόσο, όπως εύστοχα είχε παρατηρήσει ο Αντρέι Ζαχάρωφ κατά την αρχή αυτής της αιματηρής σύγκρουσης: «Για το Αζερμπαϊτζάν, το ζήτημα του Καραμπάχ είναι ζήτημα φιλοδοξίας. Για τους Αρμένιους όμως του Καραμπάχ, είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου».

Πηγή: http://www.tvxs.gr

ΤΟΥΡΚΙΑ: Το Χαμίνι της Μεσογείου

Τουρκία

Το Χαμίνι της Μεσογείου

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

claslessdemocracy@gmail.com

http://wwww.classlessdemocracy.blogspot.com,

Ο ευρηματικός, ο προφητικός και ανεπανάληπτος Τσάρλι Τσάπλιν, πριν από εκατό ακριβώς χρόνια, την εποχή του βωβού κινηματογράφου, έκανε την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, που πρωτοπροβλήθηκε με τεράστια επιτυχία το 1921. Όπως όλοι θυμόμαστε, πρωταγωνιστής ήταν, ο Τζάκι Κούγκαν, εκείνο το απίθανο αγοράκι, το Χαμίνι, ρόλος του οποίου ήταν να δημιουργεί επαγγελματικές ευκαιρίες για το ‘μεγάλο αφεντικό του’, σπάζοντας με την σφεντόνα του τα τζάμια των σπιτιών των κατοίκων μιας φτωχοσυνοικίας. Η ιδέα, αντίστοιχα και η ροή του έργου ήταν απλή: Μπροστά το Χαμίνι και σε απόσταση ασφαλείας πίσω του ο τζαμάς έτοιμος να αναλάβει δράση αποκατάστασης της ζημιάς. Η ιστορία μας διδάσκει ότι η ζωή επιφυλάσσει αντίστοιχους ρόλους και για κράτη.

Έναν, ακριβώς, αιώνα μετά, ‘γνωστό και μη εξαιρετέο’ μεσογειακό κράτος, πρώην ‘μεγάλο αφεντικό’ ξέπεσε σε ρόλο Χαμινιού, στην υπηρεσία του νέου ‘μεγάλου αφεντικού’ και υπάρχει κάνοντας ζημιές στην ευρύτερη περιοχή για να έχει δουλείες ‘αποκατάστασης και ανασυγκρότησης’ το μεγάλο αφεντικό, ο πειρατής της Υφηλίου, με αντάλλαγμα το ‘νταβατζιλίκι’, δηλαδή, την προστασία του Χαμινιού/ταραξία από τον ηθικό και τον διεθνή Νόμο. Η ιστορία διδάσκει επίσης ότι ο ‘νταβαντζής’ προστατεύει τα Χαμίνια του τόσο από τα άλλα Χαμίνια που θα ήθελαν να είναι στη θέση τους, όσο και από τους αντίπαλους νταβαντζήδες της περιοχής και του πλανήτη. Ο λόγος, όπως αντιλαμβάνεστε, είναι για την γειτονική μας Τουρκία στο ρόλο του Χαμινιού με την ισλαμοκαπιταλιστική ιδεολογία και για την ‘πέραν του Ατλαντικού Trumpουκοδημοκρατία’ των Ενωμένων Πολιτειών Αμερικής (ΕΠΑ) στο ρόλο του φορέα του αμερικανισμού, του αφεντικού και ηγεμόνα του κόσμου1. Για να είμαστε όμως αντικειμενικοί οφείλουμε να διακρίνουμε τους λαούς από τις κυβερνήσεις τους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι και οι λαοί είναι άμοιροι ευθυνών για τις επιλογές των κυβερνήσεών τους, αφού αυτοί επιλέγουν κυβερνήσεις αντί να αυτοκυβερνώνται, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα που εκφεύγει των ορίων του σημερινού άρθρου.

Η Τούρκικη κυβέρνηση, λοιπόν, έχει αναλάβει υπεργολαβικά τον ρόλο του ταραξία στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, του Αιγαίου, της Ανατολικής, και όχι μόνο, Μεσογείου, της Εγγύς και Μέσης, και όχι μόνο, Ανατολής και της Βόρειας, και όχι μόνο, Αφρικής, διατηρώντας στρατιωτικές βάσεις ή συμμετέχοντας επιλεκτικά σε διάφορες τάχα ‘ειρηνευτικές δυνάμεις’ του ΝΑΤΟ. Ο Ερντογάν κατάλαβε ότι στα πλαίσια της συνεργασίας του με το ‘μεγάλο αφεντικό’ διαμορφώνεται χώρος για να κάνει και δικούς τους σχεδιασμούς. Έτσι για να κρύψει τον ρόλο του Χαμινιού, που ουσιαστικά αφαιρεί οικονομικούς πόρους από τον χειμαζόμενο λαό της Τουρκίας και συνεπάγεται απώλεια πολλών ζωών Τούρκων στρατιωτών στα διάφορα μέτωπα, αποκοιμίζει τον λαό της Τουρκίας με ιδεολογήματα περί αναβίωσης της ‘Μεγάλης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας’, τα οποία αντικειμενικά είναι καταδικασμένα να αποτύχουν γιατί η ανθρωπότητα κινείται στη φορά του βέλους του χρόνου από το Χθες, στο Σήμερα και από εκεί στο Αύριο, που σημαίνει ότι η ιστορία, όπως και ‘το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω’. Ως Χαμίνι/ταραξίας, λοιπόν, η Τουρκία, προφανώς καθ’ υπόδειξη, υποκίνησε σε κάποιο βαθμό την ‘Αραβική Άνοιξη’ η οποία, αντί του επιθυμητού, για το αφεντικό της, ‘εκσυγχρονισμού’ των Αραβικών κρατών που σημαίνει προσχώρηση, άνευ όρων, στην παγκοσμιοποίηση α λα Αμέρικα, έφερε στην εξουσία το μανιακό πολιτικό Ισλάμ και τους εκλεκτούς της Τούρκικης κυβέρνησης ‘αδερφούς μουσουλμάνους’ στην μεγαλύτερη χώρα της περιοχής, την Αίγυπτο, οι οποίοι χάλαγαν τα σχέδια του Αμερικανισμού για την παγκοσμιοποίηση και γι’ αυτό τους ανάτρεψε. Η Τουρκία όμως του Ερντογάν, υπό την προστασία του, νέου αδίστακτου μπίζνεσμαν προέδρου των Ενωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, αξιοποίησε κάθε περιθώριο αυτής της συνεργασίας για να πραγματοποιήσει το μεγάλο του όνειρο και γι’ αυτό άρχισε να επεκτείνεται ως υποϊμπεριαλιστική δύναμη στην ευρύτερη περιοχή. Έτσι, σήμερα η Τουρκία, που βρίσκεται σε μια κατάσταση μεταξύ Χαμινιού και υποψήφιου αφεντικού, κατάφερε να βρίσκεται μπλεγμένη ως ταραξίας και υποϊμπεριαλιστής σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Κύπρο, στη Λιβύη, στη Συρία, στο Ιράν, στο Κατάρ, στο Σουδάν, στην Αλβανία, στην Σομαλία, στο Αφγανιστάν, στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, στο Κόσοβο και προσφάτως στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Υπάρχει μια πραγματικότητα, η οποία επιτρέπει στην Τουρκία, που είναι μια μεγάλη χώρα, που σημαίνει μια μεγάλη αγορά, να διαπραγματεύεται με το αφεντικό της, ιδιαίτερα από την στιγμή μάλιστα που το αφεντικό της αμφισβητείται και επισκιάζεται από τις ανερχόμενες, παγκόσμιας εμβέλειας, δυνάμεις όπως η Ρωσία, η Κίνα και σε μικρότερο βαθμό η Γερμανία, με την ανοχή, την υποστήριξη και την βοήθεια των οποίων εκβιάζει τις Ενωμένες Πολιτείες να της επιτρέψουν να επεκταθεί, καταπατώντας διεθνή δίκαια, εθνικά δίκαια και δικαιώματα πολλών γειτονικών χωρών, πράγμα που σε μεγάλο βαθμό φαίνεται να το καταφέρνει.

Αυτή τη διάσταση την βλέπουν όλοι και σιγά-σιγά στρέφουν, άλλοι πραγματικά και άλλοι υποκριτικά, την οργή τους ενάντια στην Τουρκία. Αδυνατούν όμως, ή δεν θέλουν, να δουν ολόκληρο το σκηνικό και το παρασκήνιο που θα τους βοηθούσε να κατανοήσουν ποιος τελικά, και πέρα από τα προσωρινά ψίχουλα της Τουρκίας για να τα χάσει κάποια στιγμή μαζί με ‘τ’ αυγά και τα καλάθια’, αποκομίζει τα μεγαλύτερα κέρδη από την συμπεριφορά της Τουρκίας στην περιοχή:

