Category Archives: ΒΑΛΚΑΝΙΑ -BALKANS

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΜΙΑ ΝΕΑ ΜΟΡΦΗ ΑΤΑΒΙΣΜΟΥ;

Image result for orthodox followers balkans

Στα Βαλκάνια ένας πνευματικός ηγέτης , όπως ένας Αρχιεπίσκοπος, εκφράζει συχνά και πολιτικό λόγο. Συμπεριφέρεται δηλαδή σαν βυζαντινός άρχοντας. Σε οποιαδήποτε δυτική χώρα, όπου υφίσταται σαφής διαχωρισμός εκκλησίας-κράτους, κάτι τέτοιο θα ήταν αδιανόητο.

 

«Εκεί σαν μπω, μες σ’ εκκλησία των Γραικών, 

με των θυμιαμάτων της τες ευωδίες,

με τες λειτουργικές φωνές και συμφωνίες,

τες μεγαλοπρεπείς των ιερέων παρουσίες

και κάθε των κινήσεων τον σοβαρό ρυθμό

λαμπρότατοι μες στων αμφίων τον στολισμό-

ο νους μου πιαίνει σε τιμές μεγάλες της φυλής μας,

στον ένδοξο μας βυζαντινισμό»..

Στην Εκκλησία, Κ.Π. Καβάφης

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Σε πείσμα τόσο των φιλοδυτικών εκσυγχρονιστών, όσο και των όψιμα και ύποπτα αφυπνισμένων αρχαιολατρών, που βλέπουν το Βυζάντιο ως «μνημείο βαρβαρότητας», η Ελλάδα ήταν και παραμένει μια βαθιά ορθόδοξη χώρα με μια πολύ ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητα. Και αυτό είναι κάτι το ολοφάνερο. Στην ορθόδοξη Ελλάδα, όπου ο λαός αισθάνεται συνειδητά ή ασυνείδητα χρεωμένος απέναντι στην Εκκλησία του, επειδή αυτή διέδωσε το αφήγημα ότι αποτέλεσε καταφύγιο της γλώσσας και της ταυτότητας του στους δύσκολους καιρούς της Τουρκοκρατίας, το να εκφράζει ένας θρησκευτικός ηγέτης και πολιτικές θέσεις πάνω σε κρίσιμα εθνικά ζητήματα, θεωρείται φυσιολογικό και αποδεκτό.

Image result for ortodoxs in Balkans

Στον ορθόδοξο κόσμο των Βαλκανίων «η θρησκεία ιεροποιεί το έθνος και το έθνος τη θρησκεία» (Φρανσουά Τουάλ).

Η ταύτιση και η συγχώνευση Εκκλησίας-έθνους δεν είναι μια ελληνική μοναδικότητα, αλλά κάτι το συνηθισμένο στον ορθόδοξο κόσμο. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα στους ορθόδοξους λαούς των Βαλκανίων, που χρειάστηκε να διεξάγουν αιματηρούς αγώνες κατά των Οθωμανών. Στους λαούς αυτούς η Ορθόδοξη Εκκλησία «ιεροποίησε» την εθνική τους ταυτότητα. Στη Σερβία η ορθόδοξη εκκλησία επινόησε την «επουράνια Σερβία», μια «βιβλική χώρα» (βλέπε μαρτυρική…) που έχει με το μέρος της τη «Θεία Δίκη». Στη Βουλγαρία η Εκκλησία υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους στυλοβάτες του βουλγαρικού έθνους, εφόσον η απαγκίστρωση της από τον ασφυκτικό έλεγχο του οικουμενικού πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης (Βουλγαρική Εξαρχία) πυροδότησε έναν μηχανισμό αλυσιδωτών αντιδράσεων που οδήγησε στη γέννηση του σύγχρονου βουλγαρικού κράτους. Στη Ρουμανία επίσης η Ορθόδοξη Εκκλησία, με εμφανή κατάλοιπα βυζαντινής επιρροής, έπαιξε κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση του ρουμανικού εθνικισμού. Ακόμη και στα γειτονικά νεότευκτα Σκόπια η Ορθόδοξη Εκκλησία της χώρας ιεροποιεί το λεγόμενο «Μακεδονικό έθνος», αναγάγοντας το σε έναν από τους κυριότερους δικαιούχους της βυζαντινής «σλαβοορθόδοξης» κληρονομιάς!

Image result for orthodox followers balkans

Η σημερινή αναβίωση της Ορθοδοξίας στα Βαλκάνια, έπειτα από μισόν αιώνα σοσιαλιστικού λήθαργου, είναι ένα γενικό φαινόμενο, που σχετίζεται ως ένα βαθμό και με την άνοδο του εθνικισμού στις χώρες αυτές. Πέρα όμως από αυτό έχει να κάνει και με τους πνευματικούς δρόμους, που ακολουθούν οι σημερινοί λαοί των Βαλκανίων για την επαναπροσέγγιση τους με το θείο, σε όλες του τις εκφάνσεις. Και στην προσπάθεια τους αυτή, δηλαδή στην επιθυμία τους να επανακτήσουν την πνευματική τους υπόσταση έπειτα από δύο γενιές αθείας και ιδεαλιστικής προσέγγισης της ιστορίας, αισθάνονται την ανάγκη να επιστρέψουν στις πνευματικές τους ρίζες. Να σκύψουν δηλαδή πάνω στο φαινόμενο του βυζαντινού πολιτισμού, που τους γαλούχησε πνευματικά. Όπως αρκετοί νεοέλληνες ρίχνονται σήμερα με πάθος στη μελέτη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, προκειμένου να προσεγγίσουν, όπως θεωρούν, τις πραγματικές πνευματικές τους ρίζες, έτσι και οι υπόλοιποι Βαλκάνιοι ρίχνονται με νέο πάθος πάνω στη μελέτη του βυζαντινoύ πολιτισμού, τον οποίο και προσεγγίζουν πλέον με μια νέα οπτική. Αντίθετα πάντως με τους νεοέλληνες που «κάνουν ένα πήδημα προς την αρχαιότητα, προς τον Περικλή και μένουν με όλον αυτόν το ψυχαναλυτικό τραυματισμό, παραλείποντας το Βυζάντιο» (Ελένη Αρβελέρ), οι άλλοι Ορθόδοξοι της Βαλκανικής σκοπεύουν ακριβώς στο στόχο: αναζητούν τις πνευματικές τους απαρχές στη διαδικασία του εκχριστιανισμού και του εκπολιτισμού τους, φαινόμενα που συνδέονται άρρηκτα με την ακμή και τη πνευματική λάμψη του βυζαντινού πολιτισμού. Ενός πολιτισμού που, αν και κατασυκοφαντήθηκε ως «ανατολίτικη σκοταδιστική θεοκρατία»(!), εντούτοις αποτέλεσε τη μοναδική και την πιο γνήσια συνέχεια της αρχαιοελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ποιος, εκτός από τη Νέα Ρώμη (Κωνσταντινούπολη), υπήρξε ο κύριος κληρονόμος του κλασσικού ελληνικού πολιτισμού; Μήπως ο δυτικός ή ο αραβικός κόσμος; Η απάντηση είναι ολοφάνερη. Ο εξελληνισμένος πολιτιστικά και ελληνόφωνος στην πλειοψηφία του κόσμος του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους, ήταν και παραμένει ο γνησιότερος κληρονόμος του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Και αυτό είναι κάτι που οι βόρειοι γείτονες μας φαίνεται ότι το γνωρίζουν καλύτερα από εμάς, που θεωρούμαστε ως γεννήτορες και κύριοι κληρονόμοι και των δύο πολιτισμών (κλασσικός και βυζαντινός).

Ο Τελευταίος «Βυζαντινός» Συγγραφέας

pavic-tumb

Ένας σύγχρονος συνειδητοποιημένος «Βυζαντινός» ήταν ο Σέρβος καθηγητής του Μπαρόκ και λογοτέχνης, Μίλοραντ Πάβιτς (1929-2009), υποψήφιος δύο φορές για το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας.

«Είστε μαρξιστής κύριε Πάβιτς», ρώτησε το 1988 ένας γάλλος δημοσιογράφος έναν από τους μεγαλύτερους σύγχρονους λογοτέχνες των Βαλκανίων, παίρνοντας την αποστομωτική απάντηση: «Όχι, είμαι Βυζαντινός»! Ο Σέρβος λογοτέχνης και ακαδημαϊκός Μίλοραντ Πάβιτς (1929-2009) υποψήφιος δύο φορές για το βραβείο Νόμπελ, ποτέ του δεν έκρυψε την αγάπη και την περηφάνια του για το βυζαντινό πολιτισμό, τον οποίο και θεωρεί ως έναν από τους δύο στυλοβάτες του ευρωπαϊκού πολιτισμού: «Το βυζάντιο και τα Βαλκάνια αποτελούν, ως απόγονοι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το μισό του ευρωπαϊκού πνευματικού πλούτου, τον έναν δηλαδή από τους δύο ζωντανούς ακόμη πολιτισμούς του». Τα πρωτοποριακά από κάθε άποψη κείμενα του Πάβιτς αντλούν την έμπνευση τους από το πλούσιο ιστορικό υπόβαθρο της περιοχής και κυρίως από τον πνευματικό πλούτο της βυζαντινοορθόδοξης παράδοσης. Πάνω τους επικρέμεται μια νοσταλγία για την εποχή της «βυζαντινής κοινοπολιτείας» (Byzantinische Kommonwelt), όταν οι λαοί της περιοχής ζούσαν μέσα στους κόλπους μιας «επουράνιας» Αυτοκρατορίας. Στο Λεξικό των Χαζάρων, όπου ο συγγραφέας παρουσιάζει με interactive τρόπο τις τρεις εκδοχές (χριστιανική, ισλαμική και Ιουδαϊκή) της χαζαρικής πολεμικής, διαφαίνεται ένας θαυμασμός για τον Κωνσταντίνο το Φιλόσοφο (Κύριλλος), αυτόν τον Έλληνα διαφωτιστή που κλεισμένος σ’ ένα μοναστικό κελί στον Όλυμπο της Βιθυνίας ανακάλυψε ένα κιγκλιδωτό αλφάβητο στο οποίο «φυλάκισε την άγρια σαν πουλάκι γλώσσα των βαρβάρων, που δεν ήθελε να δαμαστεί με κανένα τρόπο». 

Image result for milorad pavic

Το βιβλίο το «Λεξικό των Χαζάρων» του Μίλοραντ Πάβιτς στη σερβική γλώσσα.

Στο Τοπίο Ζωγραφισμένο με τσάι ο Πάβιτς αναζητεί την ταυτότητα της γενιάς του, που γεννήθηκε από γονείς που βγήκαν με το «φωτοστέφανο του ήρωα» από έναν αιματηρό παγκόσμιο πόλεμο: «Αλίμονο σας αν οι γονείς σας κέρδισαν τον πόλεμο! Γιατί εσείς έχετε χάσει τότε όλο τον κόσμο…». Σε αναζήτηση αυτής της χαμένης ταυτότητας ο ήρωας του μυθιστορήματος πηγαίνει —που αλλού;— στο Άγιο Όρος. Σ’ αυτή τη μοναστική πολιτεία, που κινείται σ’ ένα δικό της χωροχρόνο δράσης, φυλάσσεται το πνεύμα του βυζαντινισμού. Εκεί, και συγκεκριμένα στο σέρβικο μοναστήρι του Χιλανδαρίου, βρισκόταν τόσο χρόνια κρυμμένη η ορθόδοξη πνευματικότητα του σέρβικου λαού. Η αναζήτηση της χαμένης ταυτότητας της μεταπολεμικής γενιάς της Σερβίας αποτελεί στην ουσία μια επαναπροσέγγιση του θείου μέσα από την επαναβάπτιση στον ορθόδοξο μοναχισμό και στην Πατερική Θεολογία.Όσον αφορά τη λογοτεχνική του έκφραση, ο Πάβιτς παραδέχεται ότι οι ρίζες της είναι πιο βαθιές: «Η βαλκανική λογοτεχνία βρίσκεται σε αδιάλειπτη συνέχεια από την αρχαιότητα ως σήμερα μέσω ενός βυζαντινού πολιτισμού, που συνεχίζει σ’ ευθεία γραμμή την αρχαία κλασική παράδοση της Ελλάδας». Σε αντίθεση λοιπόν με αρκετούς νεοέλληνες λογοτέχνες, που περιφρονούν τη βυζαντινή λόγια γραμματεία θεωρώντας την «ξένο σώμα», ακόμη και «σαπρόφυτο» που αναπτύχθηκε στο πτώμα του κλασικού πολιτισμού, οι Βαλκάνιοι λογοτέχνες τη βλέπουν ως μια ζωντανή γέφυρα που τους συνδέει με την αρχαιότητα.

Βέβαια, πρέπει να παραδεχτούμε, ότι οι υπόλοιποι ορθόδοξοι λαοί της χερσονήσου μας θεωρούν το βυζαντινό και όχι τον κλασικό πολιτισμό, μήτρα της πνευματικότητας τους. Και αυτό γιατί οι λαοί αυτοί εκπολιτίστηκαν χάρη στον εκχριστιανισμό τους. Ο εντατικοποίηση του εκχριστιανισμού των σλάβων της βαλκανικής έγινε με την επιβολή μιας νέας γραφής (Κυριλλικό αλφάβητο) στο «βάρβαρο ειδωλολάτρη», ώστε να μπορεί να διαβάζει στη γλώσσα του τα θεολογικά βιβλία. Από την άλλη, σύμφωνα με το γάλλο ελληνιστή Ζακ Λακαριέρ: «Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα που έζησε τη μεγάλη μετάβαση από τον παγανισμό στο χριστιανισμό χωρίς ν’ αλλάξει γραφή και γλώσσα». Και δεν χρειάστηκε να το κάνει, εφόσον τα Ευαγγέλια γράφτηκαν στα ελληνικά, γεγονός που καθιστά αυτή τη γλώσσα «ιερή».

Image result for milorad pavic

Για τον Μ. Πάβιτς «το βυζάντιο και τα Βαλκάνια αποτελούν, ως απόγονοι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το μισό του ευρωπαϊκού πνευματικού πλούτου, τον έναν δηλαδή από τους δύο ζωντανούς ακόμη πολιτισμούς του».

Ο Πάβιτς, που αρέσκεται ν’ αποκαλείται «Τελευταίος Βυζαντινός», υποστηρίζει ότι η βυζαντινή κοινοπολιτεία είχε την πνευματική της αναγέννηση τρεις αιώνες πριν από εκείνη της Δύσης και συγκεκριμένο τον 13ο αιώνα. Ωστόσο η αναγέννηση αυτή δεν κράτησε για πολύ, εφόσον πνίγηκε από το την «ασιατική ομίχλη», δηλαδή από την εισβολή των Οθωμανών. Αντίθετα η Δύση γνώρισε μια αναγέννηση διαρκείας, που οφειλόταν εν μέρει και στους Έλληνες διανοούμενους που αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν εκεί για ν’ αποφύγουν τους Οθωμανούς.

Το «βυζαντινοκεντρικό» έργο του μπαροκολόγου (δίδασκε μπαρόκ στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου) Πάβιτς, αρδεύεται από τους πνευματικούς χυμούς των Βαλκανίων και φαίνεται επηρεασμένο από το έργο του μεγάλου Σέρβου φιλόσοφου, θεολόγου και ασκητή, του Ιουστίνου Πόποβιτς. Αυτός έζησε την περίοδο του Τιτοϊσμού (πέθανε το 1979) και διώχτηκε από το καθεστώς εξ αιτίας της εμμονής του στην ορθόδοξη πνευματικότητα. Ο Πόποβιτς, που σπούδασε θεολογία και στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, ξεκίνησε τις θεολογικές του αναζητήσεις στο χώρο των ανατολικών θρησκειών για να καταλήξει σ’ εκείνο που κρύβονταν στο πνευματικό «υπέδαφος» της ιδιαίτερης πατρίδας του, στην ορθοδοξία. Υπήρξε για χρόνια ο πνευματικός φύλακας της σέρβικης ορθοδοξίας και σ’ αυτόν έβρισκαν καταφύγιο όσοι αναζητούσαν την πραγματική «ψυχή» της χώρας. Ο Πόποβιτς φύτρωσε κατ’ ευθείαν μέσα στην ορθόδοξη σέρβικη πνευματικότητα και διέγνωσε έγκαιρα την ανάγκη επιστροφής στις ρίζες των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, που αντιπάλευαν με οντολογικά προβλήματα που είχαν θέσει ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης. Από το έργο του Ιουνστίνου Πόποβιτς —π.χ. οι καταπληκτικές Προσευχές στη Λίμνη— υποστηρίζεται ότι ξεπήδησε η πιο αυθεντική σύγχρονη ποίηση και πεζογραφία της Σερβίας.

Η χριστοκεντρική και ελληνοπρεπής πνευματικότητα κερδίζει συνεχώς έδαφος στους κύκλους των πνευματικών ανθρώπων της Σερβίας, που προσπαθούν να τινάξουν από πάνω τους και τα τελευταία απομεινάρια μιας αθεϊστικής ιδεολογίας που τους αποξένωσε από το θείο και τις αληθινές πνευματικές τους ρίζες. Αρκετοί διανοούμενοι σκύβουν και μελετούν ορθόδοξα μυστικιστικά κείμενα, όπως για παράδειγμα τη Φιλοκαλία, που μόλις μεταφράστηκε και μάλιστα από τα ρώσικα! Πολλοί Σέρβοι ζωγράφοι αντλούν έμπνευση από τη βυζαντινή αγιογραφία, μαγεύονται από τα χρώματα της (βυζαντινό μπλε) κι εκφράζουν τις οντολογικές τους ανησυχίες μέσα από αυτή. Τα άδεια μέχρι πρότινος μοναστήρια αναγεννιούνται με «νέο αίμα». Στο Άγιο Όρος το σέρβικο μοναστήρι Χιλανδάρι, αυτός ο φάρος της ορθόδοξης πνευματικότητας, γίνεται τόπος προσκυνήματος για χιλιάδες αφυπνισμένους Σέρβους.

Related image

Το σέρβικο μοναστήρι Χιλανδάρι (Hilandar) στο Άγιον Όρος.

Το κίνημα όμως των νεοορθόδοξων βυζαντινολατρών της Σερβίας έχει και τη σκληροπυρηνική του πτέρυγα. Κύριος εκπρόσωπος της ήταν ο γνωστός ζωγράφος Μίλιτς οντ Μάνστβε (1934-2000), που υποστήριζε και την πολιτική επανίδρυση μιας «βυζαντινής κοινοπολιτείας» στα Βαλκάνια. Το καλλιτεχνικό έργο του Μίλιτς ήταν εμπνευσμένο από τη βυζαντινή παράδοση, καθώς οι μορφές των ορθόδοξων αγίων —εκτοξευμένοι σε άλλες πραγματικότητες— κατέχουν κεντρική θέση στους μικρόκοσμους του. Βαθιά μυστικιστής και συναισθηματικός ο Μίλιτς έβλεπε ως μοναδική διέξοδος για την απομόνωση της χώρας του τη συμμετοχή της σ’ ένα «ορθόδοξο μπλοκ», που θα εμφορείται από τις πνευματικές αξίες και το μεγαλείο του βυζαντινισμού.

Η Σερβία αποτελεί μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση ορθόδοξης βαλκανικής χώρας. Τα τελευταία χρόνια η χώρα έχει υποστεί μια πρωτοφανή για τα ευρωπαϊκά δεδομένα διεθνή απομόνωση, μια απερίγραπτη δυσφήμιση κι έναν οικονομικό και γεωπολιτικό υποβιβασμό, που έχει δημιουργήσει στους Σέρβους ένα ασήκωτο σύνδρομο ξενοφοβίας. Σημαντικό τμήμα της διανόησης της έχει κατασκευάσει κάποιο είδος «πνευματικής άμυνας», καλλιεργώντας στο λαό μια μορφή νεκροφιλίας: Ο Κνεζ Λάζαρος, που έπεσε το 1389 στη μάχη του Κοσσυφοπεδίου, θεωρείται ήρωας και Άγιος, ενώ οι ίδιοι οι Σέρβοι θεωρούνται «κατάλοιπα ενός σφαγμένου λαού». Αυτή ψυχωσική νεύρωση, δηλαδή το να θέλει ένας λαός να «πλαγιάσει μέσα στον τάφο», οφείλεται ίσως και στην προσκόλληση του ορθόδοξου κόσμου προς την έννοια του μαρτυρίου και της θυσίας. Σύμφωνα μάλιστα με τον Γάλλο ιστορικό Φρανσουά Τουάλ «η ψυχανάλυση του ορθόδοξου κόσμου είναι η εμμονή του στην προδοσία». Και γι’ αυτό το Βυζάντιο θεωρείται από τους Δυτικούς μελετητές ως ένας «σκοταδιστικός κόσμος προδοσίας και δολοπλοκίας». Ένας κόσμος βασανισμένος από την ιστορία.

Image result for st naum monastery ohrid macedonia

To βυζαντικό μοναστήρι του Οσίου Ναούμ στις όχθες της λίμνης Οχρίδας στην ΠΓΔΜ. Ένα ισχυρό πνευματικό κέντρο του «βυζαντινινο-σλαβικού» πολιτισμού.

Οι Νεοφώτιστοι Βυζαντινιστές των Σκοπίων

Σε μεγάλο βαθμό ο Μίλοραντ Πάβιτς ήταν ο μοναδικός σύγχρονος βαλκάνιος διανοούμενος, που συνέλαβε την έννοια της βυζαντινής Πνευματικής Κοινοπολιτείας σε όλο της το εύρος: «Είναι ο πολιτισμός της Αρχαίας Ελλάδας, της χριστιανικής Ελλάδας, πολιτισμός των εικόνων και των αγιογραφιών, πατρίδα του Ιουνστινιανού, του Ιωάννου του Χρυσόστομου, των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, του Ιωάννη του Δαμασκηνού και του Αγίου Σάββα της Σερβίας, του Ελ Γκρέκο πατρίδα, πνευματική ρίζα του Ντοστογιέφσκι, του Τολστόι και Μεντελέγιεφ, του Ιονέσκο, του Μπρανκούσι, του Τέσλα, του Καβάφη και της Μελίνας Μερκούρη, του Καντίσκυ, του Ελύτη και του Ταρκόφσκι, της Μαρίας Κάλλας, του Ίβο Άντριτς και του Καζαντζάκη, του Καρπώφ, του Κασπάρωφ…». Πρόκειται για ένα ολόκληρο σύμπαν στο οποίο έχουν λάμψει πνευματικές «σουπερνόβες», όπως οι μορφές που ανέφερε προηγουμένως κι ο Πάβιτς. Γίγαντες λοιπόν της σκέψης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας αναπτύχθηκαν στη σκιά του βυζαντινορθόδοξου πολιτισμού. Γι’ αυτό το λόγο η βυζαντινή πνευματικότητα κάθε άλλο παρά «πεθαμένη» είναι σήμερα στα Βαλκάνια. Παραμένει ενεργή κι εξακολουθεί να ζει και να εμπνέει τις νεότερες γενιές, εκφραζόμενη με ποικίλους τρόπους.

