Category Archives: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ – GEOPOLITICS

ΑΡΜΕΝΙΑ, στριμωγμένη στη μέση

Το «Ισραήλ του Καυκάσου» μεταξύ Αζέρων και Τούρκων

Αρμενία, στριμωγμένη στη μέση

Εχθροί, σύμμαχοι και ασκήσεις ισορροπίας

Το «Ισραήλ του Καυκάσου» μεταξύ Αζέρων και Τούρκων

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Οι Αρμένιοι είναι ένας από τους παλαιότερους λαούς και πολιτισμούς του Καυκάσου, που διακατέχονται από ένα υψηλό αίσθημα πολιτιστικής και θρησκευτικής ταυτότητας, βασισμένης σε ένα ισχυρό θρησκευτικό και εθνογλωσσικό υπόβαθρο. Είχαν την ατυχία όμως να βρεθούν στο δρόμο των τρομερών επιδρομών και ορδών από την Κεντρική Ασία και ειδικά των Σελτζούκων Τούρκων, από τις σφαγές και τις κατακτήσεις των οποίων δεν συνήλθαν ποτέ. Ακόμη και σήμερα, Τούρκοι από τα δυτικά και Αζέροι από τα ανατολικά συνεχίζουν να πιέζουν και να επιτίθενται στους Αρμένιους, που συρρικνώθηκαν πλέον στις αρχαίες κοιτίδες τους στα βουνά και στα υψίπεδα της Υπερκαυκασίας.

Αρμένιοι: ένας πανάρχαιος χριστιανικός λαός στη μέση μιας «μουσουλμανικής θάλασσας»

Το 301 μ.Χ. η Αρμενία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο που υιοθέτησε τον Χριστιανισμό ως επίσημη θρησκεία της. Το 451, μετά τη Σύνοδο της Χαλκηδώνας, η Εκκλησίας της Αρμενίας αποσχίστηκε από τον κυρίως κορμό σχηματίζοντας τη δική της Αρμενική Αποστολική Εκκλησία, η οποία αποτελεί τμήμα του Ανατολικού Χριστιανισμού, αλλά όχι της Ορθοδοξίας. Πρόκειται στην ουσία μια «χριστιανική νησίδα» μέσα σε μία κυρίαρχα μουσουλμανική περιοχή.

Στα πλαίσια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ιδρύθηκε το 1461 ξεχωριστό αρμενικό Πατριαρχείο με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Ο Αρμένιος πατριάρχης ως επικεφαλής του “αρμενικού μιλέτ”, ήταν ο ηγέτης των 2,5 εκατομμυρίων περίπου Αρμενίων, που ζούσαν στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πριν από τη Γενοκτονία του 1916.

Στις αρχές του 19ου αιώνα η επέκταση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας νοτίως του Καυκάσου δημιούργησε έναν αρκετά ελκυστικό πόλο για τους Αρμένιους, την ανατολική Αρμενία, υπό την προστασία αυτή τη φορά μιας χριστιανικής αυτοκρατορίας. Στα εδάφη εκείνα, που σήμερα αποτελούν και το κράτος της Αρμενίας, άρχισε τότε μια πολιτιστική, εκπαιδευτική και γλωσσική αναγέννηση, η οποία επέφερε και μία εθνική συνειδητοποίηση των Αρμενίων με στόχο την ανεξαρτησία τους μέσω ενός εδαφικού εθνικού κράτους.

Αυτό όμως θα πυροδοτούσε τρομερά αντίποινα εκ μέρους των Τούρκων, που έβλεπαν τους Αρμένιους ως ένα «αγκάθι» ανατολικά τους, αλλά κι ως έναν «Δούρειο Ίππο» της Ρωσίας για να αλώσει και να καταστρέψει την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Έτσι το λεγόμενο Αρμενικό Ζήτημα έγινε στα τέλη του 19ου αιώνα μια συμπληρωματική συνιστώσα του λεγόμενου Ανατολικού Ζητήματος, του προβλήματος δηλαδή που αφορούσε το μέλλον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Αρμενική Γενοκτονία

Το βασικό πρόβλημα των Αρμενίων ήταν η διασπορικότητά τους σε τεράστιες περιοχές, ανάμεσα σε άλλους λαούς, καθιστώντας προβληματική τη μελλοντική δημιουργία ενός εθνικά ομοιογενούς κράτους. Τότε, καθώς ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος μαινόταν και η ηγεσία των νεότουρκων, συμμαχώντας με τις Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Βουλγαρία), είχε υιοθετήσει την παντουρκική ιδεολογία, που επιδίωκε την συνένωση όλων των τουρκικών λαών από το τα Βαλκάνια και τον Καύκασο μέχρι την Κεντρική Ασία και τη Σιβηρία, ήθελε να ξεφορτωθεί τους Αρμένιους.

Η ύπαρξη και η μακραίωνη παρουσία ενός χριστιανικού αρμενικού λαού στην ανατολική Μικρά Ασία και στον Καύκασο, εμπόδιζε την εδαφική συνέχεια του εκτουρκισμού και το όνειρο της πολιτικής ενοποίησης που είχε συνεπάρει τους νεότουρκους εθνικιστές. Μεταξύ Τούρκων, Αζέρων και Κούρδων οι Αρμένιοι υπέστησαν το 1916 μια τρομερή Γενοκτονία, σε συνέχεια των σφαγών 300.000 Αρμενίων το 1894-96 με διαταγή του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ. Η Αρμενική Γενοκτονία από τους Τούρκους το 1916 είχε περίπου 1,5 εκατομμύριο θύματα και άλλο ένα εκατομμύριο εκτοπισμένους και πρόσφυγες.

Οι επιζήσαντες και τα απομεινάρια των σφαγιασθέντων Αρμενίων κατέφυγαν στη Ρωσία, στη σημερινή Αρμενία, στο Ιράν και σε αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής. Από εκεί πολλοί διασκορπίστηκαν στην Ευρώπη και στην Αμερική, σχηματίζοντας ισχυρές και πολυάριθμες διασπορικές κοινότητες.

Αρμενική Διασπορά

Η σημερινή μικρή Αρμενία, των τριών εκατομμυρίων κατοίκων, έχει στο πλάι της και το «υπερόπλο» που λέγεται Αρμενική Διασπορά, η οποία είναι πολυάριθμη (περίπου 7 εκατομμύρια εκτός Αρμενίας), καλά οργανωμένη και σχηματίζει υπολογίσιμα λόμπι επιρροής σε ισχυρές χώρες, όπως η Ρωσία, η ΗΠΑ και η Γαλλία. Στη Ρωσία εκτιμάται πως ζουν μεταξύ 1,2 και 2,9 εκατομμύρια Αρμένιοι.

Η διακύμανση είναι μεγάλη διότι υπάρχουν πάρα πολλοί εκρωσισμένοι Αρμένιοι ή Ρώσοι με αρμενική καταγωγή, κατέχοντας μάλιστα υψηλά αξιώματα στην ηγεσία της χώρας. Στις ΗΠΑ ζουν 1-1,5 εκατομμύριο Αρμένιοι, οργανωμένοι σε λόμπι και ενταγμένοι στην αμερικανική κοινωνία στην όποια έχουν μεγάλη επιδραστικότητα, όπως για παράδειγμα η οικογένεια Καρντάσιανς. Η Γαλλία είναι η χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μεγαλύτερη αρμενική κοινότητα (500.000 – 750.000 μέλη), με ισχυρή παρουσία στη γαλλική οικονομική και πολιτική ζωή π.χ, ο πρώην πρωθυπουργός της Γαλλίας Εντουάρντ Μπαλαντίρ είχε αρμενική καταγωγή.

Στην Υπερκαυκασία, εκτός Αρμενίας, ζουν μισό εκατομμύριο Αρμένιοι, κυρίως στο Αρτσάχ (Ναγκόρνο Καραμπάχ) και στη Γεωργία. Σημαντικές κοινότητες Αρμενίων υπάρχουν στο Λίβανο (150.000), στο Ιράν (120,000), στη Συρία (100.000), και στην Τουρκία (60.000), κυρίως στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα ζουν περίπου 80.000 Αρμένιοι και αρμενικής καταγωγής Έλληνες πολίτες.

Ανεξαρτησία της Αρμενίας και οι Αρμενο-αζερικές συγκρούσεις

Η σημερινή Αρμενία αρχικά κήρυξε την ανεξαρτησία της στις 28 Μαίου του 1918, αλλά ήταν βραχύβια. Εκείνη την ταραγμένη περίοδο τα πογκρόμ στην Υπερκαυκασία μεταξύ Αρμενίων και Αζέρων ήταν κάτι το συνηθισμένο και αυτή η μεταξύ τους εχθρότητα, άφησε τα ίχνη της ως τις μέρες μας. Το 1921 η ανατολική Αρμενία (η δυτική Αρμενία ή ανατολική Μικρά Ασία, δεν υπήρχε πλέον καθώς είχε εκκαθαριστεί πλήρως από αρμενικούς πληθυσμούς) χάνει την ανεξαρτησία της και ενσωματώνεται στη Σοβιετική Ένωση στην αρχή ως τμήμα της ομόσπονδης Υπερκαυκασίας και κατόπιν ως μία από τις 15 σοβιετικές δημοκρατίες. Για να αποδυναμώσει κι άλλο την ανατολική Αρμενία ο Στάλιν αποφάσισε ο αρμενικός θύλακας του Ναγκόρνο Καραμπάχ, κατοικημένος στην πλειοψηφία του από Αρμένιους, αν και αυτόνομος, θα περνούσε υπό τον έλεγχο του Αζερμπαϊτζάν, όπως και ο αζερικός θύλακας του Ναχιτσεβάν.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και καθώς το άστρο της Σοβιετικής Ένωσης έδυε, το αρμενικό πρόβλημα επανέρχεται στο προσκήνιο, με απαίτηση των Αρμενίων για σύνδεση του Ναγκόρνο Καραμπάχ ή Αρτσάχ, όπως λέγεται στα Αρμενικά, με την υπόλοιπη Αρμενία. Ακολούθησαν πογκρόμ των Αζέρων σε βάρος των Αρμενίων του Αζερμπαϊτζάν, με χιλιάδες Αρμένιους νεκρούς, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα, καθώς και τον θύλακα του Ναχιτσεβάν. Τότε ακόμη ζούσαν στα εδάφη του Αζερμπαϊτζάν περίπου μισό εκατομμύριο Αρμένιοι και από αυτούς οι 200.000 στην πρωτεύουσα Μπακού. Σχεδόν όλοι τους εκτοπίστηκαν. Η εξασθενημένη σοβιετική εξουσία ήταν ανίκανη να σταματήσει τις σφαγές και τους μαζικούς εκτοπισμούς.

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1991 η Αρμενία ανακήρυξε την ανεξαρτησία της με πρώτο πρόεδρο τον Λεβόν Τερ Πετροσιάν, ο οποίος υποσχέθηκε την ενοποίηση της χώρας με το γειτονικό, κατοικημένο από Αρμένιους, Ναγκόρνο Καραμπάχ. Στο μεταξύ το Αζερμπαϊτζάν κατάργησε την αυτονομία του Ναγκόρνο Καραμπάχ και κήρυξε οικονομικό αποκλεισμό στο περίκλειστο κράτος της μικρής Αρμενίας, στον οποίο προσχώρησε και η Τουρκία. Σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης η Αρμενία στερήθηκε ξαφνικά το 85% του χερσαία μεταφερόμενου εμπορίου της. Παρά τις στερήσεις όμως άντεξε.

Ο αιματηρός πόλεμος στο Ναγκόρνο Καραμπάχ (1992-1994)

Ακολούθησε πόλεμος με επίκεντρο το Ναγκόρνο Καραμπάχ μεταξύ Αζέρων και Αρμενίων. Ο πόλεμος του 1992-1994 υπήρξε ιδιαίτερα αιματηρός. Υπολογίζεται πως στοίχισε τη ζωή σε 36.000 ανθρώπους (30.000 Αζέρους και 6.000 Αρμένιους). Παράλληλα σχεδόν 1,3 εκατομμύριο άνθρωποι εκτοπίστηκαν και συγκεκριμένα 800.000 Αζέροι και 300.000-500.000 Αρμένιοι. Ο πόλεμος τελείωσε με προσωρινή ανακωχή στις 12 Μαίου του 1994.

Οι Αρμένιοι, με τη βοήθεια της διασποράς τους και κυρίως με ρωσική στρατιωτική υποστήριξη και πολεμοφόδια, αλλά και με το πείσμα, τις θυσίες και τη μαχητικότητά τους, κατάφεραν να επικρατήσουν στα πεδία των μαχών. Ειδικά για τους Αρμένιους του Αρτσάχ ήταν ένας πόλεμος επιβίωσης. Μάχονταν για να συνεχίσουν να ζουν ελεύθεροι στα βουνά του ορεινού Καραμπάχ, ενώ οι «πεδινοί» Αζέροι, απόγονοι στην πλειοψηφία τους των εισβολέων από την κεντρική Ασία, προσπαθούσαν να τους υποτάξουν και να τους εκδιώξουν. Δεν απελευθέρωσαν μόνον το Ναγκόρνο Καραμπάχ, που αυτοανακηρύχθηκε σε ανεξάρτητο κράτος, αναγνωρισμένο μόνον από την Αρμενία, αλλά κατέλαβαν και επτά γειτονικές περιοχές του Αζερμπαϊτζάν.

Συνολικά το 14% του εδάφους του Αζερμπαϊτζάν, στο ποσοστό των οποίων περιλαμβάνεται και το Ναγκόρνο Καραμπάχ, βρίσκεται στην κατοχή των Αρμενίων. Κάποια από τα εδάφη αυτά, εκτός από τον στρατηγικής σημασίας διάδρομο του Λατσίν που συνδέει εδαφικά την Αρμενία με το Άνω Καραμπάχ, υποτίθεται πως θα πρέπει να επιστραφούν στο Αζερμπαϊτζάν σε περίπτωση επίτευξης τελικής συμφωνίας για τη διευθέτηση του προβλήματος.

Αναζωπύρωση των Αζερο-αρμενικών συγκρούσεων

Σήμερα, καθώς οι συγκρούσεις μεταξύ Αζέρων και Αρμενίων αναζωπυρώθηκαν και συνεχίζονται με ένταση και σφοδρότητα σε όλη τη μεθοριακή ζώνη του Ναγκόρνο Καραμπάχ και οι νεκροί είναι ήδη εκατοντάδες, υπάρχουν έντονες ανησυχίες μήπως επαναληφθεί ο αιματηρός πόλεμος του 1992-94.

Η αναζωπύρωση αυτού του «παγωμένου πολέμου» στον Καύκασο με την υποδαύλιση της Τουρκίας του Ερντογάν, η οποία θα ήθελε να δημιουργήσει προβλήματα στην «πίσω αυλή της Ρωσίας» προκειμένου να κερδίσει πόντους στη Συρία και στη Λιβύη, ενοχλεί τη Μόσχα που δύσκολα θα αφήσει αναπάντητη την τουρκική επιθετικότητα.

Σε κάθε περίπτωση ο πόλεμος στο Ναγκόρνο Καραμπάχ θα μπορούσε να εξελιχθεί σ’ έναν ακόμη proxy war (πόλεμο δια αντιπροσώπων), αυτή την φορά στα οροπέδια του Καυκάσου, δίπλα στους αγωγούς και στα κοιτάσματα της Κασπίας, από τα οποία ανεφοδιάζεται και η Ευρώπη.

Το «Ισραήλ του Καυκάσου»

Στη Δημοκρατία της Αρμενίας ζουν σήμερα περίπου τρία εκατομμύρια Αρμένιοι (98% των κατοίκων). Εκτός από τους 81.000 Αρμένιους που υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις, η μικρή αυτή χώρα του Καυκάσου μπορεί να κινητοποιήσει μέσα σε μερικές μέρες δύναμη σχεδόν ενός εκατομμυρίου ανδρών και γυναικών. Σε περίπτωση επίθεσης π.χ. από Τουρκία, κάθε άνδρας ηλικίας 15 μέχρι 59 ετών, επιστρατεύεται σχηματίζοντας μια παλλαϊκή άμυνα που θυμίζει αρκετά Ισραήλ. Γι’ αυτό και αρκετοί χαρακτηρίζουν την Αρμενία ως «Ισραήλ του Καυκάσου».

Η Αρμενία έχει απέναντί της το Αζερμπαϊτζάν των 10 εκατομμυρίων κατοίκων, πλούσιο σε υδρογονάνθρακες, που ξοδεύει εδώ και πολλά χρόνια σχεδόν 4 δισ. δολάρια ετησίως σε ένοπλες δυνάμεις και εξοπλισμούς, με στόχο να ανακτήσει τα χαμένα εδάφη και να ταπεινώσει την Αρμενία. Το Αζερμπαϊτζάν, αν και Σιιτικό και όχι Σουνιτικό όπως η Τουρκία, έχει μια πολύ «ιδιαίτερη σχέση» με την Τουρκία, σε σημείο ώστε ο Ερντογάν να αποκαλεί Τούρκους και Αζέρους όχι απλά «αδελφούς» αλλά «ένα έθνος που κατοικεί σε δύο χώρες».Αζερμπαϊτζάν.

Αρμενία: ένα ρωσικό προγεφύρωμα νοτίως του Καυκάσου

Η στενή σχέση του Αζερμπαϊτζάν με την Τουρκία αντισταθμίζεται όμως με την επίσης στενή σχέση της Αρμενίας με τη Ρωσία. Στην Αρμενία υπάρχουν δύο ρωσικές στρατιωτικές βάσεις, όπου εδρεύουν μόνιμα 5.000 Ρώσοι στρατιώτες. Η μεγαλύτερη βρίσκεται στο Guymri στα βορειοδυτικά της χώρας, τόσο για να προστατεύει τη χώρα από την επιβουλή της Τουρκίας και του Αζερμπαϊτζάν αλλά και ως προγεφύρωμα για την προβολή της ρωσικής ισχύος νοτίως του Καυκάσου.

Η Αρμενία, μαζί με άλλες πέντε χώρες, συμμετέχει στο ρωσικό «ευρασιατικό ΝΑΤΟ» κι έχει υπογράψει με τη Ρωσία τη Συνθήκη της Τασκένδης, σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση επίθεσης η Μόσχα θα πρέπει να παρέμβει για να βοηθήσει στην άμυνά της. Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ κατηγόρησε μάλιστα την Αρμενία ότι προσπαθεί να σύρει τη Ρωσία στον πόλεμο, εξαπολύοντας επίθεση σε εδάφη του Αζερμπαϊτζάν.

Το Μπακού και η Άγκυρα, γνωρίζουν ότι σε περίπτωση ρωσικής επέμβασης δεν θα είχαν και πολλές ελπίδες. Γι’ αυτό δύσκολα θα ωθούσαν τις καταστάσεις σε αυτό το σημείο, απειλώντας την ίδια την Αρμενία. Η Αρμενία αποτελεί ένα de facto ρωσικό προτεκτοράτο.

Προς το παρόν οι Αζέροι περιορίζουν τις επιθέσεις τους στον τομέα του Ναγκόρνο Καραμπάχ, θέλοντας να πάρουν τη ρεβάνς για την ήττα τους το 1992-1994 και να ανακαταλάβουν όσα μπορούν από τα χαμένα εδάφη, ακόμη τον ίδιο τον αρμενικό θύλακα του Καραμπάχ.

Ωστόσο, όπως εύστοχα είχε παρατηρήσει ο Αντρέι Ζαχάρωφ κατά την αρχή αυτής της αιματηρής σύγκρουσης: «Για το Αζερμπαϊτζάν, το ζήτημα του Καραμπάχ είναι ζήτημα φιλοδοξίας. Για τους Αρμένιους όμως του Καραμπάχ, είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου».