  • Η Γερμανία, ως αφεντικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στηρίζει σε μεγάλο βαθμό αυτή την κυριαρχία της τόσο στην επιλογή των Ενωμένων Πολιτειών να της εκχωρήσουν ρόλο περιφερειακού ηγεμόνα στην ευρύτερη περιοχή προκειμένου να στραφούν προς τα ζωτικότερα συμφέροντά τους με τις χώρες του Ειρηνικού αφενός και στην οικονομική συνεργασία της με την Τουρκία αφετέρου, χωρίς την οποία θα ήταν αναγκασμένη να συμβάλει, ως μέλος και όχι ως αφεντικό της ΕΕ, στην οικονομική και πολιτική σύγκληση των χωρών μελών της, που σημαίνει, στην ανάδειξη της Ε.Ε. σε κρίσιμη προοδευτική, αντιαμερικανική, αντιηγεμονική δύναμη, ικανή να εγγυηθεί έναν, τουλάχιστον δημοκρατικότερο και ειρηνικό, καλύτερο κόσμο2.
  • Η Ρωσία χρειάζεται τόσο για λόγους οικονομικούς, όσο και κύρια για λόγους αμυντικούς την συνεργασία της με την Τουρκία προκειμένου να προστατέψει το λεγόμενο ‘μαλακό υπογάστριό της’ από την αμερικανική διείσδυση στα Βαλκάνια και στην νοτιοανατολική Ευρώπη και γι’ αυτό αναγκάζεται να συνάπτει λυκοσυμμαχίες μαζί της, οι οποίες όμως αποδυναμώνουν τις Ενωμένες Πολιτείες αποδυναμώνοντας τον ‘σιδηρούν βραχίονά τους, το ΝΑΤΟ, χωρίς ωστόσο να κατοχυρώνουν συμφέροντα της Τουρκίας.
  • Η Κίνα με την αθόρυβη και συστηματική διείσδυσή της σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη, που έχει βάλει πλώρη για παγκόσμιος ηγεμόνας, φαίνεται να ελέγχει ήδη σε μεγάλο βαθμό την οικονομία, συνεπώς και την διεθνή συμπεριφορά της Τουρκίας, χωρίς ωστόσο να προκαλεί ακόμα αντιδράσεις και ανταγωνισμούς.
  • Οι Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής, τέλος, και παρά τα φαινόμενα, είναι η δύναμη που αποκομίζει το σημαντικότερο και το πιο μακροπρόθεσμο όφελος από την συμπεριφορά της Τουρκίας ως Χαμίνι/ταραξίας στην περιοχή και μάλιστα για τέσσερις κυρίως λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με το γεγονός ότι όλες οι, υπό τουρκική πίεση χώρες, στρέφονται τελικά ικέτες προς τις ΕΠΑ για να μεσολαβήσουν και να τις απαλλάξουν από την πίεση της Τουρκίας με αποτέλεσμα οι αμερικανικές πολυεθνικές, να λεηλατούν τον πλούτο τους χωρίς ωστόσο να τις απαλλάσσει από την τουρκική απειλή, για να μπορεί να τις απομυζά στο διηνεκές. Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι ΕΠΑ με την βοήθεια των τοπικών πραγματικών συμμάχων της, όπως λ. χ. το Ισραήλ, και ελεγχόμενους ‘ενεργειακούς άξονες’, όπως λ. χ. Ισραήλ, Κύπρος Ελλάδα, περνάνε υπό τον άμεσο ή τον έμμεσο έλεγχό τους τον τεράστιο πλούτο των ορυκτών καυσίμων της ευρύτερης περιοχής, οποίος αποτελεί τον αποκλειστικό όρο επιβίωσης των ΕΠΑ ως ηγεμόνα του πλανήτη. Ο τρίτος λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι με τον έλεγχο των ορυκτών καυσίμων της Κύπρου και της Ελλάδας, δηλαδή της ΕΕ, μονιμοποιεί τον ενεργειακό έλεγχο της οικονομίας των ευρωπαϊκών χωρών και αποδυναμώνοντας την Ρωσία καθιστά την ΕΕ μόνιμο αμερικανικό προτεκτοράτο. Ο τέταρτος λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι προσφέροντας εικονική προστασία στα λόγια και με λεόντιες συμφωνίες προστασίας των απειλούμενων ανά τον κόσμο χωρών επεκτείνει το ήδη πυκνό δίκτυο στρατιωτικής ισχύος που αποτελείται από 1.000 περίπου στρατιωτικές βάσεις ανά τον πλανήτη, από τις οποίες οι 800 εκτός ΕΠΑ απειλώντας την ασφάλεια της Ρωσίας, της Κίνας και άλλων ανταγωνιστών και ανυπότακτων χωρών. Από τις περίπου 800 κυριότερες βάσεις εκτός ΗΠΑ, οι περισσότερες βρίσκονται στη Γερμανία (302), στην Ιαπωνία (111), και την νότια Κορέα (106). Στην Ελλάδα μόνο λειτουργούν προς το παρόν, με αυξητικές τάσεις, επτά φανερές αμερικανικές βάσεις που βρίσκονται στην Αλεξανδρούπολη, στη Θεσσαλονίκη, στη Λάρισα, στον Βόλο, στην Ανδραβίδα, στην Καλαμάτα και στην Σούδα.
  • Ο καπιταλισμός με το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο της Μεσογείου κερδίζει παράταση ζωής γιατί την στιγμή που έσβηνε εξαιτίας του τέλους των ορυκτών καυσίμων του πλανήτη βρέθηκαν τα κοιτάσματα της Μεσογείου, αλλά και κύρια εξαιτίας των επιτευγμάτων των επιστημών και της σύγχρονης τεχνολογικής επανάστασης που προσφέρει στην ανθρωπότητα νέα μορφή ενέργειας που στηρίζεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στη βάση του υδρογόνου3. Η υδρογονοενέργεια καθιστά εφικτή την πλήρη αποκέντρωση σε επίπεδο χρήστη/ιδιοπαραγωγού άφθονης, φτηνής μέχρι μηδενικού κόστους καθαρής και ασφαλούς ενέργειας, που καταργεί κάθε μορφή οικονομικής κατά συνέπεια κοινωνικής και πολιτικής εξάρτησης σε επίπεδο νοικοκυριού, επιχείρησης, πόλης, κράτους και ανθρωπότητας, πράγμα που επιτρέπει την πλήρη και οριστική αναθεώρηση της φιλοσοφίας της οικονομικής και κοινωνικής αρχιτεκτονικής, με άλλα λόγια την πραγμάτωση ενός καλύτερου κόσμο της ισότητας, της ευημερίας και της ελευθερίας. Ο επεκτατισμός της Τουρκίας και η πολιτική της ‘Γαλάζιας πατρίδας’ αποσκοπούν στην είσοδό της στο στενό κλαμπ των δυνάμεων που ελέγχουν το συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα, κατά συνέπεια στον σκληρό πυρήνα του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου, πολιτική που θα αποτύχει γιατί όσοι είναι μέσα στο κλαμπ δεν θέλουν ανταγωνιστές και επειδή οι ΕΠΑ επιδιώκουν να μείνουν μόνες και αποκλειστικοί διαχειριστές των παγκόσμιων αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων.
  • Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο μεγάλος χαμένος από όλη αυτή την ιστορία, ενώ θα μπορούσε να είναι ο μεγάλος κερδισμένος αν βέβαια ήταν Ευρωπαϊκή και όχι Γερμανοαμερικάνικη και αν ήταν Ένωση και όχι πλουτοκρατική Λέσχη και προτεκτοράτο των ΕΠΑ με γκαουλάϊτερ την Γερμανία4. Γιατί αν ήταν πραγματική Ένωση δεν θα άφηνε δυό κράτη-μέλη της, Ελλάδα και Κύπρο, να είναι το κλοτσοσκούφι της Τουρκίας που στέκεται σε πήλινα πόδια και παριστάνει τον νταή για λογαριασμό των νταβαντζίδων του κόσμου. Θα αρκούσε μόνο η αναγνώριση των συνόρων των μελών της ως συνόρων της Ε.Ε. και η ανακήρυξη του ορυκτού πλούτου των μελών της ως ευρωπαϊκού πλούτου και μια αντίστοιχη ενιαία οικονομική, αμυντική και εξωτερική πολιτική για ‘να κάτσει η Τουρκία στα αυγά της’ και να καταστεί περιττή η παρουσία των ΕΠΑ και του ΝΑΤΟ στον Ευρωπαϊκό και Μεσογειακό χώρο. Και αντί, η Ε.Ε., να μπει στον ανταγωνισμό των παραγωγών ορυκτών καυσίμων και να εξαρτάται η επιβίωσή της από ιμπεριαλιστές τροφοδότες της με ορυκτά καύσιμα, θα μπορούσε με την υδρογονοενέργεια, την οποία εδώ και δέκα-δεκαπέντε χρόνια οι Γερμανοί επιστήμονες την παρουσίασαν στην Μέρκελ ως πραγματικότητα που θα μπορούσε να απαλλάξει την γερμανική και την ευρωπαϊκή οικονομία από τις ξένες ενεργειακές εξαρτήσεις και να θέσει την Ευρώπη σε μια τροχιά ανεξαρτησίας, προόδου, ελευθερίας και επιβίωσης της ανθρωπότητας, αυτή αιχμάλωτος του νεογερμανισμού5 και των Γερμανών μεγαλοκεφαλαιοκρατών προτίμησε να πιθηκίζει μπροστά στα οθωμανικά καθρεφτάκια που της χάρισε ο επίδοξος σουλτάνος σε πρόσφατη επίσκεψή της στο μεγάλο σαράι. Η μόνη μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα που αντιλαμβάνεται το στημένο παιχνίδι της Τουρκίας και των ΕΠΑ είναι η Γαλλία που επιδιώκει μια ανεξάρτητη από την πολιτική του Αμερικανισμού Ευρωπαϊκή Ένωση, αδυνατεί να φέρει αποτέλεσμα και να αλλάξει τους συσχετισμούς αφενός γιατί αυτή η πολιτική είναι ασυνεχής και αφετέρου γιατί αυτή απορρέει από λόγους ενδοκαπιταλιστικού ανταγωνισμού και γι’ αυτό εύκολα εξουδετερώνεται στο πεδίο της υλοποίησής της.

Απομένει, συνεπώς, στις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού του πλανήτη και ιδιαίτερα στους λαούς των ευρωπαϊκών χωρών, να ξανασκεφτούν το δικό τους χρέος απέναντι στις χώρες τους και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που παρά τις όποιες αδυναμίες της παραμένει το σημαντικότερο επίτευγμα σε όλη την ιστορία της Ανθρωπότητας, να επεξεργαστούν ένα σχέδιο, όχι βέβαια για την κατάργησή της, όπως ισχυρίζονται φανατικοί εθνικιστές, γιατί αυτό θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των επίδοξων ηγεμόνων που θέλουν μια Ευρώπη να επιστρέψει στον 19ο και στον 20 αιώνα για να σπαράσσεται από εμφύλιες συγκρούσεις και να χρειάζεται ξένους προστάτες. Αλλά για την μετεξέλιξή της σε μια προοδευτική, αντιαμερικανική, αντιηγεμονική, αντικαπιταλιστική, αμεσοδημοκρατική, ουμανιστική Ευρώπη των λαών που θα ολοκληρώσει την διαχρονική στρατηγική της εργαζόμενης ανθρωπότητας6 για την κοινωνική ισότητα, την ευημερία και την ειρηνική συμβίωση μεταξύ ανθρώπων λαών και εθνών από το τοπικό μέχρι το οικουμενικό επίπεδο.