Image result for ANASTASIA group macedonia

Οι ANASTASIA είναι επηρεασμένοι από την ατμόσφαιρα του πάθους της ορθόδοξης κληρονομιάς, τους παλιούς βυζαντινούς ναούς και την αρχιτεκτονική τους, τον ήχο της λαϊκής εκκλησιαστικής μουσικής.

Στα γειτονικά Σκόπια το μουσικό σχήμα των ANASTASIA ακουμπάει γερά στο υπόβαθρο των βυζαντινών ύμνων καθώς και στην παραδοσιακή λαϊκή μουσική των Βαλκανίων. Οι ANASTASIA είναι επηρεασμένοι από την ατμόσφαιρα του πάθους της ορθόδοξης κληρονομιάς, τους παλιούς βυζαντινούς ναούς και την αρχιτεκτονική τους, τον ήχο της λαϊκής εκκλησιαστικής μουσικής, δηλαδή όλο το «μυστικιστικό στοιχείο» που μοιράζονται οι λαοί με κοινό βυζαντινό παρελθόν. Κατά κάποιο τρόπο οι ANASTASIA εκφράζουν μουσικά ένα «βαλκανικό γκόθικ», που βασίζεται στον πλούσιο βυζαντινό μυστικισμό. (στην Ελλάδα αντίστοιχη προσπάθεια έχει γίνει από το σχήμα των ΑΒΑΤΟΝ).

Τα μέλη των ANASTASIA θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως «νεοφώτιστα», με την έννοια ότι ανακάλυψαν την πνευματικότητα της Ορθοδοξίας και του βυζαντινού πολιτισμού ύστερα από πενήντα χρόνια “σοσιαλιστικής ύπνωσης”. Ο ενθουσιασμός τους είναι μεγάλος, όπως και το ταλέντο τους να συνδυάζουν αρμονικά το παλιό με το νέο. Ζώντας σε μια κεντροβαλκανική περιοχή, που βρισκόταν ανέκαθεν κάτω από την αδιάλειπτη επιρροή του βυζαντινισμού, οι ANASTASIA νιώθουν έντονα την οικουμενικότητα του βυζαντινού πολιτισμού, αλλά για ευνόητους λόγους παραλείπουν προς το παρόν την ελληνικότητα του. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η ελληνο-σκοπιανή διαμάχη για το όνομα Μακεδονία έχει χαρακτηριστεί από πολλούς δυτικούς αναλυτές ως «αδελφική βυζαντινή ίντριγκα»!

Image result for Greece Vs macedonia

Πολλοί περιγράφουν τη διαμάχη Αθηνών και Σκοπίων γύρω από την ονοματολογία και την αποκλειστική χρήση του ονόματος Μακεδονία, ως μια ακόμη «βυζαντινή ίντριγκα» που ταλανίζει τα Βαλκάνια!

Η αναγέννηση του βυζαντινισμού στο νεότευκτο κράτος των Σκοπίων εκφράζεται και μέσα από την αναβίωση του ορθόδοξου μοναχισμού, που έχει προσελκύσει δεκάδες νέους και μορφωμένους ανθρώπους, που γεμάτοι ενθουσιασμό και «θείο έρωτα» εγκατέλειψαν τα εγκόσμια και φόρεσαν το καλογερικό ράσο. Ένας από αυτός είναι και ο πάτερ Μεθόδιος, που έπειτα από σπουδές στη φιλοσοφία και στη θεολογία (αλλά κι από κάποιες μουσικές-ποιητικές περιπλανήσεις με την intermedial ομάδα ΑΠΟΡΙΑ), στράφηκε προς το μοναχισμό, γοητευμένος αρχικά από το βυζαντινό πολιτισμό και την υπερβατική αισθητική του. Για τον ίδιο το Βυζάντιο «είναι ένα ‘’εικονοστάσι φτιαγμένο από ζωντανά και άγια πρόσωπα, που μας αποκαλύπτουν και φωτίζουν το δρόμο προς την πραγματική μας πατρίδα, το Ουράνιο Βασίλειο!». Δεν θεωρεί απλά το Βυζάντιο ως μια μακρόβια αλλά νεκρή αυτοκρατορία, αλλά ως έναν «απέραντο πνευματικό θησαυρό, που ανήκει σ’ όλους τους ανθρώπους, που ήταν και είναι μέρος του». Παραδέχεται βέβαια ότι πέρα από τον Πατριάρχη Φώτιο, τον Κύριλλο και Μεθόδιο, το Γρηγόριο Παλαμά και τους Ησυχαστές, το Βυζάντιο είναι γι’ αυτόν και λεγόμενος «βυζαντινοσλαβικός» πολιτισμός: ένα «σύμπαν» μέσα σ’ ένα μεγαλύτερο πνευματικό σύμπαν. Οι νεοφώτιστοι βυζαντινιστές των Σκοπίων φαίνεται ότι είναι οι μόνοι που πατούν καλά και στον ελληνικό και στο σλαβικό βυζαντινό κόσμο.

Image result for monastery macedonia

Γιατί Επιστρέφει ο Βυζαντινισμός;

Το φαινόμενο της αναγέννησης του βυζαντισμού, που εκτός από την Ελλάδα, τη Σερβία και τα Σκόπια παρατηρείται σε μικρότερο βαθμό στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία, συνδέεται ως ένα σημείο και με τις αταβιστικές (προγονιστικές) τάσεις των λαών της χερσονήσου, που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν ιδεολογικές και γεωπολιτικές βεβαιότητες δεκαετιών και να ενταχθούν σ’ έναν διεθνοποιημένο ανταγωνιστικό κόσμο, όπου οι υλικές αξίες έχουν την τιμητική τους. Απέναντι στην επέλαση του εξουθενωτικού καπιταλισμού και του «Βασίλειου της ύλης», οι Βαλκάνιοι επιζητούν την επιστροφή στην πατροπαράδοτη βυζαντινή πνευματικότητα, που έχει ως ιδανικό της τη λιτότητα και την εθελοντική παραίτηση από τις υλικές απολαύσεις. Η δεινή οικονομική τους κατάσταση και η παρατεταμένη επιβίωση της πλειοψηφίας των λαών της Βαλκανικής στα όρια της αθλιότητας, χωρίς ελπίδα ευημερίας στον ορίζοντα, καθιστούν ελκυστικό —ή απλά αναγκαίο κακό— έναν πνευματικό δρόμο, που «αγιάζει» τη λιτότητα και τη στέρηση. Έναν δρόμο που ιεροποιεί το μαρτύριο…

Image result for orthodox followers balkans

Η επιστροφή, λοιπόν, του βυζαντινισμού απορρέει από τον έντονο αταβισμό που διακατέχει τους λαούς της χερσονήσου μας, που στους δύσκολους καιρούς αναζητούν τους άξονες αναφοράς τους στο παρελθόν και στις απαρχές της εθνογέννεσης τους. Και στην αναζήτηση τους αυτή σκοντάφτουν πάντα στον «ογκόλιθο» του βυζαντινού πολιτισμού: ένας γίγαντας που στοιχειώνει το μεσαιωνικό τους παρελθόν. Για τους λαούς αυτούς το Βυζάντιο υπήρξε ο πνευματικός νονός τους. Μέσα από αυτό ήρθαν σε επαφή και μυήθηκαν στο Θείο. Οι λαοί αυτοί ανδρώθηκαν πνευματικά και «ενθεώθηκαν» μέσα στο μεταφυσικό σύμπαν του ελληνοορθόδοξου βυζαντινού πολιτισμού. Και μέσα από το Βυζάντιο έμαθαν και για τον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας.

Image result for orthodox followers balkans

Από την άλλη, η αναγέννηση του βυζαντινισμού θα μπορούσε να εκληφθεί και ως μια μορφή αντίστασης και συσπείρωσης των ορθόδοξων βαλκανικών λαών γύρω από μια κοινή ιδέα. Είναι σαν να λένε: «Έχουμε κοινούς εχθρούς και είμαστε κληρονόμοι του ίδιου σλαβο-βυζαντινού κόσμου». Κάτι τέτοιο όμως οδηγεί σε επικίνδυνες θρησκευτικές περιχαρακώσεις «τύπου Χάντινγκτον». Αν η επιστροφή του βυζαντινισμού εκλάβει, εκτός από πνευματικές, και πολιτικές προεκτάσεις, τότε η θεωρία του Χάντινγκτον περί Σύγκρουσης των Πολιτισμών θα έχει επιβεβαιωθεί. Θα ήταν λάθος η άνοδος του βυζαντινισμού να χρησιμοποιηθεί ως αφορμή για τον αυτοαποκλεισμό των Βαλκανίων από το Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Αντίθετα θα πρέπει ν’ αποτελέσει τη «χρυσή ευκαιρία» ώστε η Δυτική Ευρώπη να συνειδητοποιήσει τον πνευματικό πλούτο και τη δύναμη του πολιτισμού της ορθόδοξης Ευρώπης. Γιατί, όπως είχε πει χαρακτηριστικά ο Μίλοραντ Πάβιτς:

«η Ευρώπη χρειάζεται και τα δύο της πόδια για να σταθεί όρθια και να τρέξει. Πρέπει να βασιστεί και στους δύο πολιτισμούς της. Και στο Δυτικό και στον Ανατολικό. Και στο σημερινό κόσμο, που πολλοί θα ήθελαν να δουν την Ευρώπη μονίμως ανάπηρη, δεν είναι τυχαίο που ιδέες, όπως του Χάντινγκτον, υποστηρίζονται και επικροτούνται».

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ 

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας 

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα ΚοσάνοβιτςΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

ΙΕΡΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ # ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ # ΥΠΟΓΕΙΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥLEPENSKI VIR # ΦΕΣΤΙΒΑΛ GUCA # ТО ПАРАΞΕΝΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΥΣΤΟΥΡΙΤΣΑ # ΚΡΑΪΠΟΥΤΑΣΙ # Η ΚΡΥΦΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΖΙΤΣ # ΝΙΚΟΛΑ ΤΕΣΛΑ # ΜΙΛΕΒΑ ΜΑΡΙΤΣ-ΑΪΝΣΤΑΪΝ # ΜΙΛΟΥΤΙΝ ΜΙΛΑΝΚΟΒΙΤΣ # ΑΡΤΑΝ (RTANJ): ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΒΟΥΝΟ # LIBERLAND: ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΝΗΣΙ-ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ# ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΩΝ ΚΡΕΜΝΑ # ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ # ΤΟ ΣΕΡΒΙΚΟ “ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ” # ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ # ΕΠΟΥΡΑΝΙΑ ΣΕΡΒΙΑ (ΝEBESKA SRBIJA) # ΒΑΜΠΙΡ, ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΟΡΑ # ΣΛΑΒΙΚΟΣ ΠΑΓΑΝΙΣΜΟΣ # ΒΕΝΤΕΤΕΣ ΣΤΟ ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΟ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ # ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΒΟΪΝΟΝΤΙΝΑ # ΝΟΒΙ ΣΑΝΤ: Η ΣΕΡΒΙΚΗ “ΑΘΗΝΑ” # ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΒΟΪΒΟΝΤΙΝΑ # Ο “ΠΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΝΙΩΝ” ΣΤΗ ΝΙΣ # ΣΟΥΜΑΝΤΙΑ: Η “ΤΟΣΚΑΝΗ” ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ # ΤΟ ΜΑΥΣΩΛΕΙΟ ΤΩΝ ΚΑΡΑΤΖΟΡΤΖΕΒΙΤΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΛΙΒΟΒΙΤΣΑ ΚΑΙ ΣΑΪΚΑΤΣΑ # ΚΡΑΓΚΟΥΓΙΕΒΑΤΣ: ΤΟ “ΜΑΝΤΣΕΣΤΕΡ” ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΣΥΝΩΜΟΣΙΟΛΟΓΙΑ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΝΕΚΡΟΦΙΛΙΑ # ΒΑΜΠΙΡ-ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ # ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ # ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ # ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ # ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ “ΣΕΡΒΟΣ ΝΤΑΛΙ” # ΙΒΟ ΑΝΤΡΙΤΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΟΥ ΔΡΙΝΟΥ # ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΕΣ ΝΕΚΡΟΠΟΛΕΙΣ # ΠΑΡΑΞΕΝΟΙ ΣΕΡΒΟΙ # YUGONOSTALGIA # ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΗ ΣΕΡΒΙΑ

Εξερευνήστε τα μυστικά της Άγνωστης Σερβίας

UnknownSERVIA egnarts

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ»;

 

Το βιβλίο (320 σελίδες και δεκάδες φωτογραφίες)κοστίζει 20 ευρώ, και σας κάνουμε ΔΩΡΟ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω  ΕΛΤΑ,

για να σας έρθει Άμεσα στο σπίτι σας !

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Άγνωστη Σερβία”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ  – ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

AGNOSTI SERBIA Exofyllo 2

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ: Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας

 

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ 

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας 

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

«Οι γέφυρές μας έχουν ψυχή. Εσείς δεν έχετε»

Σύνθημα γραμμένο σε γέφυρα του Βελιγραδίου κατά τη διάρκεια των Νατοϊκών βομβαρδισμών την άνοιξη του 1999

Βαθιά μέσα στη βαλκανική ενδοχώρα, μακριά από τους καταπραϋντικούς ανέμους του Αιγαίου, υπάρχει μια χώρα που λέγεται Σερβία και είναι ίσως η πιο παράξενη και η πιο ενδιαφέρουσα για τους Έλληνες. Δεν είναι μόνον το γεγονός ότι υπάρχουν ισχυροί ιστορικοί, γεωπολιτικοί, θρησκευτικοί, πολιτιστικοί και συναισθηματικοί δεσμοί, ανάμεσα στους Έλληνες και στους Σέρβους, ομόδοξους και παραδοσιακά συμμάχους. Το σημαντικότερο είναι ότι αυτές οι δυο βαλκανικές χώρες είναι εκ φύσεως τόσο διαφορετικές, που γι’ αυτό το λόγο έλκονται ακαταμάχητα! Η Σερβία είναι ηπειρωτική χώρα, ενώ η Ελλάδα μεσογειακή, με διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες. Η Ελλάδα είναι φιλοδυτική χώρα, στραμμένη προς τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον, ενώ η Σερβία φιλορωσική, κοιτώντας μονίμως προς τη Μόσχα. Οι Σέρβοι παραδοσιακά είναι κυρίως αγρότες, κτηνοτρόφοι, βιομηχανικοί εργάτες και πολεμιστές, ενώ οι Έλληνες ναυτικοί, έμποροι, επιχειρηματίες και λόγιοι. Οι Σέρβοι διαπρέπουν συνήθως στα σπορ και στις τέχνες, ενώ οι Έλληνες στην επιχειρηματικότητα και στις επιστήμες. Οι Σέρβοι είναι σχετικά νέος λαός στα Βαλκάνια, ενώ οι Έλληνες είναι κληρονόμοι ενός πανάρχαιου πολιτισμού. Οι Σέρβοι ανήκουν στη σλαβική οικογένεια κι έχουν τουλάχιστον δέκα συγγενικά έθνη, ενώ οι Έλληνες είναι “έθνος ανάδελφον”. Οι Σέρβοι δεν έχουν μεγάλη εμπειρία δημοκρατίας και επί μισό αιώνα ζούσαν υπό το καθεστώς ενός “αιρετικού” κομμουνισμού, ενώ οι Έλληνες γέννησαν τη Δημοκρατία και από την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους ο ελληνικός λαός έδωσε πολλούς αγώνες για να υπερασπιστεί τις δημοκρατικές του αξίες.

Η Σερβία αποτελεί, λοιπόν, το βαλκανικό αντίστροφο της Ελλάδας και αυτός είναι ένας ακόμη λόγος, που πολλαπλασιάζει την περιέργεια μας γι’ αυτήν. Επιπλέον, αυτή η βαλκανική χώρα είχε γίνει κατά τη δεκαετία του 1990 η “αγαπημένη” των δελτίων ειδήσεων, εξαιτίας των πολέμων στην πρώην Γιουγκοσλαβία, όταν οι Σέρβοι δαιμονοποιήθηκαν από τα Δυτικά μέσα μαζικής επικοινωνίας ως οι “Κακοί” της ιστορίας. Αντίστοιχα μετά το 2010 και την Κρίση του ελληνικού χρέους η Ελλάδα ήταν αυτή που έγινε η “αγαπημένη” των παγκόσμιων δελτίων ειδήσεων, απειλούμενη συνεχώς από χρεοκοπία και Grexit, ενώ ο ελληνικός λαός δυσφημίστηκε ως “τεμπέλης”, ανοργάνωτος και ανεπίδεκτος μαθήσεως. Οι συγκρίσεις της πρόσφατης ιστορίας των δύο χωρών και των λαών τους είναι χρήσιμες από κάθε άποψη για να καταλάβει κανείς το πως τα παγκόσμια κέντρα εξουσίας αντιμετωπίζουν δύο βαλκανικούς λαούς, δηλαδή ως εξιλαστήρια θύματα και πειραματόζωα. Βέβαια η Ελλάδα δεν βομβαρδίστηκε, όπως η Σερβία, αλλά υπέστη μια τέτοιας κλίμακας οικονομική καταστροφή, λόγω της εφαρμογής αδιέξοδων προγραμμάτων υπερλιτότητας, που συνήθως είναι αποτέλεσμα πολεμικών συγκρούσεων.

H ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο που φιλοδοξεί να συμβάλει μ’ έναν δικό του, μοναδικό κι “αιρετικό” τρόπο, στην ελληνική Βαλκανολογία και Σερβολογία. Αποτελεί έναν ιδιάζοντα “διανοητικό χάρτη”, κατασκευασμένο από δύο Βαλκάνιους συγγραφείς με διαφορετική εθνική καταγωγή αλλά και κοσμοθέαση, που ταξιδεύει τον αναγνώστη, ορθολογικά και μεταφυσικά, στο πολυσύνθετο σύμπαν της Σερβίας. Εκφράζει την “αρσενική” και τη “θηλυκή” όψη των Βαλκανίων. Δεν αντιλαμβάνεται τη Σερβία ασπρόμαυρα και αποσπασματικά, αλλά πολύχρωμα και συνθετικά. Στις σελίδες του παρελαύνουν θέματα άγνωστης ιστορίας, ανθρωπογεωγραφίας, επιστήμης, ταξιδιωτικής λογοτεχνίας, λαογραφίας, μεταφυσικής, παραδοξολογίας, θρύλοι και παραδόσεις της Σερβίας. Ιστορίες για βρυκόλακες και θαύματα, μυστήρια και παράξενες παραδόσεις, μαζί με Ιερή Γεωγραφία, τόπους δύναμης και αστικούς θρύλους (Urban Legends). Η ιστορία και η γεωπολιτική μαζί με τη μεταφυσική και την παραδοξολογία. Το ορθολογικό μαζί με το φαντασιακό. Κοντολογίς είναι ένας εξερευνητικός έντυπος οδηγός για την πραγματική και την ονειρική Σερβία. Αποτελεί απόσταγμα πολύχρονης μελέτης και βιωμάτων των δύο συγγραφέων του πάνω στα βαλκανικά, γιουγκοσλαβικά και σερβικά ζητήματα. Οι συγγραφείς του δεν ταξίδεψαν μονάχα βιβλιογραφικά, μέσα από τις έρευνες και τις σκέψεις άλλων συγγραφέων. Δεν κατέφυγαν στην “ξενοδοχειακή δημοσιογραφία”, αλλά ταξίδεψαν πάρα πολλά χρόνια και συνεχώς στο χώρο αλλά και στο εσωτερικό σύμπαν της Σερβίας. Διέσχισαν μεγάλα τμήματα της χώρας και βίωσαν τις εμπειρίες, τις αγωνίες αλλά και τα όνειρα των κατοίκων της. Έζησαν στις πόλεις και στα χωριά της Σερβίας. Ειδικά στη σέρβικη ύπαιθρο, που είναι ένα αληθινό “Ποίημα Ανάμεσα στις Δαμασκηνιές”.

UnknownSERVIA egnarts

ΙΕΡΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ # ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ # ΥΠΟΓΕΙΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥLEPENSKI VIR # ΦΕΣΤΙΒΑΛ GUCA # ТО ПАРАΞΕΝΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΥΣΤΟΥΡΙΤΣΑ # ΚΡΑΪΠΟΥΤΑΣΙ # Η ΚΡΥΦΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΖΙΤΣ # ΝΙΚΟΛΑ ΤΕΣΛΑ # ΜΙΛΕΒΑ ΜΑΡΙΤΣ-ΑΪΝΣΤΑΪΝ # ΜΙΛΟΥΤΙΝ ΜΙΛΑΝΚΟΒΙΤΣ # ΑΡΤΑΝ (RTANJ): ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΒΟΥΝΟ # LIBERLAND: ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΝΗΣΙ-ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ# ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΩΝ ΚΡΕΜΝΑ # ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ # ΤΟ ΣΕΡΒΙΚΟ “ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ” # ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ # ΕΠΟΥΡΑΝΙΑ ΣΕΡΒΙΑ (ΝEBESKA SRBIJA) # ΒΑΜΠΙΡ, ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΟΡΑ # ΣΛΑΒΙΚΟΣ ΠΑΓΑΝΙΣΜΟΣ # ΒΕΝΤΕΤΕΣ ΣΤΟ ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΟ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ # ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΒΟΪΝΟΝΤΙΝΑ # ΝΟΒΙ ΣΑΝΤ: Η ΣΕΡΒΙΚΗ “ΑΘΗΝΑ” # ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΒΟΪΒΟΝΤΙΝΑ # Ο “ΠΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΝΙΩΝ” ΣΤΗ ΝΙΣ # ΣΟΥΜΑΝΤΙΑ: Η “ΤΟΣΚΑΝΗ” ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ # ΤΟ ΜΑΥΣΩΛΕΙΟ ΤΩΝ ΚΑΡΑΤΖΟΡΤΖΕΒΙΤΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΛΙΒΟΒΙΤΣΑ ΚΑΙ ΣΑΪΚΑΤΣΑ # ΚΡΑΓΚΟΥΓΙΕΒΑΤΣ: ΤΟ “ΜΑΝΤΣΕΣΤΕΡ” ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΣΥΝΩΜΟΣΙΟΛΟΓΙΑ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΝΕΚΡΟΦΙΛΙΑ # ΒΑΜΠΙΡ-ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ # ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ # ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ # ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ # ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ “ΣΕΡΒΟΣ ΝΤΑΛΙ” # ΙΒΟ ΑΝΤΡΙΤΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΟΥ ΔΡΙΝΟΥ # ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΕΣ ΝΕΚΡΟΠΟΛΕΙΣ # ΠΑΡΑΞΕΝΟΙ ΣΕΡΒΟΙ # YUGONOSTALGIA # ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΗ ΣΕΡΒΙΑ

Εξερευνήστε τα μυστικά της Άγνωστης Σερβίας

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ»;

 

Το βιβλίο (320 σελίδες και δεκάδες φωτογραφίες) κοστίζει 20 ευρώ, και σας κάνουμε ΔΩΡΟ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω  ΕΛΤΑ,

για να σας έρθει Άμεσα στο σπίτι σας !