Πηγή: http://www.tvxs.gr

ΤΟΥΡΚΙΑ: Το Χαμίνι της Μεσογείου

Τουρκία

Το Χαμίνι της Μεσογείου

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

claslessdemocracy@gmail.com

http://wwww.classlessdemocracy.blogspot.com,

Ο ευρηματικός, ο προφητικός και ανεπανάληπτος Τσάρλι Τσάπλιν, πριν από εκατό ακριβώς χρόνια, την εποχή του βωβού κινηματογράφου, έκανε την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, που πρωτοπροβλήθηκε με τεράστια επιτυχία το 1921. Όπως όλοι θυμόμαστε, πρωταγωνιστής ήταν, ο Τζάκι Κούγκαν, εκείνο το απίθανο αγοράκι, το Χαμίνι, ρόλος του οποίου ήταν να δημιουργεί επαγγελματικές ευκαιρίες για το ‘μεγάλο αφεντικό του’, σπάζοντας με την σφεντόνα του τα τζάμια των σπιτιών των κατοίκων μιας φτωχοσυνοικίας. Η ιδέα, αντίστοιχα και η ροή του έργου ήταν απλή: Μπροστά το Χαμίνι και σε απόσταση ασφαλείας πίσω του ο τζαμάς έτοιμος να αναλάβει δράση αποκατάστασης της ζημιάς. Η ιστορία μας διδάσκει ότι η ζωή επιφυλάσσει αντίστοιχους ρόλους και για κράτη.

Έναν, ακριβώς, αιώνα μετά, ‘γνωστό και μη εξαιρετέο’ μεσογειακό κράτος, πρώην ‘μεγάλο αφεντικό’ ξέπεσε σε ρόλο Χαμινιού, στην υπηρεσία του νέου ‘μεγάλου αφεντικού’ και υπάρχει κάνοντας ζημιές στην ευρύτερη περιοχή για να έχει δουλείες ‘αποκατάστασης και ανασυγκρότησης’ το μεγάλο αφεντικό, ο πειρατής της Υφηλίου, με αντάλλαγμα το ‘νταβατζιλίκι’, δηλαδή, την προστασία του Χαμινιού/ταραξία από τον ηθικό και τον διεθνή Νόμο. Η ιστορία διδάσκει επίσης ότι ο ‘νταβαντζής’ προστατεύει τα Χαμίνια του τόσο από τα άλλα Χαμίνια που θα ήθελαν να είναι στη θέση τους, όσο και από τους αντίπαλους νταβαντζήδες της περιοχής και του πλανήτη. Ο λόγος, όπως αντιλαμβάνεστε, είναι για την γειτονική μας Τουρκία στο ρόλο του Χαμινιού με την ισλαμοκαπιταλιστική ιδεολογία και για την ‘πέραν του Ατλαντικού Trumpουκοδημοκρατία’ των Ενωμένων Πολιτειών Αμερικής (ΕΠΑ) στο ρόλο του φορέα του αμερικανισμού, του αφεντικού και ηγεμόνα του κόσμου1. Για να είμαστε όμως αντικειμενικοί οφείλουμε να διακρίνουμε τους λαούς από τις κυβερνήσεις τους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι και οι λαοί είναι άμοιροι ευθυνών για τις επιλογές των κυβερνήσεών τους, αφού αυτοί επιλέγουν κυβερνήσεις αντί να αυτοκυβερνώνται, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα που εκφεύγει των ορίων του σημερινού άρθρου.

Η Τούρκικη κυβέρνηση, λοιπόν, έχει αναλάβει υπεργολαβικά τον ρόλο του ταραξία στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, του Αιγαίου, της Ανατολικής, και όχι μόνο, Μεσογείου, της Εγγύς και Μέσης, και όχι μόνο, Ανατολής και της Βόρειας, και όχι μόνο, Αφρικής, διατηρώντας στρατιωτικές βάσεις ή συμμετέχοντας επιλεκτικά σε διάφορες τάχα ‘ειρηνευτικές δυνάμεις’ του ΝΑΤΟ. Ο Ερντογάν κατάλαβε ότι στα πλαίσια της συνεργασίας του με το ‘μεγάλο αφεντικό’ διαμορφώνεται χώρος για να κάνει και δικούς τους σχεδιασμούς. Έτσι για να κρύψει τον ρόλο του Χαμινιού, που ουσιαστικά αφαιρεί οικονομικούς πόρους από τον χειμαζόμενο λαό της Τουρκίας και συνεπάγεται απώλεια πολλών ζωών Τούρκων στρατιωτών στα διάφορα μέτωπα, αποκοιμίζει τον λαό της Τουρκίας με ιδεολογήματα περί αναβίωσης της ‘Μεγάλης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας’, τα οποία αντικειμενικά είναι καταδικασμένα να αποτύχουν γιατί η ανθρωπότητα κινείται στη φορά του βέλους του χρόνου από το Χθες, στο Σήμερα και από εκεί στο Αύριο, που σημαίνει ότι η ιστορία, όπως και ‘το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω’. Ως Χαμίνι/ταραξίας, λοιπόν, η Τουρκία, προφανώς καθ’ υπόδειξη, υποκίνησε σε κάποιο βαθμό την ‘Αραβική Άνοιξη’ η οποία, αντί του επιθυμητού, για το αφεντικό της, ‘εκσυγχρονισμού’ των Αραβικών κρατών που σημαίνει προσχώρηση, άνευ όρων, στην παγκοσμιοποίηση α λα Αμέρικα, έφερε στην εξουσία το μανιακό πολιτικό Ισλάμ και τους εκλεκτούς της Τούρκικης κυβέρνησης ‘αδερφούς μουσουλμάνους’ στην μεγαλύτερη χώρα της περιοχής, την Αίγυπτο, οι οποίοι χάλαγαν τα σχέδια του Αμερικανισμού για την παγκοσμιοποίηση και γι’ αυτό τους ανάτρεψε. Η Τουρκία όμως του Ερντογάν, υπό την προστασία του, νέου αδίστακτου μπίζνεσμαν προέδρου των Ενωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, αξιοποίησε κάθε περιθώριο αυτής της συνεργασίας για να πραγματοποιήσει το μεγάλο του όνειρο και γι’ αυτό άρχισε να επεκτείνεται ως υποϊμπεριαλιστική δύναμη στην ευρύτερη περιοχή. Έτσι, σήμερα η Τουρκία, που βρίσκεται σε μια κατάσταση μεταξύ Χαμινιού και υποψήφιου αφεντικού, κατάφερε να βρίσκεται μπλεγμένη ως ταραξίας και υποϊμπεριαλιστής σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Κύπρο, στη Λιβύη, στη Συρία, στο Ιράν, στο Κατάρ, στο Σουδάν, στην Αλβανία, στην Σομαλία, στο Αφγανιστάν, στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, στο Κόσοβο και προσφάτως στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Υπάρχει μια πραγματικότητα, η οποία επιτρέπει στην Τουρκία, που είναι μια μεγάλη χώρα, που σημαίνει μια μεγάλη αγορά, να διαπραγματεύεται με το αφεντικό της, ιδιαίτερα από την στιγμή μάλιστα που το αφεντικό της αμφισβητείται και επισκιάζεται από τις ανερχόμενες, παγκόσμιας εμβέλειας, δυνάμεις όπως η Ρωσία, η Κίνα και σε μικρότερο βαθμό η Γερμανία, με την ανοχή, την υποστήριξη και την βοήθεια των οποίων εκβιάζει τις Ενωμένες Πολιτείες να της επιτρέψουν να επεκταθεί, καταπατώντας διεθνή δίκαια, εθνικά δίκαια και δικαιώματα πολλών γειτονικών χωρών, πράγμα που σε μεγάλο βαθμό φαίνεται να το καταφέρνει.

Αυτή τη διάσταση την βλέπουν όλοι και σιγά-σιγά στρέφουν, άλλοι πραγματικά και άλλοι υποκριτικά, την οργή τους ενάντια στην Τουρκία. Αδυνατούν όμως, ή δεν θέλουν, να δουν ολόκληρο το σκηνικό και το παρασκήνιο που θα τους βοηθούσε να κατανοήσουν ποιος τελικά, και πέρα από τα προσωρινά ψίχουλα της Τουρκίας για να τα χάσει κάποια στιγμή μαζί με ‘τ’ αυγά και τα καλάθια’, αποκομίζει τα μεγαλύτερα κέρδη από την συμπεριφορά της Τουρκίας στην περιοχή:

  • Η Γερμανία, ως αφεντικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στηρίζει σε μεγάλο βαθμό αυτή την κυριαρχία της τόσο στην επιλογή των Ενωμένων Πολιτειών να της εκχωρήσουν ρόλο περιφερειακού ηγεμόνα στην ευρύτερη περιοχή προκειμένου να στραφούν προς τα ζωτικότερα συμφέροντά τους με τις χώρες του Ειρηνικού αφενός και στην οικονομική συνεργασία της με την Τουρκία αφετέρου, χωρίς την οποία θα ήταν αναγκασμένη να συμβάλει, ως μέλος και όχι ως αφεντικό της ΕΕ, στην οικονομική και πολιτική σύγκληση των χωρών μελών της, που σημαίνει, στην ανάδειξη της Ε.Ε. σε κρίσιμη προοδευτική, αντιαμερικανική, αντιηγεμονική δύναμη, ικανή να εγγυηθεί έναν, τουλάχιστον δημοκρατικότερο και ειρηνικό, καλύτερο κόσμο2.
  • Η Ρωσία χρειάζεται τόσο για λόγους οικονομικούς, όσο και κύρια για λόγους αμυντικούς την συνεργασία της με την Τουρκία προκειμένου να προστατέψει το λεγόμενο ‘μαλακό υπογάστριό της’ από την αμερικανική διείσδυση στα Βαλκάνια και στην νοτιοανατολική Ευρώπη και γι’ αυτό αναγκάζεται να συνάπτει λυκοσυμμαχίες μαζί της, οι οποίες όμως αποδυναμώνουν τις Ενωμένες Πολιτείες αποδυναμώνοντας τον ‘σιδηρούν βραχίονά τους, το ΝΑΤΟ, χωρίς ωστόσο να κατοχυρώνουν συμφέροντα της Τουρκίας.
  • Η Κίνα με την αθόρυβη και συστηματική διείσδυσή της σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη, που έχει βάλει πλώρη για παγκόσμιος ηγεμόνας, φαίνεται να ελέγχει ήδη σε μεγάλο βαθμό την οικονομία, συνεπώς και την διεθνή συμπεριφορά της Τουρκίας, χωρίς ωστόσο να προκαλεί ακόμα αντιδράσεις και ανταγωνισμούς.
  • Οι Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής, τέλος, και παρά τα φαινόμενα, είναι η δύναμη που αποκομίζει το σημαντικότερο και το πιο μακροπρόθεσμο όφελος από την συμπεριφορά της Τουρκίας ως Χαμίνι/ταραξίας στην περιοχή και μάλιστα για τέσσερις κυρίως λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με το γεγονός ότι όλες οι, υπό τουρκική πίεση χώρες, στρέφονται τελικά ικέτες προς τις ΕΠΑ για να μεσολαβήσουν και να τις απαλλάξουν από την πίεση της Τουρκίας με αποτέλεσμα οι αμερικανικές πολυεθνικές, να λεηλατούν τον πλούτο τους χωρίς ωστόσο να τις απαλλάσσει από την τουρκική απειλή, για να μπορεί να τις απομυζά στο διηνεκές. Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι ΕΠΑ με την βοήθεια των τοπικών πραγματικών συμμάχων της, όπως λ. χ. το Ισραήλ, και ελεγχόμενους ‘ενεργειακούς άξονες’, όπως λ. χ. Ισραήλ, Κύπρος Ελλάδα, περνάνε υπό τον άμεσο ή τον έμμεσο έλεγχό τους τον τεράστιο πλούτο των ορυκτών καυσίμων της ευρύτερης περιοχής, οποίος αποτελεί τον αποκλειστικό όρο επιβίωσης των ΕΠΑ ως ηγεμόνα του πλανήτη. Ο τρίτος λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι με τον έλεγχο των ορυκτών καυσίμων της Κύπρου και της Ελλάδας, δηλαδή της ΕΕ, μονιμοποιεί τον ενεργειακό έλεγχο της οικονομίας των ευρωπαϊκών χωρών και αποδυναμώνοντας την Ρωσία καθιστά την ΕΕ μόνιμο αμερικανικό προτεκτοράτο. Ο τέταρτος λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι προσφέροντας εικονική προστασία στα λόγια και με λεόντιες συμφωνίες προστασίας των απειλούμενων ανά τον κόσμο χωρών επεκτείνει το ήδη πυκνό δίκτυο στρατιωτικής ισχύος που αποτελείται από 1.000 περίπου στρατιωτικές βάσεις ανά τον πλανήτη, από τις οποίες οι 800 εκτός ΕΠΑ απειλώντας την ασφάλεια της Ρωσίας, της Κίνας και άλλων ανταγωνιστών και ανυπότακτων χωρών. Από τις περίπου 800 κυριότερες βάσεις εκτός ΗΠΑ, οι περισσότερες βρίσκονται στη Γερμανία (302), στην Ιαπωνία (111), και την νότια Κορέα (106). Στην Ελλάδα μόνο λειτουργούν προς το παρόν, με αυξητικές τάσεις, επτά φανερές αμερικανικές βάσεις που βρίσκονται στην Αλεξανδρούπολη, στη Θεσσαλονίκη, στη Λάρισα, στον Βόλο, στην Ανδραβίδα, στην Καλαμάτα και στην Σούδα.
  • Ο καπιταλισμός με το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο της Μεσογείου κερδίζει παράταση ζωής γιατί την στιγμή που έσβηνε εξαιτίας του τέλους των ορυκτών καυσίμων του πλανήτη βρέθηκαν τα κοιτάσματα της Μεσογείου, αλλά και κύρια εξαιτίας των επιτευγμάτων των επιστημών και της σύγχρονης τεχνολογικής επανάστασης που προσφέρει στην ανθρωπότητα νέα μορφή ενέργειας που στηρίζεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στη βάση του υδρογόνου3. Η υδρογονοενέργεια καθιστά εφικτή την πλήρη αποκέντρωση σε επίπεδο χρήστη/ιδιοπαραγωγού άφθονης, φτηνής μέχρι μηδενικού κόστους καθαρής και ασφαλούς ενέργειας, που καταργεί κάθε μορφή οικονομικής κατά συνέπεια κοινωνικής και πολιτικής εξάρτησης σε επίπεδο νοικοκυριού, επιχείρησης, πόλης, κράτους και ανθρωπότητας, πράγμα που επιτρέπει την πλήρη και οριστική αναθεώρηση της φιλοσοφίας της οικονομικής και κοινωνικής αρχιτεκτονικής, με άλλα λόγια την πραγμάτωση ενός καλύτερου κόσμο της ισότητας, της ευημερίας και της ελευθερίας. Ο επεκτατισμός της Τουρκίας και η πολιτική της ‘Γαλάζιας πατρίδας’ αποσκοπούν στην είσοδό της στο στενό κλαμπ των δυνάμεων που ελέγχουν το συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα, κατά συνέπεια στον σκληρό πυρήνα του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου, πολιτική που θα αποτύχει γιατί όσοι είναι μέσα στο κλαμπ δεν θέλουν ανταγωνιστές και επειδή οι ΕΠΑ επιδιώκουν να μείνουν μόνες και αποκλειστικοί διαχειριστές των παγκόσμιων αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων.
  • Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο μεγάλος χαμένος από όλη αυτή την ιστορία, ενώ θα μπορούσε να είναι ο μεγάλος κερδισμένος αν βέβαια ήταν Ευρωπαϊκή και όχι Γερμανοαμερικάνικη και αν ήταν Ένωση και όχι πλουτοκρατική Λέσχη και προτεκτοράτο των ΕΠΑ με γκαουλάϊτερ την Γερμανία4. Γιατί αν ήταν πραγματική Ένωση δεν θα άφηνε δυό κράτη-μέλη της, Ελλάδα και Κύπρο, να είναι το κλοτσοσκούφι της Τουρκίας που στέκεται σε πήλινα πόδια και παριστάνει τον νταή για λογαριασμό των νταβαντζίδων του κόσμου. Θα αρκούσε μόνο η αναγνώριση των συνόρων των μελών της ως συνόρων της Ε.Ε. και η ανακήρυξη του ορυκτού πλούτου των μελών της ως ευρωπαϊκού πλούτου και μια αντίστοιχη ενιαία οικονομική, αμυντική και εξωτερική πολιτική για ‘να κάτσει η Τουρκία στα αυγά της’ και να καταστεί περιττή η παρουσία των ΕΠΑ και του ΝΑΤΟ στον Ευρωπαϊκό και Μεσογειακό χώρο. Και αντί, η Ε.Ε., να μπει στον ανταγωνισμό των παραγωγών ορυκτών καυσίμων και να εξαρτάται η επιβίωσή της από ιμπεριαλιστές τροφοδότες της με ορυκτά καύσιμα, θα μπορούσε με την υδρογονοενέργεια, την οποία εδώ και δέκα-δεκαπέντε χρόνια οι Γερμανοί επιστήμονες την παρουσίασαν στην Μέρκελ ως πραγματικότητα που θα μπορούσε να απαλλάξει την γερμανική και την ευρωπαϊκή οικονομία από τις ξένες ενεργειακές εξαρτήσεις και να θέσει την Ευρώπη σε μια τροχιά ανεξαρτησίας, προόδου, ελευθερίας και επιβίωσης της ανθρωπότητας, αυτή αιχμάλωτος του νεογερμανισμού5 και των Γερμανών μεγαλοκεφαλαιοκρατών προτίμησε να πιθηκίζει μπροστά στα οθωμανικά καθρεφτάκια που της χάρισε ο επίδοξος σουλτάνος σε πρόσφατη επίσκεψή της στο μεγάλο σαράι. Η μόνη μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα που αντιλαμβάνεται το στημένο παιχνίδι της Τουρκίας και των ΕΠΑ είναι η Γαλλία που επιδιώκει μια ανεξάρτητη από την πολιτική του Αμερικανισμού Ευρωπαϊκή Ένωση, αδυνατεί να φέρει αποτέλεσμα και να αλλάξει τους συσχετισμούς αφενός γιατί αυτή η πολιτική είναι ασυνεχής και αφετέρου γιατί αυτή απορρέει από λόγους ενδοκαπιταλιστικού ανταγωνισμού και γι’ αυτό εύκολα εξουδετερώνεται στο πεδίο της υλοποίησής της.

Απομένει, συνεπώς, στις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού του πλανήτη και ιδιαίτερα στους λαούς των ευρωπαϊκών χωρών, να ξανασκεφτούν το δικό τους χρέος απέναντι στις χώρες τους και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που παρά τις όποιες αδυναμίες της παραμένει το σημαντικότερο επίτευγμα σε όλη την ιστορία της Ανθρωπότητας, να επεξεργαστούν ένα σχέδιο, όχι βέβαια για την κατάργησή της, όπως ισχυρίζονται φανατικοί εθνικιστές, γιατί αυτό θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των επίδοξων ηγεμόνων που θέλουν μια Ευρώπη να επιστρέψει στον 19ο και στον 20 αιώνα για να σπαράσσεται από εμφύλιες συγκρούσεις και να χρειάζεται ξένους προστάτες. Αλλά για την μετεξέλιξή της σε μια προοδευτική, αντιαμερικανική, αντιηγεμονική, αντικαπιταλιστική, αμεσοδημοκρατική, ουμανιστική Ευρώπη των λαών που θα ολοκληρώσει την διαχρονική στρατηγική της εργαζόμενης ανθρωπότητας6 για την κοινωνική ισότητα, την ευημερία και την ειρηνική συμβίωση μεταξύ ανθρώπων λαών και εθνών από το τοπικό μέχρι το οικουμενικό επίπεδο.