Οι στιγμές είναι κρίσιμες και αυτό το παιχνίδι με το Χαμίνι της Μεσογείου που δουλεύει ταυτόχρονα για πολλά αφεντικά, τα οποία και τα δουλεύει κανονικά για λογαριασμό του επεκτατικού ισλαμοκαπιταλισμού που πάει μπροστά και εκβιάζει, μακελεύει και καταστρέφει χώρες και λαούς κι’ από πίσω κρυπτόμενο και ως σωτήρας εμφανιζόμενο το μεγάλο αφεντικό του, να λεηλατεί τους λαούς της Ευρώπης, των Βαλκανίων, της Μεσογείου, της Αφρικής, της Αραβίας, της Μέσης και της Άπω Ανατολής και συνολικά του πλανήτη πρέπει να τελειώσει. Αυτό, όμως, μπορεί να συμβεί μόνο με την κατάργηση του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού και η ανθρώπινη ιστορία δείχνει ότι γι’ αυτό υπάρχει μόνο ένας και μοναδικός τρόπος, η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής7, ταυτόχρονα με την ταυτόχρονη εγκαθίδρυση σχέσεων αμεσοδημοκρατικής αυτοδιεύθυνσης των κοινωνιών8 και υποταγής της οικονομικής δραστηριότητας στον απόλυτο κοινωνικό έλεγχο, για να χορτάσει ο παγκόσμιος πληθυσμός ψωμί, παιδεία και ελευθερία, για να επικρατήσει οικουμενική ειρήνη και να ανθίσει ο πολιτισμός του αταξικού Ουμανισμού.

Ο δρόμος που οδηγεί σ’ αυτόν τον καλύτερο τον ανθρωπινότερο κόσμο περνάει μέσα από την αποκαπιταλιστικοποίηση του φαντασιακού μας, της οικονομίας, της κοινωνίας, της ανθρωπότητας και του αστικού πολιτισμού που στηρίζεται πάνω στους σκοταδιστικούς μύθους9, στην εξουσιαστική ιδεολογία, στην ανισότητα, στον καταστροφικό ανταγωνισμό, στην εκμετάλλευση, στον πόλεμο και στην γενική καπιταλιστική βαρβαρότητα. Ας τολμήσουμε να κάνουμε το πρώτο μικρό βήμα για το μεγάλο ταξίδι, όχι όμως ως εχθροί της Φύσης και κατακτητές του Σύμπαντος, αλλά έλλογες υπάρξεις, ως στολίδι και μοναδική συνείδησή του.

______________

https://www.blogger.com/blog/posts/5909381204985884097,

1 Βλέπε Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της Παρακμής, Παπαζήσης, Αθήνα 2009.

2 Συλλογικό, (Κώστας Λάμπος επιμέλεια), Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.

3 Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το Υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2013.

4 80.Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Γερμανισμός εναντίον Ευρώπης και Προόδου. Βασιλιάδες και Βασίλισσες, άλογα και πιόνια στις μικρές και στις μεγάλες σκακιέρες του αμερικανισμού, στο: http://infonewhumanism.blogspot.gr/2010/03/blog-post.html»html,

5 Λάμπος Κώστας, Νεογερμανισμός. Ο νέος εφιάλτης της Ευρώπης; Πολίτες, τεύχος 35/Φεβρουάριος 2012 και 36/Μάρτιος 2012.

6Λάμπος Κώστας, Από τον ευρωπαϊκό Ουμανισμό, στην καπιταλιστική βαρβαρότητα ή στον Οικουμενικό Ουμανισμό; Monthly Review, τεύχος Ιούνη 2009.

7 Λάμπος Κώστας, H Γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

8 Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2012.

9 Λάμπος Κώστας, Θεός και κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015.

Η ναυτική στρατηγική της Τουρκίας και ο παράγοντας Καστελόριζο

Η ναυτική στρατηγική της Τουρκίας και ο παράγοντας Καστελόριζο

Μπορεί η Τουρκία να γίνει μέσω της θαλάσσιας ισχύος παίκτης “βαρέων βαρών”;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η σημερινή Τουρκία αποτελεί τα κατάλοιπα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η κληρονόμος της. Αυτό τουλάχιστον παραδέχεται με αξιώσεις η σημερινή πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της γειτονικής μας χώρας, καθώς και ένα μεγάλο τμήμα του τουρκικού λαού. “Είναι αδύνατο για την Τουρκία, η οποία δημιουργήθηκε στη βάση του ιστορικού και γεωπολιτικού παρελθόντος της οθωμανικής αυτοκρατορίας και υπεισήλθε στην κληρονομιά της, να διανοηθεί να σχεδιάσει την άμυνα της αποκλειστικά στο πλαίσιο των συνόρων που κατέχει”, υποστήριξε ο πρώην υπουργός εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου, στη γεωπολιτική του μελέτη υπό τον τίτλο Στρατηγικό Βάθος (σελ. 83).

Ερντογανική ισλαμο-εθνικιστική Vs δυτικοτροπος Κεμαλισμός

Αυτό συνοψίζει επίσης και το δόγμα του νεο-οθωμανισμού, που ακολουθεί πιστά το πολιτικό ζεύγος Ερντογάν-Μπαχτσελί, αλλά και την άρνηση του Κεμαλισμού, που είχε ως βασικό του σύνθημα το “ειρήνη στην Τουρκία και στον κόσμο” σε μια εποχή όμως που κυριαρχούσαν στον κόσμο οι Ευρωπαϊκές αποικιοκρατικές δυνάμεις.

Ο Κεμαλισμός αντιπροσώπευε μια τομή και ταυτόχρονα μια ρήξη με το οθωμανικό παρελθόν, με στόχο τη συγκρότηση μιας σύγχρονης δυτικότροπης, κοσμικής και ρεπουμπλικανικής Τουρκίας. Η ισλαμο-εθνικιστική σύνθεση την οποία επιχειρεί πλέον ο Ερντογάν, έχοντας ως σύμμαχο τον Μπαχτσελί, επαναφέρει στο προσκήνιο την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενώ προωθεί την επανα-ισλαμοποίηση της Τουρκίας, όπως έδειξε και η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε Τζαμί, βάζοντας έτσι ένα ακόμη καρφί στο φέρετρο του Κεμάλ Ατατούρκ.

Ο παράγοντας ναυτική ισχύς στην παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον 19ο αιώνα

Εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες η Τουρκία σχεδιάζει την αμυντική, βιομηχανική και ναυτική στρατηγική λαμβάνοντας πλέον υπόψιν της την ιστορική οθωμανική της κληρονομιά και τις φιλοδοξίες να την αναβιώσει στον 21ο αιώνα. Βρισκόμενη στο γεωπολιτικό σταυροδρόμι ενός ασταθούς κόσμου η Τουρκία, η οποία είναι στην ουσία μια ηπειρωτική χερσόνησος περιτριγυρισμένη κι από τις τρεις πλευρές της από θάλασσα, αισθάνεται υποχρεωμένη, εκτός από ισχυρό στρατό και αεροπορία, να διαθέτει και ισχυρό πολεμικό ναυτικό για να διεξαγάγει αμυντικές και επιθετικές επιχειρήσεις.

Το επιτελείο του Ερντογάν θεωρεί πως η υποχώρηση της οθωμανικής κυριαρχίας στα Βαλκάνια, που ξεκίνησε με την ελληνική επανάσταση του 1821, σχετιζόταν άμεσα με την εξασθένιση και την εξάλειψη της οθωμανικής θαλάσσιας ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο κατά τον 19ο αιώνα. Ο Σουλτάνος Αβδούλ Αζίζ, με τους όλο και πιο λιγοστούς πόρους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, προσπάθησε τότε να δημιουργήσει έναν ισχυρό στόλο, αλλά δεν μπόρεσε να τον χρησιμοποιήσει για να μην θορυβηθεί η τότε θαλασσοκράτειρα Αγγλία. Όπως επισημαίνει και ο Αχμέτ Νταβούτογλου “ο οθωμανικός στόλος, αφού κρατήθηκε στις κλειστές θάλασσες, τελικά εγκαταλείφθηκε, ώστε να σαπίσει στον Κεράτιο Κόλπο” (Στρατηγικό Βάθος, σελ. 241).

Πως χάθηκε ο έλεγχος του Αιγαίου από την Τουρκία

Αυτή η θαλάσσια αδυναμία της Τουρκίας ήταν και ο βασικός λόγος, σύμφωνα με τον Νταβούτογλου, που χάθηκε ο έλεγχος όλου του Αιγαίου και των νησιών του που, από τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-13) και μετά, πέρασαν στην κυριαρχία της Ελλάδας, η οποία είχε τότε ισχυρότερο στόλο έναντι της Τουρκίας. Βέβαια ιστορικά, πολιτισμικά, εθνογλωσσικά και δημογραφικά τα νησιά του αρχιπελάγους αποτελούσαν εδώ και 3.500 χρόνια τη “γεωπολιτική καρδιά” Ελληνισμού, αλλά αυτό φαίνεται να μη θεωρείται “σημαντικό” από την Άγκυρα.

Ακόμη και το 1944, όταν οι υποχωρούντες από τα Δωδεκάνησα Γερμανοί, που τα κατέλαβαν από τους συνθηκολογήσαντες Ιταλούς το 1943, πρότειναν στην Τουρκία την κατάληψη τους, εκείνη δίστασε, από τη μία διότι δεν διέθετε ισχυρό στόλο κι από την άλλη γιατί δεν ήθελε να προκαλέσει την αντίδραση αρχικά της Αγγλίας και μετέπειτα των ΗΠΑ. Έτσι τα Δωδεκάνησα, με τη Συνθήκη Ειρήνης του Παρισίου το 1947 παραδόθηκαν κι αυτά στην Ελλάδα και μαζί τους και το απομακρυσμένο Καστελόριζο, με την προϋπόθεση την αποστρατιωτικοποίησή τους. Όμως, σύμφωνα με την Άγκυρα, ούτε κι αυτός ο όρος δεν πραγματοποιήθηκε με αποτέλεσμα “η ασφάλεια της δυτικής Τουρκίας να τελεί υπό συνεχή απειλή” (Νταβούτογλου. Σελ. 244).