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Άγνωστη Σερβία”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ  – ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

AGNOSTI SERBIA Exofyllo 2

Εκχριστιανισμένα αρχαία ιερά στη Βουλγαρία

Εκχριστιανισμένα αρχαία ιερά στη Βουλγαρία

ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΓΑΝΙΣΜΟ ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ

Ο Χριστιανισμός αρνείται τον παγανισμό. Συχνά, όμως, μεταξύ των παγανιστικών και των χριστιανικών χώρων υπάρχουν ενδιαφέρουσες αμοιβαίες σχέσεις που δεν έχουν συστηματικά μελετηθεί και αναλυθεί, σύμφωνα με τον υφηγητή Βούλγαρο Λιουμπομίρ Τσόνεφ από το Ινστιτούτο Φυσικής Στερεάς Κατάστασης.

Ιερό-ανάθημα «Κραστάτι κάμεν», νότια της πόλης Κιουστεντίλ (Δυτική Βουλγαρία)
Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο του υφηγητή Λιουμπομίρ Τσόνεφ

 

 

Γράφει η Μιγκλένα Ιβάνβοβα

«Στα χωριά συχνά ακούμε θρύλους, σύμφωνα με τους οποίους κάποιος είχε όνειρο, ότι κάπου υπήρχε κειμήλιο. Όταν οι άνθρωποι πήγαιναν στο συγκεκριμένο σημείο, πραγματικά έβρισκαν κάτι και έχτιζαν παρεκκλήσι. Οι περιπτώσεις αυτές είναι πάρα πολλές, για να είναι τυχαίες. Νομίζω ότι η διαδοχικότητα αυτή συνδέεται με την μνήμη των ντόπιων για τους ιερούς τόπους του παρελθόντος.»

Ένα παράδειγμα για το φαινόμενο αυτό βρίσκεται κοντά στο Κιουστεντίλ, στα σύνορα μας με την Π.Γ.Δ.Μ.. Πρόκειται για «Κραστάτι κάμεν» – αναθηματικό σταυρό ύψους 2 μέτρων, σκαλισμένο σε βράχο. Ο σταυρός έπεσε και έσπασε από το χτύπημα στον βράχο πίσω του.

 

«Αποφάσισα να ερευνήσω τον βράχο και παρατήρησα προσεκτικά σκαλισμένες στρογγυλές λεκάνες, στις οποίες, όπως υποστηρίζουν οι αρχαιολόγοι, χυνόταν γάλα, κρασί ή νερό. Αυτό δεν είναι γνωστό, διότι πρόκειται, κατά πάσα πιθανότητα, για προϊστορικό ιερό της δεύτερης χιλιετίας προ Χριστού.»

Ένας άλλος αξιοσημείωτος χώρος είναι το ιερό των Αγίου Πέτρου και Παύλου στο χωριό Τσερβέν μπριαγκ, κοντά στην πόλη Ντούπνιτσα, λέει ο επιστήμονας:

 

 

«Στον τόπο υπάρχει προϊστορικός τύμβος. Στην κορυφή του έχει μενίρ – μακρόστενο ογκόλιθο τοποθετημένο όρθια, ύψους περίπου δύο μέτρων. Στη χριστιανική εποχή το άνω άκρο του έχει διαμορφωθεί σε σχήμα σταυρού. Από τη μία πλευρά χαράχτηκε μια θέση για τοποθέτηση κεριών. Αποδείχθηκε ότι στη Δυτική Ευρώπη επίσης υπάρχουν παρόμοιες περιπτώσεις – πάνω σε μενίρ δημιουργείται σταυρός ως σύμβολο της νέας εποχής, και σε αναχώματα με άλλα μεγαλιθικά μνημεία, ντόλμεν για παράδειγμα, χτίζονται παρεκκλήσια. Αλλά στη Δυτική Ευρώπη, μνημεία αυτά συντηρούνται, ενώ εδώ δύσκολα βρίσκονται ή είναι απρόσιτα.»- λέει ο υφηγητής Τσόνεφ, τονίζοντας ότι οι πληροφορίες για τους χώρους αυτούς εξαφανίζονται μαζί με τους ηλικιωμένους.

Η σχέση Παγανισμού – Χριστιανισμού μπορεί να εντοπιστεί και στην υιοθέτηση και την μετατροπή των μορφών. Τέτοια είναι η περίπτωση με τον Θράκα ιππέα, μια θεότητα, που ονομάζεται «Ήρως». Περισσότερα μαθαίνουμε από τον Λιουμπομίρ Τσόνεφ:

 

 

«Η μορφή του Θράκα ιππέα δημιουργήθηκε από τις φυλές στα Βαλκάνια από την περίοδο προ Χριστού. Βρέθηκαν περίπου 5000 πέτρινα ανάγλυφα μ’ αυτήν την απεικόνιση. Προφανώς ο ντόπιος πληθυσμός ήταν διατεθειμένος να φαντάζεται τον Θεό του ως ιππέα. Ο ιππέας δεν ήταν επιθετικός. Συνήθως κάλπαζε ή κυνηγούσε. Τέτοια πέτρινα ανάγλυφα κατασκευάζονται μέχρι τον 4ο αιώνα. Κατά τον 9ο -10ο αιώνα οι άνθρωποι άρχισαν να τιμούν τον Άγιο Γεώργιο, ο οποίος σύμφωνα με τον μύθο ήταν πολεμιστής. Στις πρώτες εικόνες του κρατά σπαθί, ασπίδα, απεικονίζεται όρθιος ή καθισμένος. Αλλά εδώ, στα Βαλκάνια κατά τον 9οαιώνα εμφανίζεται απεικόνιση του έφιππου Αγίου Γεωργίου. θεωρώ ότι ο ντόπιος πληθυσμός απεικονίζει τους θεούς και τους ήρωες του ως καβαλάρηδες. Κατά τη διάρκεια του 15ου – 16ουαιώνα σε πολλά μέρη της χώρας πλάκες με απεικονίσεις του Θράκα ιππέα τιμούνται ως εικόνες του Αγίου Γεωργίου.»
Παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στο Ζάμπερνοβο του βουνού Στράντζα. Εκεί ανάγλυφο του Θράκα ιππέα τιμάται ως εικόνα του χριστιανού αγίου

 

Παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στο Ζάμπερνοβο του βουνού Στράντζα. Εκεί ανάγλυφο του Θράκα ιππέα τιμάται ως εικόνα του χριστιανού αγίου.

Ενδιαφέρουσα μαρτυρία για τη σχέση μεταξύ των παλιών απεικονίσεων του Θράκα ιππέα και της μορφής του Αγίου Γεωργίου, σύμφωνα με τον υφηγητή Τσόνεφ, είναι διπλή εικόνα, που βρέθηκε στη Σωζόπολη στις αρχές του 20ου αιώνα, ( σ.σ. όπου τότε ο πληθυσμός ήταν στην πλειονότητα του ελληνικός και το εληνικό στοιχείο παραμένει ακόμη ζωντανό):

«Πρόκειται για ξύλινο ανάγλυφο με δύο ιππείς – τον Άγιο Γεώργιο και τον Άγιο Δημήτριο, τοποθετημένο σε πλαίσιο με σκηνές από τους βίους τους.Το πλαίσιο χρονολογείται στον 17ο αιώνα. Κατά πάσα πιθανότητα όμως η ξύλινη πλάκα είναι παλιότερη. Ο Άγιος Γεώργιος απεικονίζεται με δόρυ να πολεμά έναν δράκο. Στην πλάτη του έχει τόξο και φαρέτρα, μοτίβο που δεν βρίσκεται σε άλλη εικόνα του Αγίου και θυμίζει τον Θράκα ιππέα, ο οποίος ήταν κυνηγός. Το μοτίβο του Ήρωα, και το φίδι, που βρίσκεται περιτυλιγμένο γύρω από ένα δένδρο, απεικονίζεται στις μισές τουλάχιστον ανάγλυφες πλάκεςτης περιόδου των Θρακών. Ο Αγιογράφος συνειδητά ήξερε και αντέγραψε τα παλαιά πρότυπα. Στον Χριστιανισμό δεν απεικονίζεται παρόμοια θέμα» – τονίζει ο επιστήμονας.

Μετάφραση: Πένκα Βέλεβα

Φωτογραφίες: προσωπικό αρχείο του υφηγητή Λιουμπομίρ Τσόνεφ

 

balkania

 

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής(μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

 

Tα μυστήρια της βουλγαρικής πόλης Μπρέζνικ

μυστήρια της βουλγαρικής πόλης Μπρέζνικ

Кοντά στα σύνορα της Βουλγαρίας με τη Σερβία και την πόλη Τραν βρίσκεται η γνωστή, αλλά στην πραγματικότητα αρκετά άγνωστή για τους βουλγάρους πόλη Μπρέζνικ. Ανεξάρτητα από τα διασωθέντα εδώ αρχαιολογικά απομεινάρια από την περίοδο των Θρακών και των αρχαίων Ρωμαίων, η πόλη δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής ανάμεσα στους τουρίστες.

Γράφει η Μιγκλένα Ιβάνβοβα

Η Ανιέλα Ασένοβα είναι ερευνήτρια της περιοχής και ιστορικός. Γυρίζει πολλά χρόνια με τα παιδιά από το ντόπιο σχολείο τον κάμπο του Μπρέζνικ σε αναζήτηση μαρτυριών για τη χιλιετή ιστορίας της πόλης. Σε οργανωμένο από την ίδια σχολικό μουσείο ανάμεσα στα εκθέματα είναι και θρακική αναθηματική πλάκα. «Οι ιστορικοί που έρχονται στο Μπρέζνικ λένε ότι δεν υπάρχει τίποτα ενδιαφέρον στην περιοχή μας, αλλά δεν είναι έτσι» είναι κατηγορηματική η Ασένοβα.

«Με τους μαθητές μου έχουμε ανακαλύψει παλιές εκκλησίες, βωμούς, αναμνηστικούς σταυρούς που περιγράψαμε λεπτομερώς. Οι αναμνηστικοί σταυροί τοποθετούνται σε περιοχές όπου υπήρχαν παλιές εκκλησίες και μοναστήρια. Εξαφανίστηκε ο ναός, καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Κυριαρχίας και οι άνθρωποι, για να σημαδέψουν τη θέση του, τοποθετούσαν πέτρινο σταυρό. Οι σταυροί αυτοί προκαλούν ενδιαφέρον. Αποτελούν έναν κύκλο, στη μέση του οποίου έχει σταυρό. Στην πόλη ήρθαν Ιταλοί, οι οποίοι εντυπωσιάστηκαν από τους σταυρούς, νομίζοντας ότι ήταν των Ναϊτών Ιπποτών. Και εγώ έμεινα έκπληκτη, γιατί είναι χαρακτηριστικοί για την περιοχή μας – τη Δυτική Βουλγαρία, αλλά δεν έχουν ερευνηθεί καλά. Καθήκον μας ήταν να σημειώσουμε στα χωριά και στις τοποθεσίες της περιοχής τι σταυροί υπάρχουν. Και εάν επιθυμήσουν οι αρχαιολόγοι και έχουν οικονομικούς πόρους, μπορεί να έρθουν και να τους εξερευνήσουν. Δυστυχώς, μερικά βήματα μπροστά μας είναι οι αρχαιοκάπηλοι», λέει η Ανιέλα Ασένοβα και συμπληρώνει ότι το καμάρι της πόλης δεν είναι μόνο τα ιστορικά αξιοθέατα.

«Στην περιοχή μας υπάρχουν πολλές θεραπευτικές πηγές. Χάρη στη μνήμη των ηλικιωμένων και τους θρύλους τις καταγράψαμε. Οι περισσότερες θεραπεύουν οφθαλμολογικά νοσήματα», – εξηγεί η κα Ασένοβα, προσθέτοντας ότι οι πήγες δέχονται πολλούς επισκέπτες και σήμερα και εκεί μπορείτε να δείτε τα σημάδια που άφησαν οι άνθρωποι που γιατρεύτηκαν.

Γνωστή από την αρχαιότητα είναι η πηγή με μεταλλικό νερό, εξαιρετικά πλούσιο σε σίδηρο στον κοντινό λόφο Μπάρντοτο. Το 1907 οι κάτοικοι του Μπρέζνικ παρουσιάζουν το «σιδερένιο» νερό τους στην έκθεση του Λονδίνου και επιστρέφουν με χρυσό μετάλλιο. Από το ίδιο νερό, αλλά με μικρότερη περιεκτικότητα σε σίδηρο, μπορείτε να πιείτε από τη βρύση μπροστά στην Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στους πρόποδες του λόφου. Μέχρι πριν από χρόνια λίγοι τουρίστες, που περνούσαν από το Μπρέζνικ, είχαν ακούσει για τον ναό αυτό, αν και να είναι πολιτιστικό μνημείο εθνικής σημασίας. Σήμερα γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής, χάρη στην Ανιέλα Ασένοβα και τους μαθητές της, που υποδέχονται τους τουρίστες στην κεντρική πλατεία της πόλης, προσκαλώντας τους να επισκεφθούν τον ναό και να ακούσουν την συναρπαστική ιστορία του.

«Εδώ πρώτα υπήρχε θρακικό ιερό. Τον 15ο αιώνα χτίστηκε ναός, αλλά ο Τούρκος Καρά Φεΐζ τον κατέστρεψε. Στη συνέχεια, οι ντόπιοι ιερείς τον χτίζουν εκ νέου. Είναι πράγμα που προκαλεί υπερηφάνεια. Στην αυλή της εκκλησίας υπάρχουν και επιτύμβια τουρκικά μνημεία. Όταν σταμάτησε να λειτουργεί το τζαμί της πόλης, τα μετέφεραν εδώ να φυλάσσονται στην εκκλησία» – λέει η Ανιέλα Ασένοβα. – «Πρόκειται για χειροποίητα δείγματα της οθωμανικής τέχνης. Όλοι οι ξένοι που επισκέπτονται τον ναό, λένε, πώς εδώ υπάρχει ανεξιθρησκία και ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ του Ισλάμ και του Χριστιανισμού.»

Η Ανιέλα Ασένοβα λέει ότι όταν στον σεισμό του 1838 πέφτουν οι θόλοι της Εκκλησίας της Αγίας Κυριακής στη Σόφια οι κάτοικοι του Μπρέζνικ βοηθούν στην αποκατάστασή τους – οι φτωχοί με εργασία και οι πλούσιοι με χρήματα. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης λαμβάνουν σε προσιτή τιμή λειτουργικά βιβλία του 1765. «Στα βιβλία αυτά υπάρχει πολλή ιστορία και μπορείτε να μάθετε από αυτά για γεγονότα και ανθρώπους στο Μπρέζνικ. Μερικά από τα πράγματα που γνωρίζω για την πόλη, τα αντλώ από εκεί.», λέει η Ανιέλα Ασένοβα, δίνοντας πληροφορίες για την προέλευση του ονόματος της πόλης:

«Στο ανατολικό τμήμα του λόφου Μπάρντοτο υπήρχαν σημύδες. Εκεί βρίσκεται ένα αρχαίο θρακικό ιερό, το οποίο αναφέρεται μόνο στα έργα της καθηγήτριας Ντιμιτρίνα Μίτοβα-Ντζόνοβα και δεν έχει ερευνηθεί από άλλους αρχαιολόγους. Πρόκειται για πέτρινους κύκλους, λαξευμένους στον βράχο. Ήταν ναός που ήταν στραμμένος στην ανατολή του ηλίου και τις σημύδες. Και η πόλη μας φέρει το όνομα των σημύδων». /σημύδα – «бреза» /μπρεζά/ στα βουλγαρικά/.

Μετάφραση από τα Βουλγαρικά: Πένκα Βέλεβα  (Φωτογραφίες: Μιγκλένα Ιβανόβα)

Πηγή:  http://bnr.bg/

balkania

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής(μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειώνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

Virgjinesha: Οι «ανδρογυναίκες» της βόρειας Αλβανίας

Η «άλλη κοινότητα» της Αλβανίας

Αλβανίδες που επέλεξαν να ζουν σαν άνδρες και να θεωρούνται άνδρες

Το λυκόφως των «ορκισμένων παρθένων» της Αλβανίας…

«Οσοι με αγαπούν με φωνάζουν Σκουρτάν, όσοι θέλουν να με προσβάλουν λένε Σκούρτα», το θηλυκό του ονόματος: λέει η ογδοντάχρονη Αλβανή, μία από τις τελευταίες «ορκισμένες παρθένες», αυτές τις γυναίκες της Αλβανίας που επέλεξαν να ζουν σαν άνδρες και να θεωρούνται άνδρες.

Αυτές οι«virgjinesha»έχουν ορκιστεί να μην παντρευτούν και να μην έχουν ποτέ σεξουαλικές σχέσεις. Στα βουνά της βόρειας Αλβανίας, μπορεί να προέρχονται από οικογένειες που δεν έχουν αρσενικούς απογόνους. Ή απλώς να είναι ο μόνος τρόπος για να ξεφύγουν από έναν συμφωνημένο γάμο χωρίς να ατιμάσουν την οικογένειά τους.

Σε αντάλλαγμα, μπορούν να ζουν τη ζωή του άνδρα: να εργάζονται, να φωτογραφίζονται με άνδρες, να καπνίζουν, να πίνουν ρακί στα καφενεία, να φορούν παντελόνι, να βγαίνουν χωρίς να ντροπιάζουν το οικογενειακό τους περιβάλλον, να συμμετέχουν στη λήψη των αποφάσεων της οικογένειας…

Και «να μην σερβίρουν το φαγητό στους άνδρες με κατεβασμένο το κεφάλι, πριν αποσυρθούν χωρίς να κοιτάξουν τους προσκεκλημένους», λέει η Ντιάνα Ρακίπι ή Λάλι, 62 ετών, η οποία κάθε μέρα πηγαίνει να εργασθεί σε ιχθυοπωλείο του Δυρραχίου για «να δώσει ένα χέρι».

Γραβάτα στον λαιμό και στρατιωτικό μπερέ, οι γροθιές της σιδερένιες, τα τσιγάρα συνεχή και η υπερηφάνειά της μεγάλη όταν ο φύλακας του λιμανιού την αποκαλεί «μεγάλο αρχηγό».

Η ελευθερία ήταν ταμπού

Στο χωριό της την Τροπόγια, στη βόρεια Αλβανία, η γέννηση της Σκούρτα και της δίδυμης αδελφής της το 1932, μετά τον θάνατο τριών αρσενικών παιδιών, θεωρήθηκε συμφορά.

Η αδελφή της ονομάζεται Σόσε (Σώσε, φτάνει), εξηγεί η Σκουρτάν Χασάνπαπατζ , που θυμάται την παιδική της ηλικία χωρίς σχολείο, αφιερωμένη στο κοπάδι των ζώων: «Ηθελα να βγω, αρνιόμουν να μείνω στα δωμάτια που προορίζονταν για τις γυναίκες , αποφάσισα να είμαι μαζί με τους άνδρες». Στα 16 της χρόνια, για να απορρίψει την πρόταση γάμου που της έκανε ένα αγόρι του χωριού, ο όρκος παρθενίας ήταν η μόνη επιλογή.

Η Λάλι, που γεννήθηκε επίσης στην περιοχή της Τροπόγια και έφτασε σε πολύ νεαρή ηλικία στο Δυρράχιο, δεν εξηγεί τους λόγους για τους οποίους πήρε την απόφαση, αλλά αναφέρεται στην αγάπη της για το ποδόσφαιρο, στην εξεγερμένη της φύση και στην επιλογή της ελευθερίας: «Για μία γυναίκα, ήταν δύσκολο να συμμετάσχει στη ζωή…η ελευθερία ήταν ταμπού για τις γυναίκες».

Οπως και για τη Σκουρτάν, που «δεν νοιάζεται για παιδιά», το θέμα μίας ζωής χωρίς έρωτα και σεξουαλικές σχέσεις δεν την απασχολεί: «Είμαι ερωτευμένος με τη φύση, τον ήλιο, ζωγραφίζω. Υπάρχει μεγαλύτερος έρωτας από αυτόν;».

Οι «ορκισμένες παρθένες» της Αλβανίας απορρίπτουν κατηγορηματικά την ομοφυλοφιλία. «Δεν είναι ηθικό», λέει η Λάλι που δεν δέχεται ότι ο τρόπος της ζωής της υπαγορεύεται από έναν τέτοιο σεξουαλικό προσανατολισμό: «Δύο άνδρες, δύο γυναίκες να παντρεύονται, τα ύστερα του κόσμου!».

Ούτε Γκέι, Ούτε Στρέητ: Η «άλλη» κοινότητα της Αλβανίας

Για τη βρετανίδα ανθρωπολόγο Αντόνια Γιουνγκ, συγγραφέα του «Albania sworn Virgins ( Οι ορκισμένες Παρθένες της Αλβανίας, Ed. Berg Publishers), το θέμα του σεξουαλικού προσανατολισμού είναι ανύπαρκτο.

Οι virgjinesha ζουν εντός του κόσμου των ανδρών, «βγαίνουν με τους άνδρες, πίνουν με τους άνδρες, ιδίως στα καφενεία», ακόμη και αν οι «ορκισμένες παρθένες» δεν έχουν ποτέ αναγνωρισθεί ως άνδρες στο ληξιαρχείο και αν η Σκουρτάν τελειώνει τις μέρες της στη γυναικεία πτέρυγα ενός γηροκομείου της Σκόδρα.