Οι στιγμές είναι κρίσιμες και αυτό το παιχνίδι με το Χαμίνι της Μεσογείου που δουλεύει ταυτόχρονα για πολλά αφεντικά, τα οποία και τα δουλεύει κανονικά για λογαριασμό του επεκτατικού ισλαμοκαπιταλισμού που πάει μπροστά και εκβιάζει, μακελεύει και καταστρέφει χώρες και λαούς κι’ από πίσω κρυπτόμενο και ως σωτήρας εμφανιζόμενο το μεγάλο αφεντικό του, να λεηλατεί τους λαούς της Ευρώπης, των Βαλκανίων, της Μεσογείου, της Αφρικής, της Αραβίας, της Μέσης και της Άπω Ανατολής και συνολικά του πλανήτη πρέπει να τελειώσει. Αυτό, όμως, μπορεί να συμβεί μόνο με την κατάργηση του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού και η ανθρώπινη ιστορία δείχνει ότι γι’ αυτό υπάρχει μόνο ένας και μοναδικός τρόπος, η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής7, ταυτόχρονα με την ταυτόχρονη εγκαθίδρυση σχέσεων αμεσοδημοκρατικής αυτοδιεύθυνσης των κοινωνιών8 και υποταγής της οικονομικής δραστηριότητας στον απόλυτο κοινωνικό έλεγχο, για να χορτάσει ο παγκόσμιος πληθυσμός ψωμί, παιδεία και ελευθερία, για να επικρατήσει οικουμενική ειρήνη και να ανθίσει ο πολιτισμός του αταξικού Ουμανισμού.

Ο δρόμος που οδηγεί σ’ αυτόν τον καλύτερο τον ανθρωπινότερο κόσμο περνάει μέσα από την αποκαπιταλιστικοποίηση του φαντασιακού μας, της οικονομίας, της κοινωνίας, της ανθρωπότητας και του αστικού πολιτισμού που στηρίζεται πάνω στους σκοταδιστικούς μύθους9, στην εξουσιαστική ιδεολογία, στην ανισότητα, στον καταστροφικό ανταγωνισμό, στην εκμετάλλευση, στον πόλεμο και στην γενική καπιταλιστική βαρβαρότητα. Ας τολμήσουμε να κάνουμε το πρώτο μικρό βήμα για το μεγάλο ταξίδι, όχι όμως ως εχθροί της Φύσης και κατακτητές του Σύμπαντος, αλλά έλλογες υπάρξεις, ως στολίδι και μοναδική συνείδησή του.

______________

https://www.blogger.com/blog/posts/5909381204985884097,

1 Βλέπε Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Παγκοσμιοποίηση. Οικονομία του Φόβου και της Παρακμής, Παπαζήσης, Αθήνα 2009.

2 Συλλογικό, (Κώστας Λάμπος επιμέλεια), Ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2020.

3 Λάμπος Κώστας, Ποιος φοβάται το Υδρογόνο; Η επανάσταση του υδρογόνου, η ελεύθερη ενέργεια και η απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα και την καπιταλιστική βαρβαρότητα, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2013.

4 80.Λάμπος Κώστας, Αμερικανισμός και Γερμανισμός εναντίον Ευρώπης και Προόδου. Βασιλιάδες και Βασίλισσες, άλογα και πιόνια στις μικρές και στις μεγάλες σκακιέρες του αμερικανισμού, στο: http://infonewhumanism.blogspot.gr/2010/03/blog-post.html»html,

5 Λάμπος Κώστας, Νεογερμανισμός. Ο νέος εφιάλτης της Ευρώπης; Πολίτες, τεύχος 35/Φεβρουάριος 2012 και 36/Μάρτιος 2012.

6Λάμπος Κώστας, Από τον ευρωπαϊκό Ουμανισμό, στην καπιταλιστική βαρβαρότητα ή στον Οικουμενικό Ουμανισμό; Monthly Review, τεύχος Ιούνη 2009.

7 Λάμπος Κώστας, H Γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

8 Λάμπος Κώστας, Άμεση Δημοκρατία και Αταξική Κοινωνία. Η μεγάλη πορεία της ανθρωπότητας προς την κοινωνική ισότητα και τον Ουμανισμό, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 2012.

9 Λάμπος Κώστας, Θεός και κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015.

Η ναυτική στρατηγική της Τουρκίας και ο παράγοντας Καστελόριζο

Η ναυτική στρατηγική της Τουρκίας και ο παράγοντας Καστελόριζο

Μπορεί η Τουρκία να γίνει μέσω της θαλάσσιας ισχύος παίκτης “βαρέων βαρών”;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η σημερινή Τουρκία αποτελεί τα κατάλοιπα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η κληρονόμος της. Αυτό τουλάχιστον παραδέχεται με αξιώσεις η σημερινή πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της γειτονικής μας χώρας, καθώς και ένα μεγάλο τμήμα του τουρκικού λαού. “Είναι αδύνατο για την Τουρκία, η οποία δημιουργήθηκε στη βάση του ιστορικού και γεωπολιτικού παρελθόντος της οθωμανικής αυτοκρατορίας και υπεισήλθε στην κληρονομιά της, να διανοηθεί να σχεδιάσει την άμυνα της αποκλειστικά στο πλαίσιο των συνόρων που κατέχει”, υποστήριξε ο πρώην υπουργός εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου, στη γεωπολιτική του μελέτη υπό τον τίτλο Στρατηγικό Βάθος (σελ. 83).

Ερντογανική ισλαμο-εθνικιστική Vs δυτικοτροπος Κεμαλισμός

Αυτό συνοψίζει επίσης και το δόγμα του νεο-οθωμανισμού, που ακολουθεί πιστά το πολιτικό ζεύγος Ερντογάν-Μπαχτσελί, αλλά και την άρνηση του Κεμαλισμού, που είχε ως βασικό του σύνθημα το “ειρήνη στην Τουρκία και στον κόσμο” σε μια εποχή όμως που κυριαρχούσαν στον κόσμο οι Ευρωπαϊκές αποικιοκρατικές δυνάμεις.

Ο Κεμαλισμός αντιπροσώπευε μια τομή και ταυτόχρονα μια ρήξη με το οθωμανικό παρελθόν, με στόχο τη συγκρότηση μιας σύγχρονης δυτικότροπης, κοσμικής και ρεπουμπλικανικής Τουρκίας. Η ισλαμο-εθνικιστική σύνθεση την οποία επιχειρεί πλέον ο Ερντογάν, έχοντας ως σύμμαχο τον Μπαχτσελί, επαναφέρει στο προσκήνιο την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενώ προωθεί την επανα-ισλαμοποίηση της Τουρκίας, όπως έδειξε και η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε Τζαμί, βάζοντας έτσι ένα ακόμη καρφί στο φέρετρο του Κεμάλ Ατατούρκ.

Ο παράγοντας ναυτική ισχύς στην παρακμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τον 19ο αιώνα

Εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες η Τουρκία σχεδιάζει την αμυντική, βιομηχανική και ναυτική στρατηγική λαμβάνοντας πλέον υπόψιν της την ιστορική οθωμανική της κληρονομιά και τις φιλοδοξίες να την αναβιώσει στον 21ο αιώνα. Βρισκόμενη στο γεωπολιτικό σταυροδρόμι ενός ασταθούς κόσμου η Τουρκία, η οποία είναι στην ουσία μια ηπειρωτική χερσόνησος περιτριγυρισμένη κι από τις τρεις πλευρές της από θάλασσα, αισθάνεται υποχρεωμένη, εκτός από ισχυρό στρατό και αεροπορία, να διαθέτει και ισχυρό πολεμικό ναυτικό για να διεξαγάγει αμυντικές και επιθετικές επιχειρήσεις.

Το επιτελείο του Ερντογάν θεωρεί πως η υποχώρηση της οθωμανικής κυριαρχίας στα Βαλκάνια, που ξεκίνησε με την ελληνική επανάσταση του 1821, σχετιζόταν άμεσα με την εξασθένιση και την εξάλειψη της οθωμανικής θαλάσσιας ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο κατά τον 19ο αιώνα. Ο Σουλτάνος Αβδούλ Αζίζ, με τους όλο και πιο λιγοστούς πόρους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, προσπάθησε τότε να δημιουργήσει έναν ισχυρό στόλο, αλλά δεν μπόρεσε να τον χρησιμοποιήσει για να μην θορυβηθεί η τότε θαλασσοκράτειρα Αγγλία. Όπως επισημαίνει και ο Αχμέτ Νταβούτογλου “ο οθωμανικός στόλος, αφού κρατήθηκε στις κλειστές θάλασσες, τελικά εγκαταλείφθηκε, ώστε να σαπίσει στον Κεράτιο Κόλπο” (Στρατηγικό Βάθος, σελ. 241).

Πως χάθηκε ο έλεγχος του Αιγαίου από την Τουρκία

Αυτή η θαλάσσια αδυναμία της Τουρκίας ήταν και ο βασικός λόγος, σύμφωνα με τον Νταβούτογλου, που χάθηκε ο έλεγχος όλου του Αιγαίου και των νησιών του που, από τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-13) και μετά, πέρασαν στην κυριαρχία της Ελλάδας, η οποία είχε τότε ισχυρότερο στόλο έναντι της Τουρκίας. Βέβαια ιστορικά, πολιτισμικά, εθνογλωσσικά και δημογραφικά τα νησιά του αρχιπελάγους αποτελούσαν εδώ και 3.500 χρόνια τη “γεωπολιτική καρδιά” Ελληνισμού, αλλά αυτό φαίνεται να μη θεωρείται “σημαντικό” από την Άγκυρα.

Ακόμη και το 1944, όταν οι υποχωρούντες από τα Δωδεκάνησα Γερμανοί, που τα κατέλαβαν από τους συνθηκολογήσαντες Ιταλούς το 1943, πρότειναν στην Τουρκία την κατάληψη τους, εκείνη δίστασε, από τη μία διότι δεν διέθετε ισχυρό στόλο κι από την άλλη γιατί δεν ήθελε να προκαλέσει την αντίδραση αρχικά της Αγγλίας και μετέπειτα των ΗΠΑ. Έτσι τα Δωδεκάνησα, με τη Συνθήκη Ειρήνης του Παρισίου το 1947 παραδόθηκαν κι αυτά στην Ελλάδα και μαζί τους και το απομακρυσμένο Καστελόριζο, με την προϋπόθεση την αποστρατιωτικοποίησή τους. Όμως, σύμφωνα με την Άγκυρα, ούτε κι αυτός ο όρος δεν πραγματοποιήθηκε με αποτέλεσμα “η ασφάλεια της δυτικής Τουρκίας να τελεί υπό συνεχή απειλή” (Νταβούτογλου. Σελ. 244).

Στενά-Αιγαίο-Κύπρος: ένα ενιαίο γεωστρατηγικό τρίγωνο μοιρασμένο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας

Ως αποτέλεσμα η Ελλάδα, μέσω των νησιών του Αιγαίου, απέκτησε στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι της Τουρκίας, καθώς εμμέσως ελέγχει και τη θαλάσσια διέλευση από τα Στενά (Βόσπορος και Δαρδανέλια). Γι’ αυτό και τα νησιά του ανατολικού και βόρειου Αιγαίου αποτελούν και τη ζώνη με τις μεγαλύτερες πιθανότητες εμπλοκής της Τουρκία σε σύρραξη, όπως έδειξε και η κρίση στα Ίμια το 1996. Έτσι, σύμφωνα με τον Νταβούτογλου “η κρίση του Καρντάκ (σ.σ. Ίμια), που έφερε στο προσκήνιο το θέμα της ελληνικής κυριαρχίας ακόμη και επί βραχονησίδων που βρίσκονται μπροστά στα παράλια μας, είναι το ‘πικρό τιμολόγιο’ των συσσωρευμένων σφαλμάτων που έχουν διαπραχθεί εκ μέρους της Τουρκίας” (σελ. 244).

Η Τουρκία δεν εισέβαλε στην Κύπρο το 1964, όχι τόσο λόγο του τελεσίγραφου του αμερικανού προέδρου Τζόνσον, αλλά επειδή δεν είχε ακόμη τις απαραίτητες ναυτικές υποδομές για αμφίβιες επιχειρήσεις, τις οποίες και πρόλαβε όμως να αποκτήσει το 1974 ώστε να πραγματοποιήσει την απόβαση στη Μεγαλόνησο (Αττίλας Ι και ΙΙ). Στο Αιγαίο, επειδή κατέχει μόνο λίγα από τα 3.000 μικρά και μεγάλο νησιά του αρχιπελάγους, θεώρησε αναγκαίο την απόκτηση ισχυρού πολεμικού ναυτικού από τη δεκαετία ακόμη του 1970, ώστε να αντισταθμίσει αυτό το στρατηγικό μειονέκτημα έναντι της Ελλάδας. Και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου δεν υπάρχουν αλλά νησιά πέρα από την Κύπρο, η Τουρκία προσπαθεί να επιβληθεί ως ισχυρός παράγοντας με την απόκτηση ενός στόλου ανοικτής θάλασσας, που περιλαμβάνει μικρά αεροπλανοφόρα αλλά και αεροσκάφη εναέριου εφοδιασμού, ώστε να έχει μεγάλη εμβέλεια δράσης που να φθάνει ως τις ακτές της Λιβύης.

Με ποιον τρόπο επιχειρεί η Τουρκία να μετατραπεί σε Ευρασιατική δύναμη;

Η Τουρκία του Ερντογάν, με τα νεο-οθωμανικά του οράματα, επιχειρεί να ελέγξει μια θαλάσσια περιοχή μετάβασης μεταξύ τριών ηπείρων, στους άξονες Ανατολής-Δύσης και Βορρά-Νότου, ώστε να εξελιχθεί σε σημαντική ευρασιατική δύναμη. Γι’ αυτό εφαρμόζει μια ενεργητική εξωτερική πολιτική, με ταυτόχρονη προβολή της γεωπολιτικής και στρατιωτικής ισχύος της, κυρίως μέσου του πολεμικού της ναυτικού, ώστε να ελέγξει αυτές τις “μεταβατικές ζώνες” μεταξύ τριών ηπείρων, με στόχο να συμμετάσχει στην εκμετάλλευση των ενεργειακών κοιτασμάτων της Αν. Μεσογείου και ταυτόχρονα να αναβαθμιστεί γεωπολιτικά.

Πρόκειται ωστόσο για μια κίνηση υψηλού ρίσκου, για “υπερβολικό άπλωμα του τραχανά”, καθώς η Τουρκία έχει δημιουργήσει ανοικτά μέτωπα στη Συρία, τη Λιβύη, στην Κύπρο, την Αν. Μεσόγειο, στο Αιγαίο και στον Καύκασο, και δεν είναι σίγουρα αν σε μια δυσμενή συγκυρία θα μπορέσει να τα διαχειριστεί επιτυχώς, χωρίς να αναγκαστεί να υποστεί ταπεινωτικές υποχωρήσεις, που δε θα βλάψουν απλώς το γόητρο της, αλλά και τη γεωπολιτική της ισχύ.

Θέλει να γίνει παίκτης “βαρέων βαρών”

Η Τουρκία είναι ένας μεσαίου μεγέθους γεωπολιτικός παίκτης, που επιχειρεί να αναβαθμιστεί και να ανέβει επίπεδο. Δεν έχει όμως προς το παρόν τουλάχιστον τα πραγματικά προσόντα για κάτι τέτοιο, πέρα από το να εκμεταλλεύεται το “κενό εξουσίας” από την αποδυνάμωση και σύγχυση του Δυτικού μπλοκ, έναντι των παραδοσιακών ευρασιατικών δυνάμεων (Ρωσία, Κίνα κ.ά.).

Απέναντι στην Ελλάδα η Τουρκία διεκδικεί “εφ όλης της ύλης” διμερείς διαπραγματεύσεις “αλά καρτ” και “αλά Τούρκα”, και όχι με βάση το διεθνές δίκαιο, τις συνθήκες και το δίκαιο της θάλασσας, καθώς αμφισβητεί έμπρακτα το διεθνώς αποδεκτό δικαίωμα των νησιών να έχουν υφαλοκρηπίδα. Ειδικά το σύμπλεγμα του Καστελόριζου είναι κυριολεκτικά εξαφανισμένο ως ελληνικό έδαφος από τους τουρκικούς χάρτες, που προεκτείνουν την διεκδικούμενη τουρκική ΑΟΖ μέχρι τα ανοικτά της Λιβύης εξαφανίζοντας ταυτόχρονα την ελληνική ΑΟΖ από την ίδια περιοχή.

Ο παράγοντας Καστελόριζο

Σύμφωνα με τη “λογική” της φιλοκυβερνητικής εφημερίδας Γενί Σαφάκ το Καστελόριζο απέχει μόνο 2 χιλιόμετρα από την Τουρκία αλλά 580 χιλιόμετρα από ελληνικό έδαφος, εννοώντας τις ηπειρωτικές ανατολικές ακτές της Ελλάδας. Φυσικά δεν γίνεται λόγος για την ελληνική Ρόδο, που απέχει 120 χιλιόμετρα από το Καστελόριζο καθώς, σύμφωνα με την τουρκική άποψη τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου “δεν έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ” κι έχουν γενικώς περιορισμένη ή ανύπαρκτη επήρεια στον περιβάλλον χώρο, με άλλα λόγια “δεν είναι 100% Ελλάδα”.

Για την Τουρκία το Καστελόριζο είναι απλά μια γεωγραφική και γεωπολιτική “ανωμαλία” δίπλα στις ακτές της που θα πρέπει ή να αγνοηθεί ή να κατακτηθεί. Μια παρόμοια λογική της “κατάκτησης” επικράτησε και στη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Λειτουργώντας αναχρονιστικά η Τουρκία επαναφέρει την κατακτητική συμπεριφορά στον κόσμο του 21ου αιώνα.

Το Καστελόριζο (Castel Ruggio, δηλαδή «Κοκκινόκαστρο») ή αλλιώς Μεγίστη είναι το ανατολικότερο σημείο του Αιγαιακού κόσμου, καθώς απέχει περίπου 120 χλμ. από τη Ρόδο και μόλις δύο χιλιόμετρα από τις ακτές της Μικράς Ασίας (Λυκίας! Το αλλοτινό καμάρι της ανατολικής Μεσογείου δεν είναι σήμερα παρά μια σκιά του εαυτού του: στις αρχές του αιώνα μας είχε 20.000 κατοίκους, ενώ σήμερα οι μόνιμοι κάτοικοι δεν ξεπερνούν τους 300. Η Μεγίστη είναι το κέντρο ενός συμπλέγματος νησίδων, που περιλαμβάνεται ανάμεσα τους είναι η Ρω (θυμάστε την Κυρά της Ρω;). Από τα μνημεία του νησιού ξεχωρίζουν οι επιβλητικές οχυρώσεις του Παλαιόκαστρου, με την «κυκλώπεια» τοιχοδομία τους και ο λεγόμενος Λυκιακός Τάφος, που είναι λαξευμένος σε κοκκινωπό βράχο. Γενικώς οι κόκκινοι βράχοι κυριαρχούν στο νησί, που γι’ αυτό ονομάζεται και Κοκκινόκαστρο.

Ναυτική δύναμη και πρόσβαση στη θάλασσα οι στόχοι της Τουρκίας

Το Αιγαίο για την Τουρκία είναι σημαντικό ως τμήμα ενός γενικότερου στρατηγικού σχεδιασμού, όπως δείχνει και ενεργή εμπλοκή της στην Λιβύη μέσω της οποίας προβάλλεται ο νεο-οθωμανισμός, αλλά και οι δυνατότητες της ναυτικής στρατηγικής της. Γι’ αυτό, όπως επισήμανε στο Tvxs.gr ο Πέτρος Βαμβακάς, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών του Emmanuel College της Βοστώνης: Δεν μπορείς να είσαι μια υπερδύναμη στην Ανατολική Μεσόγειο εάν δεν είσαι ναυτικό κράτος. Το μόνο κράτος που μπορεί να το έχει αυτό είναι η Ελλάδα. Αυτό προσπαθεί να αποκομίσει η Τουρκία, διότι βλέπει τον εαυτό της σαν μία δύναμη της περιοχής. Αλλά χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα δεν μπορεί να παίξει αυτόν τον ρόλο”.

Η εκδίκηση της τουρκικής “Γενιάς Ζ” και η δημογραφική μετάβαση της Τουρκίας

Η δημογραφία εκδικείται τον Ερντογάν

Η δημογραφική μετάβαση της Τουρκίας και η εκδίκηση της τουρκικής “Γενιάς Ζ”

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η άνεση με την οποία κινείται η ερντογανική Τουρκία στην περιφέρεια της, συμπεριφερόμενη όχι απλά ως “ταραξίας”, αλλά και ως αναθεωρητική και επεκτατική δύναμη, οφείλεται σε μικρότερο βαθμό στις διεθνείς συγκυρίες, και περισσότερο σε βαθύτερες, δομικές τάσεις στο εσωτερικό της χώρας. Αναμφισβήτητα, από τη μία η γενικότερη τάση αποδυνάμωσης της Δύσης, λόγω δομικών εσωτερικών προβλημάτων και ανταγωνισμών, καθώς και της αλλοπρόσαλλης πολιτικής του Τραμπ, κι από την άλλη η άνοδος δυνάμεων όπως η Ρωσία και ειδικά η Κίνα, που μετατοπίζει τεκτονικά την ισχύ από τη Δύση προς την Ανατολή, ωθεί την Τουρκία να επιλέξει να πάρει αποστάσεις από το αποδυναμωνένο “Δυτικό μπλοκ” και να υιοθετήσει μια πιο “ανεξάρτητη”, αλλά και πιο νευρική, εξωτερική πολιτική. Εκμεταλλευόμενη πρωτίστως την πολύτιμη γεωστρατηγική της θέση μεταξύ δύο ηπείρων.

Δημογραφία, οικονομία, στρατός: Τα “σκληρά νομίσματα” της τουρκικής γεωπολιτικής ισχύος

Ενυπάρχουν ωστόσο σοβαροί εσωτερικοί λόγοι, που ενθαρρύνουν την Τουρκία να υιοθετήσει, με τέτοια αυτοπεποίθηση, την άμεση προβολή της γεωπολιτικής ισχύος της, αρχικά προς την περιφέρειά της. Από τη μία η τουρκική οικονομία υπερδιπλασιάστηκε σε όγκο από το 2002 ως τώρα. Από την άλλη ότι ο πληθυσμός της αυξήθηκε κατά 19 εκατομμύρια ή κατά 30% από το 2000 (65 εκ. κάτοικοι) ως το 2020 (84 εκ.), ενισχύοντας έτσι το ειδικό βάρος της χώρας, τόσο περιφερειακά όσο και διεθνώς. H Τουρκία, ως η 19η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο με βάση το ΑΕΠ της, εισπράττει για την ώρα ένα γενναίο “δημογραφικό μέρισμα”. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο μεγάλος πληθυσμός της είναι σχετικά νέος, με το 22% να ανήκει στην ηλικιακή ομάδα 0-14 ετών και όλο και περισσότεροι νέοι να βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία, αποτελώντας άφθονο και φθηνό εργατικό δυναμικό για την τουρκική βιομηχανία και μεταποίηση.

Αποφασιστικό ρόλο διαδραματίζει επίσης και το γεγονός πως η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο σε μέγεθος στρατό του ΝΑΤΟ, εξοπλισμένο με σύγχρονα οπλικά συστήματα σε όλες του τις βαθμίδες, τα οποία και παράγονται σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό σε εγχώριες αμυντικές βιομηχανίες, που έχουν μάλιστα και φιλοδοξίες εξαγωγής οπλικών συστημάτων διεθνώς. Το μόνο που λείπει για την ώρα στην Τουρκία είναι η ανάπτυξη σύγχρονων πυραυλικών συστημάτων ενδιάμεσου βεληνεκούς και φυσικά η απόκτηση πυρηνικών όπλων, για να μπορέσει να συγκριθεί στρατιωτικά με άλλες δυνάμεις “μεσαίου μεγέθους”, όπως η Μ. Βρετανία και η Γαλλία. Στην περιφέρεια της πάντως διαθέτει τις ισχυρότερες ένοπλες δυνάμεις, αν και για την ώρα χώρες όπως το Ισραήλ (200 πυρηνικές κεφαλές), το Ιράν (βαλλιστικά συστήματα) και η Αίγυπτος (αεροπλανοφόρα τύπου Μιστράλ), διαθέτουν κάποια στρατηγικά πλεονεκτήματα απέναντί της.

Σε κάθε περίπτωση η ερντογανική Τουρκία εμφανίζεται διατεθειμένη να αξιοποιήσει όλα αυτά τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, προβάλλοντας ωμά τη γεωπολιτική της ισχύ, καταστρατηγώντας κάθε έννοια διεθνούς δικαίου, και ξεδιπλώνοντας επεκτατικές και νέο-οθωμανικές φιλοδοξίες. Το κάνει μάλιστα αυτό, ερχόμενη σε ρήξη με το κεμαλικό της υπόβαθρο, το οποίο ήταν συνυφασμένο με την εκκοσμίκευση, τον εκδυτικισμό και την γεωπολιτική πρόσδεση της χώρας στο άρμα της Δύσης. Πλέον η Άγκυρα επιλέγει να ελίσσεται στα επικίνδυνα όρια μεταξύ Δύσης και Ανατολής, Ευρώπης και Ασίας, μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας και αραβικού κόσμου, ως “ανεξάρτητη” περιφερειακή δύναμη, κινδυνεύοντας ωστόσο να καταλήξει “κανόνι ελεύθερο στο κατάστρωμα”.

Ο δημογραφικός παράγοντας ως εργαλείο προβολής της τουρκικής ισχύος

Ως παράγοντα ισχύος η Τουρκία επικαλείται συχνά το γεγονός πως αποτελεί ένα “έθνος 84 εκατομμυρίων”, με το αντίστοιχο ειδικό βάρος και με τις αντίστοιχες ανάγκες για φυσικούς και ενεργειακούς πόρους, θυμίζοντας όχι άδικα την αναχρονιστική θεωρία του “ζωτικού χώρου”. Ο ίδιος ο Ερντογάν επικαλείται μάλιστα ανά τακτά διαστήματα το πληθυσμιακό μέγεθος και τη δημογραφική δυναμική της Τουρκίας, όχι μόνο ως παράγοντα ισχύος, αλλά και για να δικαιολογήσει τις διεκδικήσεις και επεκτατικές βλέψεις της χώρας του στο θαλάσσιο χώρο και στα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου.

Δεν είναι υπερβολικό να ειπωθεί πως πίσω από τη στρατηγική της “Γαλάζιας Πατρίδας” κρύβεται σε μεγάλο βαθμό η εργαλειακή χρήση της δημογραφικής δυναμικής της Τουρκίας από τους ιθύνοντες της Άγκυρας. Το επιχείρημα είναι σχετικά απλά: η Τουρκία είναι μια χώρα που αυξάνεται πληθυσμιακά, αναπτύσσεται οικονομικά και εξελίσσεται σε σημαντική βιομηχανική δύναμη. Συνεπώς έχει ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες σε φυσικούς πόρους και ενέργεια “ως έθνος 100 εκατομμυρίων ως το 2040”, όπως έχει πει κι Ερντογάν. Ο ίδιος ποντάρει στο “δημογραφικό ατού” μιας όλο και πιο επανα-ισλαμοποιημένης Τουρκίας, έχοντας τη συντηρητική αντίληψη πως οι νέοι της Τουρκίας, ως “καλοί μουσουλμάνοι και Τούρκοι πατριώτες”, θα συνεχίσουν να κάνουν παιδιά με τον ίδιο ρυθμό που έκαναν και οι προηγούμενες γενιές, εκτοξεύοντας τον πληθυσμό της χώρας από 14 εκατομμύρια το 1927 στα σημερινά 84 εκατομμύρια.

Ερντογάν: “γυρίστε σπίτια σας και κάντε περισσότερα παιδιά!”

Θυμόμαστε παλιότερα που ο Ερντογάν, ενοχλημένος από την ερώτηση μιας Τουρκάλας δημοσιογράφου, της έδωσε τη “συμβουλή” να πάει σπίτι της και να κάνει παιδιά, τουλάχιστον τρία για να βοηθήσει την Τουρκία, ώστε να γίνει πιο ισχυρή. Δεν εισακούστηκε. Από το 2010 και μετά ο δείκτης γονιμότητας της Τουρκίας είναι μονίμως κάτω από το 2,1 παιδιά ανά γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας και το 2019 ο δείκτης αυτός κατρακύλησε στο 1,88. Μονάχα στο κέντρο της Ανατολίας και ειδικά στις κουρδικές περιοχές της νοτιοανατολικής Τουρκίας ο δείκτης αυτός είναι αισθητά μεγαλύτερος, φτάνοντας ακόμη και στο 4 στο τουρκικό Κουρδιστάν.

Θυμόμαστε επίσης πως σε επίσκεψη του στα Κατεχόμενα της βορείου Κύπρου ο Ερντογάν έδωσε την “πατρική συμβουλή” στους αδελφούς Τουρκοκυπρίους να πάνε σπίτια τους και να ξεκινήσουν να κάνουν περισσότερα παιδιά, ώστε τις επόμενες 2-3 δεκαετίες να γίνουν ισάριθμοι, αν όχι περισσότεροι από τους Ελληνοκυπρίους του νότου. Φυσικά δεν εισακούστηκε. Οι Τουρκοκύπριοι συνεχίζουν να έχουν γονιμότητα παρόμοια, αν όχι μικρότερη από εκείνη των Ελληνοκυπρίων και η όποια αύξηση του πληθυσμού τους οφείλεται καθαρά στην εισροή εποίκων από την Ανατολία, που δε σταμάτησε ποτέ.

Η Τουρκία βρίσκεται σε φάση “δημογραφικής μετάβασης”

Ο Ερντογάν θα ήθελε πολύ ο τουρκικός λαός, και ειδικά οι νέοι, να προσκυνούν συνεχώς την θεά της γονιμότητας, ώστε η Τουρκία να καταστεί μια δημογραφική υπερδύναμη σε όλη την περιοχή. Στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Στην περιοχή μας δημογραφική υπερδύναμη είναι ήδη η Αίγυπτος με 101 εκατομμύρια κατοίκους, που προβλέπεται να φτάσουν τα 150-160 εκατομμύρια τα επόμενα 30 χρόνια και να σταθεροποιηθούν τελικά στα 200-220 εκατομμύρια το 2100.

Αντίθετα η Τουρκία έχει κατά την τελευταία δεκαετία αποχαιρετήσει τους υψηλούς δείκτες γεννητικότητας του παρελθόντος και έχει εισέλθει στη φάση της “δημογραφικής μετάβασης” έτσι ώστε μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες ο πληθυσμός της να πάψει να αυξάνεται. Πρόκειται για ένα στάδιο που περνούν όλες οι χώρες, άσχετα με το πολιτισμικό τους πλαίσιο (χριστιανικές ή μουσουλμανικές), καθώς εκβιομηχανίζονται, αστικοποιούνται και αυξάνει το μορφωτικό επίπεδο και η εκπαίδευση των γυναικών. Στην ίδια φάση δημογραφικής μετάβασης βρίσκονται σήμερα και άλλες μουσουλμανικές χώρες, για παράδειγμα το Ιράν, η Τυνησία και το Μπαγκλαντές, και στην επόμενη δεκαετία θα ακολουθήσουν και οι υπόλοιπες, με εξαίρεση εκείνες της υποσαχάριας Αφρικής.

Οι νέοι αρνούνται την δημογραφική εργαλειοποίηση τους

Η σημερινή Τουρκία βρίσκεται λοιπόν σε στάδιο δημογραφικής μετάβασης, παρά τις επιθυμίες του “σουλτάνου” Ερντογάν να χρησιμοποιήσει τα σώματα των γυναικών ως πολιτικά εργαλεία περαιτέρω ενίσχυσης του πληθυσμιακού εκτοπίσματος της χώρας. Οι νέοι και νέες της Τουρκίας δεν επιθυμούν, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, πλέον να τους χρησιμοποιούν με αυτόν το χυδαία εργαλειακό τρόπο, αλλά επιθυμούν να ζήσουν τις δικές τους χειραφετημένες ζωές, με λιγότερα παιδιά, χωρίς να υπακούν πλέον στις εντολές του κράτους. Έτσι καθυστερούν να παντρευτούν και να κάνουν οικογένεια και κάνουν πολύ λιγότερα παιδιά από ότι οι γονείς τους.

Τουλάχιστον το 70% του πληθυσμού της Τουρκίας κατοικεί σε μεγάλα αστικά κέντρα, όπου το κόστος ζωής και τα ενοίκια είναι ακριβά, όπως και η ανατροφή και η εκπαίδευση των παιδιών. Στις περισσότερες αστικοποιημένες περιοχές της Τουρκίας ο δείκτης γεννητικότητας είναι πεσμένος κάτω από το 2,1, που είναι και το όριο της αντικατάστασης των γενεών, ώστε να μείνει ο πληθυσμός σταθερός.

Αλλά οι Κούρδοι της Τουρκίας χρησιμοποιούν την δημογραφική τους αύξηση ως πολιτικό όπλο

Μόνον στις επαρχίες του εσωτερικού της Ανατολίας και στις περιοχές που πλειοψηφούν οι Κούρδοι ο δείκτης αυτός είναι σημαντικά μεγαλύτερος. Οι καταπιεσμένοι Κούρδοι της Τουρκίας, οι οποίοι αυξάνονται πληθυσμιακά με υπερδιπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τους Τούρκους, δεν εντοπίζονται πλέον γεωγραφικά στα νοτιοανατολικά της χώρας, αλλά έχουν μεταναστεύσει σχεδόν παντού. Δεν αποτελούν δηλαδή μια γεωγραφικά εντοπισμένη μειονότητα αλλά μια μεγάλη κοινότητα, η οποία βρίσκεται παντού στην Τουρκία, ειδικά στις μεγάλες πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη, η Άγκυρα και η Σμύρνη. Και ως τέτοια, αν κάποτε αποκτήσει τα πλήρη πολιτιστικά και πολιτικά της δικαιώματα, θα αποτελέσει στην ουσία μια συστατική εθνότητα (25-30% του πληθυσμού) του τουρκικού κράτους. Μια τέτοια Τουρκία θα είναι τελείως διαφορετική από τη σημερινή, προσομοιάζοντας περισσότερο προς το ισπανικό αποκεντρωτικό μοντέλο, και σίγουρα λιγότερο επιθετική προς τους γείτονες της.

Πλησιάζει η σταθεροποίηση του πληθυσμού της Τουρκίας

Ο πληθυσμός της Τουρκίας προβλέπεται να σταθεροποιηθεί μεταξύ 2030 και 2040, όταν θα φθάσει τα 95-98 εκατομμύρια και κατόπιν θ’ αρχίσει να συρρικνώνεται με γοργούς ρυθμούς, καθώς οι γενιές του «Baby Boom» της περιόδου 1950-1960, θα έχουν φθάσει σε ηλικίες συνταξιοδότησης και ο δείκτης θνησιμότητας θα είναι απότομα αυξημένος. Με άλλα λόγια μετά το 2040 η Τουρκία θα αντιμετωπίσει το δημογραφικό πρόβλημα, που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα μας (μείωση γεννήσεων, γήρανση πληθυσμού), αλλά σε πολύ μεγαλύτερο μέγεθος. Αυτή η δημογραφική μεταβολή θα έχει σίγουρα επιπτώσεις και στην εξωτερική πολιτική της χώρας, αλλά και στη γενικότερη γεωπολιτική της σημασία. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα που δημοσιεύτηκε στο The Lancet ο πληθυσμός της Τουρκίας προβλέπεται να κορυφωθεί στα 100 γύρω στο 2050 και στη συνέχεια να μειωθεί στα 86 εκατομμύρια το 2100.

Η εκδίκηση της τουρκικής “Γενιάς Ζ”

Η «Γενιά Ζ» της Τουρκίας, δηλαδή οι νεαροί Τούρκοι που γεννήθηκαν από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και αριθμούν περί τα 13 εκατομμύρια νέες και νέους, δεν θέλουν να γίνουν όργανα της καθεστωτικής πολιτικής του Ερντογάν, εργαλεία για τη δημογραφική στρατηγική του, ενώ παρακολουθούν ανήσυχοι την προσπάθεια επανα-ισλαμοποίησης της χώρας.

Αυτή η γενιά δεν μεγάλωσε απλώς με το ίντερνετ, τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) και με τα κινητά τηλέφωνα, αλλά ουσιαστικά μεγάλωσε τον Τούρκο πρόεδρο Ερντογάν και το κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης μονίμως στην εξουσία, να είναι δηλαδή το Κατεστημένο. Όχι μόνον αισθάνονται πολιτική απέχθεια απέναντι στον καθεστωτικό Ερντογάν, αλλά παθαίνουν αλλεργία στη σκέψη ότι τους χρησιμοποιούν, όταν π.χ. τον Ιούνιο οι αρχές αποφάσισαν να κλείσουν τα πανεπιστήμια ένα μήνα νωρίτερα, δήθεν για “να ενισχυθεί ο εσωτερικός τουρισμός” με τα εκατομμύρια των άνεργων Τούρκων φοιτητών. Στην προσπάθεια του Ερντογάν να τους χειραγωγήσει και να υφαρπάξει την ψήφο τους οι νέοι της “Γενιάς Ζ” κήρυξε ψηφιακό πόλεμο. Κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης με νέους που διοργάνωσε το προεδρικό Μέγαρο και η οποία μεταδόθηκε ζωντανά μέσω Youtube, αναρτήθηκαν χιλιάδες μηνύματα εξαγριωμένων νέων που έβαλαν κατά του Ερντογάν υπό το hashtag «OyMoyYok» (δεν θα πάρεις την ψήφο μου) και με πάνω από 360.000 dislikes!

Η γενιά που θα καθορίσει το πολιτικό μέλλον του καθεστώτος Ερντογάν

Τα εκατομμύρια αυτών των νέων αναμένεται να παίξουν καθοριστικό ρόλο στις μελλοντικές εκλογές π.χ. το 2023, στις οποίες πολλοί αναμένεται να ψηφίσουν για πρώτη φορά. Ο αριθμός τους αντιστοιχεί στο 12% του συνολικού εκλογικού σώματος και η ατζέντα που τους απασχολεί είναι η δικαιοσύνη, η ανεργία, οι ελευθερίες και το βιοτικό επίπεδο. Ενδιαφέρονται επίσης περισσότερο για το περιβάλλον και έχουν μεγαλύτερη συναίσθηση απέναντι στα κοινωνικά προβλήματα. Οι παραδοσιακές αξίες, την επιστροφή στις οποίες ευαγγελίζεται ο Ερντογάν, δεν φαίνεται να παίζουν και ιδιαίτερο ρόλο στους νέους αυτής της γενιάς, που έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν και τις πολιτικές επιλογές των, λιγότερο μορφωμένων, γονιών τους.

Επειδή το κύριο μέσο έκφρασης και επικοινωνίας τους είναι τα ΜΚΔ, θα χρειαστεί μια εντελώς καινούρια γλώσσα προσέγγισης τους, που το καθεστώς Ερντογάν δεν διαθέτει ακόμη. Η Γενιά Ζ της Τουρκίας χρησιμοποιεί κι αυτή το Youtube ως μηχανή αναζήτησης και διαβάζει ειδήσεις στο Instagram και όχι από πολιτικά sites, την τηλεόρασηή τα έντυπα. Για πολλούς αναλυτές η γενιά αυτή θα κρίνει και το πολιτικό μέλλον του Ερντογάν, που κέρδιζε ως τώρα τις εκλογές απευθυνόμενος κυρίως στους συντηρητικούς ηλικιωμένους της επαρχίας. Δεν υπάρχουν έως τώρα ενδείξεις πως θα στηρίξει την επανεκλογή του Ερντογάν, πόσο μάλιστα τα βιοπολιτικά του εθνικιστικά παιχνίδια και τα νεοοθωμανικά του σχέδια.

Η Κίνα “κατακτά” τα Βαλκάνια: Η γεωοικονομική διείσδυση του «Κόκκινου Δράκου» στη Νοτιοανατολική Ευρώπη

Η Κίνα “κατακτά” τα Βαλκάνια

Αυξάνεται η διείσδυση της Κίνας στη γειτονιά μας

Γιατί ο “Κόκκινος Δράκος” ενδιαφέρεται για το “μαλακό υπογάστριο” της Ευρώπης;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Την τελευταία δεκαετία έγινε πολύ λόγος για αύξηση της “κακόβουλης” ρωσικής επιρροής στα Βαλκάνια, η οποία ανησύχησε τη Δύση λόγω και των παραδοσιακών σχέσεων που διατηρεί η Μόσχα με τις ορθόδοξες χώρες της περιοχής. Άλλοι ανησύχησαν για την αύξηση της επιρροής και της ερντογανικής Τουρκίας, που απροκάλυπτα τρέφει νεοοθωμανικές και κρυφοισλαμιστικές φιλοδοξίες, ενώ χρησιμοποιεί εργαλειακά τις μουσουλμανικές κοινότητες των Βαλκανίων. Λίγοι ωστόσο ανησύχησαν για τη διείσδυση του Κόκκινου Δράκου, δηλαδή της Κίνας, στο “μαλακό υπογάστριο” της Ευρώπης. Ίσως επειδή, σε αντίθεση με τη Ρωσία και την Τουρκία που γειτνιάζουν με τα Βαλκάνια, η Κίνα βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά τους, στο άλλο άκρο της Ευρασίας.

Είναι γεγονός πάντως πως έχει υπερεκτιμηθεί από τη Δύση η ρωσική επιρροή στα Βαλκάνια, ενώ έχει υποεκτιμηθεί αντίστοιχα η κινεζική, που είναι όμως πολλαπλάσια και δυναμικά αυξανόμενη. Τα αποτελέσματα αυτής της λανθασμένης εκτίμησης, όπως και του γεγονότος πως οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων παραμένουν επί δεκαετίες κολλημένες στον “προθάλαμο” της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν θα αργήσουν να φανούν.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι serbia-china-delegations-epa-efe-lintao-zhang-3x4-1280x956.jpeg

Η αύξηση της κινεζικής επιρροής στα Βαλκάνια

Αποτελεί κοινό μυστικό πως η κινεζική επιρροή στα Βαλκάνια αυξάνεται χρόνο με το χρόνο. Για την ώρα όμως η οικονομική δραστηριοποίηση της Κίνας σε αυτή την περιοχή δεν προκαλεί ακόμη σοβαρές ανησυχίες στη Δύση, όσο όλες οι βαλκανικές χώρες παραμένουν σε μια σταθερή φιλοδυτική τροχιά. Μακροπρόθεσμα ωστόσο αυτή η στρατηγική της οικονομικής διείσδυσης της Κίνας στα Βαλκάνια θα της προσφέρει, το λιγότερο, μεγαλύτερη άνεση στην πρόσβασή της στις ευρωπαϊκές αγορές. Γι’ αυτό το λόγο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ανησυχούν μήπως τελικά οι βαλκανικές χώρες καταλήξουν και πάλι πιόνια στο μεγάλο παιχνίδι για την παγκόσμια οικονομική κυριαρχία στον 21ο αιώνα.

Τα Βαλκάνια, αυτή η “πιο δυσλειτουργική οικογένεια της Ευρώπης”, είναι ακόμη οικονομικά και πολιτικά καθυστερημένα, με ανεπαρκείς υποδομές αλλά με άφθονους φυσικούς πόρους και μορφωμένο ανθρώπινο δυναμικό. Όλα αυτά καθιστούν τα Βαλκάνια μια ζώνη ρίσκου αλλά και ευκαιριών, που εκμεταλλεύονται ρωσικές, τουρκικές και κινεζικές επιχειρήσεις για να πραγματοποιήσουν στρατηγικού τύπου επενδύσεις. Η Ρωσία κυρίως στο χώρο της ενέργειας και των αγωγών, η Τουρκία στο χώρο του εμπορίου και των βιομηχανιών και η Κίνα στον χώρο των υποδομών και των μεταφορών.

Η Κίνα αν και βρίσκεται μακριά άρχισε να αποκτά ζωτικό ενδιαφέρον για τα Βαλκάνια, επιχειρώντας να αφήσει το γεωοικονομικό της αποτύπωμα στην περιοχή. Οι κυριότερες κινεζικές επενδύσεις στην περιοχή επικεντρώνονται στις υποδομές, στις μεταφορές και στην ενέργεια. Από την πλευρά τους οι βαλκανικές χώρες βλέπουν τις κινεζικές επενδύσεις ως ευκαιρία για να βελτιώσουν τις υποδομές τους και την οικονομική τους θέση, πετυχαίνοντας υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Ρισκάρουν όμως να καταστούν οικονομικά και πολιτικά εξαρτημένες από το Πεκίνο, παρότι είναι ήδη εξαρτημένες από την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ. Πρέπει να σημειωθεί πως το 73% του εμπορίου των βαλκανικών χωρών διεξάγεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ με την Κίνα μόλις το 6%.

Η κινεζική “Πρωτοβουλία 17+1”: μια πλατφόρμα διείσδυσης;

Τον Απρίλιο του 2012 το Πεκίνο δημιούργησε την “Πρωτοβουλία 16+1”, μια πλατφόρμα συνεργασίας ανάμεσα στην Κίνα με 11 ανατολικοευρωπαϊκές χώρες μέλη της Ε.Ε. καθώς και με 5 υποψήφιες προς ένταξη χώρες των δυτικών Βαλκανίων (Σερβία, Βοσνία & Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Αλβανία). Πρόσφατα, και χάρη στη Συμφωνία των Πρεσπών, εισήλθε σ’ αυτή την πλατφόρμα των 16 πρώην κομουνιστικών χωρών και μια διαφορετική χώρα: η Ελλάδα, η οποία παίζει κομβικό ρόλο στο κινεζικό σχέδιο του “υδάτινου Δρόμου του Μεταξιού”, αλλάζοντας έτσι και την ονομασία της πρωτοβουλίας σε “17+1”.

Από το 2012 η Κίνα άρχισε να υλοποιεί μια σειρά από σημαντικές επενδύσεις στη Σερβία, στη Βόρεια Μακεδονία, στη Βοσνία και στο Μαυροβούνιο. Ανάμεσά τους και μια νέα, υψηλών προδιαγραφών, οδική και σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ Βελιγραδίου με το λιμάνι του Μπαρ, στις Αδριατικές ακτές του Μαυροβουνίου, με συνολικό κόστος 1,3 δισεκατομμύρια Ευρώ.

Η Σερβία στο επίκεντρο του κινεζικού ενδιαφέροντος

Το επενδυτικό ενδιαφέρον των κινεζικών επιχειρήσεων έχει προσελκύσει ειδικά η Σερβία, που είναι και η μεγαλύτερη χώρα των δυτικών Βαλκανίων και βρίσκεται σε κομβική γεωγραφική θέση. Δεν επικεντρώνεται μόνον στην ανανέωση των υποδομών, κατασκευή δρόμων, γεφυρών και σιδηροδρομικών γραμμών. Η κινεζική Huawei επιθυμεί να αναπτύξει πρώτα στο Βελιγράδι το δικό της σύστημα 5G για την κινητή τηλεφωνία και το internet.

Αυτή η στιγμή η Σερβία έχει υποδεχθεί κινεζικά επενδυτικά σχέδια ύψους 2,5 δισ. Ευρώ. Το πιο σημαντικό είναι η σιδηροδρομική διασύνδεση του Βελιγραδίου με τη Βουδαπέστη, με γραμμές και τρένα υψηλής ταχύτητας, κόστους ενός δισεκατομμυρίου Ευρώ, που έχουν αναλάβει εξ ολοκλήρου οι κινεζικές εταιρείες. Με τον εκσυγχρονισμό των σιδηροδρομικών γραμμών η Κίνα επιθυμεί να διασυνδέσει το λιμάνι του Πειραιά, που ανήκει πλέον στην κινεζική COSCO, με τις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, μέσω της Βόρειας Μακεδονίας, της Σερβίας και της Ουγγαρίας. Το όλο σχέδιο, αν τελικά δεν μπλοκαριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα φέρνει τα κινεζικά εμπορεύματα στην καρδιά της Ευρώπης τουλάχιστον δύο βδομάδες νωρίτερα.

Κινέζικα Drones για το Σερβικό Στρατό

Η Σερβία έχει επίσης εφοδιαστεί με κινεζικά μη επανδρωμένα Drones για το στρατό της. Έτσι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο κατάφερε να εξάγει για πρώτη φορά και τα όπλα της σε ευρωπαϊκό έδαφος. Το Βελιγράδι συμφώνησε να αγοράσει από την Κίνα 9 μαχητικά drones, που φέρουν πυραύλους και άλλα συστήματα, κι αυτό αποτελεί “διαφήμιση” για την κινεζική αμυντική βιομηχανία που προσβλέπει σε εξαγωγές.

Και περιπολία Κινέζων αστυνομικών στο Βελιγράδι

Η συνεργασία Κίνας και Σερβίας έφτασε σε τέτοιο σημείο ώστε πρόσφατα Κινέζοι αστυνομικοί άρχισαν να κάνουν κοινές περιπολίες με τους Σέρβους συναδέλφους τους σε τρεις σερβικές πόλεις: στο Βελιγράδι, στο Νόβι Σαντ και στο Σμέντερεβο, υποτίθεται για την ασφάλεια των όλο και περισσότερων Κινέζων τουριστών. Ωστόσο σε πόλεις, όπως το Σμέντερεβο, υπάρχουν περισσότεροι Κινέζοι επενδυτές παρά τουρίστες. Είναι άραγε αυτοί οι Κινέζοι αστυνομικοί το Security των Κινέζων επενδυτών;

Επικριτές της κινεζικής διείσδυσης στη Σερβία με αποκορύφωμα και την παρουσία και των Κινέζων αστυνομικών έκαναν λόγο για “νεο-αποικιακή” συμπεριφορά. Και η κινεζική παρουσία στα Βαλκάνια είναι ακόμη στην αρχή της…

Πολιτιστική διείσδυση: Τα Κινεζικά στα σερβικά σχολεία

Εκτός από τον οικονομικό τομέα η διείσδυση της Κίνας στα Βαλκάνια λαμβάνει χώρα και στον τομέα του πολιτισμού και της εκπαίδευσης. Η σέρβικη ‘Ρεπούμπλικα Σέρπσκα” στη Βοσνία υπέγραψε το 2017 εκπαιδευτική συμφωνία με το Πεκίνο, ώστε να εισαγάγει το μάθημα της Κινεζικής γλώσσας σε ορισμένες τάξεις των σχολείων της. Στη ‘Ρεπούμπλικα Σέρπσκα” η κινεζική Huawei τρέχει ένα δικό της επενδυτικό σχέδιο ύψους 300 εκατομμυρίων Ευρώ.

Επίσης το Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου καθώς και εκείνο του Νόβι Σαντ έχουν υπογράψει εκπαιδευτικές συμφωνίες με κινεζικά πανεπιστήμια που, ανάμεσα στα άλλα, προβλέπουν και ανταλλαγές φοιτητών. Ο αριθμός των Κινέζων φοιτητών στα σερβικά πανεπιστήμια αυξάνεται σταθερά. Ένας από τους λόγους είναι πως η αυξημένη παρουσία των κινεζικών επιχειρήσεων στη χώρα θα αυξήσει μελλοντικά τη ζήτηση για Κινέζους επιστήμονες και ειδικούς, που θα γνωρίζουν καλά και τη σερβική γλώσσα. Την ίδια περίοδο οι νέοι επιστήμονες των βαλκανικών χωρών, όπως η Σερβία, συνεχίζουν να μεταναστεύουν μαζικά στις Δυτικές χώρες.

Τα Βαλκάνια ως “νεο-αποικία”

Πόσο αθώα άραγε μπορεί να είναι αυτή η ειρηνική διείσδυση της Κίνας στα Βαλκάνια; Οι Ευρωπαίοι φοβούνται πως η Κίνα θα χρησιμοποιήσει τα Βαλκάνια ως πύλη και εμπορικό κόμβο για να εισχωρήσει στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι και ο πραγματικός στόχος του Πεκίνου.

Στο εσωτερικό των Βαλκανίων πάντως δεν συζητείται ανοικτά το ζήτημα της κινεζικής διείσδυσης, όπως άλλωστε δε συζητούσαν στο παρελθόν και το ζήτημα της ευρωπαϊκής και αμερικανικής διείσδυσής στο έδαφός τους. Αυτό σημαίνει πως οι χώρες αυτές, τόσο παλιότερα όσο και σήμερα, αποτελούν “γεωπολιτικό έπαθλο” στον ανταγωνισμό των Μεγάλων Δυνάμεων του κόσμου ή πιο απλά, ένα είδος “νεο-αποικίας”.

Νεοοθωμανισμός και Λιβύη: Ο Ερντογάν και η “πολιτική της ιστορίας” στη Λιβύη

Νεοοθωμανισμός και Λιβύη

Ο Ερντογάν και η “πολιτική της ιστορίας” στη Λιβύη

Γράφει ο Ολιβιέ Μπουκέ

Ο πρόεδρος Ερντογάν στέλνει δυνάμεις στη Λιβύη. Όπως στη Συρία; Όχι ακριβώς. Ο Ερντογάν εμπλέκεται στη Λιβύη και στη Μεσόγειο για να διατηρήσει την εξουσία. Η πολιτική της ιστορίας βρίσκεται στον πυρήνα της διεθνούς του στρατηγικής. Για να δικαιολογήσει μια στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη, επικαλείται το οθωμανικό παρελθόν.

«Οι Οθωμανοί επιστρέφουν».

Απαντώντας στην ερώτηση που θέτει η αντιπολίτευση: «Τι δουλειά έχουμε στη Λιβύη;», λέει: «Οι Οθωμανοί επιστρέφουν». Πρέπει να ανασυγκροτηθεί μια αυτοκρατορία, τουλάχιστον στα εδάφη που κατέκτησαν οι σουλτάνοι. Διάφορα επιχειρήματα διατυπώνονται για τον σκοπό αυτό.Το πρώτο επιχείρημα είναι αντιαποικιοκρατικό. Η Τουρκία στέλνει δυνάμεις στη Λιβύη για να πολεμήσει εναντίον των «νέων Σεβρών». Η Άγκυρα επικαλείται το σύνδρομο των Σεβρών για να οργανώσει τη «νόμιμη αυτοάμυνά» της απέναντι στη «συνωμοσία» των αποικιοκρατικών δυνάμεων και των συμμάχων τους (Ελλάδα και Κύπρος χθες, Ισραήλ, Αίγυπτος και Εμιράτα σήμερα). Τo 1912, οι λιβυκές επαρχίες δόθηκαν στην Ιταλία με μια συνθήκη στη Λωζάνη. Στη Λωζάνη υπεγράφη το 1923 και η συνθήκη που καθόρισε τα σημερινά σύνορα της Τουρκίας. Ο Τούρκος πρόεδρος «παίζει» με τις δύο Λωζάνες.

Το δεύτερο επιχείρημα είναι νεο-οθωμανικό. Η Λιβύη υπήρξε οθωμανική. Η Λιβύη δεν είναι όμως η Βοσνία, η Αλβανία ή η Μακεδονία, η καρδιά της Αυτοκρατορίας από τον 15ο αιώνα και μετά. Οι Οθωμανοί ήλεγχαν μόνο τις ακτές της Κυρηναϊκής και της Τριπολίτιδας, μόνο μετά τα μέσα του 16ου αιώνα, και για λίγο: το 1711 επεβλήθη μια ημιαυτόνομη δυναστεία, οι Karamanli. Το 1835, οι Οθωμανοί ανέκτησαν τον έλεγχο της περιοχής και επέβαλαν δύσκολα μια διοίκηση που είχε να αντιμετωπίσει την εχθρότητα των τοπικών εξουσιών και της μουσουλμανικής αδελφότητας Σανουσίγια. Η διοίκηση αυτή σεβάστηκε πάντως το βορειοαφρικανικό ισλάμ. Οι Τούρκοι λοιπόν γνωρίζουν καλά τη Λιβύη και σέβονται τους πληθυσμούς της.

«αναγέννηση της τουρκικής ισχύος».

Το τρίτο επιχείρημα είναι η «αναγέννηση της τουρκικής ισχύος». Το επιχείρημα αυτό νομιμοποιεί τον επεκτατισμό, επικαλούμενο τη συλλογική μνήμη μιας παρακμής που επιταχύνθηκε από την ήττα στη Λιβύη. Ο βαλκανικός πόλεμος του 1912 σηματοδοτεί την εξαφάνιση μιας κυριαρχίας πέντε αιώνων στην Ευρώπη και συμπίπτει με την εξάλειψη της οθωμανικής παρουσίας στη βόρεια Αφρική. Είναι η αρχή του τέλους της Αυτοκρατορίας. Και η αρχή του τουρκικού έθνους. Οι δύο ιστορίες συνδέονται στη Λιβύη και προεκτείνονται στα Βαλκάνια. Και η καθεμιά από αυτές ενσαρκώνεται σε έναν άνδρα και έναν μαχητή.

Ο Μουσταφά Κεμάλ ενσαρκώνει το έθνος. Πολέμησε στο Τομπρούκ της Λιβύης κατά των Ιταλών και στη συνέχεια στην Καλλίπολη κατά των Άγγλων και των Γάλλων. Για την Άγκυρα, αυτή η αναφορά είναι πολύτιμη: ο ερντογανισμός είναι ένας μετα-κεμαλισμός και όχι ένας αντι-κεμαλισμός. 

Εμβέρ, Κεμάλ και Λιβύη

Ο άνθρωπος που ενσαρκώνει την αυτοκρατορία είναι ο Ενβέρ. Ο τουρκικός Τύπος κάνει τη διάκριση ανάμεσα στον Ενβέρ του 1911, που είναι σύζυγος μιας κόρης του Σουλτάνου, και τον Ενβέρ του 1914, που πρωταγωνίστησε στη γενοκτονία των Αρμενίων. Aν κάποτε ο Ενβέρ ήταν ένας άνθρωπος ταυτισμένος με την ήττα του 1918 και την κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, σήμερα έχει αποκατασταθεί και είναι μια κεντρική φιγούρα του ερντογανισμού. Ο Κεμάλ και ο Ενβέρ ήταν αντίπαλα πρόσωπα του τουρκικού εθνικισμού. Ως οθωμανικά πρόσωπα, όμως, συναντήθηκαν. Πού; 

Η διπλή γενεαλογία του Ερντογανισμού

Στη Λιβύη. Υπάρχει φωτογραφία που τους δείχνει μαζί να χαμογελούν. Πολεμούν μαζί για τον σουλτάνο, αλλά και για το τουρκικό έθνος που απειλείται από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις.

Το τέταρτο επιχείρημα είναι γενεαλογικό. Τα Βαλκάνια ανήκουν σε μια τουρκική «πολιτισμική αύρα». Η Λιβύη όχι. Πρέπει να βρεθούν λοιπόν άλλοι ιστορικοί δεσμοί. Ο ερντογανισμός αναπτύσσει μια διπλή γενεαλογία. Όλοι οι Τούρκοι προέρχονται από την Αυτοκρατορία: κάθε πολίτης έχει έναν Οθωμανό, αν όχι μουσουλμάνο, πρόγονο, έξω από τα σύνορα της σημερινής Τουρκίας. Οι πολίτες των πρώην οθωμανικών εδαφών έχουν όλοι έναν πρόγονο που ήρθε από την Ανατολία, άρα από την Τουρκία.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η είδηση είναι παντού: ο Φαγέζ Σάρατζ, ο επικεφαλής της λιβυκής κυβέρνησης που αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα, είναι τουρκικής καταγωγής. Ο άμεσος πρόγονός του Μουσταφά καταγόταν από τη Μανίσα, στην Ανατολία: το 1840 πολέμησε στην Τουρκία. Ο πατέρας του Σάρατζ επισκέφθηκε το 1954 τους Τούρκους γονείς του.

Για τον ερντογανισμό, ό,τι υπήρξε οθωμανικό, η Κρήτη, η Κύπρος, τα νησιά του Αιγαίου, πρέπει να ξαναγίνει. Στη ρητορική του Ερντογάν, τα «αποικιακά κράτη» – η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και οι σύμμαχοί τους – θέλουν να ξαναμοιράσουν τη Μεσόγειο. Πρέπει λοιπόν να εμποδιστούν.

Όπως και ο κεμαλισμός, ο ερντογανισμός είναι ένας «εθνικιστικός αντιιμπεριαλισμός». Η πυξίδα του είναι ισλαμιστική, αλλά η δράση του ρεαλιστική. Ο Ερντογάν κινεί όλα τα νήματα σε διάφορους βαθμούς, και ανάλογα με το έδαφος που επιλέγει, με αποκλειστικό σκοπό τη διατήρησή του στην εξουσία.
 
* Ο Ολιβιέ Μπουκέ είναι καθηγητής οθωμανικής ιστορίας στο πανεπιστήμιο Paris – Diderot
 
Πηγή: Le Monde – Από ΑΠΕ – ΜΠΕ

H Soft Power των Χριστουγέννων: Η γεωπολιτική διάσταση των χριστουγεννιάτικων γιορτών

H Soft Power των Χριστουγέννων

Η γεωπολιτική διάσταση των χριστουγεννιάτικων γιορτών

O σύγχρονος Santa Claus είναι επινόηση της Κόκα Κόλα!

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Από τότε που έγιναν ένα είδος παγκόσμιας γιορτής, τα Χριστούγεννα αποτελούν ταυτόχρονα και μια μορφή προέκτασης της “ήπιας ισχύος” (Soft Power) των ΗΠΑ και της Δύσης γενικότερα. Τόσο το χριστουγεννιάτικο δένδρο, όσο και η μορφή του ερυθρόλευκου Άι Βασίλη (Santa Claus), είναι εικόνες που αναγνωρίζονται σε όλη την υφήλιο, ακόμη και σε χώρες που δεν έχουν χριστιανικό πολιτισμικό υπόβαθρο. Ως γνωστόν η “ήπια ισχύς”, όπως εκφράζεται μέσα από τον πολιτισμό, τους θεσμούς, την εκπαίδευση, τις εξειδικευμένες γνώσεις, τη γλώσσα, τον κινηματογράφο και τις τέχνες, τις ιδέες και τις αξίες γενικότερα, αποτελεί σημαντικό εργαλείο άσκησης παγκόσμιας πολιτικής. Υπό αυτή την έννοια τα Χριστούγεννα έχουν και μια γεωπολιτική διάσταση που δεν πρέπει καθόλου να υποτιμάται.

Από το “ιερό έλατο” των Γερμανών στον Sinterklaas των Ολλανδών

Ο εορτασμός των Χριστουγέννων έχει μια ιστορία πολλών αιώνων μεταξύ των κοινωνιών που ήταν πλειοψηφικά χριστιανικές. Αποτελεί κοινό μυστικό ωστόσο πως τη σημερινή τους μορφή τα Χριστούγεννα άρχισαν να τη λαμβάνουν προς τα μέσα του 19ου αιώνα σε Ευρώπη και Αμερική. Τότε στην Ευρώπη, πρώτοι οι Γερμανοί, ενσωμάτωσαν στον εορτασμό των Χριστουγέννων και το “ιερό έλατο” των παγανιστών προγόνων τους, δημιουργώντας το γνωστό σε όλους μας “χριστουγεννιάτικο δένδρο”.

Προηγουμένως οι Ολλανδοί προώθησαν τη χριστουγεννιάτικημορφή του Αγίου Νικολάου (Sinterklaas στα παλιά Ολλανδικά) την οποία και μετέφεραν τον 17ο αιώνα στην αποικία τους Νέο Άμστερνταμ (τη σημερινή Νέα Υόρκη), από όπου και προέκυψε ο Αμερικανός Santa Claus, που κατόπιν έγινε παγκόσμια μορφή.

Η αγγλική εκδοχή των Χριστουγέννων ως μορφή “ήπιας ισχύος” της Βρετανικής Αυτοκρατορίας

Στα μέσα του 19ου αιώνα αγγλόφωνοι συγγραφείς, όπως ο Τσαρλς Ντίκενς, έγραψαν και δημοσίευσαν ιστορίες γύρω από τις γιορτές και το “πνεύμα Χριστουγέννων”, που είχαν μεγάλη απήχηση και μεταφράστηκαν και σε άλλες γλώσσες λόγω και της διάδοσης του έντυπου λόγου και φτηνών εντύπων μαζικής κυκλοφορίας. Έτσι επινοήθηκε μια νέα μυθολογία γύρω από τα Χριστούγεννα. Στο μεταξύ αγγλικές φράσεις και ευχές, όπως Merry Christmas, έγιναν τμήμα της νέας χριστουγεννιάτικης παράδοσης. Όλα αυτά επικάθησαν πάνω στο υπόβαθρο της Βιομηχανικής Επανάστασης, η οποία δημιούργησε μια νέα αστική τάξη, που εκθείαζε τις αξίες της οικογένειας, της γενναιοδωρίας και της κοινότητας -ακρογωνιαίοι λίθοι της βρετανικής μεσαίας τάξης.

Στα τέλη του 19ου αιώνα όταν η Βρετανική Αυτοκρατορία ήταν η μεγαλύτερη στον κόσμο, εκτεινομενη σε όλες τις ηπείρους, και το βρετανικό πολεμικό ναυτικό προέβαλε αποφασιστικά την ισχύ του σε όλους τους ωκεανούς και τις θάλασσες, η βρετανική “ήπια ισχύς”, ανάμεσα τους και οι νέες αξίες που περιέβαλαν τον εορτασμό των Χριστουγέννων, άρχισε, ως εξαγώγιμο πολιτισμικό προϊόν, σταδιακά να γίνεται κτήμα όλου του κόσμου. Προφανώς οι Βρετανοί της Βικτωριανής εποχής γνώριζαν καλύτερα, από το να στολίζουν χριστουγεννιάτικα δένδρα, το να εξαγάγουν πολιτιστικά προϊόντα και την κουλτούρα γενικότερα, προωθώντας ταυτόχρονα ένα πρώιμο είδος παγκοσμιοποίησης.

Η αμερικανοποίηση των Χριστουγέννων: Santa Claus, Coca Cola και Hollywood

Τον 20ο αιώνα καθώς οι ΗΠΑ εκθρόνιζαν τη Μεγάλη Βρετανία από το βάθρο της παγκόσμιας δύναμης, αναπτύσσοντας την οικονομική, στρατιωτική και γεωπολιτική τους ισχύ και βγαίνοντας νικήτριες από δύο παγκόσμιους πολέμους, ταυτόχρονα κληρονόμησαν πολλά στοιχεία από την “ήπια ισχύ” της Βρετανίας. Από τα κοστούμια και τις γραβάτες, τα σάντουιτς, τη χρήση των αγγλικών ως παγκόσμιας γλώσσας, αλλά και την οργάνωση των πανεπιστημίων τους, οι ΗΠΑ υιοθέτησαν πολλά στοιχεία από την βρετανική “Soft Power”, τα οποία και εμπλούτισαν. Ανάμεσα τους και τα Χριστούγεννα.

Το 1932 η Coca Cola “υιοθέτησε” τον Santa Claus ως βασική μορφή των διαφημίσεων της. Τον εμφάνισε χοντρούλη με λευκά γένια, σκανδαλιάρη και καλοσυνάτο, ντύνοντας τον για πρώτη φορά με μια ερυθρόλευκη στολή, με την οποία είναι από τότε αναγνωρίσιμος παγκοσμίως. Ταυτόχρονα η αμερικανική μουσική βιομηχανία κυκλοφόρησε τότε μια σειρά από χριστουγεννιάτικα τραγούδια, όπως ταSanta Claus is Coming to Town”, “Frosty the Snowman”, “IWish you a Merry Christmas”, “Jingle bells” κ.ά. που έγιναν σύμβολα της εορταστικής περιόδου των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Η αμερικανική συνεισφορά στη διαμόρφωση των σύγχρονων Χριστουγέννων συνεχίστηκε μέσω του Χόλιγουντ, με μια σειρά από χριστουγεννιάτικες ταινίες, όπως οι “It’ s a Wonderful Life”, “34th Street”, “How the Grinch Stole Christmas”, και πιο πρόσφατα το “Home Alone”. Αν και οι Ευρωπαίοι έβγαζαν επίσης αρκετά χριστουγεννιάτικα τραγούδια και ταινίες, ωστόσο δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν την επιτυχία των Αμερικανών, που καθιέρωσαν τα σύγχρονα Χριστούγεννα ως ένα αμερικανικό εξαγώγιμο πολιτιστικό προϊόν.

Γιατί η μεσαία τάξη του κόσμου υιοθέτησε τα “αμερικανικά Χριστούγεννα”;

Αυτή η αμερικανική εκδοχή των χειμερινών διακοπών, που εμπορευματοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό κι έγινε συνώνυμη του σύγχρονου καταναλωτικού τρόπου ζωής, αναγνωρίζεται και γιορτάζεται παντού στον κόσμο, ακόμη και σε χώρες που δεν είναι χριστιανικές, όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Ινδία, η Τουρκία και άλλες. Αυτό δεν γίνεται μόνο για λόγους εμπορικούς, τουριστικούς και αύξησης της κατανάλωσης, αλλά κι επειδή τα Χριστούγεννα αναγνωρίζονται πλέον παγκοσμίως ως μια χειμερινή γιορτή, που συμβολίζει την οικογένεια, την γενναιοδωρία και την κοινότητα, αξίες που ασπάζονται οι περισσότεροι άνθρωποι της μεσαίας τάξης σε όλο τον κόσμο. Αυτή η διεθνοποιημένη ή αμερικανοποιημένη εκδοχή των Χριστουγέννων, είναι σε μεγάλο βαθμό εκκοσμικευμένη και λιγότερο θρησκευτική, όπως είναι για παράδειγμα το Πάσχα. Κι έτσι είναι περισσότερο προσιτή και στις μη Δυτικές κοινωνίες, που βρίσκουν κοινά στοιχεία με τις γιορτές των Χριστουγέννων.

Η Soft Power συμβαδίζει με την Hard Power;

Το γεγονός αυτό αυξάνει γενικώς την επιρροή της Αμερικής και της Δύσης γενικότερα προς αυτούς τους μη Δυτικούς λαούς. Η “σκληρή ισχύ” (Hard Power) συμβαδίζει ιστορικά με την “ήπια ισχύ”(Soft Power). Στην ουσία πηγαίνουν μαζί, χέρι με χέρι, καθώς είναι πολύ δύσκολο να έχεις το ένα χωρίς να διαθέτεις και το άλλο. Είναι δύο πόλοι ισχύος που ο ένας τροφοδοτεί τον άλλο.

Η Hard Power μιας χώρας βασίζεται κυρίως σε παράγοντες όπως το γεωγραφικό μέγεθος και η θέση της, οι φυσικοί πόροι και το μέγεθος του πληθυσμού της, η στρατιωτική και η οικονομική ισχύ της. Η Soft Power ή “ήπια ισχύς” από την άλλη βασίζεται κυρίως σε παράγοντες όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση, η τεχνολογία κλπ. Ενώ η Hard Power επιβάλλεται συνήθως άμεσα και με τη βία, η Soft Power αντίθετα επιβάλλεται “βελούδινα”, έμμεσα και με τη θέληση αυτών που υποτάσσονται σε αυτήν την (ο Ελληνισμός ιστορικά αποτελεί κλασικό παράδειγμα μιας τέτοιας Soft Power, ενώ η Ρώμη ακριβώς το αντίθετο).

Ελλάδα: μια Soft Power “υπερδύναμη”;

Από την άποψη λοιπόν της Soft Power η Ελλάδα, λόγω του πολιτισμού και της ιστορίας της, εμφανίζεται να είναι μια “μικρή υπερδύναμη”, έχοντας παγκόσμια επιρροή κι επίδραση μεγαλύτερη ακόμη κι από γίγαντες της Hard Power, όπως η Ρωσία και η Κίνα (κι αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για να δώσει η Ελλάδας περισσότερο βάρος στην εκπαίδευση, στον πολιτισμό, στις πνευματικές αξίες αλλά και στις νέες τεχνολογίες). Πάντως είναι πολύ δύσκολο να μετατρέψεις τη Soft Power σε Hard Power, ακόμη και στην εποχή μας.

Εν κατακλείδι, ακόμη κι αν τα σύγχρονα Χριστούγεννα αποτελούν σε μεγάλο βαθμό ένα τμήμα της αμερικανικής -και Δυτικής γενικότερα- Soft Power, η Αμερική αδυνατεί να τα εργαλειοποιήσει και μετατρέψει σε Hard Power με γεωπολιτικούς όρους. Την εκμεταλλεύεται ωστόσο αρκετά για εμπορικούς και οικονομικούς λόγους. Η Soft Power είναι αποτελεσματική όσο οι υπόλοιποι άνθρωποι υποτάσσονται εθελοντικά σε αυτή. Διαφορετικά καταλήγει εργαλείο μιας φτηνής προπαγάνδας.

AFRIN, Εθνοκάθαρση και εποικισμός: Η εθνοκάθαρση κατά των Κούρδων της Συρίας και η στρατηγική της Τουρκίας

REMEMBER AFRIN

Ποιος θυμάται την Αφρίν;

Εθνοκάθαρση και εποικισμός

Η “εθνοκάθαρση” κατά των Κούρδων της Συρίας

και η στρατηγική της Τουρκίας

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Προμήνυμα μιας γενικευμένης εθνοκάθαρσης την οποία η Τουρκία φαίνεται πως σχεδιάζει για τους Κούρδους της βόρειας Συρίας, η πρώην κουρδική πόλη του Αφρίν, που έπεσε στα χέρια του Τουρκικού Στρατού τον Μάρτιο του 2018, εποικίζεται συνεχώς από Τουρκομάνους και Άραβες Σύρους σουνίτες, φιλικά προσκείμενους προς την Άγκυρα, ώστε να αλλάξει εντελώς ο εθνολογικός της χάρτης και να “αποκουρδοποιηθεί”.

Αποτέλεσμα εικόνας για Afrin canton syria

Το κουρδικό “καντόνι” του Αφρίν

Πριν από έναν χρόνο περίπου είχαν ξεκινήσει οι επιχειρήσεις του Τουρκικού Στρατού και των Σύρων και Τουρκομάνων παραστρατιωτικών, που τον υποστήριζαν, ενάντια στο κουρδικό θύλακα της Αφρίν στη βορειοδυτική Συρία. Η περιοχή αυτή, γνωστή και ως “κοιλάδα των Κούρδων”, κατοικούνταν κυρίως από Κούρδους από την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το 1919 πέρασε στον έλεγχο της, υπό γαλλική εντολή τότε, Συρίας. Από την αρχή του εμφυλίου πολέμου στη Συρία οι Κούρδοι του Αφρίν (ή δυτικού Κουρδιστάν) είχαν καταφέρει να μείνουν μακριά από τις συγκρούσεις και να δημιουργήσουν έναν αυτόνομο θύλακα-καντόνι, γύρω από την πόλη Αφρίν, που συνόρευε βόρεια και δυτικά με την Τουρκία, ενοχλώντας έτσι την Άγκυρα. Από το 2012 ως τις αρχές του 2018 το κουρδικό καντόνι του Αφριν με περίπου 250.000-300.000 πληθυσμό (μαζί με τους πρόσφυγες), που ελεγχόταν από τις δυνάμεις του YPG (Μονάδες Λαϊκής Προστασίας), είχαν δημιουργήσει μια αυτόνομη οντότητα, καταδιώκοντας ισλαμιστές τρομοκράτες αλλά και Σύρους σουνίτες από την περιοχή τους. Οι αντίπαλοι των Κούρδων της Αφρίν τους κατηγορούσαν πως είχαν φυλακίσει πολιτικούς τους αντιπάλους, είχαν στρατολογήσει ακόμη και παιδιά που εκπαίδευαν ως μαχητές, και ότι είχαν εκτοπίσει περίπου 150.000 Άραβες από τις περιοχές που έλεγχαν και κατέλαβαν, τις περιουσίες των οποίων λεηλάτησαν. Η Άγκυρα τους κατηγορούσε επίσης ως “αδίστακτους τρομοκράτες”, που απειλούσαν την εδαφική ακεραιότητα και εθνική ασφάλεια της Τουρκίας. Για την Τουρκία οι Κούρδοι του Αφρίν θεωρούταν ένα επικίνδυνο αγκάθι στο “μαλακό υπογάστριο” της, όχι πολύ μακριά από την τουρκική πόλη της Αντιόχειας (Αντάκια) κι από τον στρατηγικής σημασίας κόλπο της Αλεξανδρέττας. Επί χρόνια σχεδίαζαν την εξολόθρευση τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για Afrin canton syria

Επιχείρηση “Ασπίδα του Ευφράτη”

Μετά την αναθέρμανση των Τουρκο-ρωσικών σχέσεων, έπειτα από το ναδίρ που έφθασαν στις αρχές του 2016 με την κατάρριψη του ρωσικού πολεμικού αεροσκάφους στη βορειοδυτική Συρία, η Άγκυρα αναθάρρησε και αποφάσισε την πιο ενεργή της συμμετοχή στον πόλεμο της Συρίας. Αρχικός στόχος της ήταν η δημιουργία μιας “ζώνης ασφαλείας” πλάτους 100 χλμ. και βάθους περίπου 50χλμ. δυτικά του Ευφράτη και κοντά στα σύνορα με την Τουρκία, η οποία υποτίθεται πως θα λειτουργούσε ως “ασφαλές καταφύγιο” για τους Σύρους πρόσφυγες ώστε να μην εισέρχονται αθρόα στο τουρκικό έδαφος. Η επιχείρηση αυτή είχε την κωδική ονομασία “Ασπίδα του Ευφράτη” και τα αποτελέσματα της κάθε άλλο παρά πετυχημένα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν, καθώς ο Τουρκικός Στρατός αντιμετώπισε μια σκληρή αντίσταση εκ μέρους των Σύρων και Κούρδων μαχητών που δρούσαν στην περιοχή και τελματώθηκε. Ωστόσο έγινε δυνατόν να δημιουργηθεί ένα τουρκικό προγεφύρωμα στην περιοχή, κυκλώνοντας έτσι κι από τα ανατολικά το κουρδικό καντόνι του Αφρίν.

Οι Κούρδοι του Αφρίν, προκειμένου να προστατευτούν από την τουρκική επιθετικότητα και τους Τουρκμένους παραστρατιωτικούς που τους παρενοχλούσαν, κάλεσαν ρωσικές στρατιωτικές μονάδες να σταθμεύσουν στην περιοχή τους. Οι Ρώσοι ωστόσο αποχώρησαν ως τα τέλη του 2017, κατόπιν συμφωνίας Μόσχας-Άγκυρας, που αφορούσε την επιστροφή του Χαλεπίου στον έλεγχο της Δαμασκού και την αποστρατιωτικοποίηση της περιοχής γύρω από τον θύλακα του Ιντιλμπ, ο οποίος ελέγχεται από “μετριοπαθείς” σουνίτες Άραβες, φιλικούς προς την Τουρκία. Ήταν προφανές πως οι Κούρδοι του Αφρίν αποτελούσαν τον επόμενο στόχο της τουρκικής επιθετικής στρατηγικής, που δρούσε πλέον κατόπιν της ανοχής, αν όχι της συγκατάθεσης, εκ μέρους της Μόσχας.

Επιχείρηση “Κλάδος Ελαίας”

Αφού περικυκλώθηκε και αποκόπηκε από τους άλλους Κούρδους συμμάχους τους στα ανατολικά, το κουρδικό καντόνι του Αφρίν στις 20 Ιανουαρίου του 2018 δέχθηκε αρχικά την επίθεση της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας, η οποία και βομβάρδισε 100 στόχους στην περιοχή, καταστρέφοντας ακόμη και αρχαιότητες και πολιτιστικά μνημεία. Ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα της δεύτερης μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης της Τουρκίας στη βόρεια Συρία, η οποία ονομάστηκε κατ’ ευφημισμό “Κλάδος Ελαίας”. Οι Κούρδοι του Αφρίν για να προστατευτούν από την επικείμενη τουρκική εισβολή κάλεσαν σε βοήθεια τον Συριακό Στρατό του Άσαντ, αλλά από το κομβόι με τα 50 στρατιωτικά οχήματα που ξεκίνησαν στις 20 Φεβρουαρίου του 2018 μόνον τα πέντε έφτασαν τελικά στο κέντρο της πόλης του Αφρίν. Χωρίς ενισχύσεις, συμμάχους και περικυκλωμένοι, οι Κούρδοι του Αφρίν παρέμειναν ωστόσο στις θέσεις τους, μη θέλοντας να εγκαταλείψουν τα πατρογονικά τους εδάφη στο έλεος της Τουρκίας και των συμμάχων της στη Συρία.

Η κύρια χερσαία επίθεση του Τουρκικού Στρατού κατά του καντονιού του Αφρίν ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου του 2018 και κλιμακώθηκε στις αρχές του Μαρτίου. Παρά την σθεναρή αντίσταση των περίπου 20.000 Κούρδων μαχητών (ανάμεσα τους πολλές γυναίκες και παιδιά) που υπερασπίζονταν το Αφρίν και οι οποίοι δεν είχαν καμία αεροπορική υποστήριξη, δεν ήταν δυνατόν να ανακοπεί η πρόοδος των τουρκικών δυνάμεων και των συμμάχων τους μέσα στο συριακό έδαφος. Στο πλευρό των Τουρκικών δυνάμεων, που ανέρχονταν σε 6.400 στρατιώτες με τανκς και σύγχρονο οπλισμό, συμμετείχαν περίπου 25.000 Σύριοι Άραβες και Τουρκμένοι παραστρατιωτικοί, που είχαν εκπαιδευτεί και εξοπλιστεί από την Τουρκία. Μαζί τους πολεμούσαν και πολλοί Τζιχαντιστές, που μάχονταν προηγουμένως για τον ISIS και το “Ισλαμικό Χαλιφάτο”, και μετά το 2015-16 προσχώρησαν στον FSA (Ελεύθερο Συριακό Στρατό), φιλικά προσκείμενο προς την Άγκυρα. Αυτοί, ορισμένοι εκ των οποίων εξελίχθηκαν σε ηγετικά στελέχη, αναβαπτίστηκαν στην “κολυμπήθρα της Σιλωάμ” της Άγκυρας και μετονομάστηκαν σε “ελεύθερους μαχητές” και μάχονταν πλέον με ιδιαίτερο μένος κατά των “απίστων” του επίσημου Συριακού Στρατού και των Κούρδων μαχητών του YPG, προβαίνοντας σε απερίγραπτες βιαιοπραγίες.

Syria Daily: Turkey — We Have Begun Offensive on Kurdish Afrin Canton

Η κατάληψη του Αφρίν

Έπειτα από μάχες και αντίσταση, που κράτησε περίπου τρεις βδομάδες, οι γραμμές των Κούρδων έσπασαν και η κατάληψη του Αφρίν από τις τουρκικές δυνάμεις πραγματοποιήθηκε στις 18 Μαρτίου του 2018, δηλαδή την 58η ημέρα από την έναρξη της επιχείρησης “Κλάδος Ελαίας”. Σημαντικό τμήμα των Κούρδων μαζί με μεγάλο πλήθος άμαχου πληθυσμού υποχώρησαν ανατολικότερα, σε περιοχές ελεγχόμενες από Κούρδους και το Συριακό Στρατό. Υπολογίζεται πως 150.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν τότε να φύγουν για να γλιτώσουν τις σφαγές και την επερχόμενη καταπίεση. Σύμφωνα με τουρκικές πηγές 4.600 Κούρδοι αντάρτες σκοτώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν. Οι νεκροί άμαχοι ξεπέρασαν τους 500 κατά τη διάρκεια των μαχών και τις επόμενες βδομάδες της κατάληψης του Αφρίν.

Όλες οι κουρδικές σημαίες απαγορεύτηκαν και τα κουρδικά μνημεία καταστράφηκαν. Σημαίες της Τουρκίας και των Τουρκομάνων υψώθηκαν στην πόλη. Αμέσως άρχισαν οι λεηλασίες, οι σφαγές κατά των Κούρδων και άλλων μειονοτήτων (σε 70.000 υπολογίστηκαν οι Κούρδοι που παρέμειναν στην περιοχή μετά την κατάληψη του Αφρίν), τα βασανιστήρια και κάθε είδους ακρότητες, ειδικά εκ μέρους των παραστρατιωτικών Τουρκμένων και των (πρώην) Τζιχαντιστών.

Εκτοπισμός Κούρδων και εγκατάσταση Τουρκομάνων εποίκων

Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των διώξεων, των πολιτικών δολοφονιών και λοιπών εγκλημάτων πολέμων οι περισσότεροι Κούρδοι εγκατέλειψαν το Αφρίν και τη γύρω περιοχή μέχρι τα τέλη του 2018. Σύμφωνα με κουρδικές εκτιμήσεις, που συμμερίζεται και ο ΟΗΕ, ένας αριθμός από 150.000-300.000 κατά κύριο λόγο Κούρδοι εκτοπίστηκαν βίαια και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες. Ήταν μια συστηματική εθνοκάθαρση, που σχεδιάστηκε από τους στρατιωτικούς και πολιτικούς ιθύνοντες στην Άγκυρα, ώστε να απαλλαγούν οριστικά από το “κουρδικό αγκάθι” του Αφρίν. Στα άδεια χωριά, πόλεις και σπίτια των Κούρδων του Αφρίν η Τουρκία εγκατέστησε Τουρκομάνους εποίκους από διάφορες περιοχές της Συρίας, καθώς επίσης και Άραβες Σουνίτες συμμάχους της.

Ο Ερντογάν φέρεται μάλιστα να συνεννοήθηκε με τον Άσαντ ώστε να μεταφερθούν και να εγκατασταθούν στο Αφρίν δεκάδες χιλιάδες Σύροι Σουνίτες αντικαθεστωτικοί από την ανατολική Γούτα της Δαμασκού μετά την εκκένωσή της και την παράδοσή της στο Συριακό Στρατό. Στόχος της Άγκυρας ήταν από τη μία η αποκουρδοποίηση του Αφρίν και από την άλλη η εγκατάσταση στην περιοχή φιλικών προς αυτήν πληθυσμών, που θα τελούν υπό την προστασία τους και θα χρησιμοποιούνται ως μοχλός ανάμειξης στις συριακές υποθέσεις.

Αποτέλεσμα εικόνας για Afrin canton syria

Οι στρατηγικοί στόχοι της Άγκυρας στη Συρία

Συμπερασματικά οι δύο τουρκικές επιχειρήσεις στη Συρία, υπό την ονομασία “Ασπίδα του Ευφράτη” και “Κλάδος Ελαίας”, προσιδιάζουν με εκείνες του Αττίλα Ι και ΙΙ στην Κύπρο, σε μια όμως χερσαία μεσανατολική εκδοχή τους. Στόχος τους ήταν η εδραίωση της Τουρκίας στη βορειοδυτική Συρία, η αλλαγή του εθνολογικού χάρτη της περιοχής με τη δημιουργία τετελεσμένων μέσω της εκδίωξης του γηγενούς κουρδικού πληθυσμού από τις εστίες του καθώς και η ανάδειξη της Άγκυρας σε “γεωπολιτικό παίκτη” στη Μέση Ανατολή.

Έπειτα από την τραγική εμπειρία των Κούρδων του Αφρίν, που αφέθηκαν μόνοι τους να εξοντωθούν από τις τουρκικές δυνάμεις και τους συμμάχους τους, οι Κούρδοι της βορειοανατολικής Συρίας, σύμμαχοι ως τώρα των ΗΠΑ και της Δύση,ς δεν καθησυχάζονται πλέον από τα λόγια του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάικ Πομπέο για τη “σημασία της διασφάλισης ότι οι Τούρκοι δεν θα σφάξουν τους Κούρδους”, και για την “προστασία των θρησκευτικών μειονοτήτων στη Συρία”, που υποτίθεται πως θα εξασφαλίσει η Ουάσιγκτον βασιζόμενη στις υποσχέσεις του Ερντογάν ότι “θα συνεχίσει τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας στη Συρία”. Μόνο που όταν η Άγκυρα κάνει λόγο για “τρομοκράτες” στη Συρία αναφέρεται κυρίως στους Κούρδους του YPG και όχι στους Τζιχαντιστές του ισλαμικού κράτους.

Η Τουρκία του Ερντογάν επιθυμεί διακαώς να επιτεθεί σε όλους τους Κούρδους της Συρίας και να εφαρμόσει ενδεχομένως την ίδια πολιτική αποκουρδοποίησης που εφάρμοσε στο Αφρίν (εκδίωξη Κούρδων και εγκατάσταση Τουρκομάνων και Σύρων Σουνιτών εποίκων στις περιοχές τους), ώστε να αποφύγει τη δημιουργία στα νότια σύνορα της μιας ακόμη κουρδικής κρατικής οντότητας η οποία θα αναζωογονήσει και τις αποσχιστικές τάσεις των Κούρδων της νοτιοανατολικής Τουρκίας, που είναι και ο μεγαλύτερος εφιάλτης της Άγκυρας. Αυτό βέβαια είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και μοιάζει σα να ρίχνει κανείς κι άλλο πετρέλαιο στη “γεωπολιτική φωτιά” της Μέσης Ανατολής, όπου πλέον συγκρούονται οι σφαίρες επιρροής πολλών περιφερειακών και παγκόσμιων δυνάμεων.

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Η κλιματική αλλαγή ωφελεί τη Ρωσία

Η κλιματική αλλαγή ωφελεί τη Ρωσία

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change arctic

γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να οδηγήσει στη μετακίνηση 153 εκατομμυρίων ανθρώπων μόνο μέχρι το 2050, σύμφωνα με μια μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας. Υπάρχουν κλιματολογικές μελέτες που υποστηρίζουν πως μέχρι το έτος 2100 η μέση θερμοκρασία της Γης θα αυξηθεί από 2°C μέχρι και 4°C σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Ο πλανήτης όπως τον ξέρουμε δεν θα υπάρχει. Στον Ινδικό και Ειρηνικό Ωκεανό η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα απειλήσει να καταπιεί νησιά αλλά και νησιωτικά κράτη ολόκληρα. Το παράκτιο και πυκνοκατοικημένο Μπαγκλαντές, που βρίσκεται στο Δέλτα του ποταμού Γάγγη θα χάσει τη μισή του έκταση από τα νερά του Ινδικού. Οι έρημοι θα επεκταθούν και θα καταπιούν τις εναπομείνασες γόνιμες εκτάσεις της υποτροπικής ζώνης και κυρίως του Σαχέλ στην Αφρική.

Η Ελλάδα θα αποκτήσει κλίμα βόρειας Αφρικής και τμήματά της, έπειτα από λειψυδρία και συνεχόμενες πυρκαγιές, θα γίνουν προέκταση της Σαχάρας. Εκτεταμένες πλημμύρες, ξηρασίες και ξαφνικοί τυφώνες θα πλήξουν τεράστιες περιοχές του πλανήτη μας. Το καθαρό, πόσιμο νερό, θα είναι περιζήτητο. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι θα μεταβληθούν σε περιβαλλοντικούς πρόσφυγες και θα είναι αναγκασμένοι να μετακινηθούν, δημιουργώντας τεράστιες αναταράξεις στην παγκόσμια ισορροπία και προκαλώντας επικίνδυνους γεωπολιτικούς τριγμούς. Ακραία περιβαλλοντικά φαινόμενα θα γίνουν ο κανόνας, ακόμη και σε περιοχές που είχαν πριν ήπιο κλίμα, όπως η Μεσόγειος. Η άνοιξη και το φθινόπωρο θα είναι απλώς μια ρομαντική ανάμνηση…

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change arctic

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη Ρωσία

Στο βόρειο ημισφαίριο οι περισσότεροι πάγοι των πόλων θα λιώσουν, πρώτα οι θαλάσσιοι πάγοι του Αρκτικού ωκεανού και κατόπιν και της Γροιλανδίας. Η βόρεια σιβηριανή τούνδρα θα μετατραπεί σ’ έναν απέραντο βαλτότοπο, απελευθερώνοντας έτσι επιπλέον μεθάνιο που βρίσκεται ως τώρα εγκλωβισμένο στο μονίμως παγωμένο υπέδαφός της. Θα είναι ωστόσο πιο εύκολες οι γεωτρύσεις. Από την άλλη όμως η νότια Σιβηρία θα αποκτήσει πιο ήπιο κλίμα και τεράστιες εκτάσεις της μπορούν να καλλιεργηθούν και να φιλοξενήσουν δεκάδες εκατομμύρια νέους κατοίκους. Σε γενικές γραμμές η Ρωσία όχι μόνον θα είναι κάπως προστατευμένη από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε πλανητικό επίπεδο, αλλά θα είναι και ωφελημένη από αυτές και μάλιστα με μετρήσιμους όρους.

Πολιτικοί παράγοντες στη Μόσχα θεωρούν πως αυτό θα αποτελέσει μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάδειξη και πάλι της Ρωσίας σε παγκόσμια υπερδύναμη. Γι’ αυτό και επιμένουν να μην κάνουν τίποτε το σημαντικό για τον περιορισμό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και αερίων θερμοκηπίου και της κατανάλωσης γενικότερα των ορυκτών καυσίμων, μιας και η Ρωσία είναι μεγάλος παραγωγός, καταναλωτής και εξαγωγέας φυσικού αερίου, πετρελαίου και άνθρακα.

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change arctic

Οι πάγοι λιώνουν, αλλά ανοίγουν νέοι θαλάσσιοι δρόμοι

Σε ένα Forum τον Μάρτιο του 2017 ο πρόεδρος Πούτιν επιβεβαίωσε την άποψη πως η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική θα έχει πολλά οφέλη για τη Ρωσία. Η εικόνα την ίδια χρονιά ενός ρωσικού παγοθραυστικού, που μετέφερε εμπορεύματα, να διασχίζει κάθετα τον Αρκτικό ωκεανό από το ρωσικό λιμάνι του Μούρμανσκ μέχρι την Αλάσκα, επιβεβαίωσε αυτή την άποψη. Οι πάγοι μπορεί να λιώνουν αλλά ένας θαλάσσιος δρόμος εμπορίου ανοίγει και η παγωμένη από τον βορρά Ρωσία αποκτά άμεση πρόσβαση στις ανοικτές θάλασσες.

Μπορεί χώρες με χαμηλό μέσο υψόμετρο στη νοτιοανατολική Ασία, την Ευρώπη αλλά και τη βόρεια Αμερική, να πληγούν άμεσα από την άνοδο της στάθμης των θαλασσών, έστω και μερικά εκατοστά, η Ρωσία ωστόσο δεν θα πληγεί σοβαρά. Φτωχές χώρες όπως το Μπαγκλαντές, η Μιανμάρ, η Καμπότζη και η Νιγηρία θα δουν μεγάλες και πυκνοκατοικημένες περιοχές τους να χάνονται κάτω από τα νερά, χωρίς να μπορούν να κάνουν σχεδόν τίποτε -σε αντίθεση με την πλούσια Ολλανδία που θα χρειαστεί να κατασκευάσει νέα και πιο σοφιστικέ προστατευτικά φράγματα. Οι φτωχές χώρες απλά θα γίνουν πηγή προέλευσης εκατομμυρίων νέων, περιβαλλοντικών αυτή τη φορά, προσφύγων.

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change Russia

Η Αμερική χάνει, η Ρωσία κερδίζει

Η τεράστια ωστόσο Ρωσία, που είναι κυρίως ηπειρωτική χώρα, ευνοείται από τη γεωγραφία και δεν θα δει τόσο μεγάλες αρνητικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα αν η μέση στάθμη της θάλασσας ανεβεί κατά 45 εκατοστά τότε 14,2 εκατομμύρια Αμερικανοί θα πρέπει να μετακινηθούν από τις ακτές, τις παράκτιες πόλεις και το δέλτα του Μισισίπι. Αντίθετα η ίδια αύξηση δε θα επιφέρει την ανάγκη μετακίνησης πάνω από 1,9 εκατομμυρίων Ρώσων. Η Ουάσιγκτον θα πρέπει επίσης να μετακινήσει περίπου 700 στρατιωτικές εγκαταστάσεις και βάσεις στις ΗΠΑ και στον κόσμο, με τεράστιο οικονομικό κόστος, καθώς βρίσκονται σε σημεία που πλήττονται από την κλιματική αλλαγή, Οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες.

Μπορεί η Ουάσιγκτον να διαθέτει περισσότερους πόρους για να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε σύγκριση με τη Μόσχα, ωστόσο η δεύτερη διαθέτει υπομονή καθώς γνωρίζει πως “το μέλλον εργάζεται γι’ αυτήν”. Πουθενά δε φαίνεται αυτό καλύτερα από τις νέες δυνατότητες που δίνει στη Ρωσία, η οποία έχει και τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στο βορρά της, το λιώσιμο των αρκτικών πάγων. Αυτό καθιστά τον Αρκτικό ωκεανό διαπλεύσιμο και οικονομικά εκμεταλλεύσιμο. Μια αμερικανική μελέτη ισχυρίζεται πως το λιώσιμο των πάγων στον Αρκτικό ωκεανό θα τον καταστήσει κατά 95% οικονομικό πιο αποδοτικό από κάθε άποψη.

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change Russia

Το “Ελντοράντο” της Αρκτικής προσεχώς ανοικτό

Αυτό λοιπόν που είναι άσχημα νέα για τον κόσμο, για τη Ρωσία είναι απλώς μια ευκαιρία. Μια άλλη αμερικανική μελέτη, γεωλογική αυτή τη φορά, υποστηρίζει πως το 13% των παγκοσμίων αποθεμάτων πετρελαίου και το 30% των αντίστοιχων του φυσικού αερίου είναι εγκλωβισμένο κάτω από τον πυθμένα του Αρκτικού ωκεανού. Δηλαδή ακριβώς στην πίσω αυλή της Ρωσίας του Πούτιν. Εφόσον οι πάγοι λιώσουν και το παγωμένο υπέδαφος υποχωρήσει η εκμετάλλευση αυτών των κοιτασμάτων θα γίνει πολύ πιο οικονομική και αυτό θα οδηγήσει σε “επενδυτική άνοιξη” και οικονομική έκρηξη στη Ρωσία.

Ανάπτυξη θα φέρει στη Ρωσία και το άνοιγμα του λεγόμενου “βόρειου διαδρόμου” για τη ναυσιπλοΐα: ένα τάνκερ από το Τόκιο θα παρακάμπτει έτσι τη διώρυγα του Σουέζ και θα χρειάζεται πλέον το μισό χρόνο για να φθάσει στο Λονδίνο. Αυτό ενδιαφέρει ιδιαίτερα την Κίνα, που αναζητεί εναλλακτική και φθηνότερη θαλάσσια διαδρομή για να μεταφέρει τα εμπορεύματά της στην Ευρώπη. Οι Ρώσοι θα επιβάλουν τα δικά τους πλοία και Ρώσοι πιλότοι να οδηγούν τα ξένα εμπορικά πλοία που θα περνούν βορείως των ρωσικών ακτών ώστε να εισπράττουν έτσι και ειδικά “τέλη διέλευσης”. Οι πρώτες διαδρομές αυτού του είδους θα ξεκινήσουν το 2024 και θα πολλαπλασιαστούν κατά τις επόμενες δεκαετίες. Αυτό είναι εφικτό καθώς το καλοκαίρι του 2017 ένα τάνκερ μεταφοράς LNG διέσχισε τα παγωμένα νερά του Αρκτικού ωκεανού χωρίς τη συνοδεία παγοθραυστικού, κάτι που μόλις μια δεκαετία πριν θεωρούταν ανέφικτο.

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change Russia

Ρωσικές Business με Real Estate και αγροκαλλιέργειες στη Σιβηρία

Γι’ αυτό ο Πούτιν δεν ανησυχεί ιδιαίτερα για την κλιματική αλλαγή. Άλλωστε η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας θα μετατρέψει τεράστιες εκτάσεις της παγωμένης και αφιλόξενης Σιβηρίας σε κατοικήσιμη και καλλιεργήσιμη ζώνη. Οι δυνατότητες νέου εποικισμού της Σιβηρίας θα είναι τεράστιες, κάτι που θα εκτινάξει κι άλλο τη ρωσική οικονομία. Ήδη η οικονομική ελίτ της Μόσχας έχει ξεκινήσει επενδύσεις στο real estate της Σιβηρίας προσβλέποντας σε μεγάλη μελλοντική αύξηση των τιμών της γης και των κατοικιών, καθώς η περιοχή θα προσελκύσει εκατομμύρια νέους κατοίκους από όλο τον κόσμο. Οι νέοι κάτοικοι της νότιας Σιβηρίας δεν θα είναι μόνον Ρώσοι (αυτή η αχανής χώρα έχει μόνον 143 εκ. κατοίκους), αλλά κυρίως περιβαλλοντικοί πρόσφυγες που θα αναζητούν νέα πατρίδα και κατοικίες. Αυτό θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο την ισχύ και την επιρροή της Μόσχας στον κόσμο.

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change Russia

Τα οφέλη υπερκαλύπτουν το κόστος

Η αγροκαλλιέργεια της Σιβηρίας, ο διάπλους της Αρκτικής, η εκμετάλλευση των φυσικών της πόρων, οι περιβαλλοντικοί πρόσφυγες και η αναγκαστική μετακίνηση των αμερικανικών βάσεων, που είναι όλα αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής, ωφελούν τη Ρωσία και ενισχύουν την παγκόσμια γεωπολιτική της θέση. Γι’ αυτό το Κρεμλίνο πιστεύει στη λεγόμενη “θετική κλιματική αλλαγή” και δεν επιθυμεί να συνεισφέρει το παραμικρό στον περιορισμό των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου, που είναι και ο βασικός υπεύθυνος της πλανητικής υπερθέρμανσης. Ακόμη κι αν χρειαστεί να πληρώσει κάποιο σημαντικό περιβαλλοντικό κόστος εξαιτίας αυτών των κλιματικών αλλαγών π.χ. μεγάλες πυρκαγιές στη σιβηριανή Τάιγκα και πλημμύρες στη ρωσική Άπω Ανατολή, η Ρωσία θα το υπομείνει καρτερικά, διότι θεωρεί πως τα οφέλη που θα αποκομίσει θα είναι πολλαπλάσια.

Αποτέλεσμα εικόνας για climate change Russia

Η Τουρκία απομακρύνεται από την Ευρώπη

Η Τουρκία απομακρύνεται από την Ευρώπη

Πάγος στις ευρω-τουρκικές σχέσεις;

Σχετική εικόνα

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Καταπέλτης κατά της Τουρκίας αποτελεί η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την διεύρυνση της Ε.Ε. προς την Τουρκία, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα την Τετάρτη 29 Μαίου 2019 και ήταν η πιο επικριτική έκθεση της Κομισιόν για την Τουρκία εδώ και 14 χρόνια. Συνοπτικά η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιγράφει την άσχημη κατάσταση στο εσωτερικό της Τουρκίας σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δικαιοσύνη και το Κράτος Δικαίου, επισημαίνει τις εντάσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, που υπονόμευσαν την περιφερειακή σταθερότητα και ασφάλεια, καταγράφει τις παράνομες ενέργειες της Τουρκίας στην κυπριακή ΑΟΖ, την προτρέπει να σεβαστεί το διεθνές δίκαιο, τις σχέσεις καλής γειτονίας και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου, υπενθυμίζει την υποχρεώσή της για κανονικοποίηση των σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία και συμβολή στην επίλυση του Κυπριακού, και προειδοποιεί ότι στο επόμενο Συμβούλιο της Ε.Ε. θα εκδοθούν σχετικά Συμπεράσματα, ενδεχομένως και κυρώσεις κατά της Τουρκίας, που σίγουρα δεν θα διευκολύνουν την ευρωπαϊκή της προοπτική. Καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η Τουρκία απομακρύνεται από την Ευρώπη η έκθεση της Κομισιόν επισημαίνει πως η Τουρκία «παραμένει βασικός εταίρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης» και παραμένει υποψήφιο μέλος στην περιοχή, το οποίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό εξ αιτίας και της εγγύτητάς του στην αποσταθεροποιημένη Μέση Ανατολή, ωστόσο όμως τα λόγια θα πρέπει να συνδυαστούν με πράξεις.

Αποτέλεσμα εικόνας για Turkey and Europe

Άγκυρα: “μεγάλο λάθος η ένταξη της νότιας Κύπρου στην Ε.Ε.”

Αντιδρώντας στη δημοσιοποίηση της επικριτικής για την Άγκυρα έκθεσης της Κομισιπον, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δήλωσε πως η Τουρκία παραμένει προσηλωμένη στην πλήρη ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παρόλο που οι Βρυξέλλες δεν έχουν τηρήσει τις υποσχέσεις τους. Από την πλευρά του ο Τούρκος υφυπουργός Εξωτερικών Φαρούκ Καϊμακτσί δήλωσε πως η Τουρκία είναι τμήμα της Ευρώπης και, παρά τα εμπόδια, συνεχίζει την διαδικασία ένταξης. Σύμφωνα με τον ίδιο η Τουρκία έχει πετύχει πρόοδο σε 20 κεφάλαια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, ενώ για τα 14 άλλα υπάρχουν πολιτικά εμπόδια. Ο ίδιος υποστήριξε πως “ήταν μεγάλο λάθος η ένταξη της νότιας Κύπρου στην Ε.Ε.”, λέγοντας ότι “η Ε.Ε. δεν μπορεί να καθορίσει τα όριά μας, επειδή το θέλουν η νότια Κύπρος και η Ελλάδα”. Ωστόσο, παρά τις αντιρρήσεις και τους ισχυρισμούς της Άγκυρας, το συμπέρασμα που βγαίνει αβίαστο από την έκθεση της Κομισιόν είναι πως υπάρχει πλέον οπισθοδρόμηση της προσπάθειας της Τουρκίας για ένταξη στην Ε.Ε., που δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα της τουρκικής εσωτερικής κι εξωτερικής πολιτικής, όπως στο παρελθόν, γεγονός που οδηγει στην τελμάτωση, ακόμη και στο “πάγωμα” της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας.

Αποτέλεσμα εικόνας για Turkey and Europe

Ο δρόμος προς την Ευρώπη είναι μακρύς

Οι σχέσεις Τουρκίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης κουβαλούν πίσω τους μια ταραχώδη ιστορία 55 ετών. Η Τουρκία συνδέθηκε με την Ε.Ε. με συμφωνία σύνδεσης από το 1964, ενώ συνάφθηκε Τελωνειακή Ένωση το 1995. Το 1989, όταν για πρώτη φορά η Άγκυρα υπέβαλε αίτηση για να γίνει υποψήφιο μέλος της Ε.Ε., οι Βρυξέλλες απέρριψαν την αίτηση ένταξής της, επειδή θεώρησαν την Τουρκία «πολύ μεγάλη» (σε πληθυσμό), «πολύ φτωχή» (χαμηλό βιοτικό επίπεδο) και «πολύ… μουσουλμανική» (δηλαδή πολιτισμικά διαφορετική). Ωστόσο τον Δεκέμβριο του 1999, κι έπειτα από την άρση των επιφυλάξεων της Ελλάδας, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χορήγησε την ιδιότητα της υποψήφιας χώρας στην Τουρκία, ενώ οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2005. Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της Τουρκίας, ενώ ξεκίνησαν 16 κεφάλαια μέχρι σήμερα, μόνο ένα από αυτά προσωρινά έκλεισε.

Τον Ιούνιο του 2018 το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της Ε.Ε. ανέφερε στα συμπεράσματά του ότι “υπό τις παρούσες συνθήκες οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας έχουν σταματήσει ουσιαστικά, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη άλλα κεφάλαια για το άνοιγμα ή το κλείσιμο και ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν περαιτέρω εργασίες για τον εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης». Με απλά λόγια επιβεβαιώθηκε το τέλμα των ευρω-τουρκικών σχέσεων, το οποίο οφείλεται κατά κύριο λόγο στην απροθυμία της κυβέρνησης Ερντογάν να στρέψει σταθερά το τιμόνι της χώρας προς τη Δύση, ενώ υπήρξαν “αρνητικές εξελίξεις στο κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και το δικαστικό σώμα” (έκθεση Κομισιόν) και η Τουρκία εγκατέλειψε το μεταρρυθμιστικό της ζήλο και κάθε σοβαρή προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων με την Ελλάδα και την Κύπρο.

Αποτέλεσμα εικόνας για Turkey and Europe

Τουρκία μόνη εναντίον όλων;

Υπάρχουν βεβαίως δυνάμεις στην Τουρκία που ανέκαθεν αντιδρούσαν στη φιλοδυτική πορεία της και δυσανασχετούσαν για το μεγάλο στόχο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι δυνάμεις αυτές πριν από μια δεκαετία ήταν μειοψηφία, σήμερα ωστόσο αποτελούν την πλειοψηφία. Δεν είναι μόνον οι ισλαμιστές, που θα ήθελαν να δουν την Τουρκία να εγκαταλείπει τη Δύση και να προσεγγίζει τον μουσουλμανικό κόσμο. Είναι και οι εθνικιστές που φαντάζονται μια ισχυρή και αυτοδύναμη Τουρκία στο επίκεντρο ενός «τουρκικού κόσμου» από τα Βαλκάνια μέχρι την Κίνα. Μια Τουρκία που δεν θα είναι αναγκασμένη να στηρίζεται στην οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη της Δύσης για να νιώθει ισχυρή και ασφαλής. Μέχρι το 2010 η πλειοψηφία του τουρκικού λαού δεν αποδεχόταν αυτές τις ριψοκίνδυνες προσεγγίσεις, δεν θα ήθελε να δει την Τουρκία να μετατρέπεται σε μεσανατολική ή απομονωμένη χώρα. Πλέον η υποστήριξη προς την ενταξιακή προοπτική της Τουρκίας έχει υποχωρήσει κάτω του 50%.

Αποτέλεσμα εικόνας για Turkey and Europe

Δεν γνωρίζουν τι σημαίνει Ευρωπαϊκή Ένωση

Υπάρχει ωστόσο και ένα σημαντικό φιλοδυτικό τμήμα της τουρκικής κοινωνίας που επιθυμεί διακαώς να εισέλθει η χώρα στην Ε.Ε. Ακόμη κι αυτή όμως δεν γνωρίζει επαρκώς το τι ακριβώς σημαίνει αυτό και τι προσπάθειες θα πρέπει να καταβάλουν. Οι Τούρκοι είναι εντελώς απληροφόρητοι για την Ε.Ε. Το μέγεθος της άγνοιας του τούρκικου λαού σχετικά με την Ε.Ε. είναι τεράστιο, όπως είχε εύστοχα περιγράψει πριν χρόνια η εφημερίδα Σαμπάχ: «Δεν φθάνουν στο λαό ξεκάθαρες πληροφορίες σχετικά με το τι είναι η Ε.Ε. Ο κόσμος νομίζει ότι όταν ενταχθούμε στην Ε.Ε. θα σταματήσει η ανεργία. Οι χώρες της Ευρώπης ήταν εκείνες οι οποίες στο θέμα της τρομοκρατίας δεν μας συμπαραστάθηκαν και βοήθησαν τους τρομοκράτες (σ.σ. εννοεί τους Κούρδους). Γι’ αυτό το λόγο εμείς έχουμε επιφυλάξεις στο θέμα της Ε.Ε. Οι όροι της Ε.Ε. θα πρέπει να αξιολογηθούν σύμφωνα με τις ευαισθησίες της Τουρκίας. Θα πρέπει να αξιολογηθούν καλά οι απαιτήσεις της Ε.Ε. και να μην βιαστούμε».

Οι αλλαγές και μεταρρυθμισεις που απαιτούνται από την Ε.Ε. για να δεχθεί την Τουρκία στους κόλπους της, δεν αρέσουν σε αρκετούς Τούρκους οι οποίοι έχουν την τάση να βλέπουν παντού «προδότες», «υπονομευτές» και υποκινούμενα από τους ξένους σενάρια «διάλυσης» της χώρας, με πρόσχημα τον εκδημοκρατισμό της. Κυρίως δε στρέφονται κατά της χορήγησης πολιτιστικών δικαιωμάτων στους Κούρδους, θεωρώντας πως έτσι θα τους καταστήσουν «ξένα σώματα» μη αφομοιώσιμα πλέον από το τουρκικό «χωνευτήρι».

Αποτέλεσμα εικόνας για Turkey and Europe

Καχύπτοπτοι απέναντι στην Ευρώπη

Η καχυποψία ορισμένων Τούρκων πολιτικών έναντι Ε.Ε. μπορεί να φτάσει ακόμη και σε σημείο «παράνοιας», όπως είχε υποστηρίξει το 2003 ο Κιαμράν Ινάν, προέδρος τότε της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εξωτερικών υποθέσεων του τουρκικού Κοινοβουλίου, κι απ’ ότι φαίνεται δεν έχει αλλάξει σχεδόν τίποτε ως σήμερα: «Οι ξένοι συστηματικά επιδιώκουν να περικλείσουν την Τουρκία σε κλοιό. Η Τουρκία βρίσκεται τον καιρό αυτό αντιμέτωπη με μια διεθνή σταυροφορία και επιβάλλεται να προετοιμαστεί καλά για να αντιμετωπίσει όλα αυτά… Ο πρωθυπουργός της Γαλλίας και ο Γερμανός Καγκελάριος τονίζουν ξεκάθαρα ότι η Τουρκία δεν έχει θέση στην Ευρώπη. Οι λόγοι της στάσης αυτής είναι διάφοροι. Θεωρούν τη νέα Τουρκία εν δυνάμει μεγάλο αντίπαλο στο μέλλον και η χώρα που το φοβάται αυτό είναι η Γερμανία».

Δεν είναι βέβαιοι λοιπόν αν η Ευρώπη επιθυμεί πραγματικά να τους δεχθεί στους κόλπους της. Ωστόσο η Ευρώπη αποτελεί το όνειρό τους. Και μόνον στην προφορά της λέξης «Αβρούπα» (Avrupa) οι φιλοδυτικοί Τούρκοι μοιάζουν σαν να προφέρουν μια μαγική λέξη, που θα τους λύσει “ως δια μαγείας” όλα τους τα προβλήματα. Αλλά κι αυτοί οι Τούρκοι, που παραμένουν ερωτευμένοι με την Ευρώπη, αρχίσουν να αναρωτιούνται σοβαρά πως πρόκειται για έναν έρωτα χωρίς ανταπόκριση.

Σχετική εικόνα

Η “κρίση ταυτότητας” της Τουρκίας

Η σημερινή Τουρκία βρίσκεται και πάλι μπροστά σε μεγάλα γεωπολιτικά και στρατηγικά διλήμματα, ζωτικής σημασίας για το μέλλον και την επιβίωση της. Υπάρχουν πολλές προκλήσεις και πολλές αβεβαιότητες που πρέπει να αντιμετωπίσει. Υπάρχουν πολλές παγίδες και πολλά «ναρκοπέδια» που πρέπει ν’ αποφύγει. Υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι που πρέπει ν’ αποφύγει και πολλές ευκαιρίες που πρέπει να εκμεταλλευτεί, με πρώτη και καλύτερη την υποψηφιότητα της για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και θα ήταν στρατηγικό λάθος να την εγκαταλείψει παρά τις όποιες δυσκολίες. Ειδικά η Ελλάδα, που εδώ και δύο δεκαετίες έχει επενδύσει σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο στο να διατηρήσει την Τουρκία σε φιλοευρωπαϊκή τροχιά (κάτι που έκαναν όλες ανεξαιρέτως οι ελληνικές κυβερνήσεις από το 1999 μέχρι σήμερα), έχει κάθε λόγο να απεύχεται κάτι τέτοιο διότι θα είναι και η πρώτη που θα υποστεί τις συνέπειες.

Σχετική εικόνα

Η γειτονική μας Τουρκία εδώ και δεκαετίες διέρχεται μια μόνιμη κρίση ταυτότητας, καθώς δεν μπορεί να αποφασίσει που οριστικά ανήκει και ποιες κατευθύνσεις πρέπει να ακολουθήσει. Μπορεί να εξελιχτεί σε δραστήριο γεωπολιτικό παίκτη, αλλά από την άλλη μπορεί να βυθιστεί στη δίνη των εθνοτικών συγκρούσεων κυρίως εξ αιτίας της έλλειψης λύσεων στο Κουρδικό Ζήτημα. Μπορεί να προχωρήσει στον εκσυγχρονισμό και στον εκδημοκρατισμό της, αλλά μπορεί και να καταστεί πεδίο μιας νέας ισλαμικής επανάστασης με απρόβλεπτες συνέπειες. Μπορεί να μετεξελιχθεί σε δημοκρατική χώρα, μέλος της Ε.Ε., αλλά μπορεί και να εκφυλιστεί σ’ ένα κατ’ επίφαση δημοκρατικό αλλά ουσιαστικά ημιφασιστικό “κράτος εθνικής ασφάλειας”, που θα λειτουργεί ως παράγοντας περιφερειακής αστάθειας.

Είναι γεγονός πάντως πως η σημερινή Τουρκία δεν ανήκει αποκλειστικά ούτε στην Ευρώπη ούτε στην Ασία, ούτε στη Δύση ούτε και στην Ανατολή, και γι’ αυτό βιώνει ένα είδος «υπαρξιακής μοναξιάς». Δεν μπορεί όμως να συνεχίσει για πολύ να στέκεται μετέωρη ανάμεσα σε δύο κόσμους. Αργά ή γρήγορα θα πρέπει να κάνει τις επιλογές της και να αποφασίσει που ανήκει. Και οι επιλογές αυτές θα είναι καθοριστικές για το μέλλον της.

O Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος, ειδικός για θέματα ΝΑ Ευρώπης.