Στενά-Αιγαίο-Κύπρος: ένα ενιαίο γεωστρατηγικό τρίγωνο μοιρασμένο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας

Ως αποτέλεσμα η Ελλάδα, μέσω των νησιών του Αιγαίου, απέκτησε στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι της Τουρκίας, καθώς εμμέσως ελέγχει και τη θαλάσσια διέλευση από τα Στενά (Βόσπορος και Δαρδανέλια). Γι’ αυτό και τα νησιά του ανατολικού και βόρειου Αιγαίου αποτελούν και τη ζώνη με τις μεγαλύτερες πιθανότητες εμπλοκής της Τουρκία σε σύρραξη, όπως έδειξε και η κρίση στα Ίμια το 1996. Έτσι, σύμφωνα με τον Νταβούτογλου “η κρίση του Καρντάκ (σ.σ. Ίμια), που έφερε στο προσκήνιο το θέμα της ελληνικής κυριαρχίας ακόμη και επί βραχονησίδων που βρίσκονται μπροστά στα παράλια μας, είναι το ‘πικρό τιμολόγιο’ των συσσωρευμένων σφαλμάτων που έχουν διαπραχθεί εκ μέρους της Τουρκίας” (σελ. 244).

Η Τουρκία δεν εισέβαλε στην Κύπρο το 1964, όχι τόσο λόγο του τελεσίγραφου του αμερικανού προέδρου Τζόνσον, αλλά επειδή δεν είχε ακόμη τις απαραίτητες ναυτικές υποδομές για αμφίβιες επιχειρήσεις, τις οποίες και πρόλαβε όμως να αποκτήσει το 1974 ώστε να πραγματοποιήσει την απόβαση στη Μεγαλόνησο (Αττίλας Ι και ΙΙ). Στο Αιγαίο, επειδή κατέχει μόνο λίγα από τα 3.000 μικρά και μεγάλο νησιά του αρχιπελάγους, θεώρησε αναγκαίο την απόκτηση ισχυρού πολεμικού ναυτικού από τη δεκαετία ακόμη του 1970, ώστε να αντισταθμίσει αυτό το στρατηγικό μειονέκτημα έναντι της Ελλάδας. Και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου δεν υπάρχουν αλλά νησιά πέρα από την Κύπρο, η Τουρκία προσπαθεί να επιβληθεί ως ισχυρός παράγοντας με την απόκτηση ενός στόλου ανοικτής θάλασσας, που περιλαμβάνει μικρά αεροπλανοφόρα αλλά και αεροσκάφη εναέριου εφοδιασμού, ώστε να έχει μεγάλη εμβέλεια δράσης που να φθάνει ως τις ακτές της Λιβύης.

Με ποιον τρόπο επιχειρεί η Τουρκία να μετατραπεί σε Ευρασιατική δύναμη;

Η Τουρκία του Ερντογάν, με τα νεο-οθωμανικά του οράματα, επιχειρεί να ελέγξει μια θαλάσσια περιοχή μετάβασης μεταξύ τριών ηπείρων, στους άξονες Ανατολής-Δύσης και Βορρά-Νότου, ώστε να εξελιχθεί σε σημαντική ευρασιατική δύναμη. Γι’ αυτό εφαρμόζει μια ενεργητική εξωτερική πολιτική, με ταυτόχρονη προβολή της γεωπολιτικής και στρατιωτικής ισχύος της, κυρίως μέσου του πολεμικού της ναυτικού, ώστε να ελέγξει αυτές τις “μεταβατικές ζώνες” μεταξύ τριών ηπείρων, με στόχο να συμμετάσχει στην εκμετάλλευση των ενεργειακών κοιτασμάτων της Αν. Μεσογείου και ταυτόχρονα να αναβαθμιστεί γεωπολιτικά.

Πρόκειται ωστόσο για μια κίνηση υψηλού ρίσκου, για “υπερβολικό άπλωμα του τραχανά”, καθώς η Τουρκία έχει δημιουργήσει ανοικτά μέτωπα στη Συρία, τη Λιβύη, στην Κύπρο, την Αν. Μεσόγειο, στο Αιγαίο και στον Καύκασο, και δεν είναι σίγουρα αν σε μια δυσμενή συγκυρία θα μπορέσει να τα διαχειριστεί επιτυχώς, χωρίς να αναγκαστεί να υποστεί ταπεινωτικές υποχωρήσεις, που δε θα βλάψουν απλώς το γόητρο της, αλλά και τη γεωπολιτική της ισχύ.

Θέλει να γίνει παίκτης “βαρέων βαρών”

Η Τουρκία είναι ένας μεσαίου μεγέθους γεωπολιτικός παίκτης, που επιχειρεί να αναβαθμιστεί και να ανέβει επίπεδο. Δεν έχει όμως προς το παρόν τουλάχιστον τα πραγματικά προσόντα για κάτι τέτοιο, πέρα από το να εκμεταλλεύεται το “κενό εξουσίας” από την αποδυνάμωση και σύγχυση του Δυτικού μπλοκ, έναντι των παραδοσιακών ευρασιατικών δυνάμεων (Ρωσία, Κίνα κ.ά.).

Απέναντι στην Ελλάδα η Τουρκία διεκδικεί “εφ όλης της ύλης” διμερείς διαπραγματεύσεις “αλά καρτ” και “αλά Τούρκα”, και όχι με βάση το διεθνές δίκαιο, τις συνθήκες και το δίκαιο της θάλασσας, καθώς αμφισβητεί έμπρακτα το διεθνώς αποδεκτό δικαίωμα των νησιών να έχουν υφαλοκρηπίδα. Ειδικά το σύμπλεγμα του Καστελόριζου είναι κυριολεκτικά εξαφανισμένο ως ελληνικό έδαφος από τους τουρκικούς χάρτες, που προεκτείνουν την διεκδικούμενη τουρκική ΑΟΖ μέχρι τα ανοικτά της Λιβύης εξαφανίζοντας ταυτόχρονα την ελληνική ΑΟΖ από την ίδια περιοχή.

Ο παράγοντας Καστελόριζο

Σύμφωνα με τη “λογική” της φιλοκυβερνητικής εφημερίδας Γενί Σαφάκ το Καστελόριζο απέχει μόνο 2 χιλιόμετρα από την Τουρκία αλλά 580 χιλιόμετρα από ελληνικό έδαφος, εννοώντας τις ηπειρωτικές ανατολικές ακτές της Ελλάδας. Φυσικά δεν γίνεται λόγος για την ελληνική Ρόδο, που απέχει 120 χιλιόμετρα από το Καστελόριζο καθώς, σύμφωνα με την τουρκική άποψη τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου “δεν έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ” κι έχουν γενικώς περιορισμένη ή ανύπαρκτη επήρεια στον περιβάλλον χώρο, με άλλα λόγια “δεν είναι 100% Ελλάδα”.

Για την Τουρκία το Καστελόριζο είναι απλά μια γεωγραφική και γεωπολιτική “ανωμαλία” δίπλα στις ακτές της που θα πρέπει ή να αγνοηθεί ή να κατακτηθεί. Μια παρόμοια λογική της “κατάκτησης” επικράτησε και στη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Λειτουργώντας αναχρονιστικά η Τουρκία επαναφέρει την κατακτητική συμπεριφορά στον κόσμο του 21ου αιώνα.

Το Καστελόριζο (Castel Ruggio, δηλαδή «Κοκκινόκαστρο») ή αλλιώς Μεγίστη είναι το ανατολικότερο σημείο του Αιγαιακού κόσμου, καθώς απέχει περίπου 120 χλμ. από τη Ρόδο και μόλις δύο χιλιόμετρα από τις ακτές της Μικράς Ασίας (Λυκίας! Το αλλοτινό καμάρι της ανατολικής Μεσογείου δεν είναι σήμερα παρά μια σκιά του εαυτού του: στις αρχές του αιώνα μας είχε 20.000 κατοίκους, ενώ σήμερα οι μόνιμοι κάτοικοι δεν ξεπερνούν τους 300. Η Μεγίστη είναι το κέντρο ενός συμπλέγματος νησίδων, που περιλαμβάνεται ανάμεσα τους είναι η Ρω (θυμάστε την Κυρά της Ρω;). Από τα μνημεία του νησιού ξεχωρίζουν οι επιβλητικές οχυρώσεις του Παλαιόκαστρου, με την «κυκλώπεια» τοιχοδομία τους και ο λεγόμενος Λυκιακός Τάφος, που είναι λαξευμένος σε κοκκινωπό βράχο. Γενικώς οι κόκκινοι βράχοι κυριαρχούν στο νησί, που γι’ αυτό ονομάζεται και Κοκκινόκαστρο.

Ναυτική δύναμη και πρόσβαση στη θάλασσα οι στόχοι της Τουρκίας

Το Αιγαίο για την Τουρκία είναι σημαντικό ως τμήμα ενός γενικότερου στρατηγικού σχεδιασμού, όπως δείχνει και ενεργή εμπλοκή της στην Λιβύη μέσω της οποίας προβάλλεται ο νεο-οθωμανισμός, αλλά και οι δυνατότητες της ναυτικής στρατηγικής της. Γι’ αυτό, όπως επισήμανε στο Tvxs.gr ο Πέτρος Βαμβακάς, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών του Emmanuel College της Βοστώνης: Δεν μπορείς να είσαι μια υπερδύναμη στην Ανατολική Μεσόγειο εάν δεν είσαι ναυτικό κράτος. Το μόνο κράτος που μπορεί να το έχει αυτό είναι η Ελλάδα. Αυτό προσπαθεί να αποκομίσει η Τουρκία, διότι βλέπει τον εαυτό της σαν μία δύναμη της περιοχής. Αλλά χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα δεν μπορεί να παίξει αυτόν τον ρόλο”.