Υπό το καθεστώς του Εμβέρ Χότζα, η Σκουρτάν ήταν επικεφαλής της τοπικής οργάνωσης του Κομμουνιστικού Κόμματος και διοικητής μίας «μπριγκάντας μιας πενηνταριάς χωρικών», χωρίς πρόβλημα επιβολής: «Ημουν σκληρός», λέει.

Η Λάλι, που δεν κρύβει τη νοσταλγία της για το κομμουνιστικό καθεστώς, «το οποίο τη θεωρούσε πάντα άνδρα», ήταν στρατιωτικός και δίδασκε στους φοιτητές πώς να συναρμολογούν ένα καλάσνικοφ, πριν ενταχθεί στην αστυνομία.

Η Λάλι, όπως και η Σκουρτάν, δηλώνουν ότι επέλεξαν τη ζωή τους. Κάθε μία από τις «ορκισμένες παρθένες» «έχει τους λόγους της, αλλά η απόφασή τους επηρεάσθηκε από την κοινωνική κατάσταση», λέει ωστόσο η Αντόνια Γιουνγκ.

Ολες συμφωνούσαν με τις παραδοσιακές αξίες. Η απόφασή τους ελήφθη «στο όνομα της κοινότητας και σε σχέση με την οικογενειακή τους κατάσταση. Δεν ήταν προσωπική επιλογή», εξηγεί η ερευνήτρια.

Η παράδοση σβήνει. Αν νεαρές γυναίκες συνεχίσουν να δίνουν ίσως ακόμη τον όρκο, η σημασία θα είναι διαφορετική, προβλέπει η Αντόνια Γιουνγκ: θα πρόκειται μάλλον για γυναίκες που επιδιώκουν μία πιο ελεύθερη ζωή, αλλά θα είναι μία προσωπική απόφαση και όχι μία απόφαση για το καλό της κοινότητας ή της οικογένειας.

ΠΡΟΣΦΟΡΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

balkania

Μέχρι πρόσφατα τα Βαλκάνια ήταν μια ανεξερεύνητη χερσόνησος για τους περισσότερους Έλληνες. Η πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων, το άνοιγμα των συνόρων και η ευρωπαϊκή προοπτική των βαλκανικών χωρών, επανέφεραν την Ελλάδα στο φυσικό της χώρο και ώθησαν τους Έλληνες να ξαναανακαλύψουν τη βαλκανική τους ενδοχώρα. Σ’ αυτό συνετέλεσαν και οι πόλεμοι στην πρώην Γιουγκοσλαβία που υπενθύμισαν με δραματικό τρόπο ότι τα Βαλκάνια συνεχίζουν να αποτελούν κι έναν χώρο απειλών, όπου οι παλιοί δαίμονες του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας παραμένουν ακόμη ζωντανοί διψόντας για αίμα.

Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας συνεισφέρει μ’ έναν μοναδικό τρόπο στην ελληνική Βαλκανολογία. Δεν είναι ένα τυπικό βιβλίο μελέτης των Βαλκανίων. Αποτελεί περισσότερο έναν ιδιαίτερο «διανοητικό χάρτη», κατασκευασμένο από τον Γιώργο Στάμκο και τη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς, δύο Βαλκάνιους συγγραφείς με διαφορετική εθνική καταγωγή αλλά και κοσμοθέαση, που ταξιδεύει τον αναγνώστη, ορθολογικά και μεταφυσικά, στο πολυσύνθετο σύμπαν των Βαλκανίων. Εκφράζει την «αρσενική» και τη «θηλυκή» όψη των Βαλκανίων, τα οποία δεν τα αντιλαμβάνεται ασπρόμαυρα και αποσπασματικά, αλλά πολύχρωμα και συνθετικά.

Στις σελίδες του παρελαύνουν θέματα άγνωστης ιστορίας, σύγχρονης πολιτικής, ανθρωπογεωγραφίας, μεταφυσικής, παραδοξολογίας, θρύλοι και παραδόσεις της χερσονήσου μας. Η ιστορία και η γεωπολιτική μαζί με τη μεταφυσική και την παραδοξολογία. Το ορθολογικό μαζί με το φαντασιακό. Κοντολογίς είναι ένα βιβλίο-οδηγός για τα πραγματικά και τα ονειρικά Βαλκάνια. Πάνω απ’ όλα όμως είναι ένα βιβλίο φτιαγμένο από αγάπη και πραγματικό ενδιαφέρον για τη χερσόνησό μας και τους λαούς που κατοικούν σ’ αυτήν. Ένα βιβλίο, που αποτελεί απόσταγμα πολύχρονης μελέτης αλλά και βιωμάτων των δύο συγγραφέων του πάνω στα βαλκανικά ζητήματα. Ένα βιβλίο που σας καλεί να εξερευνήσετε τα Στοιχειωμένα Βαλκάνια

 Σύνολο σελίδων: 400

dracula's castle

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

1. ΜΥΣΤΙΚΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ: Μυστήρια στις Όχθες του Δούναβη

2. ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ:  Ένα Μυστικό Ταξίδι στην Ανατολική Σερβία

3.ΟΡΟΣ ΡΑΝΤΑΝ ΚΑΙ ΤΟ «ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ»: Τα Μυστικά της Σέρβικης «Πεντέλης»

4. ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η Σκιά μιας Μεσαιωνικής Αίρεσης που Στοιχειώνει τα Βαλκάνια

5. Η  ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ  ΤΩΝ   ΠΑΛAΙΩΝ  ΘΕΩΝ: O Νεοπαγανισμός στις Σλαβικές Χώρες των Βαλκανίων

6. Η ΚΟΚΚΙΝΗ «ΘΡΗΣΚΕΙΑ» ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ: Οι Θεοί της Προηγούμενης Θρησκείας Γίνονται Πάντα οι «Διάβολοι» της Επόμενης!

 7. ΤΣΕΤΝΙΚΣ ΚΑΙ ΠΑΡΤΙΖΑΝΟΙ: Το  Αντάρτικο των Τσέτνικς στη Σερβία (1941-1945) και οι Παρτιζάνοι του Τίτο

8. ΣΙΩΠΗΡΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ: Το Ολοκαύτωμα των Σέρβων από τους Κροάτες Ούστασι (1941-1945)

9. Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ: Το «Ιδιωτικό Βασίλειο» του Μάρκο Μιλόσεβιτς στο Ποζάρεβατς

10: ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ

11.ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΒΑΡΔΑΡΗΣ: Tα Μυστικά της Άλλης «Μακεδονίας» και η Βυζαντινή Διαμάχη για το Όνομα Μακεδονία

12. ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ DNA ΤΟΥ ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ; Η Διαμάχη για την Προέλευση των Αρχαίων Μακεδόνων και οι Ανορθόδοξες Έρευνες των Σκοπίων

 13. ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: Θρακικά Μυστήρια, Σλαβικός Μυστικισμός και Εξωγήινα Κρανία

14. VANGA: Η Τυφλή Προφήτισσα των Βαλκανίων

15 ΜΑΓΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ: Περιπλάνηση σε μια Αθάνατη Πόλη

16. ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΒΑΜΠΙΡ: Οι Νυχτερινοί Δαίμονες των Βαλκανίων

17. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΔΡΑΚΟΥΛΑ: Γιατί ο Βλαντ Τέπες Έγινε Βαμπίρ;

18. ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Βρυκολακιασμένοι και Νεραϊδοπαρμένοι Βαλκάνιοι

19. Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΖΟΥΓΚΟΡΙΕ: Ο Ισχυρότερος Θαυματουργός Τόπος των Καθολικών στα Βαλκάνια

20. ΙΕΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ: Κυνήγι Μαγισσών στα Δυτικά Βαλκάνια

21. ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ: H «Ιερή Γη» των Σέρβων στα Χέρια των Αλβανών

22. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ; Τα Νέα «Εθνικά Καθαρά» Βαλκάνια και Σενάρια Επαναχάραξης των Συνόρων

23. Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ: Οι «Αστικοί Θρύλοι» της Μυστικής Πρωτεύουσας των Βαλκανίων

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Gefyra Drina

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Γράφει η Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Εδώ στα Βαλκάνια η ιστορία μας παράγεται συνεχώς. Πολλές φορές παράγεται περισσότερο από ό τι μπορεί να καταναλωθεί, όπως αρέσει στον Γιώργο Στάμκο να το λέει συχνά. Έπειτα αυτή η ιστορία μας διδάσκεται στα σχολεία και πολλές φορές διδάσκεται σε κάθε χώρα με ένα διαφορετικό τρόπο και από μια άλλη οπτική γωνία, ανάλογα από την πλευρά που την παρουσιάζει. Ξέρουμε ότι η ιστορία μας παράγεται συνεχώς λόγο της γεωγραφικής και γεωπολιτικής θέσης των Βαλκανίων, και αυτό είναι θέμα και κύριο κομμάτι του βιβλίου με το οποίο ασχολήθηκε ο Γιώργος.

Υπάρχει όμως και μία άγραφη, τεράστια ζωντανή ιστορία που επαναλαμβάνεται ασταμάτητα και συνήθως δεν καταγράφεται. Πρόκειται για την παράδοση, τα έθιμα και τις δοξασίες που μας κάνουν να αισθανόμαστε εμείς οι Βαλκάνιοι ακόμη πιο κοντά, να καταλαβαινόμαστε μεταξύ μας χωρίς τους φραγμούς των διαφορετικών γλωσσών, της διαφορετικής πολιτικής ή των διαφορετικών θρησκειών. Η προφορική παράδοση, τα έθιμα και οι δοξασίες των Βαλκάνιων μοιάζουν μεταξύ τους συναρπαστικά πολύ, που καμία φορά αναρωτιέμαι τι θα γινόταν αν δεν υπήρχαν οι διαφορετικές θρησκείες και αν μιλούσαμε όλοι την ίδια γλώσσα; Γιατί πράγματι, ΟΙ ΛΑΟΙ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΤΙΠΟΤΑ ΝΑ ΧΩΡΙΣΟΥΝ!!!

Υπάρχει λοιπόν ένας τεράστιος πολιτιστικός και λαογραφικός πλούτος, άγραφος ως επί τω πλείστον, ή γραμμένος από μερικούς δασκάλους – κολοσσούς, της Βαλκανικής εθνογραφίας όπως ήταν το Βέσελιν Τσαικάνοβιτς και ο Γιόβαν Τσβίγιτς, τους οποίους αγάπησα μόλις τους πρωτοδιάβασα ως νεαρή φοιτήτρια της φιλοσοφικής σχολής του Βελιγραδίου και συγκεκριμένα κλασσικής φιλολογίας. Ασχολήθηκα με λαογραφία και εθνογραφία όχι επειδή ήταν ένα υποχρεωτικό κομμάτι των σπουδών μου αλλά επειδή ήταν ένα κομμάτι της αυθόρμητης αναζήτησής του τόπου, της γλώσσας και της καταγωγής που συνδέονταν άμεσα με την αρχαία ελληνική και λατινική κουλτούρα την οποία κληρονομήσαμε εμείς οι Βαλκάνιοι. Πολύ σύντομα ανακάλυψα ότι η μυθολογία μας και τα όνειρα μας είναι κοινά, πέρα από τις επιθυμίες, ελπίδες αλλά και σκλαβιά και βάσανα που ως λαοί περάσαμε όλοι μας. Ανακάλυψα ότι όσο μεγαλύτερα βάσανα στη ζωή των λαών τόσο μεγαλύτερη και πλουσιότερη η μυθολογία και η φαντασία τους, αλλά και ελπίδες και τα όνειρα για ένα καλύτερο μέλλον. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που τα μεγαλύτερα παραμύθια του κόσμου δημιουργήθηκαν στις εποχές προ-βιομηχανικής εποχής, όταν οι περισσότεροι άνθρωποι ζούσαν πολύ δύσκολα και δούλευαν πολύ σκληρά εκμεταλλευόμενοι για μια κόρα ψωμί. Και αυτά είναι τα κοινά υμών των Βαλκάνιων.

Όλα αυτά και άλλα λοιπόν συν το γεγονός ότι η ίδια έχω μία τάση φυγής από την πραγματικότητα, με έκαναν από μικρό παιδί να ακούω πολύ προσεκτικά τις ιστορίες της γιαγιάς μου για τους βρικόλακες και τις νεράιδες, για τον Ντρέκαβατς που συνάντησε ο γείτονας στο δρόμο και τρελάθηκε, για τον βούκοντλάκ που μπορεί να δει ή να ακούσει κανείς μετά τα μεσάνυχτα στην διασταύρωση λίγο πιο κάτω από το παμπάλαιο νεκροταφείο του χωριού… για τις νεράιδες που βοηθάνε τις γυναίκες μετά τη γέννα ή της καλές μάγισσες που ξέουν από βότανα και βοηθάνε ζευγάρια να αποκτήσουν παιδί. Αλλά και για τις κακές μάγισσες που ασχολούνται με τα ερωτικά προβλήματα των ανθρώπων και κάνουν μάγια … Με αυτά και άλλα πολλά ασχολήθηκα λοιπόν σε αυτό το βιβλίο: με τη Βλάχικη Μαγεία, τους θρύλους του όρους Ράνταν, με το σλάβικο δωδεκάθεο και την μυθολογία της προχριστιανικής εποχής, ασχολήθηκα αρκετά με το φαινόμενο της Γιαγιάς Βάγκα (Baba Vanga), της γνωστής Βουλγάρας προφήτισσας που τυφλή και καθισμένη σε ένα σκοτεινό δωμάτιο δεχόταν και τους πιο πλουσίους και δυνατούς ανθρώπους βοηθώντας τους να λύσουν τα προβλήματα τους, για την οποία σήμερα πολλοί Βαλκάνιοι πιστεύουν πως είναι άγια. Έγραψα επίσης σε αυτό το βιβλίο για την «κόκκινη θρησκεία» όπως ονόμασα τον πρακτικό κομουνισμό και τον Τιτοϊσμό στον οποίον μεγάλωσαν οι γενιές μας στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Προσπάθησα να εξηγήσω γιατί όλη η Ευρώπη πίστευε ότι η καταγωγή των βρικολάκων είναι από τα Βαλκάνια και γιατί η Ιερά εξέταση κράτησε τα περισσότερα χρόνια στα Βαλκάνια, και μάλιστα στη Κροατία. Και άλλα…

Ακόμα να πω, ότι χρωστάω ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Γιώργο Στάμκο που με εμπιστεύτηκε και μου πρότεινε να ενώσουμε τις γνώσεις μας τις ανησυχίες και τις έρευνές μας σε θέματα των Βαλκανίων, ο καθένας από την πλευρά του και έτσι αυτό το βιβλίο μπόρεσε να γίνει πραγματικότητα. Όσοι το διαβάσετε, ελπίζω να το απολαύσετε!

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ: Το όνομα μας είναι η Ψυχή μας;

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Το όνομα μας είναι η Ψυχή μας;

λευκος πυργος διαδηλώσεις

 

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ζήσαμε μια πρωτοφανή έξαρση του ελληνικού εθνικισμού με επίκεντρο το Μακεδονικό ζήτημα. Ένας εθνικιστικός πυρετός προσέβαλε εκείνη την περίοδο τεράστια τμήματα της ελληνικής κοινωνίας, κινητοποιώντας μάλιστα και τις κοινότητες της διασποράς που συμμετείχαν αποφασιστικά σ’ έναν «οικουμενικό πολιτισμικό πόλεμο». Στόχος αυτού του «πολέμου» δεν ήταν η αλλαγή συνόρων και η κατάκτηση εδαφών. Ήταν η διεκδίκηση συμβόλων και ονομάτων, σημαιών κι ένδοξων προγόνων καθώς και η υπεράσπιση της πολιτιστικής κληρονομιάς, της ιστορίας και της ταυτότητας…

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Τα «μέτωπα» αυτού του «οικουμενικού πολιτιστικού πολέμου», που ξέσπασε μεταξύ των Ελλήνων από τη μια και των «Μακεδόνων» από την άλλη, δεν ήταν μόνον η Θεσσαλονίκη και τα Σκόπια, όπου και πραγματοποιήθηκαν μαζικές διαδηλώσεις. Ήταν επίσης η Μελβούρνη, το Τορόντο και όπου αλλού διαβιούσαν ευάριθμες κοινότητες των δύο αντίπαλων εθνοπολιτιστικών ομάδων. Νεκροί ευτυχώς δεν υπήρξαν, ούτε βέβαια νικητές και ηττημένοι. Κέρδισε ωστόσο η καχυποψία κι έχασε η αλληλεγγύη μεταξύ των λαών.

Macedonian_Greek-Australians_rally_in_Melbourne,_people_with_flags_and_signs

Σήμερα, από την ασφαλή απόσταση μερικών ετών, μπορούμε να δούμε την ελληνο-«μακεδονική» διαμάχη με πιο ψύχραιμη ματιά και να κάνουμε τον απολογισμό της: Επρόκειτο για μια «άσκοπη πολυτέλεια», για μια «τεράστια σπατάλη» που γελοιοποίησε την Ελλάδα διεθνώς, αποδυνάμωσε το ρόλο της στα Βαλκάνια, ενώ αποτέλεσε τροχοπέδη στην οικονομική ανασυγκρότηση της γειτονικής μας χώρας, ενισχύοντας παράλληλα την εγγενή της αστάθεια.Σπατάλη και πολυτέλεια γιατί, αν υπάρχουν στα Βαλκάνια δύο χώρες που τα γεωπολιτικά, στρατηγικά και οικονομικά τους συμφέροντα συμπίπτουν σχεδόν απόλυτα, αυτές είναι αναμφισβήτητα η Ελλάδα και η «Μακεδονία» (FYROM). Η λογική μας λέει λοιπόν ότι αυτές οι δύο γειτονικές χώρες είναι καταδικασμένες να είναι στρατηγικοί σύμμαχοι και συνεργάτες. Ο εθνικισμός όμως, που αποτελεί μια «ανορθολογική έκφανση του θυμικού», κωφεύει πάντα μπροστά στις φωνές της λογικής κι επιζητά συναισθηματικούς και μεταφυσικούς τρόπους προσέγγισης της ιστορίας αλλά και της πραγματικότητας. Ως γνωστόν ο εθνικισμός, για τα αμείλικτα προβλήματα της καθημερινότητας, προσφέρει ως αντίδοτο τη φυγή προς το όνειρο…

Αριστοτελους 1992

Εθνικιστικό Ντόπινγκ

14 Φεβρουαρίου 1992. Η πλατεία Αριστοτέλους στη Θεσσαλονίκη ήταν πλημμυρισμένη από γαλανόλευκες σημαίες, πλακάτ και οργισμένους διαδηλωτές, που φώναζαν συνθήματα υπέρ της ελληνικότητας της Μακεδονίας: «Η Μακεδονία είναι μια και είναι ελληνική!», «Η Μακεδονία είναι Ελλάδα», «Μακεδονία: 4000 χρόνια ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού»… Οι εθνικιστικές οργανώσεις φούσκωσαν τον αριθμό των διαδηλωτών σε «ένα εκατομμύριο». Αναμφίβολα ήταν πολύ λιγότεροι. Μπορώ να σας το διαβεβαιώσω γιατί ένας απ’ αυτούς ήμουν κι εγώ.

Έχω ακόμη κρατημένη μια φωτογραφία, όπου φαίνεται η αφεντιά μου να κρατάει μια μικρή πλαστική γαλανόλευκη ίδια μ’ εκείνη που κρατούν τα παιδάκια στις παρελάσεις. Το πρόσωπο μου έλαμπε από ένα (ηλίθιο) χαμόγελο αυταρέσκειας. Φαινόμουν «ντοπαρισμένος» από εθνικισμό. Οι πάντες γύρω μου δονούνταν από «εθνική συγκίνηση». Στα πρόσωπα τους έβλεπες την έξαψη. Φαινόταν να έχουν ξεχάσει προς στιγμήν τις πολιτικές τους διαφορές, τη μιζέρια της καθημερινότητας, τα ψυχολογικό-υπαρξιακά τους προβλήματα και -το σημαντικότερο- την επώδυνη φορολογική επέλαση της τότε κυβέρνησης στο όνομα της εξυγίανσης της ελληνικής οικονομίας και την προσαρμογή στα κριτήρια του Μάαστριχ. Τι σημασία είχαν όλα αυτά μπροστά στον κίνδυνο να μας υφαρπάσουν οι Σκοπιανοί το «ιερό» όνομα Μακεδονία, που αποτελούσε αναπαλλοτρίωτο «κτήμα ες αεί» του Ελληνισμού; Έπρεπε λοιπόν να διαφυλάξουμε πάση θυσία το Copyright του ονόματος Μακεδονία. Έπρεπε να εμποδίσουμε τη χρήση του από τους Σκοπιανούς, το μάτι των οποίων γυάλιζε κοιτώντας λαίμαργα στο παρελθόν, ορεγόμενοι την ένδοξη ιστορία των αρχαίων Μακεδόνων και του σημαντικότερου τέκνου τους: του Μέγα Αλέξανδρου.