Η εκδίκηση της τουρκικής “Γενιάς Ζ” και η δημογραφική μετάβαση της Τουρκίας

Η δημογραφία εκδικείται τον Ερντογάν

Η δημογραφική μετάβαση της Τουρκίας και η εκδίκηση της τουρκικής “Γενιάς Ζ”

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η άνεση με την οποία κινείται η ερντογανική Τουρκία στην περιφέρεια της, συμπεριφερόμενη όχι απλά ως “ταραξίας”, αλλά και ως αναθεωρητική και επεκτατική δύναμη, οφείλεται σε μικρότερο βαθμό στις διεθνείς συγκυρίες, και περισσότερο σε βαθύτερες, δομικές τάσεις στο εσωτερικό της χώρας. Αναμφισβήτητα, από τη μία η γενικότερη τάση αποδυνάμωσης της Δύσης, λόγω δομικών εσωτερικών προβλημάτων και ανταγωνισμών, καθώς και της αλλοπρόσαλλης πολιτικής του Τραμπ, κι από την άλλη η άνοδος δυνάμεων όπως η Ρωσία και ειδικά η Κίνα, που μετατοπίζει τεκτονικά την ισχύ από τη Δύση προς την Ανατολή, ωθεί την Τουρκία να επιλέξει να πάρει αποστάσεις από το αποδυναμωνένο “Δυτικό μπλοκ” και να υιοθετήσει μια πιο “ανεξάρτητη”, αλλά και πιο νευρική, εξωτερική πολιτική. Εκμεταλλευόμενη πρωτίστως την πολύτιμη γεωστρατηγική της θέση μεταξύ δύο ηπείρων.

Δημογραφία, οικονομία, στρατός: Τα “σκληρά νομίσματα” της τουρκικής γεωπολιτικής ισχύος

Ενυπάρχουν ωστόσο σοβαροί εσωτερικοί λόγοι, που ενθαρρύνουν την Τουρκία να υιοθετήσει, με τέτοια αυτοπεποίθηση, την άμεση προβολή της γεωπολιτικής ισχύος της, αρχικά προς την περιφέρειά της. Από τη μία η τουρκική οικονομία υπερδιπλασιάστηκε σε όγκο από το 2002 ως τώρα. Από την άλλη ότι ο πληθυσμός της αυξήθηκε κατά 19 εκατομμύρια ή κατά 30% από το 2000 (65 εκ. κάτοικοι) ως το 2020 (84 εκ.), ενισχύοντας έτσι το ειδικό βάρος της χώρας, τόσο περιφερειακά όσο και διεθνώς. H Τουρκία, ως η 19η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο με βάση το ΑΕΠ της, εισπράττει για την ώρα ένα γενναίο “δημογραφικό μέρισμα”. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο μεγάλος πληθυσμός της είναι σχετικά νέος, με το 22% να ανήκει στην ηλικιακή ομάδα 0-14 ετών και όλο και περισσότεροι νέοι να βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία, αποτελώντας άφθονο και φθηνό εργατικό δυναμικό για την τουρκική βιομηχανία και μεταποίηση.

Αποφασιστικό ρόλο διαδραματίζει επίσης και το γεγονός πως η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο σε μέγεθος στρατό του ΝΑΤΟ, εξοπλισμένο με σύγχρονα οπλικά συστήματα σε όλες του τις βαθμίδες, τα οποία και παράγονται σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό σε εγχώριες αμυντικές βιομηχανίες, που έχουν μάλιστα και φιλοδοξίες εξαγωγής οπλικών συστημάτων διεθνώς. Το μόνο που λείπει για την ώρα στην Τουρκία είναι η ανάπτυξη σύγχρονων πυραυλικών συστημάτων ενδιάμεσου βεληνεκούς και φυσικά η απόκτηση πυρηνικών όπλων, για να μπορέσει να συγκριθεί στρατιωτικά με άλλες δυνάμεις “μεσαίου μεγέθους”, όπως η Μ. Βρετανία και η Γαλλία. Στην περιφέρεια της πάντως διαθέτει τις ισχυρότερες ένοπλες δυνάμεις, αν και για την ώρα χώρες όπως το Ισραήλ (200 πυρηνικές κεφαλές), το Ιράν (βαλλιστικά συστήματα) και η Αίγυπτος (αεροπλανοφόρα τύπου Μιστράλ), διαθέτουν κάποια στρατηγικά πλεονεκτήματα απέναντί της.

Σε κάθε περίπτωση η ερντογανική Τουρκία εμφανίζεται διατεθειμένη να αξιοποιήσει όλα αυτά τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, προβάλλοντας ωμά τη γεωπολιτική της ισχύ, καταστρατηγώντας κάθε έννοια διεθνούς δικαίου, και ξεδιπλώνοντας επεκτατικές και νέο-οθωμανικές φιλοδοξίες. Το κάνει μάλιστα αυτό, ερχόμενη σε ρήξη με το κεμαλικό της υπόβαθρο, το οποίο ήταν συνυφασμένο με την εκκοσμίκευση, τον εκδυτικισμό και την γεωπολιτική πρόσδεση της χώρας στο άρμα της Δύσης. Πλέον η Άγκυρα επιλέγει να ελίσσεται στα επικίνδυνα όρια μεταξύ Δύσης και Ανατολής, Ευρώπης και Ασίας, μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας και αραβικού κόσμου, ως “ανεξάρτητη” περιφερειακή δύναμη, κινδυνεύοντας ωστόσο να καταλήξει “κανόνι ελεύθερο στο κατάστρωμα”.

Ο δημογραφικός παράγοντας ως εργαλείο προβολής της τουρκικής ισχύος

Ως παράγοντα ισχύος η Τουρκία επικαλείται συχνά το γεγονός πως αποτελεί ένα “έθνος 84 εκατομμυρίων”, με το αντίστοιχο ειδικό βάρος και με τις αντίστοιχες ανάγκες για φυσικούς και ενεργειακούς πόρους, θυμίζοντας όχι άδικα την αναχρονιστική θεωρία του “ζωτικού χώρου”. Ο ίδιος ο Ερντογάν επικαλείται μάλιστα ανά τακτά διαστήματα το πληθυσμιακό μέγεθος και τη δημογραφική δυναμική της Τουρκίας, όχι μόνο ως παράγοντα ισχύος, αλλά και για να δικαιολογήσει τις διεκδικήσεις και επεκτατικές βλέψεις της χώρας του στο θαλάσσιο χώρο και στα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου.

Δεν είναι υπερβολικό να ειπωθεί πως πίσω από τη στρατηγική της “Γαλάζιας Πατρίδας” κρύβεται σε μεγάλο βαθμό η εργαλειακή χρήση της δημογραφικής δυναμικής της Τουρκίας από τους ιθύνοντες της Άγκυρας. Το επιχείρημα είναι σχετικά απλά: η Τουρκία είναι μια χώρα που αυξάνεται πληθυσμιακά, αναπτύσσεται οικονομικά και εξελίσσεται σε σημαντική βιομηχανική δύναμη. Συνεπώς έχει ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες σε φυσικούς πόρους και ενέργεια “ως έθνος 100 εκατομμυρίων ως το 2040”, όπως έχει πει κι Ερντογάν. Ο ίδιος ποντάρει στο “δημογραφικό ατού” μιας όλο και πιο επανα-ισλαμοποιημένης Τουρκίας, έχοντας τη συντηρητική αντίληψη πως οι νέοι της Τουρκίας, ως “καλοί μουσουλμάνοι και Τούρκοι πατριώτες”, θα συνεχίσουν να κάνουν παιδιά με τον ίδιο ρυθμό που έκαναν και οι προηγούμενες γενιές, εκτοξεύοντας τον πληθυσμό της χώρας από 14 εκατομμύρια το 1927 στα σημερινά 84 εκατομμύρια.

Ερντογάν: “γυρίστε σπίτια σας και κάντε περισσότερα παιδιά!”

Θυμόμαστε παλιότερα που ο Ερντογάν, ενοχλημένος από την ερώτηση μιας Τουρκάλας δημοσιογράφου, της έδωσε τη “συμβουλή” να πάει σπίτι της και να κάνει παιδιά, τουλάχιστον τρία για να βοηθήσει την Τουρκία, ώστε να γίνει πιο ισχυρή. Δεν εισακούστηκε. Από το 2010 και μετά ο δείκτης γονιμότητας της Τουρκίας είναι μονίμως κάτω από το 2,1 παιδιά ανά γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας και το 2019 ο δείκτης αυτός κατρακύλησε στο 1,88. Μονάχα στο κέντρο της Ανατολίας και ειδικά στις κουρδικές περιοχές της νοτιοανατολικής Τουρκίας ο δείκτης αυτός είναι αισθητά μεγαλύτερος, φτάνοντας ακόμη και στο 4 στο τουρκικό Κουρδιστάν.

Θυμόμαστε επίσης πως σε επίσκεψη του στα Κατεχόμενα της βορείου Κύπρου ο Ερντογάν έδωσε την “πατρική συμβουλή” στους αδελφούς Τουρκοκυπρίους να πάνε σπίτια τους και να ξεκινήσουν να κάνουν περισσότερα παιδιά, ώστε τις επόμενες 2-3 δεκαετίες να γίνουν ισάριθμοι, αν όχι περισσότεροι από τους Ελληνοκυπρίους του νότου. Φυσικά δεν εισακούστηκε. Οι Τουρκοκύπριοι συνεχίζουν να έχουν γονιμότητα παρόμοια, αν όχι μικρότερη από εκείνη των Ελληνοκυπρίων και η όποια αύξηση του πληθυσμού τους οφείλεται καθαρά στην εισροή εποίκων από την Ανατολία, που δε σταμάτησε ποτέ.

Η Τουρκία βρίσκεται σε φάση “δημογραφικής μετάβασης”

Ο Ερντογάν θα ήθελε πολύ ο τουρκικός λαός, και ειδικά οι νέοι, να προσκυνούν συνεχώς την θεά της γονιμότητας, ώστε η Τουρκία να καταστεί μια δημογραφική υπερδύναμη σε όλη την περιοχή. Στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Στην περιοχή μας δημογραφική υπερδύναμη είναι ήδη η Αίγυπτος με 101 εκατομμύρια κατοίκους, που προβλέπεται να φτάσουν τα 150-160 εκατομμύρια τα επόμενα 30 χρόνια και να σταθεροποιηθούν τελικά στα 200-220 εκατομμύρια το 2100.

Αντίθετα η Τουρκία έχει κατά την τελευταία δεκαετία αποχαιρετήσει τους υψηλούς δείκτες γεννητικότητας του παρελθόντος και έχει εισέλθει στη φάση της “δημογραφικής μετάβασης” έτσι ώστε μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες ο πληθυσμός της να πάψει να αυξάνεται. Πρόκειται για ένα στάδιο που περνούν όλες οι χώρες, άσχετα με το πολιτισμικό τους πλαίσιο (χριστιανικές ή μουσουλμανικές), καθώς εκβιομηχανίζονται, αστικοποιούνται και αυξάνει το μορφωτικό επίπεδο και η εκπαίδευση των γυναικών. Στην ίδια φάση δημογραφικής μετάβασης βρίσκονται σήμερα και άλλες μουσουλμανικές χώρες, για παράδειγμα το Ιράν, η Τυνησία και το Μπαγκλαντές, και στην επόμενη δεκαετία θα ακολουθήσουν και οι υπόλοιπες, με εξαίρεση εκείνες της υποσαχάριας Αφρικής.

Οι νέοι αρνούνται την δημογραφική εργαλειοποίηση τους

Η σημερινή Τουρκία βρίσκεται λοιπόν σε στάδιο δημογραφικής μετάβασης, παρά τις επιθυμίες του “σουλτάνου” Ερντογάν να χρησιμοποιήσει τα σώματα των γυναικών ως πολιτικά εργαλεία περαιτέρω ενίσχυσης του πληθυσμιακού εκτοπίσματος της χώρας. Οι νέοι και νέες της Τουρκίας δεν επιθυμούν, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, πλέον να τους χρησιμοποιούν με αυτόν το χυδαία εργαλειακό τρόπο, αλλά επιθυμούν να ζήσουν τις δικές τους χειραφετημένες ζωές, με λιγότερα παιδιά, χωρίς να υπακούν πλέον στις εντολές του κράτους. Έτσι καθυστερούν να παντρευτούν και να κάνουν οικογένεια και κάνουν πολύ λιγότερα παιδιά από ότι οι γονείς τους.

Τουλάχιστον το 70% του πληθυσμού της Τουρκίας κατοικεί σε μεγάλα αστικά κέντρα, όπου το κόστος ζωής και τα ενοίκια είναι ακριβά, όπως και η ανατροφή και η εκπαίδευση των παιδιών. Στις περισσότερες αστικοποιημένες περιοχές της Τουρκίας ο δείκτης γεννητικότητας είναι πεσμένος κάτω από το 2,1, που είναι και το όριο της αντικατάστασης των γενεών, ώστε να μείνει ο πληθυσμός σταθερός.

Αλλά οι Κούρδοι της Τουρκίας χρησιμοποιούν την δημογραφική τους αύξηση ως πολιτικό όπλο

Μόνον στις επαρχίες του εσωτερικού της Ανατολίας και στις περιοχές που πλειοψηφούν οι Κούρδοι ο δείκτης αυτός είναι σημαντικά μεγαλύτερος. Οι καταπιεσμένοι Κούρδοι της Τουρκίας, οι οποίοι αυξάνονται πληθυσμιακά με υπερδιπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τους Τούρκους, δεν εντοπίζονται πλέον γεωγραφικά στα νοτιοανατολικά της χώρας, αλλά έχουν μεταναστεύσει σχεδόν παντού. Δεν αποτελούν δηλαδή μια γεωγραφικά εντοπισμένη μειονότητα αλλά μια μεγάλη κοινότητα, η οποία βρίσκεται παντού στην Τουρκία, ειδικά στις μεγάλες πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη, η Άγκυρα και η Σμύρνη. Και ως τέτοια, αν κάποτε αποκτήσει τα πλήρη πολιτιστικά και πολιτικά της δικαιώματα, θα αποτελέσει στην ουσία μια συστατική εθνότητα (25-30% του πληθυσμού) του τουρκικού κράτους. Μια τέτοια Τουρκία θα είναι τελείως διαφορετική από τη σημερινή, προσομοιάζοντας περισσότερο προς το ισπανικό αποκεντρωτικό μοντέλο, και σίγουρα λιγότερο επιθετική προς τους γείτονες της.

Πλησιάζει η σταθεροποίηση του πληθυσμού της Τουρκίας

Ο πληθυσμός της Τουρκίας προβλέπεται να σταθεροποιηθεί μεταξύ 2030 και 2040, όταν θα φθάσει τα 95-98 εκατομμύρια και κατόπιν θ’ αρχίσει να συρρικνώνεται με γοργούς ρυθμούς, καθώς οι γενιές του «Baby Boom» της περιόδου 1950-1960, θα έχουν φθάσει σε ηλικίες συνταξιοδότησης και ο δείκτης θνησιμότητας θα είναι απότομα αυξημένος. Με άλλα λόγια μετά το 2040 η Τουρκία θα αντιμετωπίσει το δημογραφικό πρόβλημα, που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα μας (μείωση γεννήσεων, γήρανση πληθυσμού), αλλά σε πολύ μεγαλύτερο μέγεθος. Αυτή η δημογραφική μεταβολή θα έχει σίγουρα επιπτώσεις και στην εξωτερική πολιτική της χώρας, αλλά και στη γενικότερη γεωπολιτική της σημασία. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα που δημοσιεύτηκε στο The Lancet ο πληθυσμός της Τουρκίας προβλέπεται να κορυφωθεί στα 100 γύρω στο 2050 και στη συνέχεια να μειωθεί στα 86 εκατομμύρια το 2100.

Η εκδίκηση της τουρκικής “Γενιάς Ζ”

Η «Γενιά Ζ» της Τουρκίας, δηλαδή οι νεαροί Τούρκοι που γεννήθηκαν από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και αριθμούν περί τα 13 εκατομμύρια νέες και νέους, δεν θέλουν να γίνουν όργανα της καθεστωτικής πολιτικής του Ερντογάν, εργαλεία για τη δημογραφική στρατηγική του, ενώ παρακολουθούν ανήσυχοι την προσπάθεια επανα-ισλαμοποίησης της χώρας.

Αυτή η γενιά δεν μεγάλωσε απλώς με το ίντερνετ, τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) και με τα κινητά τηλέφωνα, αλλά ουσιαστικά μεγάλωσε τον Τούρκο πρόεδρο Ερντογάν και το κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης μονίμως στην εξουσία, να είναι δηλαδή το Κατεστημένο. Όχι μόνον αισθάνονται πολιτική απέχθεια απέναντι στον καθεστωτικό Ερντογάν, αλλά παθαίνουν αλλεργία στη σκέψη ότι τους χρησιμοποιούν, όταν π.χ. τον Ιούνιο οι αρχές αποφάσισαν να κλείσουν τα πανεπιστήμια ένα μήνα νωρίτερα, δήθεν για “να ενισχυθεί ο εσωτερικός τουρισμός” με τα εκατομμύρια των άνεργων Τούρκων φοιτητών. Στην προσπάθεια του Ερντογάν να τους χειραγωγήσει και να υφαρπάξει την ψήφο τους οι νέοι της “Γενιάς Ζ” κήρυξε ψηφιακό πόλεμο. Κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης με νέους που διοργάνωσε το προεδρικό Μέγαρο και η οποία μεταδόθηκε ζωντανά μέσω Youtube, αναρτήθηκαν χιλιάδες μηνύματα εξαγριωμένων νέων που έβαλαν κατά του Ερντογάν υπό το hashtag «OyMoyYok» (δεν θα πάρεις την ψήφο μου) και με πάνω από 360.000 dislikes!

Η γενιά που θα καθορίσει το πολιτικό μέλλον του καθεστώτος Ερντογάν

Τα εκατομμύρια αυτών των νέων αναμένεται να παίξουν καθοριστικό ρόλο στις μελλοντικές εκλογές π.χ. το 2023, στις οποίες πολλοί αναμένεται να ψηφίσουν για πρώτη φορά. Ο αριθμός τους αντιστοιχεί στο 12% του συνολικού εκλογικού σώματος και η ατζέντα που τους απασχολεί είναι η δικαιοσύνη, η ανεργία, οι ελευθερίες και το βιοτικό επίπεδο. Ενδιαφέρονται επίσης περισσότερο για το περιβάλλον και έχουν μεγαλύτερη συναίσθηση απέναντι στα κοινωνικά προβλήματα. Οι παραδοσιακές αξίες, την επιστροφή στις οποίες ευαγγελίζεται ο Ερντογάν, δεν φαίνεται να παίζουν και ιδιαίτερο ρόλο στους νέους αυτής της γενιάς, που έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν και τις πολιτικές επιλογές των, λιγότερο μορφωμένων, γονιών τους.

Επειδή το κύριο μέσο έκφρασης και επικοινωνίας τους είναι τα ΜΚΔ, θα χρειαστεί μια εντελώς καινούρια γλώσσα προσέγγισης τους, που το καθεστώς Ερντογάν δεν διαθέτει ακόμη. Η Γενιά Ζ της Τουρκίας χρησιμοποιεί κι αυτή το Youtube ως μηχανή αναζήτησης και διαβάζει ειδήσεις στο Instagram και όχι από πολιτικά sites, την τηλεόρασηή τα έντυπα. Για πολλούς αναλυτές η γενιά αυτή θα κρίνει και το πολιτικό μέλλον του Ερντογάν, που κέρδιζε ως τώρα τις εκλογές απευθυνόμενος κυρίως στους συντηρητικούς ηλικιωμένους της επαρχίας. Δεν υπάρχουν έως τώρα ενδείξεις πως θα στηρίξει την επανεκλογή του Ερντογάν, πόσο μάλιστα τα βιοπολιτικά του εθνικιστικά παιχνίδια και τα νεοοθωμανικά του σχέδια.

Η Κίνα “κατακτά” τα Βαλκάνια: Η γεωοικονομική διείσδυση του «Κόκκινου Δράκου» στη Νοτιοανατολική Ευρώπη

Η Κίνα “κατακτά” τα Βαλκάνια

Αυξάνεται η διείσδυση της Κίνας στη γειτονιά μας

Γιατί ο “Κόκκινος Δράκος” ενδιαφέρεται για το “μαλακό υπογάστριο” της Ευρώπης;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Την τελευταία δεκαετία έγινε πολύ λόγος για αύξηση της “κακόβουλης” ρωσικής επιρροής στα Βαλκάνια, η οποία ανησύχησε τη Δύση λόγω και των παραδοσιακών σχέσεων που διατηρεί η Μόσχα με τις ορθόδοξες χώρες της περιοχής. Άλλοι ανησύχησαν για την αύξηση της επιρροής και της ερντογανικής Τουρκίας, που απροκάλυπτα τρέφει νεοοθωμανικές και κρυφοισλαμιστικές φιλοδοξίες, ενώ χρησιμοποιεί εργαλειακά τις μουσουλμανικές κοινότητες των Βαλκανίων. Λίγοι ωστόσο ανησύχησαν για τη διείσδυση του Κόκκινου Δράκου, δηλαδή της Κίνας, στο “μαλακό υπογάστριο” της Ευρώπης. Ίσως επειδή, σε αντίθεση με τη Ρωσία και την Τουρκία που γειτνιάζουν με τα Βαλκάνια, η Κίνα βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά τους, στο άλλο άκρο της Ευρασίας.