Πιστεύω ότι σχεδόν όλοι μοιραστήκαμε τότε την ίδια σκέψη: η Μακεδονία και ότι σχετίζεται μαζί της είναι αποκλειστικά ελληνικά. Έχοντας αυτή την «κρυστάλλινη» άποψη εμφυτευμένη στο μυαλό μας διαλυθήκαμε, ενώ οι καφετερίες στην παραλιακή γέμιζαν από κόσμο… Το «πανηγύρι» είχε τελειώσει. Κάναμε ότι μπορούσαμε. Δείξαμε ότι ήμασταν αποφασισμένοι. Μπορούσαμε να επιστρέψουμε πλέον στην καθημερινότητα μας. Τι άλλο να κάναμε;

Όταν οι εικόνες από τη μαζική διαδήλωση της Θεσσαλονίκης ταξίδεψαν σ’ όλο τον κόσμο οι μετοχές της Ελλάδας, ως χώρας μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχασαν μεγάλο μέρος από την αξία τους στο «χρηματιστήριο της αξιοπιστίας». Οι Έλληνες θεωρήθηκαν «παρανοϊκοί», ένας λαός που πήγαινε γυρεύοντας να εμπλακεί στις αιματηρές διαμάχες που είχαν αρχίσει να φουντώνουν στο χώρο της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Για τους Ευρωπαίους και -ακόμη χειρότερα- για τους Αμερικανούς όλος αυτός ο καβγάς για το όνομα Μακεδονία ήταν μια καθαρή τρέλα ή στην καλύτερη περίπτωση μια «μεταφυσική διένεξη», που δεν είχε λογική βάση. Πως αλλιώς να εξηγούσαν τον υπερβολικό φόβο που ενέπνεε στην Ελλάδα η προσπάθεια ενός μικρού λαού να εμφανιστεί στη διεθνή σκηνή μ’ ένα όνομα που ήδη χρησιμοποιούσε επίσημα εδώ και μισό αιώνα; Στο κάτω-κάτω ο κάθε λαός έχει το δικαίωμα να αυτοπροσδιορίζεται όπως αυτός θέλει, υποστήριζαν οι «ψύχραιμοι» αναλυτές. Ο κάθε λαός έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να διαλέγει ο ίδιος το όνομα του. Στο κάτω-κάτω οι ίδιοι οι Έλληνες δεν επέλεξαν να λέγονται Έλληνες και όχι Γραικοί ή Ρωμιοί;

Greek pasport

Η Ύπαρξη σου Κλέβει την Ταυτότητα μου

Την περίοδο του εμπάργκο της Ελλάδας κατά της «Μακεδονίας»(1994-1995) διέσχιζα συχνά το έδαφος του μικρού εκνευριστικού μας γείτονα με κατεύθυνση το Βελιγράδι. Πάντα αισθανόμουν μεγάλη δυσφορία όταν οι «Μακεδόνες» συνοριακοί υπάλληλοι έπαιρναν το «ευρωπαϊκό» μου διαβατήριο και το στιγμάτιζαν με μια ολοσέλιδη αυτοκόλλητη ακριβοπληρωμένη (κόστιζε 6.000 δραχμές.) βίζα, που έγραφε στα κυριλλικά «Ρεπούμπλικα Μακεντόνιγια». Μεγαλύτερη προσβολή δεν μπορούσε να γίνει τότε σ’ έναν Έλληνα. Όταν επέστρεφα στην Ελλάδα οι δικοί μας συνοριακοί υπάλληλοι αναλάμβαναν να διορθώσουν την προσβολή. Στη θέση της «μακεδονικής» βίζας έβαζαν την ατιμωτική σφραγίδα: ΘΕΩΡΗΣΗ ΑΚΥΡΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ. Το διαβατήριο μου έμοιαζε με πεδίο μάχης ενός ακήρυκτου πολέμου…

Διασχίζοντας τότε την απόσταση των 180χλμ., που καταλάμβανε αυτό το ενοχλητικό κρατίδιο, έπιανα τον εαυτό μου να κάνει διάφορες «επικίνδυνες» σκέψεις. Όντας ακόμη ορθολογιστής καταλάβαινα καταρχάς ότι σ’ αυτή τη, στριμωγμένη στο κέντρο βαλκανικής, γκριζωπή χώρα, κατοικούσαν, μαζί με αρκετές άλλες εθνότητες, πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι, που δεν ήταν -ή δεν ήθελαν να είναι- ούτε Βούλγαροι, ούτε Σέρβοι, ούτε φυσικά και Έλληνες. Οι άνθρωποι αυτοί μιλούσαν μια σλαβική γλώσσα (ή αν θέλετε διάλεκτο), που την έλεγαν «μακεδόνικα». Οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονταν ως «Μακεντόντσι», για να ξεχωρίζουν από τους (Σλάβους κυρίως) γείτονες τους. Το όνομα τους προέρχονταν από το γεωγραφικό χώρο στον οποίο ζούσαν εδώ και πολλούς αιώνες. Ο λαός αυτός λοιπόν υπήρχε -όσο κι αν με πλήγωνε η ύπαρξη του- και δεν εμφανίστηκε, ούτε «εφευρέθηκε» ή «κατασκευάστηκε» ξαφνικά από το πουθενά. Αυτή ήταν η αλήθεια και -ειλικρινά- με πήρε πολύ καιρό για να την χωνέψω. Όσο κι αν δυσφορούσα οι «Μακεντόντσι» ήταν πέρα για πέρα αληθινοί, όσο αληθινοί ήμασταν κι εμείς οι Έλληνες και σε καμιά περίπτωση δεν ήταν αποκύημα της ανθελληνικής φαντασίας του Στρατάρχη Τίτο, όπως υποστήριζαν οι Έλληνες εθνικιστές.

Κάποια στιγμή λοιπόν παραδέχτηκα ότι η μη αναγνώριση της ύπαρξης αυτού του λαού και του κράτους, που ανακήρυξε επίσημα ως ανεξάρτητο το 1991, ήταν καθαρή ανοησία. Παραδέχτηκα όμως ότι ήταν πλέον αργά, εφόσον ως χώρα και ως λαός είχαμε περάσει το «σημείο χωρίς επιστροφή». Ακολουθήσαμε εξ αρχής μιαν εσφαλμένη πολιτική, απαράδεκτη για γείτονες, και δεν ήταν εύκολο ξαφνικά να κάνουμε πίσω και να παραδεχτούμε το λάθος μας. Δεν μπορούσαμε να παραδεχτούμε ανοικτά ότι οι «Μακεδόνες» υπάρχουν.

«Σου φαίνομαι ανύπαρκτος; Τσίμπησε με αν δεν πιστεύεις στα μάτια σου», με πείραζε ο Τράικο, ένας «Μακεδόνας» που γνώρισα στο Βελιγράδι. Όλοι οι Σέρβοι γύρω μου γελούσαν, καθώς εγώ κοκκίνιζα από ντροπή. Δεν το έβαζα όμως κάτω και συνέχιζα απτόητος: «Φυσικά και υπάρχεις. Μόνο που δεν είσαι Μακεδόνας. Είσαι μια παράξενη βαλκανική αλχημεία. Για την ακρίβεια είσαι Βουλγαρο-Σερβο-Έλληνας. Μακεδόνας πάντως δεν είσαι! Οι πραγματικοί Μακεδόνες είναι μόνον Έλληνες και όχι Σλάβοι! Ο Μέγας Αλέξανδρος δεν μιλούσε σλαβικά. Αν είσαι κάτι, αυτό είναι σίγουρα Μακεδόνας-μαϊμού! Και ξέρεις γιατί: πραγματικοί Μακεδόνες είναι μόνον οι Έλληνες της Μακεδονίας, όπως εγώ. Μόνον οι Ελληνομακεδόνες έχουν το δικαίωμα να λέγονται Μακεδόνες». Ο Τράικο γινόταν τότε παπόρι: «Έι γκρίτστο (σ.σ. ελληνάκι) χώνεψε το: δεν μπορείς να είσαι και Έλληνας και Μακεδόνας. Δεν γίνεται να είσαι και κατσίκι και πρόβατο. Οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν ξεχωριστός λαός από τους Έλληνες. Ήταν όμως φιλέλληνες. Όπως και ο Μέγας Αλέξανδρος (Βέλικι Αλεξάντρ), που ήταν φιλέλληνας εξ αιτίας του Αριστοτέλη. Ο Δημοσθένης θεωρούσε τους Μακεδόνες ‘’βαρβάρους’’. Επομένως δεν τους θεωρούσαν Έλληνες. Ήταν Γκραικομάνοι, όπως είναι και πολλοί Μακεδόνες σήμερα στη Μακεδονία του Αιγαίου. Εσύ, εφόσον είσαι Έλληνας δεν μπορείς να είσαι Μακεδόνας».

Σ’ αυτές τις έντονες συζητήσεις μας, όπου ο καθένας επιχειρηματολογούσε υπέρ των εθνικιστικών θέσεων της μιας πλευράς, καταλήγαμε σχεδόν πάντα στο ίδιο πράγμα: στο ζήτημα της ταυτότητας. Το πρόβλημα από ελληνικής πλευράς ήταν ότι αν οι «Σκοπιανοί» αναγνωριζόταν ως εθνοτικά «Μακεδόνες», τότε οι Έλληνες Μακεδόνες(μιλάω για τους αυτόχθονες ελληνόφωνους της Μακεδονίας και όχι για τους σλαβόφωνους, ούτε για τους πρόσφυγες) θα ήταν μόνον γεωγραφικά Μακεδόνες. «Η ύπαρξη αυτής της ομάδας μου κλέβει την ταυτότητα μου», παραπονέθηκε στον ανθρωπολόγο Loring Danforth ένα ηλικιωμένος Ελληνομακεδόνας της Αυστραλίας. Και κατάλαβα πολύ καλά τι εννοούσε όταν, σε ξένο περιβάλλον, ήμουν αναγκασμένος να υπερασπίσω την (ελληνομακεδονική) ταυτότητα μου, χωρίς τα συμπλέγματα κατωτερότητας που έχουν οι εξελληνισμένοι σλαβόφωνοι και χωρίς την ανασφάλεια που αισθάνονται οι πρόσφυγες, που φοβούνται μήπως και χάσουν τη νέα τους πατρίδα.

Balkan wars ethinic groups

Μακεδονία: Ένα «Εργαστήρι» Κατασκευής Ταυτοτήτων

Ενοχλούσε συχνά τους «Μακεδόνες» συνομιλητές μου το γεγονός ότι καταγόμουν από τα δυτικά Πιέρια, μια περιοχή που άνηκε στην ελληνόφωνη ζώνη της τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας (γι’ αυτούς, βλέπετε, οι Έλληνες θεωρούνται «ξένος» λαός στη Μακεδονία). Πάνω από τα ελληνόφωνα Πιέρια κατοικούσαν οι Βαλαάδες, ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι (ή εξισλαμισθέντες «Μακεδόνες» σύμφωνα με την προπαγάνδα των Σκοπίων), οι οποίοι και ανταλλάχτηκαν το 1924. Και πιο πάνω, βορείως της γραμμής Καστοριά-Αμύνταιο-Έδεσσα-Κιλκίς, απλωνόταν η σλαβόφωνη ζώνη της Μακεδονίας. Ως γνωστόν ολόκληρος σχεδόν ο Μακεδονικός Αγώνας, που έλαβε χώρα στις αρχές του 20ου αιώνα, εκτυλίχτηκε στην κεντρική σλαβόφωνη ζώνη της Μακεδονίας, τους «ρευστοσυνείδητους» πληθυσμούς της οποίας διεκδικούσαν τόσο ο βουλγαρικός, όσο και ο ελληνικός εθνικισμός.

Οι Βούλγαροι στήριζαν τις διεκδικήσεις τους στην «κοινή» γλώσσα, στη σλαβική κουλτούρα και στην κοινωνική δυσαρέσκεια των σλαβόφωνων αγροτικών πληθυσμών απέναντι στους Έλληνες αστούς των μακεδονικών πόλεων και την εκκλησιαστική ιεραρχία του Φαναρίου. Έχει μείνει στην ιστορία τα λόγια που έλεγαν οι σλαβόφωνοι παπάδες όταν μνημόνευαν το όνομα του -φορομπήχτη- Φαναριώτη Μητροπολίτη τους: «Ο Θεός να μας φυλάει από τους λύκους που κατεβαίνουν από τα Καρπάθια, τους βαρείς χειμώνες κι από τους Έλληνες που έρχονται από το Βόσπορο και τη θάλασσα του Μαρμαρά»!Αυτό το προλεταριακό μίσος του κατώτερου σλαβόφωνου κλήρου, παρέσυρε και τις αγροτικές μάζες, δημιουργώντας σταδιακά ένα ρεύμα αποστροφής προς την ελληνική κουλτούρα με πρώτο θύμα την ελληνική παιδεία: οι σλαβόφωνοι χωρικοί σταμάτησαν σιγά-σιγά να στέλνουν τα παιδιά τους σε ελληνικά σχολεία. Αυτό αποτέλεσε πολύ σημαντική εξέλιξη εφόσον, ως τα τέλη του 19ου αιώνα, όποιος σλαβόφωνος της Μακεδονίας ακόμη και Βούλγαρος μορφωνόταν ή έμπαινε στην εκκλησιαστική ιεραρχία ή γινόταν έμπορος, τότε θεωρούνταν αυτομάτως Γκρκ, γινόταν «Έλληνας». Δηλαδή όταν ο χωρικός ή ο βοσκός γινόταν αστός και έμπορος, έπαυε αυτομάτως να θεωρείται «Βούλγαρος» ή «Βλάχος» και γινόταν «Έλληνας».

Παρά την υποχώρηση της επιρροής τους στα τέλη του 19ου οι Έλληνες συνέχισαν να προωθούν την εθνικιστική τους ιδεολογία μεταξύ των σλαβόφωνων πληθυσμών βασιζόμενοι στην εξελληνιστική εκκλησιαστική πολιτική του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στα εκπαιδευτικά τους δίκτυα, που ασκούσαν μεγάλη έλξη εξαιτίας της πολιτιστικής ανωτερότητας του Ελληνισμού, στα εμπορικά τους κεφάλαια και τέλος στους αστούς των πόλεων της κεντρικής Μακεδονίας (Μοναστήρι, Αχρίδα, Φλώρινα, Καστοριά, Περλεπές κ.α.).

Ethnic cart of Macedonia 1900

Μεγάλο τμήμα των σλαβόφωνων της Μακεδονίας προσχώρησε ωστόσο στη βουλγαρική Εξαρχία και θεωρήθηκαν «Βούλγαροι». Σημαντικό όμως τμήμα τους παρέμεινε πιστό στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και θεωρήθηκαν «Έλληνες». Ενδιαφέρον έχουν οι στατιστικές της Μακεδονίας των αρχών του 20ου αιώνα, που έμοιαζε μ’ ένα πολύχρωμο εθνολογικό λιβάδι (εξού και η έκφραση «μακεδονική σαλάτα»). Μια ελληνική στατιστική(1904) μέτρησε 630.000 «Τούρκους», 653.000 «Έλληνες»(πιστούς στο Πατριαρχείο) και 334.000 «Βούλγαρους»(Εξαρχικούς). Οι Βούλγαροι στατιστικολόγοι ξέθαψαν 1.181.000 «Βουλγάρους», κανένα «Μακεδόνα», 229.000 Έλληνες, 700(!) Σέρβους και 500.000 «Τούρκους». Η Πύλη τέλος έδωσε το 1906 την εξής επίσημη στατιστική: 1.145.000 Μουσουλμάνοι, 623.000 «Έλληνες»(Πατριαρχικοί) και 626.000 «Βούλγαροι»(Εξαρχικοί). Οι Έλληνες παραδέχτηκαν ότι οι στατιστικές των τουρκικών αρχών σε τελική ανάλυση τους ευνοούσαν, ενώ στην προσπάθεια τους να μειώσουν τους Βουλγάρους, αναγκάστηκαν να παραδεχτούν ότι οι Σλαβομακεδόνες υπήρχαν (κάποιος μέτρησε απρόθυμα γύρω στις 450.000).Ενδεικτικό του όλου κλίματος και του γεγονότος ότι οι «Μακεδόνες» δεν ήταν παρά «πολεμική λεία» ήταν η κυνική δήλωση του Χαρίλαου Τρικούπη(1895): «Τους Μακεδόνες θα τους πάρει όποιος θα νικήσει στον επόμενο πόλεμο. Αν νικήσουν οι Βούλγαροι, θα γίνουν Βούλγαροι. Αν νικήσουν οι Έλληνες θα γίνουν Έλληνες».

Πολλά παράδοξα συνέβαιναν εκείνη την εποχή, όταν στην εθνολογικά ανομοιογενή Μακεδονία επικρατούσε ένα πραγματικό χάος και ολόκληροι πληθυσμοί βρισκόταν στη «νεκρή ζώνη», μετέωροι ανάμεσα σε διαφορετικές εθνικές ταυτότητες. Τα περάσματα από τη μια κουλτούρα στην άλλη ήταν πολύ συνηθισμένο φαινόμενο. Υπήρχαν χωριά που ήταν «σλαβικά στο αίμα και στη λαλιά» αλλά άνηκαν στην «ελληνική»(Πατριαρχική) πλευρά. Συχνές ήταν οι περιπτώσεις Ελλήνων οικογενειαρχών που έβλεπαν το γιο τους να γίνεται «Βούλγαρος» πηγαίνοντας σε εξαρχικό σχολείο, όπου κι επηρεαζόταν από τη βουλγαρική εθνικιστική προπαγάνδα. Παρομοίως ένας Βούλγαρος πατέρας έβλεπε με βαριά καρδιά το παιδί του να γίνεται «Έλληνας» με το που πήγαινε σ’ ένα Πατριαρχικό σχολείο. Υπήρχαν οικογένειες όπου ο ένας γιος πήγαινε στον οθωμανικό στρατό, εξισλαμιζόταν και γινόταν Τούρκος, ο άλλος προσχωρούσε στην Εξαρχία και γινόταν Βούλγαρος, ενώ ο τρίτος παρέμεινε πιστός στην ελληνορθόδοξη εκκλησία, και θεωρούταν Έλληνας. Εφόσον πάντα υπήρχαν (και συνεχίζουν να υπάρχουν) οικογένειες που τροφοδοτούσαν με μέλη ανταγωνιστικές μεταξύ τους κουλτούρες και έθνη, τότε για ποια «έθνη» μιλάμε; Σίγουρα όχι γι’ αυτά που βασίζονται σε «συγγένεια αίματος», εφόσον η ιστορία μας δείχνει ότι κάτι τέτοιο είναι ουσιαστικά ανύπαρκτο.

skopje-2014-warrior-horizontal-large-gallery

Έθνη: Φαντασιακές Κοινότητες ή Πανάρχαια Φυσικά Φαινόμενα;

Μπορεί τα έθνη να μην αποτελούν «φαντασιακές κοινότητες» (Anderson), ούτε όμως και βασίζονται σε κάποια «αρχέγονα αισθήματα». Στην πραγματικότητα συμβαίνουν ως ένα βαθμό και τα δύο. Μια πιθανή εξήγηση της έννοιας έθνοςμας δίνει ο Γερμανός φιλόσοφος Max Weber: «…Τι σημαίνει άραγε έθνος και εθνικό συναίσθημα; Μια έννοια έθνους θα μπορούσε να οριστεί κάπως έτσι: πρόκειται για μια αισθηματική κοινότητα, της οποίας η κατάλληλη έκφραση θα ήταν ένα δικό της κράτος και η οποία, ως εκ τούτου, κατά κανόνα έχει την τάση να προωθήσει εκ των έσω κάτι τέτοιο».

Από την οπτική γωνία του εθνικισμού τα έθνη θεωρούνται σχεδόν αυθύπαρκτα, πανάρχαια φυσικά φαινόμενα, που συχνά εκλαμβάνονται ως «θεόσταλτοι τρόποι ταξινόμησης των ανθρώπων». Από την άποψη όμως της ανθρωπολογίας τα έθνη είναι τεχνητά. Σύμφωνα με την οπτική της ανθρωπολογίας τα έθνη δεν είναι παρά ανθρώπινες επινοήσεις και πολιτισμικά προϊόντα πρόσφατων ιστορικών διαδικασιών. Ενώ οι εθνικιστές παρουσιάζουν τα έθνη ως βρισκόμενα σε «λήθαργο» και κάποια στιγμή «αφυπνίζονται», οι ανθρωπολόγοι επιμένουν ότι αυτό δεν είναι παρά ένας ακόμη εθνικιστικός μύθος, εφόσον ένα έθνος «είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει. Δεν μπορεί να βρίσκεται σε νάρκη και κατόπιν ν’ αφυπνιστεί»(Greenfeld).

Το εθνικό κράτος ή το έθνος-κράτος εμφανίστηκε ως πολιτική οντότητα στο προσκήνιο της ιστορίας μόλις στα τέλη του 18ου αιώνα. Πρόκειται δηλαδή για ένα σχετικά πρόσφατο ιστορικό φαινόμενο, που αναμφίβολα σχετίζεται με την εκβιομηχάνιση, την αστυφιλία και κυρίως την άνοδο της φιλελεύθερης αστικής τάξης στην Ευρώπη. Δεν είναι σύμπτωση λοιπόν που η συγκρότηση των περισσοτέρων εθνικών κρατών στην Ευρώπη έλαβε χώρα τον 19ο αιώνα, όταν η αστική τάξη κάθε «έθνους» θεώρησε ότι η ομογενοποίηση στα πλαίσια μιας αγοράς, προστατευμένης από κρατικά σύνορα, ήταν η καλύτερη λύση για τα συμφέροντα και τις φιλοδοξίες της.

Ο εθνικισμός -ένα αστικό ιδεολογικό προϊόν- προώθησε με πάθος την αρχή ότι «τα πολιτικά και τα εθνικά σύνορα πρέπει να συμπίπτουν», αρχή που οδήγησε σε κατάρρευση τις προγενέστερες πολιτικές οντότητες που κυριαρχούσαν στην Ευρώπη (Αυτοκρατορίες, φέουδα, πόλεις-κράτη κ.α.). Συνήθως τα κράτη κατασκεύαζαν έθνη (π.χ. Γαλλία), συχνά όμως συνέβαινε και το αντίθετο (Βαλκάνια). Όπως και να ‘χει πάντως κατά τη διαδικασία συγκρότησης των εθνικών κρατών στην Ευρώπη, η συναισθηματική δύναμη του έθνους, ενσωματωνόταν και υποτασσόταν στην πολιτική ισχύ ενός απρόσωπου κράτους, που το χρησιμοποιούσε για την επίτευξη των δικών του στόχων. Στο τέλος το κράτος ταυτιζόταν πάντα με το έθνος. Έτσι, το να είναι κανείς πολίτης ενός κράτους ισοδυναμούσε με το να ανήκει στο έθνος το οποίο δημιούργησε το κράτος αυτό (βλέπε: Κάθε άνθρωπος που ζει μέσα στο πολιτικό πλαίσιο της Τουρκίας είναι Τούρκος).

Πατρονάροντας τους «Μακεδόνες»

Στην περίπτωση όμως της Μακεδονίας των αρχών του 20ου αιώνα τα πράγματα ήταν χαοτικά. Είχαμε μια απαρχαιωμένη πολιτική οντότητα(Οθωμανική Αυτοκρατορία) σε κατάσταση αποσύνθεσης, δύο ή τρεις(αν υπολογιστούν και οι Σέρβοι) αντίπαλους εθνικισμούς, που διεκδικούσαν τις ίδιες περιοχές κι έναν σλαβόφωνο πληθυσμό(κάπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι), που δεν ήξερε ποια εθνική ταυτότητα να επιλέξει, ενώ γνώρίζε κατά βάθος ότι ο ίδιος είχε όλα τα χαρακτηριστικά ενός ιδιαίτερου έθνους. Το τμήμα αυτού του αναποφάσιστου πληθυσμού που κατάφερε να μην μολυνθεί από τις εθνικιστικές ιδεολογίες των Βουλγάρων, Σέρβων και Ελλήνων, αλλά αντίθετα ν’ αποκτήσει «ανοσία» σ’ αυτές, αποτέλεσε τον εθνογενετικό πυρήνα των σύγχρονων «Μακεδόνων». Οι ίδιοι κατασκεύασαν την ιδιαίτερη ταυτότητα τους προβάλλοντας τις διαφορές τους με τις γειτονικές εθνικές κουλτούρες. Διαφοροποιήθηκαν σε σχέση με τους Βουλγάρους με βάση την ιστορία και τη γεωγραφία. Απέναντι στους Έλληνες τα πράγματα ήταν πιο εύκολα μιας και υπήρχε πάντα το φράγμα της γλώσσας: εφόσον δε μιλούσαν ελληνικά, δεν μπορούσαν να είναι Έλληνες. Και αυτό συνέβαινε επειδή από τα τέλη του 19ου αιώνα η προώθηση των ελληνικών εθνικών διεκδικήσεων στα Βαλκάνια γινόταν πλέον με κριτήριο τη γλώσσα και όχι τη θρησκεία, όπως στη Μικρά Ασία και στον Πόντο.

Προηγουμένως η γλώσσα δεν αποτελούσε αναγκαία προϋπόθεση για ν’ ανήκει κανείς στον Ελληνισμό. Αρβανίτες, Βλάχοι, σλαβόφωνοι και τουρκόφωνοι μπορούσαν να γίνουν εύκολα μέλη του Ελληνισμού, δηλώνοντας απλά ότι ανήκουν σ’ αυτόν άσχετα αν δεν ήξεραν λέξη στα ελληνικά. Υπεύθυνη για την ταύτιση αυτών των γλωσσικών ομάδων με τον Ελληνισμό πρέπει να θεωρηθεί η εξελληνιστική πολιτική του Πατριαρχείου, που καλλιεργούσε την ταυτότητα του Ρουμ (Ρωμιού, δηλαδή ελληνορθόδοξου), παρακάμπτοντας τις επιμέρους γλωσσικές και εθνοπολιτιστικές ταυτότητες. Εξάλλου «η χρήση της ελληνικής ως γλώσσας-φορέα σ’ ένα μεγάλο μέρος της Αυτοκρατορίας και το κύρος του ελληνικού πολιτισμού έσπρωχναν πολλούς σλαβόφωνους, αλβανόφωνους ή βλαχόφωνους να εξελληνιστούν»(Πρεβελάκης). Με αυτή τη λογική, σύμφωνα με την οποία Έλληνας είναι όποιος αυτοπροσδιορίζεται ως τέτοιος, η δήλωση και μόνον ενός σλαβόφωνου του 19ου αιώνα ότι είναι «Μακεδόνας» αρκούσε για να τον κάνει δεκτό στον Ελληνισμό (κάτι αδύνατο σήμερα…).

Ethnic_map_of_Balkans_-_german_1882

Όσο κι αν μας φαίνεται παράξενο ο πραγματικός υπεύθυνος για την καλλιέργεια της «μακεδονικής» ταυτότητας στους σλαβόφωνους πληθυσμούς δεν είναι άλλος από την επίσημη ελληνική (αντιβουλγαρική) πολιτική! Και θα σας εξηγήσω αμέσως το γιατί. Στην προσπάθεια τους να βρουν τρόπους για να προσεταιριστούν τους επίμαχους σλαβόφωνους πληθυσμούς της Μακεδονίας οι Έλληνες, που δε διέθεταν το πλεονέκτημα της γλωσσικής συγγένειας (όπως οι Βούλγαροι), επιχείρησαν να εμφυσήσουν σ’ αυτούς τους πληθυσμούς την προπαγανδιστική ιδέα ότι είναι απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων και του Μεγάλου Αλεξάνδρου, επομένως ότι δεν είχαν σλαβική καταγωγή! «Αυτός ο Μέγας Αλέξανδρος, παιδιά μου, αυτός ο βασιλεύς των πατέρων σας, έγινεν όργανο του Θεού, διότι εις όλον τον κόσμο που εκυρίευσε διέδωκε την ωραίαν ελληνικήν γλώσσα μας», εξηγούσε ο μακεδονομάχος Παπα-δράκος στους σλαβόφωνους κατοίκους του χωριού Σλήμνιτσα. Αυτό το προερχόμενο από το ελληνικό προπαγανδιστικό οπλοστάσιο τερατώδες επιχείρημα στέφθηκε με απρόσμενη επιτυχία: ενώ μέχρι τότε ακόμη και το όνομα «Αλέξανδρος»(Αλεξάντρ) ήταν άγνωστο μεταξύ των σλαβόφωνων, χάρη στην ελληνική εξόρμηση οι σλαβόφωνοι της Μακεδονίας άρχισαν να αισθάνονται περήφανοι που κατάγονταν από το Φίλιππο και τον Μέγα Αλέξανδρο! Μάλιστα, ελληνικές οργανώσεις με έδρα την Αθήνα έφθασαν στο σημείο να τυπώσουν Διακηρύξεις καθώς και τις περίφημεςΠροφητείες του Μέγα Αλέξανδρου στη «μακεδονική» γλώσσα αλλά με ελληνικό αλφάβητο! Ως γνωστόν όλη αυτή η πετυχημένη εθνική επιχειρηματολογία υπέρ της μακεδονικής ταυτότητας των σλαβόφωνων επέστρεψε, κατά την επόμενη ιστορική φάση(μετά το 1912), ως μπούμερανγκ σε βάρος των ελληνικών θέσεων. Και αυτό γιατί δεν μπορείς να αρνείσαι κάτι που εσύ δημιούργησες…

atanas_the_macedonian_1845_0

Το Όνομα μας είναι η Ψυχή μας!

Σε πολλά ζητήματα υπήρξαμε μέντορες των «Μακεδόνων». Σε πρώτη φάση οι σλαβόφωνοι υιοθέτησαν την ελληνικής εμπνεύσεως θεωρία ότι ήταν απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων και του Μέγα Αλέξανδρου και ότι η γλώσσα τους ήταν η «παλιά μακεδονική γλώσσα», στοιχεία που τους διαφοροποιούσαν από τους Βουλγάρους. Σε δεύτερη φάση, όταν ο «μακεδονικός» εθνικισμός πλέον καθιερώθηκε, οι «Μακεδόνες» προσπάθησαν ν’ αναπαράγουν το ελληνικό μοντέλο συγκρότησης της εθνικής ταυτότητας. Γνωρίζοντας ότι το μυστικό της επιτυχίας της Ελλάδας ήταν και παραμένει ο νεοκλασικός μύθος, προσπάθησαν να προσδώσουν στην ταυτότητα τους στοιχεία από το κλασικό παρελθόν και συγκεκριμένα να οικειοποιηθούν το όνομα και την ιστορία των αρχαίων Μακεδόνων. Η λογική τους ήταν απλή: εφόσον οι Ρωμιοί της νότιας βαλκανικής κατάφεραν να αναγνωριστούν ως (νεο)Έλληνες, δηλαδή ως ξεπεσμένοι κληρονόμοι ενός μεγάλου πολιτισμού και μιας ένδοξης ιστορίας και να εισπράξουν έτσι την εύνοια (αλλά και τα δάνεια) της πολιτισμένης Ευρώπης, τι εμπόδιζε τους νεοαφυπνησθέντες σλαβόφωνους της Μακεδονίας να εφαρμόσουν την ίδια τακτική; Άλλωστε ως λ.χ. «Δημοκρατία της Δαρδανίας» ή «Κεντροβαλκανική Δημοκρατία» είχαν λιγότερες πιθανότητες να περάσουν το κατώφλι του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και να πάρουν δάνεια, από το αν πήγαιναν με το «ένδοξο» όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Βλέπετε, κανείς δεν αρνείται εύκολα τα δανεικά στους «ξεπεσμένους απογόνους» του Μέγα Αλέξανδρου, όπως δεν αρνήθηκε τα δανεικά στους απογόνους του Περικλή…

megalh-makedonia

To όνομα μας είναι η ψυχή μας, υποστηρίζουν οι σύγχρονοι «Μακεδόνες», που δεν θέλουν να κάνουν την παραμικρή υποχώρηση στο ζήτημα του ονόματος. «Χάνοντας αυτό το όνομα, χάνουμε την ταυτότητα μας… Αν παραμείνουμε δίχως όνομα θα αναζωπυρωθούν οι παλιές διενέξεις και οι παλιές ορέξεις…», δήλωσε χαρακτηριστικά ο πρώην Πρόεδρος της «Μακεδονίας» Κίρο Γκλιγκόρωφ. Για να αμβλύνει ωστόσο τις ελληνικές αντιδράσεις ο ίδιος είχε δηλώσει ότι «είμαστε Σλάβοι και ήρθαμε σε αυτή την περιοχή τον 6ο αιώνα… δεν είμαστε απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων».Ωστόσο, το γεγονός ότι οι γείτονες μας αρνούνται να συζητήσουν ακόμη και την ονομασία «Νέα Μακεδονία», που θα τους αποσύνδεε από τον Μέγα Αλέξανδρο και τους αρχαίους Μακεδόνες, σημαίνει ότι θέλουν «και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο». Φαίνεται δηλαδή ότι προσβλέπουν σε μια μελλοντική αποκλειστικότητα της χρήσης του ονόματος Μακεδονία και ότι συνδέεται μ’ αυτό. Θέλουν να ταυτίσουν στο μυαλό του κόσμου τη Μακεδονία με τα Σκόπια και όχι με την Αθήνα. Και αυτή είναι μια κατάσταση που πιστεύω ότι ανησυχεί και πολλούς άλλους εκτός από εμένα.

Το 1993 ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είπε μια από της μεγαλύτερες αλήθειες που ειπώθηκαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα: «Σε πέντε, το πολύ δέκα χρόνια κανείς δε θα θυμάται το όνομα Μακεδονία…». Έτσι ακριβώς συνέβη. Για τη συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού το ζήτημα θεωρείται πλέον λήξαν ή στην καλύτερη περίπτωση ιστορία. Για κάποιους όμως συνεχίζει ν’ αποτελεί κίνητρο για μια εκ νέου αναζήτηση ταυτότητας. Έλληνες και «Μακεδόνες» συνδέονται με πολλούς πολιτιστικούς δεσμούς. Έτσι για ν’ αποφύγουν την μεταξύ τους αφομοίωση, κατέληξαν τελικά στην εχθρότητα. Τόσο η ελληνική, όσο και η «μακεδονική» εθνική ταυτότητα διαμορφώθηκαν μέσα από τραυματικές εμπειρίες (Εμφύλιος πόλεμος) και αμοιβαία καχυποψία.

Σήμερα όμως τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά απ’ ότι ήταν πριν από 100 χρόνια. Η Ελλάδα μεταμορφώνεται σε ώριμη δημοκρατία που τείνει ν’ αποτινάξει «παιδικές ασθένειες», όπως ο εθνικισμός. Ο ελλαδισμός, ως νεωτερικό φαινόμενο, αρχίζει να παρακμάζει, ενώ επανεμφανίζεται στο προσκήνιο ο Ελληνισμός, κυρίως μέσω της διασποράς. Μια νέα ελληνική ταυτότητα, που δεν βασίζεται στον ελλαδοκεντρικό εθνικισμό, αρχίζει να διαμορφώνεται. Στα πλαίσια του ανανεωμένου Ελληνισμού, το όραμα του οποίου έγκειται στη συνεργασία και στην ανάπτυξη των λαών της βαλκανικής, οι «Μακεδόνες» δεν είναι πλέον αντίπαλοι, αλλά συνεργάτες στην οικοδόμηση ενός νέου κλίματος στην περιοχή. Αυτός ο λαός, που άνηκε μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα στη σφαίρα της πολιτιστικής επιρροής του Ελληνισμού, θα καταστεί κομβικός σύμμαχος του Ελληνισμού στην προσπάθεια του να αναδείξει την μοναδική αξία των Βαλκανίων ως οργανικού τμήματος του ευρωπαϊκού πολιτισμού και όχι ως ο «σκοτεινός Άλλος εαυτός του».

Σημείωση: Το άρθρο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικόΑΒΑΤΟΝ το Μάρτιο του 2000.

geopolitiki-book

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Γιώργος Στάμκος, Γεωπολιτική του Αρχιπελάγους, α’ έκδοση Αρχέτυπο 2000, (γ’ έκδοση, ανανεωμένη, Άγνωστο 2008) 

Loring Danforth, H Mακεδονική Διαμάχη: Ο Εθνικισμός σ’ έναν Υπερεθνικό Κόσμο, Αλεξάνδρεια 1999.

Francois Thual, Η Κληρονομιά του Βυζαντίου: Γεωπολιτική της Ορθοδοξίας, ΡΟΕΣ 1999.

Max Weber, Εθνοτικές Σχέσεις και Πολιτικές Κοινότητες, ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ 1997.

Ζωρζ Καστελλάν, Ιστορία των Βαλκανίων, Γκοβόστης 1996.

Μεγαλέξανδροι Όλων των Χωρών, Ο Ιός της Κυριακής, Ελευθεροτυπία 12/1/1997.

Γιώργος Στάμκος, Η «Άνοιξη» στις Ελληνο-Σκοπιανές Σχέσεις: Μπορούν τα Σκόπια να Εισέλθουν σε Φιλλεληνική Τροχιά; Περιοδικό ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, Νο 34, Ιούλιος 1997.

Γιώργος Πρεβελάκης, Γεωπολιτική της Ελλάδας, Libro 1998.

Omer Asan, Ο Πολιτισμός του Πόντου, αφοι Κυριακίδη 1998.

ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Η ΔΥΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗ (Maria Todorova, Imagining the Balkans)

ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Η ΔΥΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗ

Maria Todorova, Imagining the Balkans

im balkans

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό. Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Μαρία Τοντόροβα

58391small

Τα τελευταία χρόνια η βαλκανολογία έγινε της μόδας στη Δύση, καθώς ο «πολιτισμένος κόσμος» ένιωσε για μια ακόμη φορά σοκαρισμένος από την βαλκανική «βαρβαρότητα» των Γιουγκοσλαβικών πολέμων, κι επιστράτευσε μια ολόκληρη στρατιά ειδικών για να τη μελετήσουν. Η προηγούμενη φορά που η «πολιτισμένη» Ευρώπη συγκλονίστηκε από τις βαλκανικές «φρικαλεότητες» ήταν την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων του 1912-13. Άσχετα αν στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους που ακολούθησαν η «πολιτισμένη» Ευρώπη αποκάλυψε με τον πιο ωμό τρόπο το δικό της φρικαλέο πρόσωπο –με τις εκατόμβες των χαρακωμάτων, τις μαζικές εκτοπίσεις, τους βομβαρδισμούς αμάχων και τη γενοκτονία λαών– η Δυτική προκατάληψη απέναντι στα Βαλκάνια συνεχίζει να υπάρχει, οδηγώντας τη χερσόνησο μας και τους λαούς της στην περιθωριοποίηση.

αρχείο λήψης


Απεχθανόμενη αυτή ακριβώς τη γκετοποίηση των Βαλκανίων η Μαρία Τοντόροβα, καθηγήτρια ιστορίας στο πανεπιστήμιο της Φλόριντας, επιχειρεί να προσδιορίσει το πως διαμορφώθηκε ανά τους αιώνες η ιδέα του «Βαλκανισμού» και του «απολίτιστου Βαλκάνιου» στην Ευρώπη και να αποδείξει ότι τα Βαλκάνια δεν είναι απόκλιση, ούτε εξαίρεση, αλλά κανονικό τμήμα της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Ούτε τα εθνικιστικά μίση, ούτε η πολεμική βαρβαρότητα υπήρξαν ποτέ αποκλειστικό προνόμιο των Βαλκανίων.

IMG_1179

Στο βιβλίο της Βαλκάνια: Η Δυτική Φαντασίωση (Imagining the Balkans είναι ο αγγλικός τίτλος) η βουλγαρικής καταγωγής Αμερικανίδα συγγραφέας και ακαδημαϊκός προσφέρει έναν εναλλακτικό «διανοητικό χάρτη» των Βαλκανίων. Αναλύοντας τα δυτικά στερεότυπα και γενικώς την εικόνα των Βαλκανίων που εντυπώθηκε π.χ. μέσα από την ταξιδιωτική λογοτεχνία στη σκέψη και στο συλλογικό ασυνείδητο της Δύσης, η Μαρία Τοντόροβα επιχειρεί να αποδείξει ότι η εικόνα των Βαλκανίων είναι τεχνητή, μια κατασκευή, μια Δυτική φαντασίωση, την οποία ωστόσο φροντίζουν να συντηρούν και να αναπαραγάγουν και οι ίδιοι οι βαλκανικοί λαοί.

IMG_1181Για να μπορέσουν όμως τα Βαλκάνια να ζήσουν φυσιολογικά δεν αρκεί να απελευθερωθούν από το παρελθόν τους, αλλά κι από την υποτιμητική ταυτότητα που τους έχει προσδώσει η Δύση. Τα Βαλκάνια δεν αρκεί μόνον να αποκρούσουν τους μειωτικούς χαρακτηρισμούς της Δύσης, αλλά και να αποδείξουν ότι η πολυμορφία και η πολιπολιτισμικότητα τους είναι δείγματα πλούτου και συνθετικής πνευματικής δύναμης και όχι μειονεκτήματα. Η ιστορική επίγνωση μπορεί να βοηθήσουν τους λαούς των Βαλκανίων να αυξήσουν την αυτοεκτίμηση τους.  

Βιβλιοπαρουσίαση: Γιώργος Στάμκος

ΡΟΥΣΕ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ: O Αργός Θάνατος μιας Κοσμοπολίτικης Πόλης

ΡΟΥΣΕ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ

O Αργός θάνατος μιας πρώην Κοσμοπολίτικής Πόλης του Δούναβη

Girdap_Bank_Ruse_Bulgaria_pre-1913

Έρημη σχεδόν σήμερα η Pούσε, που υπήρξε από τις πιο κοσμοπολίτικες πόλεις της Bουλγαρίας στις όχθες της «Λεωφόρου της Ιστορίας» που λέγεται Δούναβης…

259473696-rousse-barge-riverboat-inland-navigation«Όλα τα πράγματα που έχει ξεχάσει κανείς κραυγάζουν για βοήθεια στα όνειρά του». Ηλίας Κανέτι (1905-1994)

Tο σπίτι στην πόλη Pούσε ή Ρουστσουκ είναι ακριβώς όπως το περιέγραψε ο μεγάλος συγγραφέας Ηλίας Κανέτι, αν και δείχνει την ηλικία του που ξεπερνά τα εκατό έτη. Tο σπίτι του Hλία Kανέτι, βραβείο Nόμπελ Λογοτεχνίας το 1981, βρίσκεται σε στενό σοκάκι γειτονιάς, που αποτελείται από παλιά σπίτια, αλλά και μεγάλα συγκροτήματα πολυκατοικιών της σταλινικής εποχής. Tο κτίσμα έχει έναν όροφο και συνορεύει με μεγάλο σπίτι, όπου έζησε ο παππούς του συγγραφέα. O Kανέτι έζησε στο σπίτι αυτό για τα πρώτα έξι χρόνια της ζωής του, προτού ο πατέρας του επιλέξει την Aγγλία για νέο τόπο κατοικίας της οικογένειας.

Ruse (1)

Πολυεθνική και ζωντανή

O Kανέτι, που πέθανε το 1994 σε ηλικία 89 ετών, περιέγραψε στην αυτοβιογραφία του τη γενέτειρά του, την κωμόπολη Pούζε πάνω στο Δούναβη, που αποτελεί το φυσικό σύνορο μεταξύ Bουλγαρίας και Pουμανίας. H Pούσε αποτέλεσε λαμπρό παράδειγμα της πολυεθνικής ζωντάνιας και του εμπορικού σφρίγους του Kάτω Δούναβη. Yπήρξε άλλωστε μία από τις πλουσιότερες και πιο κοσμοπολίτικες πόλεις της Bουλγαρίας, ως τα τέλη του 19ου αιώνα και την άνοδο του εθνικισμού στα Βαλκάνια, που είχε ως στόχο να δημιουργήσει στη θέση δύο παραπαίουσων αυτοκρατοριών (Οθωμανική και Αμψβουργική) .»εθνικά καθαρά» κράτη «Στους δρόμους της πόλης μπορούσες να ακούσεις επτά με οκτώ γλώσσες», έγραψε ο Kανέτι για την παιδική του ηλικία. Bούλγαροι, Tούρκοι, Eλληνες, Aλβανοί, Aρμένιοι, Tσιγγάνοι, Σεφαρδίτες Eβραίοι της Aνατολής, που μιλούσαν λαντίνο και Aσκενάζηδες Δυτικοί Eβραίοι, συνέθεταν το εθνικό μωσαϊκό της Pούσε.

Staroto-kazino

H παραδουνάβια πόλη θυμίζει σήμερα περισσότερο την Oδησσό, και οι δύο πόλεις με πλούσιο παρελθόν, που βούλιαξαν πλέον στη μετασοβιετική πλήξη. H Pούσε μοιάζει έρημη σήμερα, αν αναλογιστούμε τις διηγήσεις του Kανέτι, ενώ στη φυγή της η οικογένεια του συγγραφέα βρήκε μιμητές στους Aρμένιους, στους Tούρκους, στους Eλληνες έμπορους και στους Eβραίους, που εγκατέλειψαν σταδιακά τις όχθες του Δούναβη. Yπό αυτήν την έννοια, η ιστορία της Pούσε, η θεματογραφία και η προσωπική ιστορία του Kανέτι ταυτίζονται και λειτουργούν συμπληρωματικά η μία της άλλης, αποκαλύπτοντας τι συνέβη σε αυτό το μέρος του κόσμου.

port_rousse__boulgaria_by_spacy01-d48i7s4

«Πύλη» της Bουλγαρίας στο Δούναβη

Xαρακτηριστικές είναι οι περιγραφές του Kανέτι για την ύπουλη άνοδο της απολυταρχικής ιδεολογίας τη δεκαετία του 1930, ως παράγοντας παρακμής της Pούσε. Δεν είναι δυνατόν να εντοπίσουμε κάτι το δυσάρεστο στην πόλη (ο Kανέτι χρησιμοποίησε το τούρκικο όνομά της, Pουστσούκ, στα βιβλία του). H ατμόσφαιρα είναι ευχάριστη, με τις επιβλητικές οδούς να θυμίζουν τη Bιέννη σε μικρογραφία. H κεντρική πλατεία αυτής της πόλης των 150.000 κατοίκων είναι σκιερή και περικλείεται από υπαίθρια καφενεία, ενώ στο κέντρο της δεσπόζει ανδριάντας προς τιμήν της ανεξαρτησίας της Bουλγαρίας από την Oθωμανική Aυτοκρατορία.

ruse1

«Tον 19ο αιώνα, η Pούσε ήταν η πύλη της Bουλγαρίας προς την Eυρώπη. O μεγαλύτερος όγκος των εμπορευμάτων περνούσε από εδώ, ενώ οι κάτοικοι της πόλης έρχονταν πρώτοι σε επαφή με τη δυτική μόδα. Tα περισσότερα κτίρια σχεδιάσθηκαν από Iταλούς αρχιτέκτονες», λέει η Θεοδώρα Kόπτσεβα, πρώην δημοσιογράφος τοπικής εφημερίδας, που εργάζεται σήμερα ως ξεναγός. H Pούσε ήταν λιμάνι για τα ποταμόπλοια, που μετέφεραν εμπορεύματα μεταξύ του Kέλχαϊμ στη Γερμανία και της Mαύρης Θάλασσας. O άνθρωπος που κατοικεί σήμερα στο παλιό σπίτι των Kανέτι είναι άλλωστε πλοίαρχος ποταμόπλοιου.