Είναι γεγονός πάντως πως έχει υπερεκτιμηθεί από τη Δύση η ρωσική επιρροή στα Βαλκάνια, ενώ έχει υποεκτιμηθεί αντίστοιχα η κινεζική, που είναι όμως πολλαπλάσια και δυναμικά αυξανόμενη. Τα αποτελέσματα αυτής της λανθασμένης εκτίμησης, όπως και του γεγονότος πως οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων παραμένουν επί δεκαετίες κολλημένες στον “προθάλαμο” της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν θα αργήσουν να φανούν.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι serbia-china-delegations-epa-efe-lintao-zhang-3x4-1280x956.jpeg

Η αύξηση της κινεζικής επιρροής στα Βαλκάνια

Αποτελεί κοινό μυστικό πως η κινεζική επιρροή στα Βαλκάνια αυξάνεται χρόνο με το χρόνο. Για την ώρα όμως η οικονομική δραστηριοποίηση της Κίνας σε αυτή την περιοχή δεν προκαλεί ακόμη σοβαρές ανησυχίες στη Δύση, όσο όλες οι βαλκανικές χώρες παραμένουν σε μια σταθερή φιλοδυτική τροχιά. Μακροπρόθεσμα ωστόσο αυτή η στρατηγική της οικονομικής διείσδυσης της Κίνας στα Βαλκάνια θα της προσφέρει, το λιγότερο, μεγαλύτερη άνεση στην πρόσβασή της στις ευρωπαϊκές αγορές. Γι’ αυτό το λόγο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ανησυχούν μήπως τελικά οι βαλκανικές χώρες καταλήξουν και πάλι πιόνια στο μεγάλο παιχνίδι για την παγκόσμια οικονομική κυριαρχία στον 21ο αιώνα.

Τα Βαλκάνια, αυτή η “πιο δυσλειτουργική οικογένεια της Ευρώπης”, είναι ακόμη οικονομικά και πολιτικά καθυστερημένα, με ανεπαρκείς υποδομές αλλά με άφθονους φυσικούς πόρους και μορφωμένο ανθρώπινο δυναμικό. Όλα αυτά καθιστούν τα Βαλκάνια μια ζώνη ρίσκου αλλά και ευκαιριών, που εκμεταλλεύονται ρωσικές, τουρκικές και κινεζικές επιχειρήσεις για να πραγματοποιήσουν στρατηγικού τύπου επενδύσεις. Η Ρωσία κυρίως στο χώρο της ενέργειας και των αγωγών, η Τουρκία στο χώρο του εμπορίου και των βιομηχανιών και η Κίνα στον χώρο των υποδομών και των μεταφορών.

Η Κίνα αν και βρίσκεται μακριά άρχισε να αποκτά ζωτικό ενδιαφέρον για τα Βαλκάνια, επιχειρώντας να αφήσει το γεωοικονομικό της αποτύπωμα στην περιοχή. Οι κυριότερες κινεζικές επενδύσεις στην περιοχή επικεντρώνονται στις υποδομές, στις μεταφορές και στην ενέργεια. Από την πλευρά τους οι βαλκανικές χώρες βλέπουν τις κινεζικές επενδύσεις ως ευκαιρία για να βελτιώσουν τις υποδομές τους και την οικονομική τους θέση, πετυχαίνοντας υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Ρισκάρουν όμως να καταστούν οικονομικά και πολιτικά εξαρτημένες από το Πεκίνο, παρότι είναι ήδη εξαρτημένες από την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ. Πρέπει να σημειωθεί πως το 73% του εμπορίου των βαλκανικών χωρών διεξάγεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ με την Κίνα μόλις το 6%.

Η κινεζική “Πρωτοβουλία 17+1”: μια πλατφόρμα διείσδυσης;

Τον Απρίλιο του 2012 το Πεκίνο δημιούργησε την “Πρωτοβουλία 16+1”, μια πλατφόρμα συνεργασίας ανάμεσα στην Κίνα με 11 ανατολικοευρωπαϊκές χώρες μέλη της Ε.Ε. καθώς και με 5 υποψήφιες προς ένταξη χώρες των δυτικών Βαλκανίων (Σερβία, Βοσνία & Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Αλβανία). Πρόσφατα, και χάρη στη Συμφωνία των Πρεσπών, εισήλθε σ’ αυτή την πλατφόρμα των 16 πρώην κομουνιστικών χωρών και μια διαφορετική χώρα: η Ελλάδα, η οποία παίζει κομβικό ρόλο στο κινεζικό σχέδιο του “υδάτινου Δρόμου του Μεταξιού”, αλλάζοντας έτσι και την ονομασία της πρωτοβουλίας σε “17+1”.

Από το 2012 η Κίνα άρχισε να υλοποιεί μια σειρά από σημαντικές επενδύσεις στη Σερβία, στη Βόρεια Μακεδονία, στη Βοσνία και στο Μαυροβούνιο. Ανάμεσά τους και μια νέα, υψηλών προδιαγραφών, οδική και σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ Βελιγραδίου με το λιμάνι του Μπαρ, στις Αδριατικές ακτές του Μαυροβουνίου, με συνολικό κόστος 1,3 δισεκατομμύρια Ευρώ.

Η Σερβία στο επίκεντρο του κινεζικού ενδιαφέροντος

Το επενδυτικό ενδιαφέρον των κινεζικών επιχειρήσεων έχει προσελκύσει ειδικά η Σερβία, που είναι και η μεγαλύτερη χώρα των δυτικών Βαλκανίων και βρίσκεται σε κομβική γεωγραφική θέση. Δεν επικεντρώνεται μόνον στην ανανέωση των υποδομών, κατασκευή δρόμων, γεφυρών και σιδηροδρομικών γραμμών. Η κινεζική Huawei επιθυμεί να αναπτύξει πρώτα στο Βελιγράδι το δικό της σύστημα 5G για την κινητή τηλεφωνία και το internet.

Αυτή η στιγμή η Σερβία έχει υποδεχθεί κινεζικά επενδυτικά σχέδια ύψους 2,5 δισ. Ευρώ. Το πιο σημαντικό είναι η σιδηροδρομική διασύνδεση του Βελιγραδίου με τη Βουδαπέστη, με γραμμές και τρένα υψηλής ταχύτητας, κόστους ενός δισεκατομμυρίου Ευρώ, που έχουν αναλάβει εξ ολοκλήρου οι κινεζικές εταιρείες. Με τον εκσυγχρονισμό των σιδηροδρομικών γραμμών η Κίνα επιθυμεί να διασυνδέσει το λιμάνι του Πειραιά, που ανήκει πλέον στην κινεζική COSCO, με τις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, μέσω της Βόρειας Μακεδονίας, της Σερβίας και της Ουγγαρίας. Το όλο σχέδιο, αν τελικά δεν μπλοκαριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα φέρνει τα κινεζικά εμπορεύματα στην καρδιά της Ευρώπης τουλάχιστον δύο βδομάδες νωρίτερα.

Κινέζικα Drones για το Σερβικό Στρατό

Η Σερβία έχει επίσης εφοδιαστεί με κινεζικά μη επανδρωμένα Drones για το στρατό της. Έτσι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο κατάφερε να εξάγει για πρώτη φορά και τα όπλα της σε ευρωπαϊκό έδαφος. Το Βελιγράδι συμφώνησε να αγοράσει από την Κίνα 9 μαχητικά drones, που φέρουν πυραύλους και άλλα συστήματα, κι αυτό αποτελεί “διαφήμιση” για την κινεζική αμυντική βιομηχανία που προσβλέπει σε εξαγωγές.

Και περιπολία Κινέζων αστυνομικών στο Βελιγράδι

Η συνεργασία Κίνας και Σερβίας έφτασε σε τέτοιο σημείο ώστε πρόσφατα Κινέζοι αστυνομικοί άρχισαν να κάνουν κοινές περιπολίες με τους Σέρβους συναδέλφους τους σε τρεις σερβικές πόλεις: στο Βελιγράδι, στο Νόβι Σαντ και στο Σμέντερεβο, υποτίθεται για την ασφάλεια των όλο και περισσότερων Κινέζων τουριστών. Ωστόσο σε πόλεις, όπως το Σμέντερεβο, υπάρχουν περισσότεροι Κινέζοι επενδυτές παρά τουρίστες. Είναι άραγε αυτοί οι Κινέζοι αστυνομικοί το Security των Κινέζων επενδυτών;

Επικριτές της κινεζικής διείσδυσης στη Σερβία με αποκορύφωμα και την παρουσία και των Κινέζων αστυνομικών έκαναν λόγο για “νεο-αποικιακή” συμπεριφορά. Και η κινεζική παρουσία στα Βαλκάνια είναι ακόμη στην αρχή της…

Πολιτιστική διείσδυση: Τα Κινεζικά στα σερβικά σχολεία

Εκτός από τον οικονομικό τομέα η διείσδυση της Κίνας στα Βαλκάνια λαμβάνει χώρα και στον τομέα του πολιτισμού και της εκπαίδευσης. Η σέρβικη ‘Ρεπούμπλικα Σέρπσκα” στη Βοσνία υπέγραψε το 2017 εκπαιδευτική συμφωνία με το Πεκίνο, ώστε να εισαγάγει το μάθημα της Κινεζικής γλώσσας σε ορισμένες τάξεις των σχολείων της. Στη ‘Ρεπούμπλικα Σέρπσκα” η κινεζική Huawei τρέχει ένα δικό της επενδυτικό σχέδιο ύψους 300 εκατομμυρίων Ευρώ.