Iztochna-promishlena-zona-ruse

O 63χρονος Λούντεν Nτάκοφ εξηγεί ότι περίπου 200 ξένοι επισκέπτες είδαν το πατρικό σπίτι του Kανέτι μετά το 1981. «H κυβέρνηση έπαψε να μιλάει για τον Kανέτι, όταν αυτός επέλεξε να υποστηρίξει τον Aντρέι Zαχάροφ. O κόσμος, όμως, συνέχισε να μιλάει γι’ αυτόν», λέει ο Nτάκοφ. Oι πρόγονοι του Kανέτι ήταν Σεφαραδίτες Ισπανοεβραίοι που εκδιώχθηκαν από την Iσπανία το 1492 και έζησαν για πολλές γενιές στην οθωμανική αυτοκρατορία και κυρίως στη Θεσσαλονίκη αλλά και στην Αδριανούπολη, προτού καταλήξουν στη Pούσε στα τελευταία χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας. O ίδιος ο συγγραφέας έζησε στη Bουλγαρία, στη Bρετανία, στην Aυστρία, στην Eλβετία, στη Γερμανία και ξανά στη Bρετανία. Ήταν ένας κοσμοπολίτης με πολλές πατρίδες, αλλά η πιο αγαπημένη του, από την παιδική του ηλικία, ήταν η γενέτειρα του πόλη Ρούσε αλλά και τα όνειρά του…

Κανετι

H ζωή του Kανέτι

Hταν, με άλλα λόγια, μία μοναχική φιγούρα του αιώνα μας, που κρατήθηκε μακριά από τα πλήθη των εθνικιστών και πολεμοχαρών, από τα πλήθη που ακολούθησαν τους δημαγωγούς σαν τον Xίτλερ και από εκείνα που πίστευαν ότι εκφράζουν τον ρουν του ιστορικού υλισμού. «Tο ξέσπασμα ενός πολέμου δεν είναι τίποτε άλλο παρά η σύγκρουση δύο όχλων», έγραψε ο Kανέτι στο «Πλήθη και Iσχύς». O μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου, σύμφωνα με τον νομπελίστα λογοτέχνη, είναι η ισχύς του αγνώστου, ενώ ο όχλος λειτουργεί καθησυχαστικά στη φοβία αυτή, δίνοντας στο άτομο την ψευδαίσθηση ότι ανήκει σε σύνολο. O Kανέτι, με τη νομαδική ζωή του και από τη φύση του ως Eβραίος αποστασιοποιημένος από τις πολιτισμικές του ρίζες, δεν ανήκε σε κανένα πλήθος…

© Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Ruse anoigma

«Δεν έχει σημασία πόσο καινούργια είναι μια ιδέα. Αυτό που έχει σημασία είναι πόσο καινούργια γίνεται».  Ηλίας Κανέτι 

Bulgaria-Ruse

ΠΡΟΣΦΟΡΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

balkania

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

Πώς μας βλέπουν οι Bαλκανιοι; ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ & Άλλες “Ιστορίες γι’ Αγρίους”…

Πώς μας βλέπουν οι Bαλκανιοι;

ΒΑΛΚΑΝΙΚΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ & Άλλες “Ιστορίες γι’ Αγρίους”…

DSC_0002

Οι Αλβανοί μας ληστεύουν, οι Ρουμάνοι μας ξαφρίζουν το πορτοφόλι και μας ανοίγουν το σπίτι, οι Σκοπιανοί μας κλέβουν ονόματα και ιστορία κι οι Τούρκοι (μέχρι πρότινος, τουλάχιστον) ονειρεύονταν μέρα-νύχτα να μας σφάξουν και να μας αρπάξουν το μισό Αιγαίο και τη Θράκη. Πάλι καλά που υπήρχαν κι οι Βουλγάρες (“Προσεχώς Βουλγάρες”: Φανταστείτε να εμφανίζονταν το “Προσεχώς Ελληνίδες” σε στριπτιτζάδικα της Σόφιας…), κι έδωσαν διέξοδο στα αδιέξοδα στην τεστοστερόνη της ελληνικής επαρχίας. Όμως, ΤΙ ΝΑ ΣΚΕΦΤΟΝΤΑΙ ΌΛΟΙ ΑΥΤΟΙ ΓΙΑ ΕΜΑΣ τους Έλληνες, τουλάχιστον πριν από την περίοδο που η Κρίση μας προσγειώσει και μας ξανακάνει ταλαίπωρους Βαλκάνιους;

000039

Τι πιστεύουν οι Βαλκάνιοι γείτονες για τους Έλληνες; Το ερώτημα έχει ως επί το πλείστον τεθεί για την εικόνα που τρέφουν για μας οι Δυτικοευρωπαίοι και οι άλλοι εξ Εσπερίας εταίροι μας του «Πρώτου Κόσμου», η γνώμη των οποίων εκλαμβάνεται σιωπηρά σαν -άμεσα ή έμμεσα- σημαντική για τις τύχες του έθνους. Από τον Εντμόν Αμπού του 1854, που αποφαίνεται επιγραμματικά πως «οι Αλβανοί και οι Βλάχοι εργάζονται για να θρέψουν τους Έλληνες» καθώς -σε αντίθεση προς αυτούς- «δεν γυρεύουν θέσεις και η φιλοδοξία τους δεν είναι να μπουν σε γραφεία», ως τις επιφυλλίδες των λαϊκών αγγλικών εφημερίδων που κατά καιρούς αμφισβητούν τον ανδρισμό του άρρενος πληθυσμού της χώρας μας, οι πάσης φύσεως «Φράγκοι» φαίνεται πως εξαντλούν το ενδιαφέρον μας για τη διεθνή μας εικόνα. Ώς επί το πλείστον απαρατήρητη περνά, αντίθετα, η διατύπωση αντίστοιχων εκτιμήσεων και στερεοτύπων στις γειτονικές μας βαλκανικές χώρες. Το γεγονός μπορεί να ερμηνευθεί ποικιλότροπα, δεν παύει ωστόσο να αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό στην εικόνα που έχουμε για το πώς μας βλέπουν -και μας αντιμετωπίζουν- οι άλλοι. Πόσο μάλλον αφού, χάρη στην ανάπτυξη την τελευταία δεκαετία ποικίλων μηχανισμών παρακολούθησης της διαμόρφωσης της «κοινής γνώμης» στην περιοχή, κάτι τέτοιο είναι περισσότερο εφικτό απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς…

000049

Έλληνας: Ο ξάδερφος που πέτυχε…

Ποια είναι όμως αυτά τα στερεότυπα; Θα πρέπει καταρχάς να διακρίνουμε ανάμεσα στην Τουρκία και τις υπόλοιπες βαλκανικές χώρες: αλλιώς μας βλέπουν οι εξ Ανατολών «παραδοσιακοί αντίπαλοι» (και νυν «φίλοι»), αλλιώς οι βόρειοι γείτονες. Οι πρώτοι μοιράστηκαν μαζί μας την εμπειρία και τις «παράπλευρες απώλειες» της κοινής υπαγωγής στη ΝΑΤΟϊκή συμμαχία κατά τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου’ οι δεύτεροι νιώθουν στο πετσί τους όλη την αγριότητα της μετάβασης από το καθεστώς της διευθυνόμενης οικονομίας στον ανεξέλεγκτο καπιταλισμό, βιώνουν ποικιλότροπα την ελληνική «διαμεσολάβηση» προς τον ευρωπαϊκό «παράδεισο», και ως εκ τούτου είναι υποχρεωμένοι να επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους απέναντι στην Ελλάδα και τους Έλληνες με βάση αυτές τις καινούριες αντιθέσεις – κι όχι εκείνες που τους κληρονόμησαν ο Ψυχρός Πόλεμος ή οι εθνικισμοί του απώτερου παρελθόντος. Το αποτέλεσμα είναι μια αρκετά αντιφατική εικόνα.
Για να προσεγγίσουμε αυτή τη δεύτερη εκδοχή της βαλκανικής εικόνας του Έλληνα, θέτοντας τα σχετικά ερωτήματα στον Βούλγαρο ιστορικό Ρούμεν Γιάνοφσκι. Μας μίλησε μονάχα για τα βουλγαρικά ΜΜΕ, των οποίων ο ίδιος έχει άμεση εμπειρία’ αίσθησή μας από τις εργασίες του διημέρου είναι, ωστόσο, πως τόσο ο συγκεκριμένος μηχανισμός παραγωγής «εθνικών» στερεοτύπων που μας περιγράφει, όσο και τα υλικά αποτελέσματά του, αντιπροσωπεύουν σε μεγάλο βαθμό τη γενικότερη εικόνα.
«Ένα πρώτο στοιχείο που πρέπει να λάβουμε υπόψη για την εικόνα του Έλληνα που προβάλλουν τα σημερινά μέσα ενημέρωσης της Βουλγαρίας», εξηγεί ο κ. Γιάνοφσκι, «είναι το βάρος της παράδοσης.
Υπάρχει ένα συγκεκριμένο στερεότυπο για τον Έλληνα, βαθιά ριζωμένο στη βουλγαρική εθνική ψυχολογία, το οποίο έχει διαμορφωθεί εδώ κι έναν τουλάχιστον αιώνα από την τέχνη, την ποίηση, τη λογοτεχνία, κ.ο.κ. Ένα χαρακτηριστικό ποίημα του εθνικού μας λογοτέχνη Ιβάν Βάζοφ, λ.χ., το οποίο έπαιξε σημαντικό ρόλο στη βουλγαρική εθνική αφύπνιση του περασμένου αιώνα, αποφαίνεται πως ‘οι Έλληνες είναι πανούργοι και δόλιοι ώς το κόκαλο’. Καθώς τα εν λόγω κείμενα περιλαμβάνονται στα σχολικά βιβλία, το στερεότυπο αυτό εμπεδώνεται στη συνείδηση του κάθε Βούλγαρου από πολύ μικρή ηλικία. (Αξίζει ίσως να σημειωθεί πως ο μοναδικός γειτονικός λαός για τον οποίο υπάρχουν εξίσου βαθιά ριζωμένα στερεότυπα στη βουλγαρική συλλογική συνείδηση είναι οι Τούρκοι). Από εκεί και πέρα, η αναπαραγωγή αυτής της εικόνας στις αναλύσεις και την αρθρογραφία του Τύπου είναι κάτι που γίνεται σχεδόν αυτόματα».

Τα σχετικά παραδείγματα αφθονούν. Το επίθετο «βυζαντινός» και τα κάθε λογής παράγωγά του χρησιμοποιούνται τακτικά για να περιγράψουν κάθε -πραγματική ή εικαζόμενη- αρνητική πτυχή της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας: «βυζαντινή ραδιουργία» θεωρείται η ματαίωση της μεθοριακής σύνδεσης Γκότσε Ντέλτσεφ – Δράμας, με πρόσχημα τις αρκούδες της Ροδόπης και την προστασία τους («Τρούντ» & «Ντεμοκρατσίγια» της 20/7/99)’ «οι Βυζαντινοί παραμένουν Βυζαντινοί», αποφαίνεται η «24 Τσάσα» (2/7/99), όταν η Θεσσαλονίκη κερδίζει το διαβαλκανικό αγώνα δρόμου για την ανάδειξή της σε βάση της ευρωπαϊκής «ανοικοδόμησης» του Κοσυφοπεδίου’ σε «βυζαντινά κόλπα» καταφεύγουν όμως και οι ποδοσφαιριστές της Κύπρου για να νικήσουν την Εθνική Βουλγαρίας («24 Τσάσα» 13/12/96), ενώ ακόμη κι ένα παράσιτο των φυτών που ήρθε από την Ελλάδα θα ονομαστεί από τον Τύπο «βυζαντινός φονιάς» («Τρουντ» 30/9/96)…

IMG_1146

Ως αυτό το σημείο, τα πράγματα θα μπορούσαν να θεωρηθούν σχεδόν αυτονόητα. Για το συνομιλητή μας, ωστόσο, πολύ περισσότερο ενδιαφέρον έχει η συνέχεια. «Η σύγχρονη εικόνα της Ελλάδας και του Έλληνα συνδέεται φυσικά με αυτά τα παραδοσιακά στερεότυπα, δεν περιορίζεται όμως εκεί. Εξίσου καθοριστική είναι η γενική διαπίστωση των ΜΜΕ ότι η Ελλάδα, δυστυχώς, προηγείται πολύ από εμάς: είναι μια μοντέρνα χώρα, μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, κατά κάποιον τρόπο μια χώρα-πρότυπο για τη σημερινή Βουλγαρία. Είναι κάτι με το οποίο θα θέλαμε να μοιάζαμε και που προσπαθούμε να του μοιάσουμε. Μια τρίτη οπτική γωνία που συναντάμε, τέλος, προβάλλει την εικόνα του Ελληνα ως ‘την καλή πλευρά του Βαλκάνιου’. Για το βουλγαρικό κοινό υπάρχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά που ενώνουν τους βαλκανικούς λαούς απέναντι στη ‘Δύση’ και την ‘Ανατολή’, με πρώτο και κυριότερο το γεγονός ότι εμείς οι Βαλκάνιοι είμαστε πάντοτε ‘πολύ’: πίνουμε πολύ, γελάμε πολύ, καπνίζουμε πολύ, σκοτώνουμε πολύ, κ.ο.κ.» Ευνόητη είναι λοιπόν η ενθουσιώδης υποδοχή που επιφύλαξαν, κατά τον κ. Γιάνοφσκι, οι βουλγαρικές εφημερίδες σε ένα άρθρο του Τηλέμαχου Μαράτου, το οποίο αποφαινόταν πως οι Έλληνες είμαστε πρώτοι στο κάπνισμα αλλά ταυτόχρονα τελευταίοι στον καρκίνο των πνευμόνων σε όλη την ΕΕ… Σε ένα πιο πολιτικό επίπεδο, αυτός ο λανθάνων ή και ανοικτός θαυμασμός ίσως εγγράφει υποθήκες για το μέλλον: «Η Ελλάδα έχει δημιουργήσει έντονα την εικόνα μιας χώρας που απορρίπτει δυναμικά κάθε λογής απόπειρες ενάντια στην εθνική της ταυτότητα, τη θρησκευτική της ιδιαιτερότητα, κλπ. Από αυτή την άποψη, λειτουργεί ξανά ως χώρα-μοντέλο, καθώς οι Βούλγαροι αισθάνονται πως, μελλοντικά, θα αντιμετωπίσουν κι αυτοί παρόμοια προβλήματα. Κατά κάποιο τρόπο, λοιπόν, η Ελλάδα μπορεί να μας προσφέρει τα πρότυπα για την αντιμετώπισή τους».

IMG_1163

Μετανάστες, βίζες και «διεισδύοντα» αφεντικά

Ξεφυλλίζοντας τα δελτία της Access με τις αποδελτιώσεις του βαλκανικού Τύπου, συναντά κανείς πάμπολλα παραδείγματα του τρόπου που η παραπάνω θέαση των πραγμάτων παίρνει συγκεκριμένη μορφή, όχι μονάχα στη Βουλγαρία αλλά και στις άλλες τέως «σοσιαλιστικές» χώρες της περιοχής. Συχνές είναι λ.χ. οι αναφορές στις κακοποιήσεις και παντοειδείς ταλαιπωρίες πολιτών τους που βρέθηκαν μετανάστες στην Ελλάδα. Εκτός από τα αλβανικά ΜΜΕ, με τα οποία ασχολούμαστε σε διπλανή στήλη, αντίστοιχη θεματολογία συναντάμε λίγο-πολύ σε όλο το βαλκανικό Τύπο: χαρακτηριστική μπορεί να θεωρηθεί μια σειρά άρθρων της σερβικής «Βέτσερνιε Νόβοστι» (7-15/2/97) με τον αποκαλυπτικό τίτλο «Η κόλαση των ελληνικών φυτειών», στην οποία διαπιστώνεται ότι «οι έλληνες αφέντες συμπεριφέρονται στους εποχικούς τους εργάτες σαν σε δούλους» και ότι «οι Έλληνες μεταχειρίζονται τους παράνομους εργάτες σαν ανθρώπους κατώτερης ράτσας, υποτιμώντας κι εξευτελίζοντάς τους» ποικιλότροπα.

Εξίσου προβληματική για την εικόνα της χώρας μας είναι η τακτική αρθρογραφία γύρω από το καθεστώς που διέπει τη χορήγηση ελληνικής βίζας, θέμα κατεξοχήν «καυτό» για την κοινή γνώμη όλων των βαλκανικών χωρών. Κοινός τόπος η απίστευτη, σαδιστική σχεδόν, μεταχείριση των υποψήφιων επισκεπτών της χώρας μας από τα ελληνικά προξενεία’ λιγότερο συχνές, αλλά εξίσου υπαρκτές, είναι οι καταγγελίες ή τα υπονοούμενα για τις λιγότερο διαφανείς πτυχές της διαδικασίας που οδηγεί στην απόκτηση της πολυπόθητης σφραγίδας. Ίσως σε καμιά άλλη περίπτωση δεν αναδεικνύεται τόσο καθαρά η εικόνα μιας «Ελλάδας-φρουρίου», εταίρου του Πρώτου Κόσμου, που προσπαθεί με κάθε μέσο να κρατήσει τις αποστάσεις από το λιγότερο προνομιούχο βαλκανικό της περίγυρο.

NEBOJSA KARAPEOVSKI - JURNALIST
Διαγνώσιμη, άλλωστε, είναι
η σταδιακή ανάδυση μιας κάποιας δυσφορίας για την πολυδιαφημισμένη «ελληνική οικονομική διείσδυση» στη «βαλκανική μας ενδοχώρα» – δυσφορία που παρουσιάζει οφθαλμοφανείς αναλογίες με πτυχές του ελληνικού αντιιμπεριαλισμού περασμένων εποχών. «Η Ελλάδα έχει καταλάβει τη Ρουμανία», υποστήριξε λ.χ. χαρακτηριστικά στο διήμερο της Σόφιας η ρουμάνα Βέρα Σιμπεάνου, συμπληρώνοντας επεξηγηματικά: «Το στέλεχος του ΔΝΤ που ελέγχει την οικονομία μας είναι Έλληνας. Έλληνας είναι και ο αντίστοιχος ελεγκτής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Έλληνες αγόρασαν και τις τηλεπικοινωνίες μας». Η τελευταία αυτή επισήμανση δεν πρέπει να θεωρηθεί καθόλου τυχαία: όπως μας πληροφόρησαν σε επανειλημμένες κατ’ ιδίαν συζητήσεις μας οι ρουμάνοι συνάδελφοι που παρακολούθησαν το εργαστήριο, τον τελευταίο καιρό η εικόνα του Έλληνα στη Ρουμανία επηρεάζεται κυρίως από το γεγονός της δραστικής αύξησης του κόστους των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων από τον (ελληνικής πλέον ιδιοκτησίας) ρουμανικό ΟΤΕ…

Ακόμη πιο κλασικές είναι, τέλος, οι αλλεπάλληλες καταγγελίες του βουλγαρικού Τύπου για τη σκοτεινή πλευρά των ελληνικών επενδύσεων στη χώρα αυτή. «Οι ελληνικές βιοτεχνίες ένδυσης φέρνουν σκλαβιά στο Πιρίν» προειδοποιεί η «Τρουντ» (24/11/97), «οι Έλληνες αναγκάζουν μικρομάνες να δουλεύουν νύχτα» διαπιστώνει η «Στάνταρντ» (27/11/97), ενώ η «Ντούμα» κλιμακώνει του τόνους: «οι Έλληνες μισθώνουν λευκούς σκλάβους στο Σαντάνσκι» (20/11/97), «Έλληνες φραγκοφονιάδες εκμεταλεύονται άνεργες γυναίκες» (27/11/97)… Τον Ιούλιο του 1999, τα βουλγαρικά ΜΜΕ θα καταγγείλουν για πρώτη φορά επώνυμους έλληνες επενδυτές για τις απαράδεκτες συνθήκες εργασίες στις επιχειρήσεις τους. DSC_0024


Τούρκος εγώ, κι εσύ Ρωμιός…

Εντελώς διαφορετικά κριτήρια και λογικές επικρατούν, όπως είπαμε παραπάνω, στην καλλιέργεια της εικόνας του Έλληνα από τα τουρκικά ΜΜΕ. Με δεδομένο τον πολύ μικρότερο βαθμό πραγματικής επαφής των δυο λαών στις μέρες μας, το βάρος της ιστορικής παράδοσης αλλά και η εμβέλεια της κρατικής προπαγάνδας αποδεικνύονται εδώ πολύ πιο καθοριστικά. Το σημαντικότερο ωστόσο, παρόλο που συχνά παραβλέπεται, είναι η στενή σχέση ανάμεσα στα (θετικά ή αρνητικά) στερεότυπα και τον πολιτικό προσανατολισμό των ατόμων ή των συλλογικοτήτων που τα υιοθετούν και τα προβάλλουν. Πολιτικός επιστήμονας στην Κωνσταντινούπολη και το Παρίσι, και ταυτόχρονα υπεύθυνος για την επισκόπηση του τουρκικού Τύπου για λογαριασμό της Access, ο Φερχάτ Κεντέλ επιμένει πολύ σ’ αυτό το σημείο. «Μπορούμε να μιλάμε για δυο διαφορετικές ‘παραδοσιακές’ εικόνες του Έλληνα στην Τουρκία», μας εξηγεί. «Η μια εντοπίζεται στη συνείδηση κυρίως των αριστερών κύκλων, των προσανατολισμένων προς τη Δύση. Η άλλη εντοπίζεται στις συνειδήσεις κυρίως των παραδοσιακών, συντηρητικών κύκλων της Δεξιάς. Για την Αριστερά ο φιλελληνισμός είναι σχεδόν διακριτικό σημάδι. Για την εθνικιστική Δεξιά το να είναι κανείς ανθέλληνας ή αντιχριστιανός, συνιστά συστατικό στοιχείο ή αναγκαίο μέσο του αγώνα ενάντια στο δυτικό εκσυγχρονισμό ή το ‘αλλοτριωμένο’ κράτος».