Επίσης το Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου καθώς και εκείνο του Νόβι Σαντ έχουν υπογράψει εκπαιδευτικές συμφωνίες με κινεζικά πανεπιστήμια που, ανάμεσα στα άλλα, προβλέπουν και ανταλλαγές φοιτητών. Ο αριθμός των Κινέζων φοιτητών στα σερβικά πανεπιστήμια αυξάνεται σταθερά. Ένας από τους λόγους είναι πως η αυξημένη παρουσία των κινεζικών επιχειρήσεων στη χώρα θα αυξήσει μελλοντικά τη ζήτηση για Κινέζους επιστήμονες και ειδικούς, που θα γνωρίζουν καλά και τη σερβική γλώσσα. Την ίδια περίοδο οι νέοι επιστήμονες των βαλκανικών χωρών, όπως η Σερβία, συνεχίζουν να μεταναστεύουν μαζικά στις Δυτικές χώρες.

Τα Βαλκάνια ως “νεο-αποικία”

Πόσο αθώα άραγε μπορεί να είναι αυτή η ειρηνική διείσδυση της Κίνας στα Βαλκάνια; Οι Ευρωπαίοι φοβούνται πως η Κίνα θα χρησιμοποιήσει τα Βαλκάνια ως πύλη και εμπορικό κόμβο για να εισχωρήσει στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι και ο πραγματικός στόχος του Πεκίνου.

Στο εσωτερικό των Βαλκανίων πάντως δεν συζητείται ανοικτά το ζήτημα της κινεζικής διείσδυσης, όπως άλλωστε δε συζητούσαν στο παρελθόν και το ζήτημα της ευρωπαϊκής και αμερικανικής διείσδυσής στο έδαφός τους. Αυτό σημαίνει πως οι χώρες αυτές, τόσο παλιότερα όσο και σήμερα, αποτελούν “γεωπολιτικό έπαθλο” στον ανταγωνισμό των Μεγάλων Δυνάμεων του κόσμου ή πιο απλά, ένα είδος “νεο-αποικίας”.

Νεοοθωμανισμός και Λιβύη: Ο Ερντογάν και η “πολιτική της ιστορίας” στη Λιβύη

Νεοοθωμανισμός και Λιβύη

Ο Ερντογάν και η “πολιτική της ιστορίας” στη Λιβύη

Γράφει ο Ολιβιέ Μπουκέ

Ο πρόεδρος Ερντογάν στέλνει δυνάμεις στη Λιβύη. Όπως στη Συρία; Όχι ακριβώς. Ο Ερντογάν εμπλέκεται στη Λιβύη και στη Μεσόγειο για να διατηρήσει την εξουσία. Η πολιτική της ιστορίας βρίσκεται στον πυρήνα της διεθνούς του στρατηγικής. Για να δικαιολογήσει μια στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη, επικαλείται το οθωμανικό παρελθόν.

«Οι Οθωμανοί επιστρέφουν».

Απαντώντας στην ερώτηση που θέτει η αντιπολίτευση: «Τι δουλειά έχουμε στη Λιβύη;», λέει: «Οι Οθωμανοί επιστρέφουν». Πρέπει να ανασυγκροτηθεί μια αυτοκρατορία, τουλάχιστον στα εδάφη που κατέκτησαν οι σουλτάνοι. Διάφορα επιχειρήματα διατυπώνονται για τον σκοπό αυτό.Το πρώτο επιχείρημα είναι αντιαποικιοκρατικό. Η Τουρκία στέλνει δυνάμεις στη Λιβύη για να πολεμήσει εναντίον των «νέων Σεβρών». Η Άγκυρα επικαλείται το σύνδρομο των Σεβρών για να οργανώσει τη «νόμιμη αυτοάμυνά» της απέναντι στη «συνωμοσία» των αποικιοκρατικών δυνάμεων και των συμμάχων τους (Ελλάδα και Κύπρος χθες, Ισραήλ, Αίγυπτος και Εμιράτα σήμερα). Τo 1912, οι λιβυκές επαρχίες δόθηκαν στην Ιταλία με μια συνθήκη στη Λωζάνη. Στη Λωζάνη υπεγράφη το 1923 και η συνθήκη που καθόρισε τα σημερινά σύνορα της Τουρκίας. Ο Τούρκος πρόεδρος «παίζει» με τις δύο Λωζάνες.

Το δεύτερο επιχείρημα είναι νεο-οθωμανικό. Η Λιβύη υπήρξε οθωμανική. Η Λιβύη δεν είναι όμως η Βοσνία, η Αλβανία ή η Μακεδονία, η καρδιά της Αυτοκρατορίας από τον 15ο αιώνα και μετά. Οι Οθωμανοί ήλεγχαν μόνο τις ακτές της Κυρηναϊκής και της Τριπολίτιδας, μόνο μετά τα μέσα του 16ου αιώνα, και για λίγο: το 1711 επεβλήθη μια ημιαυτόνομη δυναστεία, οι Karamanli. Το 1835, οι Οθωμανοί ανέκτησαν τον έλεγχο της περιοχής και επέβαλαν δύσκολα μια διοίκηση που είχε να αντιμετωπίσει την εχθρότητα των τοπικών εξουσιών και της μουσουλμανικής αδελφότητας Σανουσίγια. Η διοίκηση αυτή σεβάστηκε πάντως το βορειοαφρικανικό ισλάμ. Οι Τούρκοι λοιπόν γνωρίζουν καλά τη Λιβύη και σέβονται τους πληθυσμούς της.

«αναγέννηση της τουρκικής ισχύος».

Το τρίτο επιχείρημα είναι η «αναγέννηση της τουρκικής ισχύος». Το επιχείρημα αυτό νομιμοποιεί τον επεκτατισμό, επικαλούμενο τη συλλογική μνήμη μιας παρακμής που επιταχύνθηκε από την ήττα στη Λιβύη. Ο βαλκανικός πόλεμος του 1912 σηματοδοτεί την εξαφάνιση μιας κυριαρχίας πέντε αιώνων στην Ευρώπη και συμπίπτει με την εξάλειψη της οθωμανικής παρουσίας στη βόρεια Αφρική. Είναι η αρχή του τέλους της Αυτοκρατορίας. Και η αρχή του τουρκικού έθνους. Οι δύο ιστορίες συνδέονται στη Λιβύη και προεκτείνονται στα Βαλκάνια. Και η καθεμιά από αυτές ενσαρκώνεται σε έναν άνδρα και έναν μαχητή.

Ο Μουσταφά Κεμάλ ενσαρκώνει το έθνος. Πολέμησε στο Τομπρούκ της Λιβύης κατά των Ιταλών και στη συνέχεια στην Καλλίπολη κατά των Άγγλων και των Γάλλων. Για την Άγκυρα, αυτή η αναφορά είναι πολύτιμη: ο ερντογανισμός είναι ένας μετα-κεμαλισμός και όχι ένας αντι-κεμαλισμός. 

Εμβέρ, Κεμάλ και Λιβύη

Ο άνθρωπος που ενσαρκώνει την αυτοκρατορία είναι ο Ενβέρ. Ο τουρκικός Τύπος κάνει τη διάκριση ανάμεσα στον Ενβέρ του 1911, που είναι σύζυγος μιας κόρης του Σουλτάνου, και τον Ενβέρ του 1914, που πρωταγωνίστησε στη γενοκτονία των Αρμενίων. Aν κάποτε ο Ενβέρ ήταν ένας άνθρωπος ταυτισμένος με την ήττα του 1918 και την κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, σήμερα έχει αποκατασταθεί και είναι μια κεντρική φιγούρα του ερντογανισμού. Ο Κεμάλ και ο Ενβέρ ήταν αντίπαλα πρόσωπα του τουρκικού εθνικισμού. Ως οθωμανικά πρόσωπα, όμως, συναντήθηκαν. Πού; 

Η διπλή γενεαλογία του Ερντογανισμού

Στη Λιβύη. Υπάρχει φωτογραφία που τους δείχνει μαζί να χαμογελούν. Πολεμούν μαζί για τον σουλτάνο, αλλά και για το τουρκικό έθνος που απειλείται από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις.

Το τέταρτο επιχείρημα είναι γενεαλογικό. Τα Βαλκάνια ανήκουν σε μια τουρκική «πολιτισμική αύρα». Η Λιβύη όχι. Πρέπει να βρεθούν λοιπόν άλλοι ιστορικοί δεσμοί. Ο ερντογανισμός αναπτύσσει μια διπλή γενεαλογία. Όλοι οι Τούρκοι προέρχονται από την Αυτοκρατορία: κάθε πολίτης έχει έναν Οθωμανό, αν όχι μουσουλμάνο, πρόγονο, έξω από τα σύνορα της σημερινής Τουρκίας. Οι πολίτες των πρώην οθωμανικών εδαφών έχουν όλοι έναν πρόγονο που ήρθε από την Ανατολία, άρα από την Τουρκία.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η είδηση είναι παντού: ο Φαγέζ Σάρατζ, ο επικεφαλής της λιβυκής κυβέρνησης που αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα, είναι τουρκικής καταγωγής. Ο άμεσος πρόγονός του Μουσταφά καταγόταν από τη Μανίσα, στην Ανατολία: το 1840 πολέμησε στην Τουρκία. Ο πατέρας του Σάρατζ επισκέφθηκε το 1954 τους Τούρκους γονείς του.

Για τον ερντογανισμό, ό,τι υπήρξε οθωμανικό, η Κρήτη, η Κύπρος, τα νησιά του Αιγαίου, πρέπει να ξαναγίνει. Στη ρητορική του Ερντογάν, τα «αποικιακά κράτη» – η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και οι σύμμαχοί τους – θέλουν να ξαναμοιράσουν τη Μεσόγειο. Πρέπει λοιπόν να εμποδιστούν.

Όπως και ο κεμαλισμός, ο ερντογανισμός είναι ένας «εθνικιστικός αντιιμπεριαλισμός». Η πυξίδα του είναι ισλαμιστική, αλλά η δράση του ρεαλιστική. Ο Ερντογάν κινεί όλα τα νήματα σε διάφορους βαθμούς, και ανάλογα με το έδαφος που επιλέγει, με αποκλειστικό σκοπό τη διατήρησή του στην εξουσία.
 
* Ο Ολιβιέ Μπουκέ είναι καθηγητής οθωμανικής ιστορίας στο πανεπιστήμιο Paris – Diderot
 
Πηγή: Le Monde – Από ΑΠΕ – ΜΠΕ