DSC_0010

Η ισορροπία ανάμεσα στις δυο αυτές οπτικές δεν είναι φυσικά στατική, αλλά υπόκειται πρώτα απ’ όλα στις ανατροπές του πολιτικού συσχετισμού δυνάμεων στο εσωτερικό της τουρκικής κοινωνίας – και η Τουρκία γνώρισε ουκ ολίγες τις τελευταίες δεκαετίες. «Στη δεκαετία του ’70, εποχή ανάπτυξης της Αριστεράς», τονίζει ο κ. Κεντέρ, «για ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας ο Έλληνας είναι εκείνος ο γείτονας με τον οποίο μπορεί κανείς σχεδόν να ταυτιστεί: η ελληνική ποίηση ή η αντίσταση των Ελλήνων στη χούντα των συνταγματαρχών εικονογραφούν το λόγο της εποχής. Όμως το πραξικόπημα του 1980 συνέτριψε την Αριστερά, κι από τότε τα σχολικά εγχειρίδια (ιδίως αυτά της Ιστορίας και της Αγωγής του Πολίτη) παρέχουν τη θεωρητική βάση ενός ‘αισθήματος μοναξιάς’ των Τούρκων στον κόσμο, καλλιεργώντας την εικόνα ενός τουρκικού λαού κυκλωμένου από εχθρούς, με πρώτους απ’ όλους τους Έλληνες. Για να καταπολεμήσει την Αριστερά και την ιδεολογική της επιρροή, το κράτος εισάγει μια ικανή δόση θρησκευτικότητας στην εκπαίδευση, ενισχύει τους θρησκευτικούς κύκλους που αργότερα επρόκειτο να γίνουν ο βασικός του εχθρός. Τα ΜΜΕ, συχνά εξαρτημένα από την επίσημη πολιτική, ακολουθούν ως επί το πλείστον μια γραμμή όπου φυσά ο άνεμος: τη μια το ρίχνουν στο ‘ούζο, συρτάκι, φιλία’, την άλλη χύνουν εθνικιστικό μίσος ενάντια στον Έλληνα, ‘τον πραγματικό βάρβαρο, το κακομαθημένο παιδί της Ευρώπης που χρειάζεται ένα καλό μάθημα'».
Ακόμη και η πρόσφατη έξαρση της «ελληνοτουρκικής φιλίας» στα πρωτοσέλιδα και τις οθόνες των τουρκικών ΜΜΕ, κατά τον συνομιλητή μας, συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη αυτού του συσχετισμού – και την καθοριστική επίδραση που είχε ο πολύνεκρος σεισμός του περασμένου Αυγούστου. «Για να κατανοήσουμε αυτό το νέο ‘στάδιο’, πρέπει να λάβουμε υπόψη την κρίση της τουρκικής εθνικής ταυτότητας, την εμφάνιση στα τέλη της δεκαετίας του ’80 μιας κοινωνίας που αισθανόταν ότι απειλείται από την ανατροπή των διεθνών ισορροπιών και κλείστηκε στον εαυτό της.
Με ένα κράτος και μια τάξη πολιτικών που αποδεικνύονταν ανίκανοι να βρουν μια ειρηνική λύση του κουρδικού προβλήματος και νιώθοντας ένα μόνιμο άγχος διάσπασης, η κοινωνία παρουσίασε όλα τα στοιχεία μιας διάχυτης κατάθλιψης. Είναι αυτό ακριβώς το κλείσιμο στον εαυτό της που έφερε στην εξουσία τον εθνικιστικό συνασπισμό που κυβερνά σήμερα τη χώρα. Όμως αυτή η άνοδος του εθνικισμού έφτασε στα όριά της με τη δοκιμασία του σεισμού, που προκάλεσε στην Τουρκία την αίσθηση ότι είμαστε ευάλωτοι όσο ποτέ. Παραδόξως, λοιπόν, η ίδια απουσία αυτοπεποίθησης που είχε σπρώξει την κοινωνία στον εθνικισμό, από τη στιγμή που έπιασε πάτο με το σεισμό, τη βοήθησε να ανακάμψει. Το θεραπευτικό σοκ του σεισμού, η διαπίστωση της αδύνατης μοναξιάς που υποσχόταν ο εθνικισμός, η εικόνα του Έλληνα -του ‘εχθρού που πάντα θέλει το κακό της Τουρκίας’- να τρέχει να βοηθήσει το γείτονά του, όλα αυτά συνέβαλαν στην αμφισβήτηση εκ βάθρων της εθνικής ταυτότητας που μόλις περιγράψαμε, και συνεπώς στην αμφισβήτηση της εικόνας του Έλληνα που αυτή συνεπαγόταν».

Και τώρα; Χωρίς να πετάει στα σύννεφα, ο κ. Κεντέλ δεν παύει να είναι αισιόδοξος: «Όλα αυτά δεν άφησαν ανεπηρέαστο ούτε τον εθνικιστικό Τύπο. Οι εφημερίδες, της ακραιφνούς τούρκο-ισλαμικής ‘Τουρκίγιε’ συμπεριλαμβανόμενης, ξεσάλωσαν στον αγώνα δρόμου της ‘ελληνοτουρκικής φιλίας’. Σε όλο τον Τύπο, η έκφραση ‘ο Έλληνας’ (με υποτιμητικό, κατά κανόνα, περιεχόμενο) έχει αντικατασταθεί από διατυπώσεις όπως ‘ο ελληνικός λαός’ κλπ. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια πως όλο το πολιτικό φάσμα έχει μετασχηματιστεί διά μιας. Τουλάχιστον όμως μπορούμε να πούμε ότι ο ‘φιλελληνικός’ λόγος, που τη δεκαετία του ’70 εκφερόταν από μια ρομαντική Αριστερά, βγήκε από το γκέτο του για να διαβρώσει τα άλλα πολιτικά ρεύματα».

People cross the borderline on their way to a temporary holding center for migrants in the early morning at the border between Serbia and Hungary in Roszke, southern Hungary, Monday, Sept. 14, 2015. (AP Photo/Matthias Schrader)

Το διπλό αλβανικό πρόσωπο της Ελλάδας


Αντιφατική είναι η εικόνα του «Έλληνα» στον αλβανικό Τύπο των δύο τελευταίων ετών, καθώς οι πολιτικές συμπάθειες κάθε εφημερίδας φαίνεται πως υπαγορεύουν σε μεγάλο βαθμό τη γενικότερη στάση της απέναντι στους νότιους γείτονες. Μετά τον πρόσφατο, ωστόσο, πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία, το κλίμα διαφοροποιείται και παρατηρείται μια κάποια «σκλήρυνση» στον τρόπο με τον οποίο τα έντυπα μέσα ενημέρωσης στην Αλβανία αντιμετωπίζουν τους Έλληνες και τις ελληνοαλβανικές σχέσεις

Οι επισημάνσεις αυτές βασίζονται σε τρεις εκθέσεις με τίτλο «Οι βαλκάνιοι γείτονες στον αλβανικό Τύπο» (Οκτώβριος 1997 – Μάρτιος 1998, Απρίλιος-Σεπτέμβριος 1998 και Ιούλιος-Αύγουστος 1999), στις οποίες επιχειρείται μια πρώτη ταξινόμηση των απόψεων για τους άλλους βαλκανικούς λαούς που περνούν μέσα από εννέα αλβανικές εφημερίδες.
Όπως προκύπτει από την ανάγνωση των εκθέσεων, η εικόνα της Ελλάδας στον αλβανικό Τύπο έχει το πρόσωπο του Ιανού.
Σε αντίθεση με την κατά κύριο λόγο αρνητική εικόνα της Σερβίας και την κατά κύριο λόγο θετική της Τουρκίας, η Ελλάδα εμφανίζεται με δύο διαφορετικές μορφές: ορισμένες εφημερίδες παρουσιάζουν συστηματικά με θετικό τρόπο τους Έλληνες και τις ελληνοαλβανικές σχέσεις, ενώ κάποιες άλλες έχουν υιοθετήσει τη διαμετρικά αντίθετη στάση. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι εφημερίδες που από τους συντάκτες των εκθέσεων χαρακτηρίζονται αριστερές, ενώ στη δεύτερη τοποθετούνται οι εθνικιστικές και δεξιές εφημερίδες που σταθερά αντιμετωπίζουν την Ελλάδα ως χώρα εχθρική με ποικίλες βλέψεις κατά των γειτόνων της. Μάλλον ουδέτερη είναι η στάση που τηρεί ο λεγόμενος ανεξάρτητος Τύπος. Την πιο θετική, πάντως, εικόνα της Ελλάδας θα συναντήσουμε εξαρχής στην εφημερίδα του Σοσιαλιστικού Κόμματος «Ζέρι ι Πόπουλιτ», γεγονός που αποδίδεται στις καλές σχέσεις μεταξύ των δύο κυβερνήσεων και των αντίστοιχων κυβερνητικών κομμάτων.

Αν και η συγκυρία επηρεάζει προφανώς δραστικά τα σχετικά δημοσιεύματα πολλαπλασιάζοντάς τα σε περιόδους εξελίξεων ή κρίσης (κάποια νέα ρύθμιση για τους οικονομικούς μετανάστες στην Ελλάδα ή μια ακόμη «επιχείρηση σκούπα»), το θέμα είναι αδιάλειπτα παρόν στον αλβανικό Τύπο. Τα περισσότερα δημοσιεύματα αφορούν τις οικτρές συνθήκες διαβίωσης των αλβανών εργατών στην Ελλάδα, τις «επαναπροωθήσεις», την ξενοφοβία που καλλιεργούν τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης κ.ο.κ.. Στο στόχαστρο βρίσκονται συχνά τόσο η αλβανική ορθόδοξη εκκλησία όσο και οι ελληνικές διπλωματικές αρχές, οι οποίες καταγγέλλονται για κρούσματα διαφθοράς.

Κατά διαστήματα η στάση των αλβανικών εφημερίδων γίνεται περισσότερο επιθετική προς την Ελλάδα. Καταλύτης ο πόλεμος, καθώς και τα δύο περιστατικά με την απαγωγή των ομήρων. Όπως σημειώνουν οι συντάκτες της τρίτης έκθεσης, η ανεξάρτητη «Κόχα Γιόνε» υιοθέτησε τον Ιούλιο του 1999 για πρώτη φορά τόσο επικριτικούς τόνους κατά της Ελλάδας. Ακόμη πιο επιθετική υπήρξε η ούτως ή άλλως αρνητική προς την Ελλάδα «Αλμπάνια», η οποία σε δημοσιεύματά της χαρακτήρισε δουλική τη στάση της αλβανικής κυβέρνησης προς τους νότιους γείτονές της. Την εποχή αυτή ανακινήθηκε επίσης ζωηρά το θέμα των Τσάμηδων τόσο από την «Αλμπάνια» όσο και από την επίσης αντιπολιτευτική «Ριλίντια Ντεμοκράτικε».

Στη νέα αυτή φάση, αρκετά άρθρα εγκαταλείπουν το παλιό λεξιλόγιο περί φιλοξενίας, ανθρωπισμού και φιλίας και υιοθετούν μια θέση σύμφωνα με την οποία οι αλβανοί μετανάστες είναι πιο χρήσιμοι στην Ελλάδα από ό,τι η Ελλάδα σε αυτούς. Στο ίδιο κλίμα, κείμενα της «Ρεπούμπλικα», της «Ρελίντια Νεμοκράτικε» και της «Αλμπάνια» αποδίδουν τις απελάσεις Αλβανών σε πιέσεις φιλοσερβικών κύκλων στην Ελλάδα, οι οποίοι, όπως υποστηρίζεται, φοβούνται τόσο την ενδυνάμωση του αλβανικού παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή όσο και την αναβίωση της αλβανικής μειονότητας που ζούσε παραδοσιακά στην Ελλάδα.

DARKO GAVROVIC - HISTORIEN


ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΣΤΟΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ ΤΥΠΟ


ΘΕΡΙΑΚΛΗΔΕΣ
. Καθολικά αισθήματα θαυμασμού προκαλεί σε σύμπαντα το γειτονικό Τύπο η εικόνα του αρειμάνιου Έλληνα που, αν και μέλος του σικ κλάμπ της ΕΕ, αρνείται πεισματικά να απαρνηθεί τις βαλκανικές του συνήθειες: «οι Έλληνες καπνίζουν σαν Τούρκοι» διαπιστώνει έκθαμβη η ‘Βέτσερνιε Νόβοστι’ (21/1/97), ενώ η επίσης σερβική ‘Πολίτικα’ εκστασιάζεται μπροστά στο «πόσο πολύ πίνουν οι Έλληνες» (31/1/97). Την ίδια πάνω-κάτω εποχή, η ‘Νόστεν Τρουντ’ της Σόφιας επιδίδεται σε ύμνους για το «φοβερό ταμπεραμέντο και την ικανότητα των Ελλήνων να χαίρονται τη ζωή», με κεντρικό παράδειγμα το γλέντι μιας παρέας που «ήπιαν και χόρεψαν ώς το πρωί, σπάζοντας όσα πιάτα ήθελαν» (20/1/97).

ΚΟΜΠΛΕΞΙΚΟΙ. Εντελώς διαφορετικοί τόνοι επικρατούν όταν περνάμε στις αθλητικές σελίδες, που επιτρέπουν την εξωτερίκευση λιγότερο ευγενών αισθημάτων. «Οι Έλληνες είναι φίλοι μας, σχεδόν αδελφοί, θα πολεμήσουν για λογαριασμό μας ώς τον τελευταίο Σέρβο», σαρκάζει ειρωνικά η ‘Ντνέβνι Τέλεγκραφ’ του Βελιγραδίου ύστερα από κάποιο αγώνα μπάσκετ (25/7/98). «Οι Σέρβοι είμαστε τόσο τυχεροί με τους φίλους μας, που δε χρειαζόμαστε καθόλου εχθρούς». Σε μια απόπειρα θεωρητικοποίησης του ζητήματος, η επίσης σερβική ‘Ντνέβνικ’ θα αποφανθεί ότι οι Σέρβοι «έχουμε προκαλέσει στους Έλληνες ένα κόμπλεξ κατωτερότητας στο μπάσκετ, και γι’ αυτό χάνουν την ψυχραιμία τους στα στάδια». Πιο ενδιαφέρουσα είναι η αφ’ υψηλού αποστροφή της ίδιας εφημερίδας, όταν εξηγεί στο κοινό της τους λόγους που πρέπει να επιδείξει μεγαλοψυχία: «Η πρωτεύουσα της Ελλάδας υπήρξε ο τόπος των μεγαλύτερων επιτευγμάτων των καταπληκτικών μπασκετμπολιστών μας, και γι’ αυτό το λόγο και μόνο θα πρέπει κανείς να παραβλέψει μικροπράγματα όπως τα πανάκριβα μαγαζιά, η φρικαλέα κυκλοφοριακή συμφόρηση και το γεγονός ότι στους Έλληνες δεν αρέσει να χάνουν από τους Γιουγκοσλάβους, αλλά δεν έχουν άλλη επιλογή» (17/8/98).

IMG_1158

ΔΑΙΜΟΝΙΟΙ. «Μολονότι η Θεσσαλονίκη απέχει ελάχιστα από τη Σόφια, η διαφορά μεταξύ τους είναι τεράστια», διαπιστώνει έκθαμβος ο απεσταλμένος της ‘Νόστεν Τρουντ’ στην ελληνική συμπρωτεύουσα (15/4/98). «Οι γείτονές μας κατάφεραν αυτό που κατά τη γνώμη μου είναι το δυσκολότερο έργο -έγιναν ένα σούπερ ευρωπαϊκό κράτος χωρίς να πάψουν να είναι Ελλάδα. Και αυτό που φοβούνται λιγότερο είναι το κράτος τους. Το βλέπουν σαν δικό τους και αντίστροφα. Είναι αυτό που μου προκάλεσε τη μεγαλύτερη έκπληξη, η επίτευξη αυτής της αμοιβαιότητας».

ΕΠΙΒΟΥΛΟΙ. Οι προσπάθειες της Ελλάδας για κλείσιμο του πυρηνικού σταθμού του Κοζλοντούι προσφέρουν περισσότερες από μια ευκαιρίες στα βουλγαρικά ΜΜΕ για να καταγγείλουν την ελληνική «διπροσωπία». Για την ’24 Τσάσα’, λ.χ., δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι οι ευασθησίες της Αθήνας συνδέονται άμεσα με τα σχέδια για δημιουργία ηλεκτροπαραγωγού σταθμού που καταναλώνει φυσικό αέριο στην ελληνική πλευρά των συνόρων, «έτσι ώστε, όταν το βουλγαρικό πυρηνικό εργοστάσιο κλείσει, η χώρα μας να αναγκαστεί να αγοράζει ενέργεια» (21/2/97). Δεν λείπουν και οι εκδηλώσεις ενός «εθνικά υπερήφανου» αντιιμπεριαλισμού, από την ίδια εφημερίδα: «Δεν θέλουμε τα ελληνικά αργύρια! Αν το τίμημα της ελληνικής βοήθειας είναι να κλείσει το πυρηνικό μας εργοστάσιο, οι γείτονές μας μπορούν να βάλουν τις δραχμές τους εκεί που ξέρουν» (17/2/97).

IMG_1165

ΔΕΙΤΕ

Βαλκανιζατέρ του Σωτήρη Γκορίτσα (1997). Κινηματογραφικό απάνθισμα των εθνικών μας στερεότυπων (για εμάς τους ίδιους, για τους βαλκάνιους γείτονες και για τους δυτικοευρωπαίους εταίρους μας), που γνώρισε επιτυχία στις ελληνικές αίθουσες.

Μιρουπάφσιμ των Γιώργου Κόρρα & Χρήστου Βούπουρα (1997). Αποδόμηση του κυρίαρχου στερεοτύπου για τους Αλβανούς μετανάστες και για τη χώρα υποδοχής τους, σε μια εξαιρετική ταινία που -μολονότι σάρωσε τα βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσ/νίκης- προβλήθηκε μόλις μια βδομάδα στις αθηναϊκές αίθουσες.

000047

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

«Balkan Neighbours». Εξαμηνιαίο δελτίο της οργάνωσης Access, με εκτενή καταγραφή της εικόνας του «Άλλου» (γειτονικών λαών, μειονοτήτων) στο βαλκανικό Τύπο. Ταξινόμηση κατά χώρα και, δευτερευόντως, κατά θεματική ενότητα.


Traian Stoianovitch «Ο κατακτητής ορθόδοξος Βαλκάνιος έμπορος», στο: Σπύρος Ασδραχάς (επιμ) «Η οικονομική δομή των βαλκανικών χωρών (15ος-19ος άι.)» (Αθήνα 1979, εκδ. Μέλισσα). Η εμφάνιση και ανάπτυξη μιας πανβαλκανικής αστικής τάξης, ταυτισμένης με την εικόνα του «Έλληνα», κατά τους τελευταίους αιώνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κλασική μελέτη, διαφωτιστική για τις διαδικασίες και τους όρους κάτω από τους οποίους συγκροτήθηκε το πρώτο βαλκανικό στερεότυπο περί Ελλήνων.

Dr Salahi Ramadan Sonyel «Turk Yunan Anlasmazligi» (Άγκυρα 1985, εκδ. Kibris Turk Kultur Dernegi Genel Merkezi). Το ιδεολόγημα της «προαιώνιας ελληνικής επιθετικότητας κατά της Τουρκίας», όπως αποτυπώνεται από την πένα ενός κυπριακής καταγωγής εμπειρογνώμονα της τουρκικής διπλωματίας.


Σοφία Βούρη «Τα σλαβικά εγχειρίδια Ιστορίας της Βαλκανικής, 1991-1993. Τα έθνη σε πόλεμο» (Αθήνα 1997, εκδ. Gutenberg). Η ιστορία των Βαλκανίων -και τα συνακόλουθα «εθνικά» στερεότυπα- σύμφωνα με τα πρώτα «μετασοσιαλιστικά» σχολικά βιβλία και προγράμματα της Βουλγαρίας και της ΠΓΔ Μακεδονίας. Εκτενή αποσπάσματα από τα σχετικά εγχειρίδια παρατίθενται στο πολυσέλιδο παράρτημα του βιβλίου.

Θεόδωρος Κατσουλάκος & Κώστας Τσαντίνης «Προβλήματα ιστοριογραφίας στα σχολικά εγχειρίδια των βαλκανικών κρατών« (Αθήνα 1994, εκδ. Εκκρεμές). Επισκόπηση του τρόπου παρουσίασης της Επανάστασης του ’21 και των Βαλκανικών πολέμων στα σχολικά εγχειρίδια των γειτονικών μας χωρών – και των συνακόλουθων στερεοτύπων που αυτή η διαπραγμάτευση εγχαράσσει στις συνειδήσεις των μαθητών.

Αννα Φραγκουδάκη & Θάλεια Δραγώνα (επιμ) «‘Τι είν’ η πατρίδα μας;’ Εθνοκεντρισμός στην εκπαίδευση» (Αθήνα 1997, εκδ. Αλεξάνδρεια). Εξαιρετική (και, κυρίως, η πρώτη στο είδος της) συλλογή κειμένων γύρω από την αντίστοιχη διαδικασία εγχάραξης του εθνικισμού στο δικό μας εκπαιδευτικό σύστημα.

Γιώργος Στάμκος & Μίλιτσα Κοσάνοβιτς, “Στοιχειωμένα Βαλκάνια: Εξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας”, (Θεσσαλονίκη 2006, εκδ. Άγνωστο). Μια πολυεπίπεδη εξερεύνηση των Βαλκανίων, της άγνωστης ιστορίας τους, του λαογραφικού τους πλούτου, των στερεοτύπων, της πνευματικότητας και των μυστηρίων τους.


Φωτογραφίες: Γιώργος Στάμκος – Balkan Express

balkania

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans