Category Archives: ΒΑΛΚΑΝΙΑ -BALKANS

ΜΑΚΕΔΟΝΙKΗ ΔΙΑΜΑΧΗ: Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΟΝΟΜΑΤΟΣ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΔΙΑΜΑΧΗ

Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΟΝΟΜΑΤΟΣ

ΠΟΙΑ ΘΑ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΓΔΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ;

Αποτέλεσμα εικόνας για kiro Gligorov

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Έπειτα από μια 25ετία ατελέσφορης διαμάχης Αθηνών-Σκοπίων για το όνομα «Μακεδονία», αρχίζει να διαφαίνεται στον ορίζοντα η προοπτική της τελικής λύσης. Καθώς οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν βελτιωθεί σημαντικά τον τελευταίο χρόνο, όλοι δείχνουν όλο και πιο διατεθειμένοι να απομακρύνουν το τελευταίο «αγκάθι» που εμποδίζει την περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεων: το Ονοματολογικό. Όμως το πρόβλημα της ονομασίας συνεχίζει να είναι περίπλοκο και να προκαλεί ποικίλα συναισθηματικά αντανακλαστικά και στις δύο πλευρές. Αν τελικά επικρατήσουν ο πολιτικός ρεαλισμός, ο αμοιβαίος συμβιβασμός και τα κοινά οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα μια αμοιβαία αποδεκτή λύση θα έρθει σύντομα.

Στη Νέα Υόρκη την Τετάρτη 17 Ιανουαρίου το 2018 ο ειδικός μεσολαβητής του ΟΗΕ για το ζήτημα, Μάθιου Νίμιτς κετέθεσε πέντε υποψήφια ονόματα στους διαπραγματευτές Ελλάδος και ΠΓΔΜ:

Republika Nova Makedonija (Δημοκρατία της Νέας Μακεδονίας)

Republika Severna Makedonija (Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας)

Republika Gorna Makedonija (Δημοκρατία της Άνω Μακεδονίας)

Republika Vardarska Makedonija (Δημοκρατία της Μακεδονίας του Βαρδάρη)

Republika Makedonija (Skopje) [Δημοκρατία της Μακεδονίας (Σκόπια).

Η σύντομη γραφή των ονομάτων προτείνεται αντιστοίχως να είναι Nova Makedonija, Severna Makedonija, Gorna Makedonija, Vardarska Makedonija και Makedonija (Skopje). Η χρήση του ονόματος πρέπει να είναι erga omnes, δηλαδή θα ισχύει διεθνώς τόσο σε διεθνείς οργανισμούς όσο και για τις διμερείς σχέσεις της χώρας. 

Προτού ωστόσο διαφανεί ποια θα είναι η τελική κατάληξη των διαπραγματεύσεων και ποιο θα είναι πιθανότερο υποψήφιο όνομα για την ονομασία της γειτονικής μας χώρας, είναι σκόπιμο να κάνουμε μια απαραίτητη ιστορική αναδρομή και ανακεφαλαίωση της περιπέτειας του λεγόμενου «Μακεδονικού ζητήματος» από την εμφάνιση του ως σήμερα καθώς και της διένεξης Αθηνών-Σκοπίων γύρω από το όνομα Μακεδονία και όχι μόνόν…

Σχετική εικόνα

Έχουν περάσει 27 χρόνια από την έναρξη της διαδικασίας αιματηρής διάλυσης και κατακερματισμού της πρώην ενιαίας Γιουγκοσλαβίας (SFRJ) και το ζήτημα της ονομασίας του γειτονικού κράτους της ΠΓΔΜακεδονίας συνεχίζει ν’ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την ανάδειξη της Ελλάδας σε υπολογίσιμη περιφερειακή δύναμη στα Βαλκάνια. Από τη στιγμή που τα Σκόπια κήρυξαν την ανεξαρτησία τους, η Αθήνα, ενώ θα έπρεπε να αισθάνεται ικανοποιημένη από το νέο γεωπολιτικό πλουραλισμό των Βαλκανίων που ολοφάνερα την ευνοούσε, αντέδρασε αμήχανα, σχεδόν σπασμωδικά, προβάλλοντας μια έντονα εχθρική στάση απέναντι στον μικρό και νεότευκτο γείτονα της, που έδειχνε να την αψηφεί. Αιτία ήταν το όνομα Δημοκρατία της Μακεδονίας, που τα Σκόπια επέλεξαν για να δώσουν στο νέο τους κράτος.

Σχετική εικόνα

Από το «Ρούμ Μιλετί» στα εδαφικά έθνη: Η περίπτωση της Μακεδονίας

Για την ελληνική πλευρά το όνομα Μακεδονία συνδέονταν άρρηκτα με την ελληνική ιστορία και συγκεκριμένα με την ένδοξη εποποιία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αποτελώντας έτσι αναπαλλοτρίωτο «κτήμα ες αεί» του Ελληνισμού. Μια χώρα διεθνώς αναγνωρισμένη με το όνομα «Μακεδονία» θα αποτελούσε απειλή όχι μόνον για την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού έθνους, αλλά και για την εδαφική ακεραιότητα της βόρειας Ελλάδας, το μεγαλύτερο τμημα της οποίας ονομάζεται επίσης Μακεδονία. Πόσο μάλιστα όταν αυτή η χώρα χρησιμοποιούσε σύμβολα και χάρτες, που καλλιεργούσαν διεκδικήσεις ελληνικών εδαφών.

Για τους κατοίκους όμως της γειτονικής μας χώρας το όνομα Μακεδονία αποτελούσε το μόνο ασφαλή αυτοπροσδιορισμό που επέτρεπε σ’ αυτό το νεόκοπο βαλκανικό έθνος να οικοδομήσει μια ανεξάρτητη εθνική ταυτότητα, μακριά από τις αφομοιωτικές επιρροές των Βουλγάρων και των Σέρβων. Χρησιμοποιήθηκε έντεχνα, ώστε να μεταγραφεί η ιστορία της περιοχής προς την κατεύθυνση νομιμοποίησης του λεγόμενου «μακεδονικού λαού», που μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα αποτελούσε αντικείμενο διεκδίκησης τριών ανταγωνιστικών μεταξύ τους βαλκανικών εθνικισμών. Πριν από έναν αιώνα οι σλαβόφωνοι κάτοικοι της Μακεδονίας θεωρούνταν από τους Βούλγαρους «Βούλγαροι της δύσης», από τους Σέρβους «Σέρβοι του νότου» και από τους Έλληνες «εκσλαβισμένοι Έλληνες».

Στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) η γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας διαμοιράστηκε ανάμεσα στα νικηφόρα βαλκανικά κράτη, με τη χώρα μας να παίρνει τη «μερίδα του λέοντος»: το 51% του συνολικού εδάφους. Όταν απελευθερώθηκε η ελληνική Μακεδονία και πριν λάβει χώρα η ελληνοτουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 που άλλαξε μια για πάντα το εθνογραφικό τοπίο στη βόρεια Ελλάδα, ο πληθυσμός της περιοχής αποτελούνταν κατά 43% από Eλληνoρθόδοξους, 40% από μουσουλμάνους, 10% από Βούλγαρους Εξαρχικούς και 7% διάφορους (Αγγελόπουλος 1979). Βέβαια, οι ελληνικές απογραφές δεν λάμβαναν υπόψιν τους τη μητρική γλώσσα και την εθνοτική καταγωγή αυτών των πληθυσμών, αλλά τη σχέση τους με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την ελληνική εκπαίδευση και, κυρίως, την ελληνική εθνική συνείδηση. Και πολύ καλά έκαναν. Μέχρι το 1912 στο χώρο της σημερινής ελληνικής Μακεδονίας οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί κυριαρχούσαν στα νότια και οι σλαβόφωνοι στα βόρεια. Ο Ελληνισμός όμως διέθετε ισχυρά ερείσματα στα αστικά κέντρα ολόκληρης της Μακεδονίας, εξ αιτίας των εμπορικών και εκπαιδευτικών του δικτύων και χάρη στην εξελληνιστική πολιτική του Πατριαρχείου που παρά τις αντιξοότητες και τα εμπόδια συνεχίζονταν.

Σχετική εικόνα

Αξιοσημείωτο είναι πως μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, απουσία ανάπτυξης οποιασδήποτε εθνικής ιδεολογίας, όλοι οι ορθόδοξοι κάτοικοι των Βαλκανίων αποκαλούνταν από τις Οθωμανικές αρχές «Ρουμ» (δηλαδή Ρωμιοί), επειδή άνηκαν στο Ρουμ Μιλετί (στους πιστούς του Πατριαρχείου). Την ίδια περίοδο όλοι οι έμποροι και οι μορφωμένοι κάτοικοι των βόρειων Βαλκανίων, ανεξαρτήτου εθνοτικής καταγωγής και γλώσσας, αποκαλούνταν «Έλληνες». Ακόμη και τον 19ο αιώνα σχεδόν κάθε έμπορας των Βαλκανίων αποκαλούνταν Γκρκ, δηλαδή «Έλληνας», γεγονός που, όπως σωστά επισημαίνει και ο Έλληνας γεωπολιτικός Γεώργιος Πρεβελάκης, συνδέει τη συλλογική ταυτότητα του μεταγενέστερου νεωτερικού έθνους με την επαγγελματική εξειδίκευση, την οικονομική δραστηριότητα στις πόλεις και γενικώς την προσαρμογή στο περιβάλλον. Αντίστοιχα με τους «εμπόρους Έλληνες», όλοι οι αγρότες των κεντρικών και βόρειων Βαλκανίων αποκαλούνταν «Σλάβοι» –μάλιστα οι χωρικοί των Βαλκανίων αποκαλούνταν αδιακρίτως «Βούλγαροι»– και όλοι οι νομάδες βοσκοί της χερσονήσου μας «Βλάχοι».

Η επέλαση του εθνικισμού τον 19ο αιώνα και η συγκρότηση των πρώτων εθνικών κρατών στα Βαλκάνια κλόνισε αυτές της συλλογικές ταυτότητες προς όφελος της δημιουργίας των εδαφικών εθνών, που τελικά κυριάρχησαν. Από τη μια άκρη των Βαλκανίων ως την άλλη οι διανοούμενοι άρχισαν να οικοδομούν ξεχωριστές εθνικές ταυτότητες βασισμένες κυρίως στη γλώσσα και στην κοινή ιστορία. Αυτές οι εθνικιστικές ιδεολογίες γρήγορα εξαπλώθηκαν και δεν άργησαν να προσβάλουν και τους σλαβόφωνους κατοίκους της Μακεδονίας, που μέχρι τότε βρισκόντουσαν σε μια «γκρίζα ζώνη», μετέωροι και διεκδικούμενοι από τους άλλους βαλκανικούς εθνικισμούς, που ορέγονταν την εξέχουσα γεωπολιτική θέση της Μακεδονίας: «Όποιος ελέγχει τη Μακεδονία κρατά τα κλειδιά της Βαλκανικής» (Γιόβαν Τσβίιτς, Σέρβος εθνολόγος).

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonia ethnic map 1900

Η κατασκευή της «μακεδονικής» ταυτότητας

Η κατασκευή της λεγόμενης «μακεδονικής» εθνικής ταυτότητας ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα και αποκρυσταλλώθηκε την τιτοϊκή περίοδο με την ίδρυση της Ομόσπονδης Δημοκρατίας της «Μακεδονίας». Επειδή οι Σλάβοι κάτοικοι της κεντρικής και βόρειας Μακεδονίας συνδέονταν γλωσσικά και πολιτιστικά με τους Βούλγαρους, έπρεπε να βρεθεί ένα ισχυρό στοιχείο διαφοροποίησης, πάνω στο οποίο θα οικοδομούνταν μια ανεξάρτητη ταυτότητα. Και το στοιχείο αυτό επιλέχθηκε να είναι η σύνδεση αυτού του λαού όχι μόνον με το γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας, αλλά και με την προ-σλαβική ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας.

Επρόκειτο για μια περίπλοκη επιχείρηση, για την οποία έπρεπε να επιστρατευτούν οι επιλεκτικές γνώσεις των ιστορικών, διαγράφοντας μεγάλα τμήματα της ιστορίας της Μακεδονίας και κατασκευάζοντας επιμελώς ορισμένα άλλα. Έτσι, η εθνογένεση των νέων «Μακεδόνων» όχι μόνον ανάχθηκε στην εποχή της εγκατάστασης των Σλάβων στα Βαλκάνια (5ος-7ος μ.Χ. αιώνας), αλλά πήγε ακόμη πιο πριν, στους αρχαίους Θράκες, τμήμα των οποίων υποστήριζαν πως αποτελούσαν και οι αρχαίοι Μακεδόνες. Μια ολόκληρη βαλκανική μυθολογία επινοήθηκε από την αρχή για να δικαιολογήσει την ύπαρξη ενός ακόμη «έθνους» κι ενός νέου κράτους στα πλαίσια της ομόσπονδης σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας. Το όλο σχέδιο της κατασκευής της ιστορίας του λεγόμενου «μακεδονικού έθνους» σχεδιάστηκε και υποστηρίχτηκε από το τιτοϊκό καθεστώς της πρώην Γιουγκοσλαβίας, ως ένα όχημα προώθησης των αλυτρωτικών ή μεγαλογιουγκοσλαβικών βλέψεων σε βάρος των γειτονικών βαλκανικών κρατών και συγκεκριμένα της Ελλάδας και της Βουλγαρίας, στις οποίες υποστήριζαν πως διαβιούσαν μεγάλοι πληθυσμοί αλύτρωτων «Μακεδόνων».

Δεν ήταν όμως μόνον ο Τίτο που βοήθησε στην κατασκευή του «μακεδονικού έθνους». Πρέπει να σημειωθεί πως στις αρχές του 20ου αιώνα τόσο οι Έλληνες, όσο και οι Σέρβοι, υποστήριζαν με διάφορους τρόπους την ύπαρξη ξεχωριστής εθνικής ταυτότητας για τους Σλάβους της Μακεδονίας, προκειμένου να αποτρέψουν την ενσωμάτωση τους στο δυναμικά ανερχόμενο βουλγαρικό έθνος, με το οποίο συνδέονταν γλωσσικά και ιστορικά. Προς αυτή την κατεύθυνση οι Έλληνες δημοσίευαν στις αρχές του 20ου αιώνα προπαγανδιστικά έντυπα με ελληνικό αλφάβητο αλλά στη «σλαβομακεδονική διάλεκτο», υποστηρίζοντας πως οι σλαβόφωνοι κάτοικοι της περιοχής δεν ήταν Βούλγαροι, δηλαδή δεν ήταν Σλάβοι, αλλά απόγονοι των ένδοξων αρχαίων Μακεδόνων!

atanas_the_macedonian_1845_0

Σε χάρτες μάλιστα που εξέδωσε το 1918 η κυβέρνηση Βενιζέλου αρκετές βόρειες περιοχές της ελληνικής Μακεδονίας φέρονται να κατοικούνται από «Macedonian Slavs». Το αστείο στην υπόθεση ότι μεταξύ 1918-1926 το ελληνικό κράτος άλλαξε τρεις φορές την επίσημη ονομασία των σλαβόφωνων μειονοτικών της Μακεδονίας! Ενώ το 1918 τους αποκαλούσαν «Μακεδόνες Σλάβους», το 1924, με το πρωτόκολλο Πολίτη-Καλφώφ, τους αναγνώρισαν ως βουλγαρική μειονότητα και το 1926, ο Θ. Πάγκαλος συμφώνησε με το Βελιγράδι να αναγνωρίσει τη μειονότητα ως… σερβική!

ABECEDAR 1925

Οι Σέρβοι από την πλευρά τους, προσπαθώντας να αποκτήσουν ερείσματα στην εθνολογική διεκδίκηση της Μακεδονίας, υποστήριζαν πως οι Σλάβοι αυτής της περιοχής ήταν μια «μεταβατική ομάδα» ανάμεσα σε Σέρβους και Βούλγαρους. Μάλιστα, ο περίφημος Σέρβος εθνολόγος Γιόβαν Τσβίιτς ήταν ο πρώτος που δημοσίευσε χάρτη, όπου απεικονίζονταν ως ξεχωριστή εθνοτική ομάδα με το ουδέτερο όνομα «Μακεδονοσλάβοι».

Στη διάρκεια του μεσοπολέμου οι «Μακεδονοσλάβοι» του Γιουγκοσλαβικού βασιλείου, παρά την εκσερβιστική πολιτική του Βελιγραδίου, ανέπτυξαν ακόμη περισσότερο την ξεχωριστή εθνική τους ταυτότητα σε σημείο ώστε να είναι αδύνατον να ταυτιστούν πλέον με τους Σέρβους ή τους Βουλγάρους.

Σχετική εικόνα

Αργότερα το Κομμουνιστικό Κόμμα της Γιουγκοσλαβίας, με παρέμβαση του ίδιου του Τίτο, αναγνώρισε πως είχε σημαντικούς πολιτικούς λόγους να διακηρύξει την ύπαρξη των «Μακεδόνων» ως ξεχωριστό έθνος και να τους χρησιμοποιήσει ως συστατικό στοιχείο για την οικοδόμηση της ομόσπονδης σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας. Με την κίνηση αυτή ο πραγματιστής Τίτο πετύχαινε πολλά. Εμπόδιζε τους Σέρβους να απορροφήσουν την περιοχή. Προσέφερε άλλοθι στους βουλγαρίζοντες πληθυσμούς της Γιουγκοσλάβικης Μακεδονίας, που είχαν σε μεγάλο βαθμό δεχθεί τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής ως «απελευθερωτές». Τους νομιμοποιούσε αναβαπτίζοντας τους σε «Μακεδόνες», κερδίζοντας μ΄ αυτό τον τρόπο την αφοσίωση τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για TITO in macedonia

Για να το πετύχει όμως αυτό έπρεπε πρώτα να εξαλείψει κάθε αίσθημα βουλγαρικής εθνικής συνείδησης των κατοίκων της περιοχής, που ήταν ακόμη αρκετά διαδεδομένο. Ανομολόγητος βέβαια στόχος της Τιτοϊκής Γιουγκοσλαβίας ήταν να χρησιμοποιήσει την ύπαρξη του νεόκοπου «μακεδονικού έθνους» ως μηχανισμού επέκτασης του γιουγκοσλαβικού ελέγχου στη Βουλγαρία και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου υποτίθεται πως ζούσαν σημαντικοί πληθυσμοί «αλύτρωτων Μακεδόνων». Και θα το πετύχαινε αν η έκβαση του ελληνικού Εμφύλιου Πόλεμου (1944-1949) ήταν διαφορετική…

Αποτέλεσμα εικόνας για SFRJ map

Η διαμάχη Αθήνας-Σκοπίων: το νέο «Μακεδονικό Ζήτημα»

Στα 47 χρόνια (1944-1991) της ύπαρξης του στα πλαίσια της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας (SFRJ) το ομόσπονδο κρατίδιο των Σκοπίων υπάκουε γενικώς στην πολιτική του Βελιγραδίου, που κατέπνιγε τους επιμέρους εθνικισμούς. Δεν ασκούσε αυτόνομη πολιτική αλυτρωτισμού και δεν υποστήριζε φανερά τουλάχιστον τις σλαβομακεδονικές οργανώσεις της διασποράς. Στα πλαίσια της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας ο σλαβομακεδονικός αλυτρωτισμός χρησιμοποιούνταν κατά διαστήματα και όχι συστηματικά ως μέσο πίεσης κατά της Ελλάδας με στόχο την εξασφάλιση διευκολύνσεων στο σημαντικό για τη βαλκανική ενδοχώρα λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Όλη αυτή την περίοδο οι Σλάβοι κάτοικοι της γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας πέτυχαν αρκετά. Κατάφεραν να αναγνωριστούν ως ξεχωριστός λαός και «έθνος», να αναγνωριστεί η γλώσσα τους, ακόμη και η αυτονομία της λεγόμενης «μακεδονικής» εκκλησίας. Κατάφεραν να στήσουν έναν προπαγανδιστικό μηχανισμό, που διακήρυττε διεθνώς πως αυτοί ήταν οι «πραγματικοί Μακεδόνες» και πως οι Έλληνες κατείχαν εδάφη τους και καταπίεζαν μια πολυάριθμη μειονότητα τους, τους «Αιγαιάτες Μακεδόνες», που σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους ανέρχονταν στις 200.000-300.000! Κατάφεραν να κάνουν αισθητή την παρουσία τους διεθνώς σε σημείο ώστε το όνομα Μακεδονία να ταυτίζεται από τρίτους με τα Σκόπια και όχι με τη Θεσσαλονίκη.

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian nationalism

Μέσα σ’ αυτά τα 47 χρόνια μεγάλωσαν δύο γενιές Σλάβων των Σκοπίων πιστεύοντας πως είναι «Μακεδόνες» και τίποτε άλλο. Η εμβρυακή εθνική ταυτότητα των «Μακεδόνων», που έφερε στο φως ο Τίτο, είχε πλέον ενηλικιωθεί και παγιωθεί. Όταν μια μέρα το ελληνικό κράτος «ξύπνησε» και προσπάθησε να αντιδράσει π.χ. μετονομάζοντας το 1988 το Υπουργείο Βορείου Ελλάδος σε «Μακεδονίας-Θράκης» ή βαπτίζοντας το διεθνές αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης σε «Αεροδρόμιο Μακεδονία», ήταν πλέον αργά. Οι κάτοικοι της Γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας σχεδόν μονοπωλούσαν διεθνώς το όνομα Μακεδονία.

Όταν στις 17 Σεπτεμβρίου του 1991 η βουλή των Σκοπίων ανακήρυξε την ανεξαρτησία της χώρας, αποτέλεσμα της αποσύνθεσης της Γιουγκοσλαβίας, με το συνταγματικό όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας», η Ελλάδα και η ελληνική κοινή γνώμη παρακολουθούσε αμήχανη και μουδιασμένη τις εξελίξεις. Το όνομα της χώρας, οι αναφορές στο νεόκοπο σύνταγμα της για «τμήματα του ‘’μακεδονικού λαού’’ που ζουν ως εθνικές μειονότητες στις γειτονικές χώρες», η υιοθέτηση του δεκαεξάκτινου αστέρα της Βεργίνας ως σημαίας του κράτους, η έκδοση γραμματοσήμων με το Λευκό Πύργο και η δημοσίευση χαρτών της «Ενιαίας Μακεδονίας» με την ελληνική Μακεδονία και τη Θεσσαλονίκη ως φυσική «πρωτεύουσα» της, εξόργισαν, όπως ήταν αναμενόμενο, την ελληνική πλευρά. Η ελληνο-«μακεδονική» διαμάχη είχε πλέον ξεσπάσει.

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian nationalism

Στις εθνικιστικές προκλήσεις των Σκοπίων οι ελληνικές αντιδράσεις ήρθαν καθυστερημένα ήταν σπασμωδικές, υπερβολικές και συχνά παράλογες, όπως π.χ. η πρόταση να μετονομαστεί η χώρα μας σε «Ελλάδα-Μακεδονία» ή η πρόταση κάποιων βουλευτών της ΝΔ για άμεση μεταφορά της πρωτεύουσας στη Θεσσαλονίκη! Διαδηλώσεις κατά της πολιτικής των Σκοπίων πραγματοποιήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και σε άλλες ελληνικές πόλεις, με τη συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων. Νομίσματα κόπηκαν με το Αστέρι της Βεργίνας και την κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το ελληνικό κράτος τύπωσε και μοίρασε εκατομμύρια έντυπα και αυτοκόλλητα με το σύνθημα «Η Μακεδονία είναι Ελληνική». Ομογενειακές οργανώσεις του εξωτερικού κινητοποιήθηκαν για να πείσουν τις κυβερνήσεις των χωρών τους να μην αναγνωρίσουν τα Σκόπια με το όνομα Μακεδονία. Η Ελλάδα εξαπέλυσε τη μεγαλύτερη στην ιστορία της διεθνή διαφημιστική εκστρατεία προκειμένου να πείσει τον υπόλοιπο κόσμο να μην αναγνωρίσει το νεοσύστατο γειτονικό κράτος με το συνταγματικό του όνομα, προβάλλοντας επιχειρήματα ότι το όνομα Μακεδονία και ό,τι σχετίζεται μ’ αυτό άνηκαν αποκλειστικά στην Ελλάδα και στον Ελληνισμό.

Παρά την τεράστια και πρωτοφανή διαφημιστική της εκστρατεία η Ελλάδα δεν πέτυχε παρά πενιχρά αποτελέσματα. Ελάχιστες κυβερνήσεις αρνήθηκαν ν’ αναγνωρίσουν τα Σκόπια με το συνταγματικό τους όνομα, ενώ μέχρι το 2015 σχεδόν 140 χώρες (ανάμεσα τους ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Μ. Βρετανία, Γερμανία κλπ.) αναγνώρισαν τη χώρα με το συνταγματικό της όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας» δείχνοντας απροθυμία να ασπαστούν τους ελληνικούς φόβους σχετικά με την ‘επεκτατικότητα» του γειτονικού κρατιδίου. Αντίθετα πολλοί άρχισαν να μιλούν για «παραλογισμό» των Ελλήνων και για πιθανή εμπλοκή της χώρας μας στους γιουγκοσλαβικούς πολέμους που φούντωναν. Στα μάτια των ξένων αναλυτών η Ελλάδα, με την υπερβολική στάση της στο ζήτημα των Σκοπίων, καθίστατο αυτομάτως τμήμα του «βαλκανικού προβλήματος». Πολλοί μάλιστα συνιστούσαν στην ελληνική πλευρά «ψυχραιμία», υποστηρίζοντας πως το όνομα Μακεδονία δεν συνδέονταν απαραίτητα με εδαφικές βλέψεις. 

Αποτέλεσμα εικόνας για Μητσοτάκης Σαμαρας Γκλιγκόροφ

Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών

Εκνευρισμένη από την αδιάλλακτη στάση των Σκοπιών και αντιλαμβανόμενη τον κίνδυνο να απομονωθεί και να χάσει την αξιοπιστία της, η Αθήνα αποφάσισε να μεταφέρει τη διένεξη της με τα Σκόπια σε επίπεδο ΟΗΕ και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το «όπλο» της σ’ αυτή την περίπτωση ήταν το βέτο. Τα υπόλοιπα 11 μέλη της ΕΕ δεν αρνήθηκαν στην Ελλάδα τη νόμιμη διεκδίκηση ενός εθνικού της συμφέροντος. Για να μη δυσαρεστήσουν λοιπόν τη χώρα μας επέδειξαν την περιβόητη «κοινοτική αλληλεγγύη» μη αναγνωρίζοντας τα Σκόπια με το συνταγματικό τους όνομα –ουσιαστικά όμως αποδέχονταν το όνομα Μακεδονία στις διμερείς τους σχέσεις με τα Σκόπια– αλλά συνέστησαν στις δύο πλευρές να δείξουν μετριοπάθεια και να διαπραγματευτούν μια κοινά αποδεκτή λύση. Αξιωματούχοι μάλιστα της ΕΕ προθυμοποιήθηκαν να μεσολαβήσουν για την εξεύρεση προτάσεων και λύσεων που θα ικανοποιούσαν και τις δύο πλευρές, ώστε να σταματήσει αυτή η «άνευ ουσίας» διένεξη που απειλούσε με αποσταθεροποίηση τα κεντρικά Βαλκάνια.

Στις 16 Δεκεμβρίου του 1991 η Ελλάδα πέτυχε στις Βρυξέλλες τη δέσμευση των υπολοίπων χωρών της ΕΕ να μην αναγνωρίσουν την αποσχισθείσα Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, προτού εξασφαλιστούν εγγυήσεις ότι δεν τρέφει εδαφικές διεκδικήσεις ούτε κι ασκεί εχθρική προπαγάνδα κατά της Ελλάδας. Για την τότε κυβέρνηση Μητσοτάκη επρόκειτο για ελληνικό «θρίαμβο». Υπήρχαν όμως και «κεραυνοί» από την πλευρά της Ευρώπης. Στις 11/1/1992 η επιτροπή Μπανταντέρ από το Παρίσι αποφάνθηκε πως «η χρήση του ονόματος ‘’Μακεδονία’’ δεν θα μπορούσε να συνεπάγεται εδαφική διεκδίκηση έναντι άλλου κράτους», ανοίγοντας έτσι το δρόμο για έμμεση αναγνώριση του κράτους των Σκοπίων με το συνταγματικό του όνομα.

Η Ελλάδα απάντησε με μαζική διαδήλωση στη Θεσσαλονίκη τις 14 Φεβρουάριου του 1992, εικόνες της οποίας μεταδόθηκαν από όλα τα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων. Τρεις μέρες αργότερα στη Λισσαβόνα οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ολλανδίας και της Δανίας πίεσαν την Ελλάδα για αναγνώριση της ΠΓΔΜ. Η στάση τους ώθησε τον τότε Υπουργό Εξωτερικών της Ελλάδας Αντώνη Σαμαρά να ανεχθεί το μποϊκοτάζ εναντίον ολλανδικών και δανέζικων προϊόντων, που προωθούσαν τότε τα ελληνικά ΜΜΕ. Ο κίνδυνος του εμπορικού πολέμου, των κυρώσεων και της απομόνωσης της Ελλάδας μέσα στην ΕΕ ήταν πλέον ορατός. Αξιωματούχοι της ΕΕ αποφάσισαν να μεσολαβήσουν.

Αποτέλεσμα εικόνας για Μητσοτάκης Σαμαρας Γκλιγκόροφ

Την 1η Απριλίου του 1992 ο προεδρεύον της ΕΕ Υπουργός Εξωτερικών της Πορτογαλίας Α. Ντ. Πινέιρο κατέθεσε στον Α. Σαμαρά προτάσεις για τη ρύθμιση του προβλήματος με τα Σκόπια. Οι προτάσεις αυτές, γνωστές και ως «πακέτο Πινέιρο», περιλάμβαναν σχέδια για μια «Συνθήκη επιβεβαίωσης των συνόρων», αποκήρυξη εδαφικών βλέψεων και προπαγάνδας εκ μέρους των Σκοπίων και πρόταση για την ονομασία «Νέα Μακεδονία». Αν και οι προτάσεις αυτές ήταν ευνοϊκές για την ουσία των ελληνικών θέσεων, δεν έγιναν αποδεκτές από την ελληνική κυβέρνηση που είχε επιλέξει τη λεγόμενη «γραμμή Σαμαρά», δηλαδή την αδιάλλακτη εθνικιστική στάση, που αρνούνταν αναγνώριση των Σκοπίων με το όνομα «Μακεδονία» ή παράγωγά του. Η ελληνική πλευρά πρότεινε διάφορες ονομασίες για το κράτος των Σκοπίων όπως «Δαρδανία», «Παιονία», «Κεντρική Βαλκανική Δημοκρατία», «Νοτιοσλαβία», «Μακεδονική Δημοκρατία των Σκοπίων», «Δημοκρατία των Σκοπίων» κ.α. Η κυβέρνηση των Σκοπίων δεν δέχθηκε να συζητήσει καμιά από αυτές τις προτάσεις θεωρώντας τες γελοίες και απαράδεκτες. Τα τρίτα μέρη από την άλλη, που επιθυμούσαν διευθέτηση του προβλήματος με αμοιβαίες υποχωρήσεις, πρότειναν στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές ονόματα όπως «Νέα Μακεδονία», «Βόρεια Μακεδονία», «Άνω Μακεδονία» και «Μακεδονία του βαρδάρη». Όμως, όπως αναφέραμε η θέση της Ελλάδας ήταν να μην δεχθεί ονομασία των Σκοπίων με το όνομα Μακεδονία ή παράγωγα του. Το χάσμα των δύο πλευρών ήταν αγεφύρωτο.

Στις 14 Ιουνίου του 1992, κι ενώ οι άλλες χώρες της ΕΕ με πρώτες τη Γερμανία και τη Μ. Βρετανία είχαν ήδη προχωρήσει σε μονομερή αναγνώριση των Σκοπίων, ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Κωνσταντίνος Μητσοτάκης πρότεινε στους ομολόγους του τη φόρμουλα της «διπλής ονομασίας» των Σκοπίων: ένα «ουδέτερο» επίσημο διεθνές όνομα, που δεν θα θίγει τις ελληνικές θέσεις και στο εσωτερικό, αποκλειστικά για «εγχώρια» χρήση, το όνομα «Μακεδονία». Η πρόταση αυτή, που παρουσιάστηκε ως συμβιβαστική από τον ελληνικό τύπο, έδινε το δικαίωμα στους κατοίκους των Σκοπίων να αποκαλούνται «Μακεδόνες» αλλά μόνον στο εσωτερικό της χώρας τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για kiro Gligorov

Ένα χρόνο αργότερα η κυβέρνηση του Κίρο Γκλιγκόροφ αντιπρότεινε το δικό της σχέδιο «διπλής ονομασίας»: Η Ελλάδα θα μπορούσε να χρησιμοποιεί οποιοδήποτε όνομα επιθυμούσε αναφερόμενη στα Σκόπια, όμως η διεθνής κοινότητα θα την αποκαλούσε με το συνταγματικό της όνομα. Σε συνέντευξη (22/1/2002), που έδωσε ο τέως πρόεδρος της ΠΓΔΜ Κίρο Γκλιγκόροφ (1917-2012), ανέφερε ότι κατά τη διάρκεια της προεδρίας του δεν υπήρξε ποτέ πρόταση στον ίδιο εκ μέρους της Ελλάδας αναφορικά με το όνομα: «Όταν εμείς προτείναμε τη χρήση διπλής ονομασίας, διότι δεν μπορούμε να επιβάλλουμε στην Ελλάδα να μας αποκαλεί όπως εμείς θέλουμε, ο τότε εκπρόσωπός της είπε ότι πρέπει να συνεννοηθεί με την κυβέρνηση. Στην επόμενη συνάντηση είπε ότι η Ελλάδα επιθυμεί γραπτή πρόταση. Δώσαμε και γραπτή πρόταση αλλά απάντηση δεν πήραμε».

To όνομα μας είναι η ψυχή μας, υποστήριζαν τότε οι λεγόμενοι «Μακεδόνες», που δεν ήθελαν να κάνουν την παραμικρή υποχώρηση στο ζήτημα του ονόματος. «Χάνοντας αυτό το όνομα, χάνουμε την ταυτότητα μας… Αν παραμείνουμε δίχως όνομα θα αναζωπυρωθούν οι παλιές διενέξεις και οι παλιές ορέξεις…», δήλωσε χαρακτηριστικά ο πρώην Πρόεδρος των Σκοπίων Κίρο Γκλιγκόροφ. Για να αμβλύνει ωστόσο τις ελληνικές αντιδράσεις ο ίδιος είχε δηλώσει ότι «είμαστε Σλάβοι και ήρθαμε σε αυτή την περιοχή τον 6ο αιώνα… δεν είμαστε απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων».

Στη σύνοδο κορυφής πάντως της Λισσαβόνας (26-27/6/1992) η Ελλάδα, έχοντας άρει προηγουμένως το βέτο για τη χρηματοδότηση της Τουρκίας με πόρους της ΕΕ, εξασφάλισε μια ευνοϊκή γι’ αυτήν απόφαση: ΄το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να αναγνωρίσει τα Σκόπια με μια ονομασία που δεν θα περιλαμβάνει τον όρο «Μακεδονία». Η κυβέρνηση καυχιόταν για «εθνική επιτυχία», ενώ το ΠΑΣΟΚ την κατηγόρησε για «μειοδοσία». Στα Σκόπια ξέσπασε κυβερνητική κρίση και η Βουλή της χώρας ψήφισε διακήρυξη που απέρριπτε ως απαράδεκτη την απόφαση της Λισσαβόνας. Στις αρχές Ιουλίου παρεμβαίνει και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους ζητώντας να αναιρεθεί η απόφαση της Λισσαβόνας. Ενθαρρυμένος ο πρόεδρος Γκλιγκόροφ ζητεί στις 30/7/1992 με επιστολή του στον γ.γ. του ΟΗΕ άμεση ένταξη της χώρας του με το όνομα «Δημοκρατίας της Μακεδονίας». Και στις 11 Αυγούστου του 1992 η Βουλή των Σκοπίων προβαίνει σε μια προκλητική κίνηση αποφασίζοντας να υιοθετήσει το Αστέρι της Βεργίνας ως εθνόσημο και σημαία της χώρας.

Αποτέλεσμα εικόνας για Αστερι Βεργίνας Σκόπια

Η Ελλάδα αντέδρασε με κήρυξη εμπάργκο πετρελαίου κατά της ΠΓΔΜ, πράγμα που οδήγησε στην αύξηση του λαθρεμπορίου ανάμεσα στις δύο χώρες. Λίγους μήνες αργότερα ο Βρετανός απεσταλμένος της προεδρίας της ΕΕ Ρόμπιν ο’ Νηλ συντάσσει έκθεση όπου αναφέρει πως τα Σκόπια είναι πρόθυμα να αλλάξουν το όνομα τους σε «Δημοκρατίας της Μακεδονίας (Σκόπια)» και πως αυτό πρέπει να γίνει γρήγορα ώστε να σταθεροποιηθεί η χώρα που κινδυνεύει από το «σημερινό στάτους της μη αναγνώρισης της Δημοκρατίας». Τον Δεκέμβριο του 1992 η απόφαση της Λισσαβόνας είχε ενταφιαστεί και στις 7 Απριλίου του 1993 το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αποφασίζει να εντάξει στους κόλπους του τα Σκόπια με την προσωρινή ονομασία «Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Αντιλαμβανόμενος ότι το ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων έπρεπε να κλείσει πριν να είναι πολύ αργά για την Ελλάδα, ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης ήρθε σε ρήξη με τη «σκληρή γραμμή» στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος και ιδιαίτερα με τον Α. Σαμαρά, που αργότερα θα αποσκιρτούσε και θα ίδρυε δικό του πολιτικό κόμμα, την «Πολιτική Άνοιξη». Στις 14 Μαίου του 1993 οι διαπραγματευτές του ΟΗΕ Βανς και Όουεν πρότειναν σχέδιο σύμφωνα με το οποίο η ΠΓΔΜ θα ονομαζόταν επίσημα «Nova Makedonija», θα άλλαζε το σύνταγμα της αρνούμενη κάθε εδαφική διεκδίκηση και θα αναλάμβανε την υποχρέωση να σύμβολα, σημαίες και εμβλήματα που αποτελούν τμήμα της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Παρότι η ονομασία που προτείνονταν ήταν σλάβικη, ο Κ. Μητσοτάκης απέρριψε δίχως δεύτερη σκέψη την πρόταση επειδή θα «δημιουργούσε σοβαρές δυσκολίες στην Ελλάδα». Λίγες βδομάδες μετά την απόρριψη του σχεδίου Βανς-Όουεν Αμερικανοί στρατιώτες εγκαθίστανται στα Σκόπια για να σταθεροποιήσουν τη χώρα…

1995: Η Ενδιάμεση Συμφωνία

Στις πρόωρες εκλογές που γίνονται στις 10 Οκτωβρίου του 1993 το ΠΑΣΟΚ αναλαμβάνει και πάλι τη διακυβέρνηση της χώρας και αποφασίζει να υιοθετήσει «σκληρή στάση» στο ζήτημα του ονόματος των Σκοπίων. Στις 8 Φεβρουαρίου οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν τη ΠΓΔΜ. Οκτώ ημέρες αργότερα το υπουργικό συμβούλιο της Ελλάδας αποφασίζει την κήρυξη οικονομικού αποκλεισμού (εμπάργκο) κατά των Σκοπίων, στερώντας το ζωτικό για την οικονομική επιβίωση της χώρας λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Πριν περάσουν 48 ώρες όλες οι υπόλοιπες χώρες της περιοχής, με πρώτη και καλύτερη την Τουρκία, έστειλαν εκπροσώπους τους στη Σόφια για να συζητήσουν τρόπους εναλλακτικού εφοδιασμού της ΠΓΔΜ. Μέσα σε λίγες ημέρες το γενναίο μερίδιο που καταλάμβανε η χώρα μας στο εμπόριο με τα Σκόπια το απέκτησαν οι άλλες γειτονικές χώρες. Με μια απερίσκεπτη κίνηση η ΠΓΔΜ κινδύνεψε να βρεθεί στη «γεωπολιτική αγκαλιά» της Τουρκίας…

Όπως ήταν αναμενόμενο η ελληνική πρωτοβουλία για την κήρυξη εμπάργκο βρήκε κάθετα αντίθεση την ΕΕ. Η Ελλάδα βρέθηκε έτσι κατηγορούμενη και στις 13 Απριλίου του 1994 η Κομισιόν την παρέπεμψε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο ευτυχώς απέρριψε τις αιτήσεις λήψης προσωρινών ασφαλιστικών μέτρων σε βάρος της χώρας μας. Μέσα στην τότε κυβέρνηση κάποιες «λογικές φωνές», όπως εκείνη του Θ. Πάγκαλου, υποστήριζαν την άρση του εμπάργκο λέγοντας ότι αυτό που στην ουσία συνέβαινε ήταν ένα «εκτεταμένο λαθρεμπόριο κατά μήκος των συνόρων». Το εμπάργκο δεν έβλαπτε μόνον την ΠΓΔΜ αλλά και την Ελλάδα και δεν φαινόταν να αμβλύνει τη σκληροπυρηνική στάση των Σκοπίων. Δεν μπορούσε να συνεχιστεί για πολύ ακόμη. Έπρεπε να βρεθεί ένας δρόμος για συμβιβασμό.

Αποτέλεσμα εικόνας για Macedonians nationalists

Έπειτα από έντονη παρασκηνιακή δράση και ενεργό παρέμβαση των ΗΠΑ οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές υπέγραψαν στις 13 Σεπτεμβρίου του 1995 στη Νέα Υόρκη τη λεγόμενη «Ενδιάμεση Συμφωνία», που άνοιγε τον δρόμο για έναν ιστορικό συμβιβασμό. Η Ενδιάμεση Συμφωνία είχε υιοθετήσει πολλές προτάσεις του σχεδίου Βανς-Όουεν αλλά ήταν περισσότερο εις βάρος της Ελλάδας, αντανακλώντας το διαμορφωμένο εις βάρος της χώρας μας συσχετισμό δυνάμεων. Βέβαια και οι δύο πλευρές προέβησαν σε αμοιβαίες υποχωρήσεις. Η Αθήνα ήρε το εμπάργκο και τα Σκόπια έβγαλαν το Αστέρι της Βεργίνας από τη σημαία τους. Τα Σκόπια δεσμεύτηκαν να αλλάξουν άρθρα του Συντάγματος τους, που υπονοούσαν εδαφικές διεκδικήσεις και αλυτρωτικές βλέψεις. Αν και πουθενά στο κείμενο της συμφωνίας δεν αναφέρθηκε το όνομα των Σκοπίων εντούτοις το προσωρινό όνομα «Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας», με το οποίο τα Σκόπια έγιναν δεκτά στον ΟΗΕ το 1993, έγινε επίσημα αποδεκτό κι από την ελληνική πλευρά. Οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν να ομαλοποιήσουν και να διευρύνουν τις σχέσεις τους σε όλους τους τομείς. Όσο για το τελικό όνομα των Σκοπίων αυτό παραπέμφθηκε στους διαπραγματευτές-πρεσβευτές των δύο χωρών στον ΟΗΕ, που θα προετοίμαζαν το δρόμο για την τελική λύση. Ο δρόμος για τη συμφιλίωση των δύο χώρών είχε ανοίξει.

Αν θελήσουμε σήμερα, από την ασφαλή απόσταση των ετών που μεσολάβησαν, να δούμε τη διαμάχη Αθήνας-Σκοπίων με πιο ψύχραιμη ματιά και να κάνουμε τον απολογισμό της θα πρέπει να παραδεχτούμε πως επρόκειτο για μια άσκοπη πολυτέλεια, για μια τεράστια σπατάλη που γελοιοποίησε την Ελλάδα διεθνώς, αποδυνάμωσε τον γεωπολιτικό της ρόλο στα Βαλκάνια, ενίσχυσε τους αντιπάλους της (π.χ. Τουρκία), ενώ αποτέλεσε τροχοπέδη στην οικονομική ανασυγκρότηση της γειτονικής μας χώρας, ενισχύοντας παράλληλα την εγγενή της αστάθεια. Σπατάλη και πολυτέλεια γιατί, αν υπάρχουν στα Βαλκάνια δύο χώρες που τα γεωπολιτικά, στρατηγικά και οικονομικά τους συμφέροντα συμπίπτουν σχεδόν απόλυτα, αυτές είναι αναμφισβήτητα η Ελλάδα και η ΠΓΔΜ. Αυτές οι δύο γειτονικές χώρες είναι καταδικασμένες να είναι στρατηγικοί σύμμαχοι και συνεργάτες. Και προς αυτή ακριβώς την κατεύθυνση κινήθηκαν στα χρόνια που μεσολάβησαν από την υπογραφή της Ενδιάμεσης Συμφωνίας.

Αποτέλεσμα εικόνας για VERO in Skopje

Η ελληνική γεωοικονομική διείσδυση

Αμέσως μετά την υπογραφή της Ενδιάμεσης Συμφωνίας η Αθήνα και τα Σκόπια άρχισαν σταδιακά να παραμερίζουν την παραδοσιακή τους καχυποψία και να αναπτύσσουν σχέσεις καλής γειτονίας. Ειδικότερα οι οικονομικές τους σχέσεις αναπτύχθηκαν εκθετικά. Η αγορά της ΠΓΔΜ άνοιξε για τα ελληνικά προϊόντα και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης άρχισε και πάλι να ανεφοδιάζει τη γειτονική μας χώρα. Οι επιρροές των εθνικιστικών κύκλων και στις δύο χώρες μειώθηκαν. Οι δύο γειτονικοί λαοί άρχισαν να επικοινωνούν καλύτερα μεταξύ τους, σχεδόν ένα εκατομμύριο πολίτες της ΠΓΔΜ περνούσαν τα καλοκαίρια τους στις ακτές της ελληνικής Μακεδονίας, οι πολιτιστικές σχέσεις διευρύνθηκαν και άρχισε να αναπτύσσεται μια διάθεση αλληλοκατανόησης. Ειδικότερα τόσο η κυβέρνηση, όσο και οι κάτοικοι της ΠΓΜΔ, άρχισαν να συνειδητοποιούν ολοένα και περισσότερο πως η μακροπρόθεσμη επιβίωση τους περνούσε μέσα από την Ελλάδα. Και αυτό ήταν κάτι που η εθνικιστική κυβέρνηση του VMRO του Νίκολα Γκρουέφσκι, παρότι προσπάθησε να το ανακόψει ή τουλάχιστον να το περιορίσει, τελικά δεν τα κατάφερε. Κατάφερε όμως να φουντώσει τη λεγόμενη «αρχαιομακεδονική» ιδεολογία και να μετατρέψει το κέντρο των Σκοπίων σε μια «εθνικιστική κιτς Ντίσνεϊλαντ» των Βαλκανίων, ξοδεύοντας πολλά εκατομμύρια ευρώ, που κατευθύνθηκαν κυρίως σε διεφθαρμένους εργολάβους κι επιχειρηματίες φιλικά προσκείμενους προς την κυβέρνησή του. 

Αποτέλεσμα εικόνας για Αστερι Βεργίνας Σκόπια

Κατά τα άλλα από το 1995 ως σήμερα οι σχέσεις Αθηνών-Σκοπίων αναπτύχθηκαν θεαματικά, ιδιαίτερα στον οικονομικό τομέα. Οι ελληνικές επιχειρήσεις, βρίσκοντας πλέον ένα ευνοϊκό και φιλικό περιβάλλον, προέβησαν σε μεγάλες επενδύσεις και εξαγορές. Τα ΕΛΠΑ εξαγόρασαν το διυλιστήριο της ΟΚΤΑ, η Εθνική Τράπεζα την Stopanska Banka, o τότε ελληνικός ακόμη OTE ανέλαβε τη 2η άδεια κινητής τηλεφωνίας, ο Βερόπουλος άνοιξε μια σειρά από σούπερμάρκετ κ.α. Επενδύοντας σχεδόν ένα δισεκατομμύριο Ευρώ η Ελλάδα έγινε κάποια στιγμή στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η 1η και με διαφορά επενδύτρια δύναμη στην ΠΓΔΜ, εξασφαλίζοντας χιλιάδες θέσεις εργασίας και δίνοντας πνοή σε μια ασθενική τοπική οικονομία. Αν υπολογιστούν και οι μελλοντικές επενδύσεις στην  ενέργεια η Ελλάδα ελέγχει πλέον νευραλγικούς τομείς της οικονομίας της ΠΓΔΜ.

Οι εμπορικές συναλλαγές των δύο χωρών αυξήθηκαν σημαντικά. Αν δεν συνέβαιναν μέσα στο 2001 οι συγκρούσεις με τους Αλβανούς εξτρεμιστές, που στοίχισαν στην οικονομία των Σκοπίων ζημιές  600 εκατομμυρίων Ευρώ, το εμπόριο Ελλάδας-ΠΓΔΜ θα γνώριζε περαιτέρω αύξηση. Πάντως υπολογίζεται πως η αξία των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των δυο χωρών ως το 2010 και την έναρξη της ελληνικής Κρίσης ξεπερνούσε το ένα δισεκατομμύριο Ευρώ κατά μέσο όρο κάθε χρόνο, και η οικονομία της νεαρής δημοκρατίας θα ενταχθεί στο πλέγμα των ελληνικών οικονομικών συμφερόντων στην περιοχή. Μάλιστα οι ελληνικές επιχειρήσεις σχεδιάζουν να χρησιμοποιήσουν τη χώρα ως εφαλτήριο για τη μαζική τους είσοδο στις αγορές των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ, της ΕΕ και της Ευρωζώνης στα Βαλκάνια, που μπορεί να βοηθήσει την ΠΓΔΜ να ενσωματωθεί στις Ευρωατλαντικές δομές. Η Ελλάδα έχει αρκετή οικονομική ισχύ για στηρίξει με τις επενδύσεις της την αναιμική οικονομία της ΠΓΔΜ. Και το σημαντικότερο είναι πως η Ελλάδα δεν απειλεί τη σταθερότητα και την εδαφική ακεραιότητα της ΠΓΔΜ, αντίθετα είναι διατεθειμένη να τη στηρίξει με κάθε τρόπο.

Για την Ελλάδα η ανάπτυξη στενών και μάλιστα στρατηγικών σχέσεων με την ΠΓΔΜ θεωρείται ζωτικής σημασίας για την επιτυχία του γεωπολιτικού της οράματος για επέκταση της ελληνικής επιρροής στη βαλκανική ενδοχώρα. Η ΠΓΔΜ, αν και ευάλωτη, κατέχει κομβική θέση στο νέο γεωπολιτικό χάρτη των Βαλκανίων. Είναι ο «βατήρας» για την περαιτέρω προώθηση προς βορρά και μια «Buffer Zone» για τη μη επέκταση των βαλκανικών κρίσεων προς νότο. Η εδαφική ακεραιότητα της είναι ζωτικής σημασίας για την Ελλάδα. Πολύ σωστά έχει αναφερθεί πως «αν δεν υπήρχαν τα Σκόπια θα έπρεπε να τα εφεύρουμε». Η ύπαρξη αυτής της χώρας συμφέρει την Ελλάδα, έστω και μ’ ένα ανεπιθύμητο όνομα.

Αποτέλεσμα εικόνας για kiro Gligorov

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και αναλυτής-δημοσιογράφος, ειδικός για τα βαλκανικά ζητήματα, και δημιουργός του ΖΕΝΙΘ (www.zenith.wordpress.com).

 

geopolitiki-stamkos1

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ

Ελληνική Γεωφιλοσοφία και οι Προκλήσεις της Παγκομιοποίησης

geopolitiki-book



ΠΩΣ MΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗ«
ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ»;

 

To βιβλίο στοιχίζει 20 ευρώ και σας αποστέλλεται άμεσα (μέσω ΕΛΤΑ) στη διεύθυνσή σας με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής.

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Γεωπολιτική του Αρχιπελάγους”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

geopolitiki-stamkos1

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΧΕΙ ΕΞΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΠΑΝΤΟΥ ΚΑΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΔΙΑΘΕΣΙΜΑ ΜΟΝΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

Advertisements

ΚΟΣΟΦΣΚΑ ΜΙΤΡΟΒΙΤΣΑ: H Διχοτομημένη Πόλη του βορείου Κοσόβου

ΚΟΣΟΦΣΚΑ ΜΙΤΡΟΒΙΤΣΑ/ KOSOVSKA MITROVICA

H Διχοτομημένη Πόλη του βορείου Κοσόβου

 Σέρβοι και Αλβανοί, ο Ένας Απέναντι στον Άλλο

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge riots

Κόσοφσκα Μητροβίτσα 2017:  πληθυσμός 89.000

Βόρειος τομέας – Σέρβοι Ορθόδοξοι: 17.000 πληθυσμός

Νότιος Τομέας – Αλβανοί Μουσουλμάνοι: 72.000 πληθυσμός
(46.000 στην πόλη και 26.000 στα περίχωρα)

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge

Ο ποταμός Ίμπαρ (Ibar) ρέει ανάμεσά τους και τους χωρίζει…

Η Κόσοφσκα Μίτροβιτσα (η πόλη ονομάζεται στα αλβανικά Mitrovica ή Mitrovicë και στα Σερβικά Косовска Митровица ή Kosovska Mitrovica) αποτελεί τη χαρακτηριστική περίπτωση μιας αυστηρά διαιρεμένης/διχοτομημένης πόλης των δυτικών Βαλκανίων. Στο βορρά ζουν οι Σέρβοι, ορθόδοξοι στο θρήσκευμα, και στο νότο οι Αλβανοί, που είναι κυρίως μουσουλμάνοι. Ανάμεσα τους ο ποταμός Ίμπαρ, που ρέει ορμητικά, προσπαθεί να ξεπλύνει το μίσος μεταξύ τους. Η επικοινωνία μεταξύ των δύο τομέων είναι ελάχιστη, καθώς οι γέφυρες ελέγχονται αυστηρά από τους Γάλλους στρατιώτες της KFOR και πλέον κι από μία ευρωπαϊκή δύναμη αστυνόμευσης, ενώ τα επεισόδια και οι αιματηρές ταραχές είναι συχνό φαινόμενο. Το Μάρτιο του 2004 οι συγκρούσεις στη διηρημένη πόλη του Κοσσυφοπεδίου, Μιτρόβιτσα κράτησαν πολλές μέρες.

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge riots

Στόχος των νεαρών Αλβανόφωνων ήταν και οι στρατιώτες της K-FOR, της υπό ΝΑΤΟϊκή διοίκηση διεθνούς ειρηνευτικής δύναμης που απάντησαν στις επιθέσεις που δέχονται με δακρυγόνα και λαστιχένιες σφαίρες: «ο σκληρός πυρήνας των διαδηλωτών της Μιτρόβιτσα», είπε ο Νίκολας Γουντ του BBC, «αποτελείται από εκατοντάδες νεαρούς οι οποίοι έχουν βάλει τώρα στο στόχαστρο τους στρατιώτες της K-FOR και ιδιαίτερα τους Γάλλους στρατιώτες τους οποίους κατηγορούν ότι αφήνουν τις ομάδες των ένοπλων Σέρβων να περιπολούν ανενόχλητοι στους δρόμους του βορείου τμήματος της πόλης».

Σχετική εικόνα

Άλλωστε εδώ είναι Κόσοβο, δεν είναι παίξε γέλασε…

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ;

Η έλλειψη ειρηνικής συμβίωσης ανάμεσα στις δύο κοινότητες στο Κόσοβο, παρ’ όλη την παρότρυνση της διεθνούς κοινότητας προς αυτή την κατεύθυνση, έχει δημιουργήσει μια ρευστή ατμόσφαιρα, όπου ευδοκιμούν πολλά σενάρια… Ο Νεμπόισα Κόβιτς πρότεινε τη διαίρεση του Κοσόβου σε δύο τομείς (αλβανικό και σέρβικο), επειδή «ούτε οι Σέρβοι ούτε οι αλβανόφωνοι έχουν το χρονικό περιθώριο να περιμένουν την προσέγγιση με την Ευρώπη, ενώ η δημιουργία δύο τομέων θα μπορούσε να οδηγήσει στη συμφιλίωση των ιστορικών δικαιωμάτων των Σέρβων και των εθνικών δικαιωμάτων των Αλβανών». Είναι όμως έτσι;

Σχετική εικόνα

Σέρβικη γεωπολιτική άποψη: Η κοιλάδα του Ίμπαρ, που ξεκινά από το βορειοανατολικό Κόσοβο, αποτελεί τον βασικό δρόμο εισβολής προς την κεντρική Σερβία και γι’ αυτό το λόγο η διχοτομημένη πόλη Κόσοβσκα Μίτροβιτσα παίζει για τους Σέρβους το ρόλο των «Θερμοπυλών», που εμποδίζει την γεωπολιτική προώθηση προς την καρδιά της Σερβίας.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica

 

 

Historical population of Kosovska MiTROVICA
Year
Pop.
±% p.a.
1948
32,800
—    
1953
38,716
+3.37%
1961
50,747
+3.44%
1971
71,357
+3.47%
1981
87,531
+2.06%
1991
104,885
+1.83%
2011
84,235
−1.09%
Source: [1][12]

RADIO CONTACT: ΚΤΙΖΟΝΤΑΣ ΓΕΦΥΡΕΣ

H Βαλεντίνα είναι Σερβίδα γέννημα θρέμμα του Κοσόβου ή Κόσμετ (Κόσοβο & Μετόχια, όπως αποκαλείται στα Σερβικά).  Το ραδιόφωνο είναι το μεγάλο της πάθος. Ξεκίνησε την «καριέρα» της, το 1998, 18 χρόνων μόλις. Μαζί με μια ομάδα νέων δημοσιογράφων από την Πρίστινα, Σέρβων και Αλβανών, ίδρυσαν το πρώτο πολυεθνικό ραδιόφωνο: το Radio Contact (Ράδιο Επαφή). «Πιστεύαμε πως έπρεπε να σώσουμε το Κόσοβο των παιδικών μας χρόνων, η συνύπαρξή μας δεν ήταν τέλεια, αλλά μέχρι το 1988 ήταν ανθρώπινη»… Από τις πρώτες ώρες της λειτουργίας του σταθμού άρχισαν οι απειλές, «προδότες», «καθάρματα», «θα σας καθαρίσουμε»: όλες στα σέρβικα. Δύο εβδομάδες μετά, επίλεκτες μονάδες της σερβικής αστυνομίας έκαναν ντου στα στούντιο του σταθμού. Τα έκλεισαν και ως «λάφυρο» πήραν τον πομπό του σταθμού. Τότε τα παιδιά ζήτησαν τη βοήθεια του BBC για να μπορέσουν να συνεχίσουν τις μεταδόσεις, όπως και έγινε. Μέχρι τον Μάρτιο του 1999, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος… Μετά τον πόλεμο η Βαλεντίνα παρέμεινε στην αλβανοκρατούμενη πλέον Πρίστινα. Πίστευε ακόμα στην Πρίστινα των παιδικών της χρόνων. «Ξεκινήσαμε ξανά, σε άθλιες συνθήκες, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, με τα ποντίκια να κόβουν βόλτες στα στούντιο, να πηδούν ακόμα και στις κονσόλες». Παρά την αλλαγή, το Radio Contact συνέχιζε να ενοχλεί πολύ, ειδικά τους Αλβανούς εθνικιστές. Τον Απρίλιο του 2000 «άγνωστοι» έριξαν βόμβα στα στούντιο του σταθμού. Στις 19 Ιουνίου 2000, μέρα μεσημέρι, η Βαλεντίνα περπατούσε μόνη της στην οδό Μητέρας Τερέζας, στο κέντρο της Πρίστινας. Δύο άγνωστοι την πλησίασαν: «Σκύλα, πρέπει να φύγετε από το Κόσοβο», της είπαν. Μετά θυμάται έναν εκκωφαντικό κρότο, φοβερούς πόνους στο σώμα της, τα μάτια της θόλωσαν. Την πυροβόλησαν τρεις φορές. Χρειάστηκαν πολλαπλές χειρουργικές επεμβάσεις για να επιζήσει. Έτσι η Βαλεντίνα έφυγε από την Πρίστινα. Σήμερα βρίσκεται στη Βόρεια Μιτρόβιτσα, στον «σερβικό τομέα» της χωρισμένης πόλης. Το Radio Contact εγκατέστησε και εκεί τα στούντιό του, προσπαθώντας να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα σε Σέρβους και Αλβανούς. Σέρβοι εθνικιστές όμως, πιστοί στο «δόγμα Μιλόσεβιτς», προσπάθησαν να τα κλείσουν. Η ίδια έλαβε ξανά απειλές κατά της ζωής της: στα σέρβικα αυτή τη φορά…

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge riots

ΒΕΡΓΚΙΜ ΚΑΙ ΜΙΡΙΑΝΑ: Ο ΕΡΩΤΑΣ ΚΤΙΖΕΙ ΓΕΦΥΡΕΣ

Είναι ένα ζευγάρι κόντρα στο εθνικιστικό μίσος. Ο Βεγκίμ είναι Αλβανός. Η Μιργιάνα είναι Σέρβα: «Γεννήθηκα το 1981, την χρονιά που πέθανε ο Τίτο». Γεννήθηκε στο Ζβέτσαν, μια μικρή όμορφη πόλη στο Βόρειο Κόσοβο, κοντά στη Μίτροβιτσα. «Στη πόλη μας δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου Αλβανοί» συνεχίζει. «Τους Αλβανούς τους είδα στη τηλεόραση, όταν άρχισαν οι ταραχές τη δεκαετία του 1990. Θυμάμαι τη μάνα μου που έλεγε συνέχεια ότι οι Αλβανοί είναι βίαιοι και ταραχοποιοί». Το 1999 ο Βεγκίμ και η Μιργιάνα το έζησαν με πολύ διαφορετικό τρόπο. «Εγώ τότε ήμουν πρωτοετής φοιτήτρια. Σπούδαζα νομικά στο Πανεπιστήμιο της Μίτροβιτσα», λέει η Μιργιάνα. «Όταν άρχισαν οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ έκλεισε το Πανεπιστήμιο και γυρίσαμε στα σπίτια. Δεν μπορούσα να καταλάβω πραγματικά τι γινόταν. Άκουγα από την τηλεόραση και τη μητέρα μου ήταν ότι πολεμάμε για να μην μας διώξουν οι Αλβανοί από τα σπίτια μας». Την ίδια εποχή που η Μιργιάνα παρακολουθούσε τον χαμό από την τηλεόραση, ο Βεγκίμ βρισκόταν στα Τίρανα ως πρόσφυγας. «Ήταν τέλη Μαρτίου όταν ήρθαν δυο Σέρβοι αστυνομικοί στο σπίτι μας. Είπαν στον πατέρα μου: «πρέπει να μαζέψτε τα πράγματά και σε δέκα λεπτά και να φύγετε για την Αλβανία»… Περπατήσαμε τέσσερεις μέρες, μαζί με ένα ατελείωτο καραβάνι ανθρώπων. Τέσσερεις ατέλειωτες μέρες. Μέχρι τα σύνορα με την Αλβανία…

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ 

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας 

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

«Οι γέφυρές μας έχουν ψυχή. Εσείς δεν έχετε»

Σύνθημα γραμμένο σε γέφυρα του Βελιγραδίου κατά τη διάρκεια των Νατοϊκών βομβαρδισμών την άνοιξη του 1999

UnknownSERVIA egnarts

ΙΕΡΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ # ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ # ΥΠΟΓΕΙΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥLEPENSKI VIR # ΦΕΣΤΙΒΑΛ GUCA # ТО ПАРАΞΕΝΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΥΣΤΟΥΡΙΤΣΑ # ΚΡΑΪΠΟΥΤΑΣΙ # Η ΚΡΥΦΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΖΙΤΣ # ΝΙΚΟΛΑ ΤΕΣΛΑ # ΜΙΛΕΒΑ ΜΑΡΙΤΣ-ΑΪΝΣΤΑΪΝ # ΜΙΛΟΥΤΙΝ ΜΙΛΑΝΚΟΒΙΤΣ # ΑΡΤΑΝ (RTANJ)ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΒΟΥΝΟ # LIBERLAND: ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΝΗΣΙ-ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ# ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΩΝ ΚΡΕΜΝΑ # ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ # ΤΟ ΣΕΡΒΙΚΟ “ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ” # ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ # ΕΠΟΥΡΑΝΙΑ ΣΕΡΒΙΑ (ΝEBESKA SRBIJA) # ΒΑΜΠΙΡ, ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΟΡΑ # ΣΛΑΒΙΚΟΣ ΠΑΓΑΝΙΣΜΟΣ # ΒΕΝΤΕΤΕΣ ΣΤΟ ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΟ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΒΟΪΝΟΝΤΙΝΑ # ΝΟΒΙ ΣΑΝΤ: Η ΣΕΡΒΙΚΗ “ΑΘΗΝΑ” # ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΒΟΪΒΟΝΤΙΝΑ # Ο “ΠΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΝΙΩΝ” ΣΤΗ ΝΙΣ # ΣΟΥΜΑΝΤΙΑ: Η “ΤΟΣΚΑΝΗ” ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ # ΤΟ ΜΑΥΣΩΛΕΙΟ ΤΩΝ ΚΑΡΑΤΖΟΡΤΖΕΒΙΤΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΛΙΒΟΒΙΤΣΑ ΚΑΙ ΣΑΪΚΑΤΣΑ # ΚΡΑΓΚΟΥΓΙΕΒΑΤΣ: ΤΟ “ΜΑΝΤΣΕΣΤΕΡ” ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΣΥΝΩΜΟΣΙΟΛΟΓΙΑ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΝΕΚΡΟΦΙΛΙΑ # ΒΑΜΠΙΡ-ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ # ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ # ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ # ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ # ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ “ΣΕΡΒΟΣ ΝΤΑΛΙ” # ΙΒΟ ΑΝΤΡΙΤΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΟΥ ΔΡΙΝΟΥ # ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΕΣ ΝΕΚΡΟΠΟΛΕΙΣ # ΠΑΡΑΞΕΝΟΙ ΣΕΡΒΟΙ # YUGONOSTALGIA # ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΗ ΣΕΡΒΙΑ

Εξερευνήστε τα μυστικά της Άγνωστης Σερβίας

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ»;

 

Το βιβλίο (320 σελίδες και δεκάδες φωτογραφίες)κοστίζει 20 ευρώ, και σας κάνουμε ΔΩΡΟ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω  ΕΛΤΑ,

για να σας έρθει Άμεσα στο σπίτι σας !

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Άγνωστη Σερβία”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ

 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

ΜΟΣΤΑΡ: Η ΔΙΧΟΤΟΜΗΜΕΝΗ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ

ΜΟΣΤΑΡ

Η ΔΙΧΟΤΟΜΗΜΕΝΗ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ

Τόσο Κοντά, Τόσο Μακριά…

Ο Δρόμος Προς τον Πλησίον Είναι Μακρύς…

«Όλα τείνουν προς την απέναντι όχθη, σα να είναι ο προορισμός τους»

‘Ιβο Άντριτς

 

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Αποτέλεσμα εικόνας για stari most mostar destruction

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ

Η βαλκανική χερσόνησος υπήρξε από την αρχαιότητα μια περιοχή ανάμειξης και σύνθεσης πολιτισμών, φυλών και λαών. Την περίοδο της Ρωμαϊκής, Βυζαντινής και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οι περισσότερες μεγάλες πόλεις των Βαλκανίων, τόσο παραθαλάσσιες όσο και ηπειρωτικές, ήταν πολυπολιτισμικές και πολυεθνογλωσσικές. Ειδικά κατά την Οθωμανική περίοδο οι πόλεις ήταν χωρισμένες σε γειτονιές (μαχαλάδες), όπου κατοικούσε χωριστά η κάθε θρησκευτική ομάδα (Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι, Εβραίοι). Αργότερα, από τον 19ο αιώνα, αυτός ο αστικός διαχωρισμός έγινε κυρίως με εθνικά κριτήρια και λιγότερο με θρησκευτικά. Στις βαλκανικές πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οι Οθωμανοί κρατούσαν στα χέρια τους τη διοίκηση και τις στρατιωτικές δραστηριότητες, ενώ το εμπόριο και η βιοτεχνία ήταν στα χέρια Χριστιανών και Εβραίων. Η οθωμανική πόλη ήταν μια πόλη «πολυεθνική» και πολιπολιτισμική, όπου κάθε ομάδα είχε καθορισμένη θέση στον αστικό χώρο π.χ. η Θεσσαλονίκη, το Σαράγιεβο κ.α.

Αυτή η συνύπαρξη των πολιτισμών δεν ήταν σε καμιά περίπτωση θέμα «ανοχής» (ένας Δυτικός όρος), αλλά συνιστούσε τη λειτουργική δομή της οθωμανικής πόλης, όπου υπήρχε κατανομή των δραστηριοτήτων που συνδέονταν με παραδοσιακές ικανότητες της κάθε εθνικής ομάδας π.χ. οι Εβραίοι και οι Έλληνες ήταν πάντοτε «έμποροι» και κατοικούσαν σε συγκεκριμένες γειτονιές. Αυτή η πολιπολιτισμική δομή των οθωμανικών πόλεων της βαλκανικής καταστράφηκε με την έλευση του εθνικισμού στα τέλη του 19ου αιώνα που επιδίωξε την εθνική ομογενοποίηση του αστικού χώρου, εκδιώκοντας τις άλλες «ανεπιθύμητες» ομάδες. Στην Γιουγκοσλαβία του Τίτο –μια μίνι «Αυστροουγγαρία» σε ομοσπονδιακό, σοσιαλιστικό και βαλκανικό πλαίσιο– επιβίωσε το μοντέλο των πολιπολιτισμικών πόλεων για μισό περίπου αιώνα, ώσπου ήρθαν οι εθνικιστικές συγκρούσεις των αρχών της δεκαετίας του 1990, που διχοτόμησαν τις πόλεις σε δύο καθορισμένους τομείς με ελάχιστη επικοινωνία μεταξύ τους. Σήμερα υπάρχουν στα δυτικά Βαλκάνια μια σειρά από πόλεις που είναι ουσιαστικά διχοτομημένες, χωρισμένες μεταξύ τους, κατοικημένες από κοινότητες που η μία θέλει να αποφύγει την άλλη. Τέτοιες πόλεις είναι: το Σαράγιεβο, το Μόσταρ, η Κόσοφσκα Μήτροβιτσα και τα Σκόπια.

Η ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΓΕΦΥΡΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Τα Βαλκάνια βρίσκονται μεταξύ Ανατολής και Δύσης, Ευρώπης και Ασίας, χριστιανικού και μουσουλμανικού κόσμου, ηπειρωτικής ενδοχώρας και Μεσογείου. Γι’ αυτό και συχνά αμφιταλαντεύεται νευρικά σε μια προσπάθεια να προσδιορίσει την ταυτότητά της, να ανακαλύψουν που ακριβώς ανήκει. Όμως μία γέφυρα δεν ανήκει κάπου συγκεκριμένα. Δεν ανήκει σε καμιά αποκλειστικά πλευρά. Ανήκει μόνο στον εαυτό της, που μοιάζει σαν να αιωρείται ανάμεσα σε δύο κόσμους…

Στα Βαλκάνια η γέφυρα είναι σύμβολο ένωσης και χωρισμού ταυτόχρονα. Συμβολίζει την αμφιθυμία των Βαλκανίων. Των ανθρώπων που έζησαν μαζί κι αναγκάστηκαν να χωρίσουν λόγω του εθνικισμού. Είναι σύμβολο της προηγούμενης ιστορικής συνύπαρξης ανθρώπων και λαών αλλά ταυτόχρονα και σύμβολο του σύγχρονου χωρισμού, των εθνικών συνόρων, που ευτυχώς τελευταία αμβλύνονται μέσα στα πλαίσια της μεγάλης ευρωπαϊκής υπερεθνικής ενοποίησης.

Οι γέφυρες είναι πύλες και σύνορα ταυτόχρονα. Συνδέουν και διαχωρίζουν. Δεν είναι εύκολο να ζεις πάνω σε μια γέφυρα. Είναι ένας τόπος δαρμένος από τους τρελούς ανέμους της Ιστορίας και γι’ αυτό πολύ επικίνδυνος. Είναι ένας τόπος μονίμως σε μετάβαση. Γι’ αυτό όμως είναι άκρως ενδιαφέρον.

Οι γέφυρες και τα σταυροδρόμια θεωρούνται στους μύθους των βαλκανικών λαών στοιχειωμένα και επικίνδυνα μέρη. Στοιχειωμένα από δύστροπους θεούς και δαίμονες, που ζητούν με το παραμικρό θυσίες από τους ανθρώπους. Είναι μεγάλη τέχνη να μπορείς να ζεις σε μια περιοχή-γέφυρα, όπως είναι η βαλκανική χερσόνησος και η Ελλάδα ειδικότερα. Και αυτό είναι που κάνει τους βαλκανικούς λαούς, τόσο δυναμικούς, ανθεκτικούς και ευέλικτους συνάμα. Το αρχέτυπο της γέφυρας στοιχειώνει τα Βαλκάνια και την Ελλάδα από την αυγή της Ιστορίας, αλλά ταυτόχρονα είναι το στοιχείο που κάνει την ευρύτερη περιοχή μας καθόλου μα καθόλου βαρετή…

ΤΟ «ΤΕΙΧΟΣ» ΤΟΥ ΜΟΣΤΑΡ

Το Μόσταρ είναι η χαρακτηριστική περίπτωση μιας διχοτομημένης πόλης των δυτικών Βαλκανίων, όπου Κροάτες καθολικοί και Βόσνιοι μουσουλμάνοι ζουν ο ένας απέναντι στον άλλο –χωρισμένοι από τον ορμητικό ποταμό Νέρετβα– σε μια ψυχρή συνύπαρξη που επιβλήθηκε απ’ έξω. Ο πόλεμος στη Βοσνία (1992-1995) δηλητηρίασε τις σχέσεις τους και η μετέπειτα ειρήνη δεν επούλωσε ακόμη τις πληγές του πολέμου. Ένας σύγχρονος Βόσνιος πολιτικός χαρακτήρισε το Μόσταρ «χωρισμένο μ’ έναν τοίχο ανάμεσα στους Κροάτες και τους Μποσνιάκους (Μουσουλμάνους)», καθώς ο αριθμός των Σέρβων που παρέμειναν στην πόλη είναι αμελητέος. Οι εθνικές κοινότητες των Κροατών και Μουσουλμάνων ζουν η μια απέναντι στην άλλη, χωρισμένες από τον ποταμό Νέρετβα, και υποστηρίζουν τις αντίπαλες ποδοσφαιρικές ομάδες της πόλης. Οι Κροάτες υποστηρίζουν την ομάδα Zrinjski και οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι τη Velez.Αποτέλεσμα εικόνας για stari most mostar destruction

ΜΙΑ ΓΛΩΣΣΑ, ΔΥΟ «ΓΛΩΣΣΕΣ»: Στο επίσημο site της πόλης του Μόσταρ (Grad Mostar) ο χρήστης έχει το δικαίωμα να επιλέξει την περιήγησή του σε δύο γλώσσες τη «Βοσνιακή» (Bosanski jezik) ή την Κροατική Γλώσσα (Hravtski jezik). Στην ουσία όμως πρόκειται για μια γλώσσα τη Σερβοκροατική, που στη Σερβία ονομάζεται Σέρβικη, στην Κροατία Κροάτικη, στη Βοσνία Βοσνιακή και στο Μαυροβούνιο Μαυροβουνιώτικη!

STARI MOST (ΠΑΛΙΑ ΓΕΦΥΡΑ): ΕΝΩΝΕΙ ή ΧΩΡΙΖΕΙ;

Σύμβολο της πόλης είναι η παλιά οθωμανική γέφυρα (Stari Most), που ενώνει και χωρίζει ταυτόχρονα τους κατοίκους της. Η γέφυρα καταστράφηκε από το Κροατικό πυροβολικό στις 9 Νοεμβρίου του 1993 και η ανακατασκευή της άρχισε αμέσως μετά το τέλος του πολέμου το 1995. Το 2005 η UNESCO ανακήρυξε την παλιά πέτρινη γέφυρα και τη γύρω περιοχή της σε «Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς».

Ετησίως, περίπου ένα εκατομμύριο τουρίστες επισκέπτονται το Μόσταρ, εν μέρει εξαιτίας της κοντινής καθολικής περιοχής προσκυνήματος, Mεντουγκόργκε. Η πρωταρχική έλξη της πόλης Μοστάρ είναι η Παλιά Γέφυρα πάνω από τον ποταμό Νερέτβα. Η γέφυρα χτίστηκε αρχικά κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Ηγεμονίας τον 16ο αιώνα, καταστράφηκε στη σύγκρουση του 1993, και αργότερα επισκευάστηκε και επανοικοδομήθηκε με τη χρηματοδότηση της Παγκόσμιας Τράπεζας, της UNESCO, της Κοινοπραξίας Aga Khan για τον Πολιτισμό και του Ταμείου Παγκόσμιων Μνημείων. Αρκετές χώρες –συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας, τις Κάτω Χώρες και της Κροατίας– επίσης διέθεσαν κονδύλια. Πολλές παγκοσμίου φήμης προσωπικότητες, συμπεριλαμβανομένου του Πρίγκιπα Καρόλου της Βρετανίας, παρευρέθηκαν στην τελετή έναρξης της «Παλιάς Γέφυρας» το 2004…

Αποτέλεσμα εικόνας για stari most mostar destruction

Σχετική εικόνα

ΜΟΛΙΣ ΕΠΑΝΕΚΔΟΘΗΚΕ!

(αφού εξαντλήθηκε από παντού)

Το μοναδικό βιβλίο-οδηγός για τα Βαλκάνια

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

1. ΜΥΣΤΙΚΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ: Μυστήρια στις Όχθες του Δούναβη

2. ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ:  Ένα Μυστικό Ταξίδι στην Ανατολική Σερβία

3.ΟΡΟΣ ΡΑΝΤΑΝ ΚΑΙ ΤΟ «ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ»: Τα Μυστικά της Σέρβικης «Πεντέλης»

4. ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η Σκιά μιας Μεσαιωνικής Αίρεσης που Στοιχειώνει τα Βαλκάνια

5. Η  ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ  ΤΩΝ   ΠΑΛAΙΩΝ  ΘΕΩΝ: O Νεοπαγανισμός στις Σλαβικές Χώρες των Βαλκανίων

6. Η ΚΟΚΚΙΝΗ «ΘΡΗΣΚΕΙΑ» ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ: Οι Θεοί της Προηγούμενης Θρησκείας Γίνονται Πάντα οι «Διάβολοι» της Επόμενης!

 7. ΤΣΕΤΝΙΚΣ ΚΑΙ ΠΑΡΤΙΖΑΝΟΙ: Το  Αντάρτικο των Τσέτνικς στη Σερβία (1941-1945) και οι Παρτιζάνοι του Τίτο

8. ΣΙΩΠΗΡΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ: Το Ολοκαύτωμα των Σέρβων από τους Κροάτες Ούστασι (1941-1945)

9. Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ: Το «Ιδιωτικό Βασίλειο» του Μάρκο Μιλόσεβιτς στο Ποζάρεβατς

10: ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ

11.ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΒΑΡΔΑΡΗΣ: Tα Μυστικά της Άλλης «Μακεδονίας» και η Βυζαντινή Διαμάχη για το Όνομα Μακεδονία

12. ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ DNA ΤΟΥ ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ; Η Διαμάχη για την Προέλευση των Αρχαίων Μακεδόνων και οι Ανορθόδοξες Έρευνες των Σκοπίων

 13. ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: Θρακικά Μυστήρια, Σλαβικός Μυστικισμός και Εξωγήινα Κρανία

14. VANGA: Η Τυφλή Προφήτισσα των Βαλκανίων

15 ΜΑΓΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ: Περιπλάνηση σε μια Αθάνατη Πόλη

16. ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΒΑΜΠΙΡ: Οι Νυχτερινοί Δαίμονες των Βαλκανίων

17. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΔΡΑΚΟΥΛΑ: Γιατί ο Βλαντ Τέπες Έγινε Βαμπίρ;

18. ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Βρυκολακιασμένοι και Νεραϊδοπαρμένοι Βαλκάνιοι

19. Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΖΟΥΓΚΟΡΙΕ: Ο Ισχυρότερος Θαυματουργός Τόπος των Καθολικών στα Βαλκάνια

20. ΙΕΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ: Κυνήγι Μαγισσών στα Δυτικά Βαλκάνια

21. ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ: H «Ιερή Γη» των Σέρβων στα Χέρια των Αλβανών

22. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ; Τα Νέα «Εθνικά Καθαρά» Βαλκάνια και Σενάρια Επαναχάραξης των Συνόρων

23. Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ: Οι «Αστικοί Θρύλοι» της Μυστικής Πρωτεύουσας των Βαλκανίων  

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 25 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 20% και ΔΩΡΕΑΝ  τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω  ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας

Μόνον με 20 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

«Οι Κουφές Πέτρες»: Ένα αρχαίο Θρακικό ειδωλολατρικό συγκρότημα στη Ροδόπη της Βουλγαρίας

 

«Οι Κουφές Πέτρες»

Ένα αρχαίο Θρακικό ειδωλολατρικό συγκρότημα στη Ροδόπη της Βουλγαρίας

Γράφει η Μιγκλένα Ιβανόβα

 

Στη βορειοανατολική Ροδόπη, κοντά στο χωριό Μάλκο Γκράντιστε, στο δήμο Λιουμπίμετς βρίσκεται εντυπωσιακό αρχαίο ειδωλολατρικό συγκρότημα που ονομάζεται «Οι κουφές πέτρες». Τα πρώτα στοιχεία για την ύπαρξη του χρονολογούνται από τις αρχές του 20ου αιώνα από τους Τσέχους Χέρμαν και Κάρελ Σκόρπιλ, ιδρυτές της επιστημονικής αρχαιολογίας στη Βουλγαρία. «Αλλά η ανακάλυψη των μυστικών του συγκροτήματος αρχίζει μόλις το 2008 με τις πραγματικές του αρχαιολογικές έρευνες», μας εξηγεί ο υφηγητής Γκεόργκι Νεχρίζοφ, μακρόχρονος ερευνητής του συγκροτήματος:

«Είναι τεράστιο συγκρότημα με εμβαδόν μεγαλύτερο από ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο! Περιλαμβάνει την κορφή της Αγίας Μαρίνας, στην οποία υποτίθεται πως ήταν κτισμένο το μεσαιωνικό κάστρο Εφρέμ, και το συγκρότημα από βραχώδες ομάδες, γνωστό με την ονομασία «Οι κουφές πέτρες» που βρίσκεται στην ανατολική πλαγιά της κορφής», διηγείται ο υφηγητής Γκεόργκι Νεχρίζοφ.

Снимка

Για την ονομασία της περιοχής μας λέει τα εξής :«Απ ανέκαθεν μας εντυπωσίαζε η έλλειψη ακουστικότητας εκεί. Οι βράχοι απορροφούν τον ήχο, δεν έχει ηχώ. Φέτος κάναμε πειράματα με ειδικούς από το Ινστιτούτο Μηχανικής και Ακουστικής. Οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν τις παρατηρήσεις μας. Αναμένουμε να καταλάβουμε γιατί είναι έτσι.»

Το συγκρότημα εντυπωσιάζει με τις πολυάριθμες του βραχώδεις εσοχές.

«Είναι μνημεία, που βρίσκονται βασικά στην Ανατολική Ροδόπη κατά του μήκους του ποταμού Άρδα, συνδεδεμένα με τον πολιτισμό των Θρακών. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές το επιβεβαίωσαν κατηγορηματικά. Αλλά περνώντας από τα πολιτιστικά στρώματα φτάσαμε και σε στρώμα από τα τέλη της 5ης και τις αρχές της 4ης χιλιετηρίδας προ Χριστού. Αυτά είναι τα πιο πρώιμα ίχνη από ανθρώπινη ύπαρξη εκεί. Δεν είμαστε σίγουροι ποιες ήταν οι λειτουργίες του συγκροτήματος τότε. Έχουμε μόνο λίγα υλικά , βασικά κεραμικά και πρωτόγονα εργαλεία από οστά. Η χάλκινη εποχή δεν είναι παρουσιασμένη. Αλλά η έντονη εκμετάλλευση του συγκροτήματος ξεκινά στις αρχές της πρώιμης εποχής του σιδήρου. Τα πολιτιστικά στρώματα με πάχος 2,5 μέτρα μας δίνουν πολύ καλές πληροφορίες για την ανάπτυξη του συγκροτήματος, ανακαλύπτοντας πολυάριθμες εγκαταστάσεις, συνδεδεμένες με τελετές και ειδωλολατρικές πρακτικές. Το συγκρότημα για κατά σειρά φορά δείχνει την προσπάθεια των Θρακών να επιλέγουν για τους ναούς τους τοποθεσίες που είναι σε κορυφές ή γύρω σε εντυπωσιακούς βράχους», εξηγεί ο κ. Νεχρίζοφ.

«Οι χαραγμένες στους βράχους εσοχές είναι περισσότερες από 500. Είναι η μεγαλύτερη ομάδα βραχώδων εσοχών στη Ροδόπη που ανακαλύφθηκε μέχρι στιγμής. Οι εσοχές αδιαμφισβήτητα είχαν ειδωλολατρικό προορισμό. Άλλα ίχνη από τους Θράκες είναι οι εστίες στις οποίες γίνονταν μυστήρια και τελετές, συνδεδεμένες με τη φωτιά.»

Снимка

Μία από τις πρώτες ανακαλύψεις της ομάδας του υφηγητή Νεχρίζοφ είναι πετρόγλυφο χωρίς συγκεκριμένη χρονολογία.

«Πολύ δύσκολα μπορεί να καθοριστεί από πότε χρονολογείται κάτι χαραγμένο στο βράχο. Νομίζουμε ότι πρόκειται για συμβολικό σήμα του ήλιου και της πορείας του στον ουρανό.»

Снимка

Το έτος 2016 είναι ιδιαίτερα επιτυχές για τους ερευνητές του συγκροτήματος « Οι κουφές πέτρες». «Η πιο ενδιαφέρουσα είναι η ανακαλυμμένη γύρω από μία εστία μεγάλη ομάδα ανθρωπομορφικών και ζωομορφικών κεραμικών φιγούρων. Υπάρχουν και μικρά δοχεία. Παρόμοια υλικά συχνά βρίσκονται σε θρακικά έργα, αλλά ποτέ σε τέτοια ποσότητα σε ένα μέρος.»

Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους οι φιγούρες ήταν δώρα η με αυτές γίνονταν οι τελετές γύρω από την φωτιά. Είναι δυνατόν να παράγονταν επί τόπου για να μοιράζονται στους ειδωλολάτρες. Άλλο εντυπωσιακό εύρημα είναι ένας αμφορέας με πολύ σπάνια διακόσμηση. Στην επιφάνεια του αμφορέα υπάρχουν μικρά στρόγγυλα και τρίγωνα ανοίγματα, γεμάτα με ρετσίνι και ενσωματωμένα άσπρα πετραδάκια. Η αντίθεσή τους στο μαύρο φόντο του δοχείου το κάνει εντυπωσιακό.

Снимка

Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα το συγκρότημα λειτουργούσε έως τα τέλη του 12ου αιώνα. «Τα νομίσματα και τα κεραμικά ευρήματα που βρίσκουμε τελειώνουν σαν κομμένα με μαχαίρι στα τέλη του 12ου αιώνα. Εξηγούμε το γεγονός αυτό με κάτι που αναφέρει ο χρονικογράφος της Δ΄ Σταυροφορίας, Ζοφρουά ντε Βιλαρντουέν , γράφοντας ότι οι ιππότες κατέκτησαν το κάστρο Εφρέμ. Πιθανόν τότε κατέστρεψαν το ειδωλολατρικό συγκρότημα «Οι κουφές πέτρες»», είπε καταλήγοντας ο υφηγητής Νεχρίζοφ.

Μετάφραση: Σοφία Μπόντσεβα

 

Περισσότερα για τη ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ στο βιβλίο

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

που επανεκδόθηκε πρόσφατα:

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο

 

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ.

 

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

JOVO BAKIĆ: SOKRATOVSKI PROTIV KULTURE NASILJA I BANALOSTI VREMENA

JOVO BAKIĆ

SOKRATOVSKI PROTIV KULTURE NASILJA I BANALOSTI VREMENA

Jovo Bakić (1970) je jedan od retkih srpskih intelektualaca, koji je zbog svojih otvorenih suprotstavljanja i kritike vlasti i situacije u Srbiji, danas sve češće na meti mnogih režimskih medija, žute štampe i pristalica Vučićevog režima. Jovo Bakić je sociolog i profesor na Filozofskom fakultetu u Beogradu, gde s manjim prekidima živi od 1985. godine. Živeo je i u Nišu, Prizrenu, Sarajevu, Podgorici, a stručno se usavršavao na Univerzitetima u Oksfordu, Helsinkiju i na Univerzitetu Masačusets u Amherstu. Objavio je dve obimne monografije: “Jugoslavija: razaranje i njegovi tumači“ (2011) kao i “Ideologije jugoslovenstva između srpskog i hrvatskog nacionalizma 1918-1941.“ (2004) Objavio je i niz kraćih studija u naučnoj periodici i zbornicima radova. Naročito je zainteresovan za istorijsku sociologiju politike i sociologiju saznanja, a posebno za teorije nacije i nacionalizma, različite ideologije, bivšu Jugoslaviju i njene države-naslednice. Početkom avgusta je sa profesorom Bakićem, ekskluzivno za čitaoce poznatog grčkog novinskog portala TVXS.gr, razgovarala Milica Kosanović.

 

Milica Kosanović: Ovih dana se po srpskim i grčkim medijima i društvenim mrežama povlači vest i njena različita tumačenja o ubistvu Bakari Hendersona, afroameričkog studenta na ostrvu Zakintos,. Glavni krivci za smrt ovog 22 godišnjeg momka su 7-8 “srpskih delija” od kojih se petorica njih već nalaze u grčkom zatvoru i čeka na sudjenje. Dvojicu tereti krivica za najteže kriminalno delo- ubistvo, a ostale za saučestvovanje u istom. U roku od nedelju dana je u tom istom mestu došlo do još jedne tuče Srba sa strancima, ovog puta sa dvojicom Švajcarca od kojih je jedan zadržan u bolnici, a drugi je lakše povredjen. Lokalni stanovnici Zakintosa i drugih mesta po omiljenim turističkim destinacijama govore da Srbi polako zauzimaju mesto Engleza po broju izazvanih tuča, jer su Englezi ranije bili poznati po svojoj agresivnosti pod uticajem alkohola. Po srpskim tabloidima koji se prostim kopiranjem umnožavaju po društvenim mrežama, postoji tendencija da se na neki način ublaži krivica tih siledžija. Neki optužuju Grke što turistima za pare sve dozvoljavaju. Kako vi objašnjavate ove pojave? Da li se može ova pojava “srpskog nasilja” generisati s obzirom da se radi o mladima, uglavnom rodjenim posle rata?

Jovo Bakić: Na žalost, u Srbiji se razvila jedna kultura nasilja. Ona je vezana najčešće za tzv. navijačku subkulturu. No, vodeći predstavnici ove subkulture, kojima vođenje navijačkih grupa služi kao dimna zavesa iza koje kriju svoju mafijašku delatnost (trgovina drogom, razbojništva i sl), neguju bliske odnose i s najvišim predstavnicima vlasti, koji su i sami nekada pripadali navijačkim grupama i krajnje desničarskoj Srpskoj radikalnoj stranci. Otuda je kultura nasilja u Srbiji banalizovana, tj. prima se zdravo za gotovo, i već je ušla u glavni tok kulture u Srbiji. O tome svedoče i čudovišne reči, u trenutku njihovog izricanja, predsednika vlade, a sadašnjeg predsednika države Vučića, koji je u jednom gostovanju na javnom servisu nasilnicima poručio: „Tuci ti koga hoćeš u svojoj kući, nemoj da biješ ovde!“, pri čemu se prilog za vreme „ovde“ odnosio na javno mesto. Činjenica da je i posle ovakve izjave pobedio na predsedničkim izborima u prvom krugu svedoči, osim o kontroli sredstava masovnog opštenja i golemoj klijentelističkoj mreži koju je režim izgradio, i o banalizaciji odnosno normalizaciji nasilja u društvu Srbije. Naravno, normalizaciji nasilja mnogo doprinose televizije s nacionalnom pokrivenošću i tabloidi, naročito posredstvom različitih rielitija, koje emituju tokom čitavog dana umesto samo nakon ponoći, dok tabloidi odvratne sadržaje prepričavaju narednih dana. Tako i jedni i drugi popunjavaju prazan prostor nastao kao posledica potpune bezidejnosti, ali i kontaminiraju društvenu svest. Horde mladih i nezrelih potrošača takvih sadržaja, koji pred sobom ne vide nikakvu perspektivu uspona na društvenoj lestvici, i redovni posetioci fudbalskih stadiona dolaze u Laganas s idejom da piju i zapodenu kavgu s jednako takvim praznoglavcima, kojima je, takođe, zaprečen napredak na društvenoj lestvici, iz Velike Britanije. Razume se, kada popiju puno alkohola, što im neminovno menja svest i povećava u njima agresivnost, lako se sukobe i s normalnim ljudima, iako ih potonji izbegavaju, a kamoli sa sličnim nesrećnicima iz drugih krajeva sveta, pa tuče mogu imati i tragičan ishod. Grčki domaćini bi mogli, uz njihovo tradicionalno gostoprimstvo, da pojačaju, ipak, i policijski nadzor kritičnih mesta, onako kako to rade npr. u Palma de Maljorki zbog mladih prestupnika iz Nemačke (a u saradnji s policijom Nemačke), te da tako odlučujuće doprinesu smanjenju rizika od tuča i njihovih posledica odnosno rastu sigurnosti.

 

M.K: Uvećano nasilje kod Srba nije samo prema strancima nego i prema ženama. U roku od nedelju dana desila su se dva stravična ubistva žena od strane njihovih bivših muževa. Oba ubistva su se desila u Centrima za socijalni rad, na Novom Beogradu i u Rakovici. U oba slučaja je otac tj. muž ubio majku svoje dece, tj. svoju bivšu ženu, u jednom slučaju je ubio dete pa zatim majku i sebe, u drugom slučaju je ubio majku kamenom na oči tri njena mala sina. Statistike pokazuju uvećanje: u 2017. je u Srbiji do sada ubijeno 17 žena! Kako vi objašnjavate ovu pojavu povećanog femicida i nasilja nad ženama? Kako funkcionišu Centri za Socijalni rad? Da li su oni samo inertni atavizmi ustanova iz vremena socijalističke Jugoslavije tj. na koji način bi društvo i država morali da se suprotstave ovim pojavama?

J.B: To je sve deo kulture nasilja. Patrijarhalna mizoginost je njen izvor. Žene i deca se smatraju svojinom muškarca zbog činjenice da su fizički slabiji (kao i zbog iz prošlosti nasleđenog uverenja da onaj koji izdržava porodicu ovu i poseduje; u današnjoj Srbiji to već nije tako, ali izgleda da upravo ta činjenica frustrira deo muškaraca, pa se iz njihove nemoći rađa ubilačko nasilje). Centri za socijalni rad su izuzetno važne ustanove, ali oni nemaju dovoljan broj zaposlenih da bi se na optimalan način bavili izuzetno naraslim brojem socijalnih slučajeva. Osim toga, saradnja MUP-a i centara za socijalni rad nije na odgovarajućem nivou. U njihovom opštenju postoje smetnje na vezama, pa neretko prebacuju odgovornost s jednih na druge. Težak i odgovoran posao je društveno potcenjen, jer socijalni radnici imaju niske plate i njima odgovarajući društveni ugled. Sami socijalni radnici verovatno nedovoljno dosledno i uspešno primenjuju svoja ovlašćenja. Oni ne prepoznaju jasno nasilnike, pa iz straha da ne naruše njihova ljudska prava (npr. da viđaju decu) i da se često nalaze pred sudom (a i sudija može, takođe, da ima blagonaklon stav prema nasilniku), doprinose rastu nasilja i neretko tragičnim ishodima kojima i sami, na ovaj način i na veliku žalost, doprinose i čije žrtve katkad postaju. Neophodno je da socijalni radnici i psiholozi jasno prepoznaju nasilnika, kako mu ne bi dozvolili da ugrožava sopstvenu porodicu, a da razičite ustanove koje brane ljudska prava uvek više cene prava ugroženih od prava nasilnika. MUP, tužilaštva, sudovi i centri za socijalni rad moraju imati bolju komunikaciju, a komšije treba da prijavljuju policiji kada god čuju zapomaganje žena koje zlostavljaju njihovi muževi, očevi ili sinovi, umesto što se prave da to ne čuju odnosno da to nije njihova briga. Rečju, društvo mora da se osvesti da je nasilje apsolutno nedopustivo i da je nasilnicima mesto u za njih predviđenim ustanovama. Škola, sredstva masovnog opštenja, političari, civilno društvo – svi moraju da rade na razaranju banalnosti kulture nasilja u Srbiji. Kada shvatimo da je nasilje prema bilo kome nedopustivo zlo, a ne tek jedna, u boljem slučaju, prolazna neprijatnost koja se dešava drugom ili, u gorem, intrigantno dešavanje u kojem tupo uživamo, onda ćemo biti na putu da se uspešno protiv njega borimo.

M.K: Da ostanemo još kod nasilja u Srbiji, jer se ono ne dešava samo u porodici, na ulici, na odmoru… Sve je češća i jedna druga vrsta “legalizovanog” nasilja koje se dešava na poslu. Poznat je slučaj radnika u korejskoj fabrici JURA u Leskovcu, koji rade s pelenama da ne bi gubili vreme na odlazak u toalet, drugi rade mesecima bez plate, treći rade samo za bakšiš, četvrti samo za socijalno i penziono… Na koji način Vučićeva vlada na čelu sa Anom Brnabić planira da dovede stabilnost u zemlji? Da li Srbiji preti uvećanje ovakvih fabrika čiji vlasnici ne mare za radnička ni ljudska prava?

J.B: To je već problem periferijskog položaja Srbije u svetskom kapitalističkom sistemu. Na periferiji je poslodavcu dopušteno ono što nije u centru kapitalističkog sistema. Opšta beda i siromaštvo pretvara radnika u čoveka bez dostojanstva koji prihvata očajne uslove rada i bednu nadnicu, samo da bi imao bilo kakav posao i mogao da prehrani porodicu. Njegova frustriranost, naravno, neretko rađa nasilje. Tlačen od onoga ko mu daje bednu crkavicu na poslu, čovek postaje agresivan prema slabijima u svojoj porodici ili na ulici. Na nesreću, ovakav trend će se, usled činjenice da izvire iz strukture kapitalističkih odnosa u svetu, nastaviti sve dok ne dođe do promene kapitalističkog sistema ili dok kapitalisti, u strahu od mogućih promena, ne humanizuju uslove rada, kao što je to bilo u vremenu Hladnog rata. Za sada se ne nazire dovoljno uverljiva pretnja koja bi kod kapitalista izazvala strah od promene sistema.


M.K: Kako reaguje prosečni gradjanin Srbije na revidiranje četničkih vodja i zanemarivanje tj. guranje pod tepih srpske antifašističke istorije u okviru jugoslovenske i partizanske antifašističke borbe?

J.B: Društvo Srbije je podeljeno u ovim pitanjima, a dobar deo građana, zaokupljenih svakodnevnim brigama vezanim za puko preživljavanje, ona ni ne zanimaju. Ovakva nezainteresovanost olakšava posao istorijskim revizionistima i pospešuje relativizaciju fašizma, što može imati pogubne posledice u budućnosti, posebno ako se ima u vidu trend puzajuće fašizacije zapadnoevropskih društava.


M.K: Za jedno demokratsko društvo i državu, nezavisno sudstvo i sloboda govora samim tim i medija, su zagarantovani ustavom. Iz Srbije sve češće stižu vesti o ograničenoj slobodi medija, o medijima u rukama jednog čoveka, o proganjanju slobodnih novinara i cenzuri nepoželjnih tekstova. Ako se dobro sećam i vi imate jedno slično iskustvo cenzure sa Politikom, režimskim listom, “najstarijim listom na Balkanu”. Koji je vaš komentar na “medijski mrak” u Srbiji i kako se protiv njega boriti”?

J.B: Uredništvo „Politike“ je, voljom Aleksandra Vučića, došlo umesto prethodnog u jeku predizborne kampanje za predsednika Srbije, i od „najstarijeg lista na Balkanu“ napravilo stranački bilten. S izuzetkom malotiražnog dnevnika „Danas“ i još par takođe malotiražnih nedeljnika, sve druge novine su, takođe stranački bilteni. Bilo mu je, naravno, problematično kako da se oslobodi dotadašnjih kolumnista, a da to u javnosti ne bude protumačeno kao obračun vlasti s njima. Otuda je „Politika“ objavljivala primitivne napade opskurnih ličnosti, poznatih jedino po svom neslavnom angažmanu tokom Miloševićevog režima, na svojim stranicama protiv sopstvenih dugogodišnjih kolumnista (primerice, pisao sam jednom mesečno za „Politiku“ od 2008). Ne verujem da tako nešto još negde postoji. Naposletku, kada su uvideli da mi prijaju napadi onih koje nimalo ne cenim, pa im nisam ni odgovarao, a nastavio sam da pišem, zabranili su pojavu poslednje kolumne i tako prekinuli saradnju sa mnom.

Internet je moćno sredstvo borbe protiv „mraka“, koje svakako treba koristiti, ali tri petine građana Srbije, ophrvanih siromaštvom (prosečna plata u Srbiji iznosi oko 380 evra i troši se na plaćanje računa i hranu), obaveštava se o politici isključivo posredstvom pet televizija s nacionalnim pokrivanjem (dve od tih pet pripadaju jednom grčkom vlasniku). Sve ove televizije su pod kontrolom vlasti, jer ona može da naredi kapitalistima u Srbiji da se ne oglašavaju na određenim programima, pošto mogućnost poslovanja u političkom kapitalizmu zavisi od veza kapitalista s autoritarnom vlašću, i tako upropaste neposlušne televizije. Stoga ne iznenađuje da su privatne televizije u Srbiji pod jačom kontrolom vlasti od javne, iako je i potonja, razume se, u potpunosti kontrolisana, kada je informativni program u pitanju.

M.K: Otvoreno se priča da je A.Vučić iskoristio priliku kraja predsedničkog mandata Tomislava Nikolića, da bi on postao predsednik i tako dobio veći prostor za politički i lični manevar, a premijera tj. premijerku je postavio samo za “izlog ”. Uostalom o premijerki Srbije prvo što smo saznali je da je “autovana” lezbejka i poreklom Hrvatica, pa tek onda da već ima svoj prvi zaradjeni milion eura i da joj je brat takodje vrlo uspešni biznismen, a pri tom je izjavila da neće samostalno donosti odluke nego će slušati svog mentora tj. Vučića. Da li je nova premijerka dobro obučeni deo Vučićeve “bratije” i novi pomoćnik u sprovodjennju budućih političkih odluka koje neće ići u korist naroda? Šta možemo očekivati od ovakve politike?

J.B: Možemo očekivati samo nastavak stare politike. Ovde ustav i zakoni ne važe, ali je A. Vučić napravio dobar marketinški potez, sa stanovišta očuvanja lične vlasti (što ga jedino i zanima), kada je Anu Brnabić postavio na mesto prve sluškinje gospodara, jer njena prozapadna usmerenost, seksualna orijentacija i etničko poreklo predstavljaju jemstvo Sjedinjenim Državama i Evropskoj uniji da je njen gospodar nepovratno napustio ekstremno-desničarsku ideologiju i prorusku orijentaciju, te da će im biti poslušan. Naravno, Brnabićeva je postavljena upravo zbog toga što je njena poslušnost gospodaru zajamčena. Ako bi se, slučajno, pobunila, niko je u Srbiji neće braniti (iza sebe nema ni stranku ni javnost), pa bi smenjena bila za dva dana.

M.K: U kojoj meri je prosečnom gradjaninu Srbije jasno da je u demokratskom parlamentarnom sistemu, koji je u Srbiji oficijelno na snazi, glasanje jedini način da se nešto promeni? Na prošlim izborima smo videli da je izašlo na glasanje svega 25 odsto populacije, što je siguran način da se ništa ne promeni. Koja su vaša predvidjanja za skorašnje “beogradske izbore”?

J.B: Građani su toga svesni, ali nemaju poverenje ni u opoziciju, tj. u najveći deo vođa koji su neretko korumpirani i skloni lopovluku, a neki i u vezama s mafijom, pa ih je zato lako ucenjivati. Osim toga, upravo takve osobe EU i SAD neretko podržavaju. Štaviše, oni uslovljavaju svoju podršku drugim opozicionarima terajući ih da sarađuju s ličnostima koje nikada ne mogu dobiti podršku razočaranih građana Srbije.

Vlast ima kukavičja jaja koja će podmetnuti biračima opozicije na ovim izborima. Nije to samo Čedomir Jovanović, tobožnji borac za „evropske vrednosti“ čija je korumpiranost već legendarna, već je tu i Aleksandar Šapić, proslavljeni vaterpolista, ali i plagijator doktorske disertacije, koji je već najavio da mu nije problem da uđe u vlast sa SNS-om nakon izbora, kao i Dragan Đilas koga je lako uceniti zbog njegovih „poslova“ koje je imao kao gradonačelnik Beograda, pa je zbog toga upravo i napustio politiku pre nekoliko godina…


M.K: Gradjanska Evropa se još od francuske revolucije bori na odvajanju crkve od države. U Srbiji se dešava suprotno, da posle raspada Jugoslavije, u kojoj oslabljena crkva, naročito srpska pravoslavna crkva, nije imala skoro nikakav uticaj na državu, a danas je bukvalno “pala u zagrljaj” države iz koga se ne daju isčupati ni jedna ni druga, barem dok je radikalna desnica na vlasti. Kako vi komentarisete ovaj “brak” i kuda on vodi?.

J.B: U pravoslavnom svetu je cezaropapizam (zavisnost crkve od vlasti) uobičajen. Ova zavisnost omogućava vlastima da koriste crkvu u legitimacijske svrhe, tj. glavna funkcija crkve u politici je pravdanje zahteva nosilaca vlasti na vlast. Otuda crkva slavi vlast, a vlast bogato za to nagrađuje crkvu (SPC je oslobođena poreza, sveštenici od države primaju platu, od građana priloge za njihove usluge, a neretko se bave i unosnim poslovima). Istovremeno, kako vlastima tako i crkvi odgovara zaglupljivanje građana, tj. njihovo pretvaranje u podanike zastrašene bogom i strašnim sudom, pa je veronauka u školama (što je na žalost nasleđe pokojnog Zorana Đinđića) već obavila zadatak. Imamo mlade zaluđene ljude kojima vera u boga uopšte ne smeta da mrze ljude drugih veroispovesti i etničkih pripadnosti i da nad njima primenjuju nasilje, baš kao što im ne smeta da u ženi vide ili mašinu za rađanje dece (kojoj se dive kao majci) ili kurvu (koju nije šteta maltretirati). Naprotiv, što su religiozniji, pokazuju sociološka istraživanja, to su netrpeljiviji prema Drugom i Drugačijem, pa i skloniji pravdanju i relativizaciji zločina koji su pripadnici njihove nacije počinili u ime te nacije. Skloniji su, međutim, i odbijanju vakcinisanja sopstvene dece, tj. poigravanju s njihovim životom. Kao što vidimo, nije samo islamski fundamentalizam problematičan, što se u zemljama hrišćanske tradicije s pravom smatra, već se isto može reći i za hrišćanske fundamentalizme, što se u njima neretko previđa.


M.K: Ljudi, naročito mladi, sve manje čitaju knjige, a sve više “bleje” kako to sami kažu, na svojim pametnim telefonima uključeni na neku od društvenih mreža, pretražujući po Jutjubu, igrajući igrice ili radeći stvari koje mi “prosečni korisnici” ne možemo ni da zamislimo. Kako objašnjavate ovu “elektronsku ovisnost” i šta mislite koliko je opasna današnja prebukiranost medija i interneta ružnim vestima? Da nije i to zapravo jedan način kontrole uma (“mind control”) od strane domaćih i svetskih centara moći, dakle jedan od načina da se pod kontrolom drži pokorni potrošač tj. poslušni gradjanin?
J.B: Kao i ostali mediji, tako i elektronski mediji, kao i internet, Youtube itd su vrlo korisni, ako su sredstva za unapređenje naše obaveštenosti i prosvećenosti, a vrlo škodljivi, ako su cilj po sebi, pa stvaraju zavisnost ili su, pak, sredstva da se nekome nanese nepravda (pretnje, uvrede i sl) i šteta (pedofilija, napadi na imovinu, privatnost i sl). Ako građanin traga za istinom, ako mu je Sokrat uzor, tj. ako nije intelektualni lenjivac, onda niko neće moći da kontroliše njegov um. Škola bi trebalo da neguje kod đaka sokratovsko usmerenje, tj. radoznali istraživački duh i kritičnost prema svemu što vidi i čuje.
Studentima uvek govorim da ništa ne primaju zdravo za gotovo, te da nikome, pa ni svojim profesorima, ne veruju na reč, već da sve proveravaju u što više pouzdanih izvora. Razume se, moraju biti kadri da razlikuju izvore po stepenu pouzdanosti, ali i to se vremenom izgradi posredstvom sistematske primene sokratovskog pristupa.

(Ovaj intervju je u svojoj originalnoj verziji objavljen na grčkom jeziku na poznatom novinskom portalu tvxs.gr iz dva dela:

I – 5. Avgusta 2017.
http://tvxs.gr/news/eyropi-eop/giobo-mpakits-mia-syzitisi-me-ton-simantikotero-antifronon-dianooymeno-tis-serbias-0

II – 6. Avgusta 2017.
http://tvxs.gr/news/eyropi-eop/giobo-mpakits-i-sxetikopoiisi-toy-fasismoy-mporei-na-exei-katastrofikes-synepeies-gi )



ΓΙΟΒΟ ΜΠΑΚΙΤΣ (Jοvo Bakic): Η Σωκρατική “αλογόμυγα” της Σερβίας

ΓΙΟΒΟ ΜΠΑΚΙΤΣ

Jοvo Bakic


Η Σωκρατική “αλογόμυγα” της Σερβίας

Συζήτηση με τον σημαντικότερο “αντιφρονoύντα διανοούμενο” της Σερβίας

Ο δρ. Γιόβο Μπάκιτς (Jοvo Bakic) είναι καθηγητής κοινωνιολογίας που διδάσκει στη Φιλοσοφική σχολή του Βελιγραδίου. Είναι ειδικός στην Ιστορική Κοινωνιολογία της Πολιτικής, στην Κοινωνιολογία της Γνώσης, στις θεωρίες περί Έθνους και Εθνικισμού, και στις διάφορες ιδεολογίες σχετικά με την πρώην Γιουγκοσλαβία και τα διάδοχα κράτη της. Έχει δημοσιεύσει δύο μονογραφίες: «Γιουγκοσλαβία: η καταστροφή και οι ερμηνευτές της» (2011) και «Ιδεολογίες του Γιουγκοσλαβισμού: Ανάμεσα στο σέρβικο και στον κροατικό εθνικισμό 1918-1941» (2004). Είναι γνωστός στη Σερβία για τη δημόσια κριτική που κάνει στην κυβέρνηση Βούτσιτς, στη διαφθορά και στον ακροδεξιό λαϊκισμό της χώρας του. Έχει στοχοποιηθεί ως “αντιφρονών διανοούμενος” σε μια ταλαιπωρημένη βαλκανική χώρα όπου το να λες την αλήθεια γίνεται ολοένα και πιο επικίνδυνο…

Αποκλειστική συνέντευξη στη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς*

Μίλιτσα Κοσάνοβιτς: Πριν από λίγο καιρό στα σερβικά και στα ελληνικά ΜΜΕ “έσκασε σαν βόμβα” η τραγική είδηση για τη δολοφονία ενός 22χρονου Αφροαμερικάνου στη Ζάκυνθο. Σε ένα νυχτερινό μπαρ στο Λαγανά, διάσημο για τα καλοκαιρινά πάρτι μέχρι πρωίας, ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου ο νεαρός Αφροαμερικάνος, ενώ οι κύριοι ένοχοι για τον θάνατό του κρίθηκαν 7-8 νεαροί Σέρβοι. Πέντε από αυτούς κρατούνται ήδη στις ελληνικές φυλακές εν αναμονή της δίκης τους. Δύο κατηγορούνται για άμεση συμμετοχή στη δολοφονία, και οι υπόλοιποι ως συνενοχή σε αυτή. Μετά από μία εβδομάδα έγινε και ένα ακόμη περιστατικό πάλι στο Λαγανά, πάλι ανάμεσα σε Σέρβους τουρίστες και σε άλλους ξένους, αυτή τη φορά με δύο Ελβετούς τουρίστες ο ένας εκ των οποίων κατέληξε στο νοσοκομείο ενώ ο άλλος τραυματίστηκε ελαφρά. Οι κάτοικοι της Ζακύνθου και των άλλων θέρετρων στο Ιόνιο λένε ότι “οι Σέρβοι σταδιακά καταλαμβάνουν τη θέση των Άγγλων” που ήταν μέχρι τώρα γνωστοί για την ακραία επιθετικότητα τους υπό την επήρεια αλκοόλ. Αν παρακολουθήσει κανείς τον σέρβικο Τύπο, θα διαπιστώσει ότι υπάρχει μια τάση ελάφρυνσης ενοχής αυτών των κακοποιών. Κάποιοι κατηγορούν τους Έλληνες ότι δεν τους βάζουν όρια συμπεριφοράς και τους αφήνουν να κάνουν ό,τι θέλουν, αρκεί να πληρώνουν καλά. Πώς εξηγείτε αυτό το φαινόμενο της αυξανόμενης «σερβικής βίας»;

Γιόβο Μπάκιτς: Δυστυχώς και στη Σερβία έχει αναπτυχθεί μια κουλτούρα βίας. Αυτή συνήθως συνδέεται με την ονομαζόμενη “οπαδική υποκουλτούρα” των ποδοσφαιρικών ομάδων. Ωστόσο, για τους κύριους εκπροσώπους αυτής της υποκουλτούρας, τους αρχηγούς των οπαδών, η διαχείριση αυτή είναι μόνο παραπέτασμα καπνού πίσω από το οποίο κρύβουν τις μαφιόζικες δραστηριότητές τους (διακίνηση ναρκωτικών, ληστείες κλπ) και διατηρούν στενές σχέσεις με τους υψηλούς εκπροσώπους της εξουσίας, που οι ίδιοι κάποτε ανήκαν στους “οπαδούς” και στο ακροδεξιό Σερβικό Ριζοσπαστικό Κόμμα. Ως εκ τούτου, η κουλτούρα της βίας στη Σερβία περνάει πλέον ως αυτονόητη και ήδη εισχώρησε στο κυρίαρχο ρεύμα της σέρβικης κουλτούρας. Αυτό μαρτυρούν και τα κτηνώδη λόγια που ειπώθηκαν από τον πρωθυπουργό και το νυν πρόεδρο του κράτους, τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος φιλοξενούμενος σε δημόσια τηλεόραση έστειλε μήνυμα στους βίαιους εγκληματίες λέγοντας «Χτυπά εσύ στο σπίτι σου όποιον θέλεις, αλλά μην τον χτυπάς εδώ!» και με το «εδώ» εννοούσε το δημόσιο χώρο. Το γεγονός ότι ακόμη και μετά από μία τέτοια δήλωση κέρδισε τις προεδρικές εκλογές στον πρώτο γύρο, υποδηλώνει -εκτός από τον υπερέλεγχο των μέσων μαζικής επικοινωνίας και τη διόγκωση του πελατειακού δικτύου του καθεστώτος- και την υποβάθμιση και την κανονικοποίηση της βίας στην κοινωνία της Σερβίας. Φυσικά, στην κανονικοποίηση της βίας συνεισφέρουν πολύ και τα τηλεοπτικά κανάλια με πανεθνική εμβέλεια και ο κίτρινος τύπος, ιδίως μέσω των διαφόρων ριάλιτι που μεταδίδουν το αηδιαστικό περιεχόμενο τους όλη την ημέρα αντί μονάχα μετά τα μεσάνυχτα, ενώ ο Τύπος το αναμασάει τις επόμενες μέρες. Με αυτό τον τρόπο, και οι μεν και οι δε, γεμίζουν το κενό που δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα της πλήρης έλλειψης ιδεών και μολύνουν την κοινωνική συνείδηση. Οι ορδές των νέων και ανώριμων καταναλωτών των εν λόγω περιεχομένων, και οι τακτικοί επισκέπτες στα γήπεδα ποδοσφαίρου, που μπροστά τους δεν βλέπουν καμία προοπτική για ανοδική κοινωνική κινητικότητα, έρχονται στο Λαγανά με την ιδέα να πιουν και να ξεκινήσουν καβγά με παρόμοιους άμυαλους στους οποίους επίσης δε δόθηκε η ευκαιρία από το κράτος π.χ. της Μεγάλης Βρετανίας για άνοδο στη κοινωνική πυραμίδα. Και εννοείται, μετά από μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, πράγμα που αναπόφευκτα αλλάζει τη συνείδησή τους, και αυξάνει την επιθετικότητα τους, εύκολα έρχονται σε σύγκρουση ακόμα και με τους κανονικούς ανθρώπους, παρόλο που εκείνοι τους αποφεύγουν, αλλά ακόμη περισσότερο με τους ίδιους δύστυχους σαν και αυτούς από τις άλλες χώρες του κόσμου, έτσι ώστε οι καυγάδες μπορούν και έχουν τραγικό αποτέλεσμα. Οι Έλληνες οικοδεσπότες θα μπορούσαν ίσως, μαζί με την παραδοσιακή φιλοξενία τους να αυξήσουν και τον ασττνομικό έλεγχο στους τόπους αιχμής, όπως το κάνουν π.χ. στην Πάλμα ντε Μαγιόρκα (σε συνεργασία με την αστυνομία της Γερμανίας) εξαιτίας τον νεαρών Γερμανών παραβατών και με αυτό το τρόπο να βοηθήσουν στη μείωση του ρίσκου από τους καβγάδες και των επιπτώσεών τους και να αυξήσουν την ασφάλεια στους ντόπιους.

Μ.Κ. Η αυξανόμενη βία στους Σέρβους δεν παρατηρείται μόνο απέναντι στους ξένους, αλλά και απέναντι στις γυναίκες. Μέσα σε μια εβδομάδα υπήρξαν δύο φρικτές δολοφονίες γυναικών από τους πρώην συζύγους τους. Και οι δύο δολοφονίες σημειώθηκαν στο χώρο των δύο Κέντρων Κοινωνικής Πρόνοιας (Centar za socijalni rad) του Βελιγραδίου. Και στις δύο περιπτώσεις, ο πατέρας και σύζυγος σκότωσε τη μητέρα των παιδιών τους, δηλαδή τη (πρώην) γυναίκα του. Σε μία περίπτωση σκότωσε πρώτα το παιδί του και μετά τη γυναίκα, ενώ στη συνέχεια αυτοκτόνησε. Οι στατιστικές δείχνουν αύξηση και το 2017 στη Σερβία -μέχρι στιγμής έχουν σκοτωθεί από τους άνδρες 17 γυναίκες! Πώς εξηγείτε το φαινόμενο της αυξανόμενης Γυναικοκτονίας; Πώς λειτουργούν σήμερα αυτοί οι βασικοί θεσμοί κράτους πρόνοιας όπως είναι Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας; Μήπως πρόκειται μόνο για έναν αταβισμό από την εποχή της σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας;

Γ.Β. Όλα αυτά αποτελούν ένα μέρος της κουλτούρας της βίας. Ο πατριαρχικός μισογυνισμός είναι η πηγή του. Οι γυναίκες και τα παιδιά θεωρούνται ιδιοκτησία του άνδρα, λόγω του γεγονότος ότι είναι σωματικά πιο αδύναμοι, αλλά και λόγω της από το παρελθόν κληρονομημένης πεποίθησης ότι αυτός που συντηρεί την οικογένειά την κατέχει κιόλας! Στη σημερινή Σερβία φυσικά τα πράγματα δεν είναι έτσι πια, αλλά φαίνεται ότι ακριβώς αυτό το γεγονός “ευνουχίζει” κάποιους άνδρες έτσι ώστε η αδυναμία αυτή γεννάει τη δολοφονική βία από αυτούς. Το Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας είναι ένας εξαιρετικά σημαντικός θεσμός, αλλά τα κέντρα αυτά δεν έχουν αρκετό προσωπικό που να ασχολείται με το βέλτιστο τρόπο με την υπερβολική αύξηση τέτοιων κοινωνικών υποθέσεων. Επιπλέον η συνεργασία μεταξύ του Υπουργείου Εσωτερικών και των Κέντρων Κοινωνικής Πρόνοιας δεν είναι σε καλό επίπεδο. Στην επικοινωνία τους υπάρχουν εμπόδια και συχνά μεταθέτουν την ευθύνη ο ένας στον άλλο. Μία δύσκολη και υπεύθυνη δουλειά είναι αυτή των κοινωνικών λειτουργών, καθώς είναι κοινωνικά υποτιμημένη επειδή παρέχει χαμηλούς μισθούς και το αντίστοιχο χαμηλό κοινωνικό κύρος. Οι ίδιοι οι κοινωνικοί λειτουργοί πιθανόν δεν διεκπεραιώνουν τις αρμοδιότητές τους με αρκετή συνέπεια και επιτυχία. Δεν αναγνωρίζουν ξεκάθαρα τη βία και τους δράστες της, για να μην αισθάνονται ότι διαβρώνουν τα ατομικά δικαιώματά των δραστών (π.χ. για να βλέπουν τα παιδιά τους) και από φόβο πως θα βρίσκονται συχνά στο δικαστήριο (όπου ο δικαστής μπορεί να έχει μια καλοπροαίρετη στάση απέναντι στο θύτη), συμβάλλουν στην αύξηση της βίας με συχνά τραγικά αποτελέσματα των οποίων οι ίδιοι, προς μεγάλη μας λύπη, μερικές φορές πέφτουν θύματα. Είναι σημαντικό οι κοινωνικοί λειτουργοί και οι ψυχολόγοι να αναγνωρίσουν με σαφήνεια το βίαιο δράστη, έτσι ώστε να τον εμποδίσουν να φέρει σε κίνδυνο την οικογένειά του, και οι διάφοροι θεσμοί που υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, πάντα να εκτιμούν περισσότερο τα δικαιώματα των ευάλωτων από τα δικαιώματα των ασκητών βίας. Το Υπουργείο Εσωτερικών, ο εισαγγελέας και τα Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας πρέπει να έχουν πιο καλή επικοινωνία, ενώ οι γείτονες πρέπει να αναφέρουν στην αστυνομία τις εκκλήσεις βοήθειας κάθε φορά όταν ακούν τις κραυγές των γυναικών που κακοποιούνται από τους συζύγους, πατεράδες ή τους γιους τους, αντί να προσποιούνται ότι δεν το ακούν ή ότι δεν τους αφορά γιατί δεν είναι δικό τους πρόβλημα. Με λίγα λόγια, η κοινωνία πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι η βία είναι απολύτως απαράδεκτη και ότι η θέση των δραστών της βίας είναι σε ιδρύματα ειδικά σχεδιασμένα για αυτούς. Το σχολείο, τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, οι πολιτικοί, η κοινωνία των πολιτών, όλοι πρέπει να εργαστούμε από κοινού στην ανάλυση και καταστροφή της κανονικοποίησης της κουλτούρας της βίας στη Σερβία. Όταν καταλάβουμε ότι η βία απέναντι σε οποιονδήποτε είναι ένα απαράδεκτο κακό, και όχι μόνο μία, σε καλύτερη περίπτωση, παροδική δυστυχία που συμβαίνει σε κάποιον άλλον ή στην χειρότερη, μία «ενδιαφέρουσα εκδήλωση» την οποία αποβλακωμένα «απολαμβάνουμε», τότε θα είμαστε στο σωστό δρόμο για να την πολεμήσουμε αποτελεσματικά.

Μ.Κ. Όμως η βία στη Σερβία δε λαμβάνει χώρα μόνο στην οικογένεια, στο δρόμο, στις διακοπές… Ένας άλλος τύπος βίας λαμβάνει χώρα και στο χώρο εργασίας. Οι εργαζόμενοι του νοτιοκορεατικού εργοστασίου στο Λέσκοβατς, στη νότια Σερβία, εργάζονται φορώντας πάνες για να μην χάνουν το χρόνο τους πηγαίνοντας στη τουαλέτα, πολλοί δουλεύουν μήνες χωρίς αμοιβή, άλλοι δουλεύουν μόνο για πουρμπουάρ ή μόνο για ασφάλιση και σύνταξη… Με ποιο τρόπο η κυβέρνηση του Βούτσιτς, με την καινούργια πρωθυπουργό την Άννα Μπρνάμπιτς, σχεδιάζει να φέρει σταθερότητα στη χώρα με τέτοια εξευτελιστική κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι εργάτες;

Γ.Β. Αυτό το πρόβλημα αφορά την περιφερειακή θέση που έχει η Σερβία στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα. Στην περιφέρεια επιτρέπεται στον εργοδότη ό,τι δεν επιτρέπεται στο κέντρο του καπιταλιστικού συστήματος. Γενική μιζέρια και φτώχεια μετατρέπουν τον εργαζόμενο σε έναν άνθρωπο χωρίς αξιοπρέπεια που δέχεται άθλιες συνθήκες εργασίας και απαράδεκτους μισθούς, μόνο για να έχει οποιαδήποτε δουλειά για να μπορεί με κάποιο τρόπο να θρέψει την οικογένειά του. Η απογοήτευσή του, φυσικά, συχνά οδηγεί στη βία. Καταπιεσμένος από εκείνον που του δίνει ένα άθλιο κομμάτι ψωμί στην εργασία, ο άνθρωπος γίνεται επιθετικός προς ασθενέστερους – είτε στην οικογένειά του, είτε στο δρόμο. Δυστυχώς, η τάση αυτή επειδή προέρχεται από τη δομή των καπιταλιστικών σχέσεων στον κόσμο, θα συνεχιστεί έως ότου γίνει αλλαγή του καπιταλιστικού συστήματος ή μέχρι οι καπιταλιστές, φοβούμενοι τις πιθανές ανατροπές, δεν εξανθρωπίσουν τις συνθήκες εργασίας, όπως έγινε κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Μέχρι στιγμής, δεν εμφανίζεται κανένα σημάδι της επαρκούς αξιόπιστης απειλής που θα μπορούσε να πυροδοτήσει τον φόβο των καπιταλιστών για αλλαγή του συστήματος.


Μ.Κ. Πώς βλέπει ο μέσος Σέρβος το φαινόμενο του ιστορικού αναθεωρητισμού των Τσέτνικς, όπως τον Ντράζα Μιχάιλοβιτς, Νέντιτς Κάλαμπιτς κ.ά., ανατρέποντας έτσι τους ρόλους των Τσέτνικς και των Παρτιζάνων στον Β’ Π.Π., σπρώχνοντας “κάτω από το χαλί” τη σερβική αντιφασιστική ιστορία στο πλαίσιο της Γιουγκοσλαβίας και του παρτιζάνικου αντιφασιστικού αγώνα;

Γ.Β. Η σέρβικη κοινωνία είναι βαθιά διχασμένη σε αυτό το θέμα. Ένα μεγάλο μέρος των πολιτών, που ασχολούνται με τα καθημερινά προβλήματα σχετικά με την απλή επιβίωση, δεν ασχολούνται καν με τέτοια πολιτικοκοινωνικά ζητήματα. Αυτή η έλλειψη ενδιαφέροντος διευκολύνει τη δουλειά των ιστορικών ρεβιζιονιστών και βοηθάει στην σχετικοποίηση του φασισμού, η οποία μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για το μέλλον, ειδικά αν λάβουμε υπόψη την όλο και μεγαλύτερη έρπουσα τάση του εκφασισμού στις Δυτικές κοινωνίες.

Μ.Κ. Για μια δημοκρατική κοινωνία, η ανεξάρτητη δικαιοσύνη και η ελευθερία του λόγου, άρα των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, είναι βασικές αξίες προστατευμένες από το Σύνταγμα. Από τη Σερβία όμως, όλο και πιο συχνά έρχονται νέα σχετικά με περιορισμούς της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, ότι τα ΜΜΕ βρίσκονται πρακτικά στα χέρια ενός ανθρώπου, ο οποίος ασκεί διώξεις των δημοσιογράφων που τολμούν να λένε την αλήθεια, λογοκρισία ή απαγόρευση των ανεπιθύμητων κειμένων κλπ. Αν θυμάμαι καλά, έχετε μια παρόμοια εμπειρία με την Πολίτικα, «την παλαιότερη εφημερίδα των Βαλκανίων». Ποιο είναι το σχόλιό σας για το σκοταδισμό των ΜΜΕ στη Σερβία και πώς μπορούμε να το καταπολεμήσουμε;

Γ.Β. Η νέα συντακτική ομάδα της «Πολίτικα» με την επιθυμία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ήρθε στη θέση της προηγούμενης, και αυτή η αλλαγή έγινε στη μέση της προεκλογικής προεδρικής εκστρατείας του. Έτσι η «παλαιότερη εφημερίδα των Βαλκανίων» έχει καταντήσει ενημερωτικό δελτίο του κόμματος του Βούτσιτς (σ.σ. SNS, Srpska Napredna Stranka – Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα). Με εξαίρεση της μικρής κυκλοφορίας εφημερίδας «Danas» (Σήμερα) και μερικών επίσης μικρής κυκλοφορίας εβδομαδιαίων περιοδικών, όλος ο υπόλοιπος Tύπος είναι στην ουσία κομματικά δελτία τύπου. Ήταν, φυσικά, προβληματικό το πώς να απαλλαχθεί από τους προηγούμενους αρθρογράφος, και να μην φανεί ως σύγκρουση της κυβέρνησης μαζί τους. Για αυτό η «Politika» άρχισε να δημοσιεύει τις πιο πρωτόγονες επιθέσεις διαφόρων σκοτεινών προσωπικοτήτων, γνωστών μόνο από την άδοξη δραστηριότητα τους κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του Μιλόσεβιτς, που τους δεχόταν στις δικές της σελίδες να πολεμάνε τους δικούς της παλιούς αρθρογράφους. Για παράδειγμα εγώ έγραφα μια φορά το μήνα στη Πολίτικα από το 2008. Δεν πιστεύω ότι κάτι τέτοιο υπάρχει αλλού. Τελικά, όταν συνειδητοποίησαν ότι με χαροποιούν οι επιθέσεις εκείνων που δεν εκτιμώ καθόλου, γι’ αυτό το λόγο δεν έμπαινα καν στον κόπο να τους απαντάω, απλά συνέχιζα να γράφω, είχαν απαγορεύσει τη δημοσίευση της τελευταίας στήλης μου, και έτσι διέκοψαν τη συνεργασία μαζί μου. Το Διαδίκτυο είναι ένα ισχυρό μέσο για την καταπολέμηση του «σκοταδιού» το οποίο φυσικά πρέπει να χρησιμοποιείται, αλλά τα 3/5 των πολιτών της Σερβίας, συντετριμμένα από τη φτώχεια (ο μέσος μισθός στη Σερβία είναι 380 ευρώ τα οποία πάνε για πληρωμή των λογαριασμών και του φαγητού), πολιτικά ενημερώνεται αποκλειστικά μέσω των πέντε τηλεοπτικών καναλιών με εθνική εμβέλεια (τα δύο από αυτά ανήκουν σε Έλληνα επιχειρηματία). Όλοι αυτοί οι τηλεοπτικοί σταθμοί ελέγχονται από την κυβέρνηση, καθώς αυτή μπορεί και δίνει εντολές στους καπιταλιστές στη Σερβία να μη διαφημίζονται σε κάποια συγκεκριμένα κανάλια, επειδή η επιχειρησιακή δυνατότητα σε ένα πολιτικό καπιταλισμό εξαρτάται από τη σχέση των καπιταλιστών με την αυταρχική εξουσία, και έτσι καταστρέφουν τις ανυπάκουες τηλεοράσεις. Επομένως, δεν είναι έκπληξη το γεγονός ότι οι ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί στη Σερβία βρίσκονται υπό αυστηρότερο έλεγχο των δημοσίων αρχών, από ό,τι οι δημόσιοι, που οι τελευταίοι βέβαια ελέγχονται πλήρως όσον αφορά το ειδησεογραφικό πρόγραμμα.

Μ.Κ. Αποτελεί κοινό μυστικό ότι ο Α. Βούτσιτς, ο νυν πρόεδρος της Σερβίας, στις προεδρικές εκλογές του Απριλίου του 2017, άρπαξε την ευκαιρία να έρθει στη θέση του προηγούμενου προέδρου Τόμισλαβ Νίκολιτς, και έτσι από πρωθυπουργός έγινε πρόεδρος, επεκτείνοντας το χώρο για τις πολιτικές του αλλά και προσωπικές του προσδοκίες, Στη θέση του πρωθυπουργού έβαλε την 42χρονη Άννα Μπρναμπιτς η οποία μέχρι τότε ήταν άγνωστη για την πλειοψηφία του σερβικού λαού. Το πρώτο πράγμα που μάθαμε ήταν ότι είναι δηλωμένη λεσβία, κροατικής καταγωγής, ότι έχει κερδήσει ήδη το δικό της πρώτο εκατομμύριο και ότι ο αδελφός της είναι πολύ πετυχημένος επιχειρηματίας. Η ίδια, στη πρώτη της δήλωση, είπε ότι δεν θα φέρνει μόνη της αποφάσεις αλλά θα ακούει τον “μέντορά” της, εννοώντας τον Βούτσιτς. Μήπως αυτό σημαίνει ότι η νέα πρωθυπουργός είναι ένα πολύ καλά εκπαιδευμένο μέλος της «αδελφότητας του Βούτσις » και καινούργιος βοηθός στην προώθηση μελλοντικών πολιτικών αποφάσεων που δεν θα είναι εις όφελος του λαού; Σε αυτό το πλαίσιο ο Σάσα Γιάνκοβιτς, πρώην Συνήγορος του Πολίτη και στις προηγούμενες εκλογές υποψήφιος για πρόεδρο και ο πιο σοβαρός αντίπαλος του Vučić, είπε το εξής: «Το κράτος μας έχει γίνει εγκληματικό, επειδή στο Υπουργείο Εσωτερικών τοποθετούνται οι άνθρωποι που έχουν σχέση με έγκλημα και τους χούλιγκαν των ποδοσφαιρικών ομάδων, και ταυτόχρονα συνδέονται με τους ανθρώπους της εξουσίας. Πώς γίνεται το κράτος να παλεύει το έγκλημα αν το έγκλημα εισήλθε από την κύρια πύλη και εκπέμπεται από την υψηλότερή θέση του κράτους;» αναρωτιέται ο Γιάνκοβιτς. Τι μπορούν να περιμένουν οι πολίτες της Σερβίας από αυτό το νέο δίδυμο στην εξουσία;

Γ.Β. Μπορούν να αναμένουν τη συνέχεια της παλαιάς πολιτικής. Εδώ το Σύνταγμα και οι νόμοι δεν εφαρμόζονται, αλλά ο Α. Βούτσιτς έκανε μια καλή κίνηση μάρκετινγκ, από την άποψη της διατήρησης της προσωπικής εξουσίας (που είναι το μόνο που τον ενδιαφέρει) όταν έβαλε την Άννα Μπρναμπιτς (Ana Brnabić) στη θέση της πρώτης υπηρέτριας του αφεντικού, λόγω του φιλοδυτικού της προσανατολισμού, του σεξουαλικού της προσανατολισμού και της εθνικής προέλευσης, γιατί όλα αυτά αποτελούν εγγύηση για τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι το αφεντικό της εγκατέλειψε οριστικά την ακραία ιδεολογία της Δεξιάς και το φιλορωσικό προσανατολισμό, και ότι θα τους είναι υπάκουος. Φυσικά, η Μπρναμπιτς βρίσκεται ακριβώς στη θέση αυτή επειδή η υπακοή της στο ηγεμόνα είναι εγγυημένη. Αν, κατά τύχη, διαμαρτυρηθεί, κανείς στη Σερβία δε θα τη υπερασπιστεί (πίσω της δεν έχει ούτε το κόμμα ούτε τον κόσμο, και θα απολυόταν σε δύο ημέρες).

Μ.Κ. Σε ποιο βαθμό ο μέσος πολίτης της Σερβίας είναι συνειδητοποιημένος ότι σε ένα δημοκρατικό κοινοβουλευτικό σύστημα, το οποίο ισχύει στη Σερβία, οι εκλογές είναι ο μόνος τρόπος για να αλλάξει μία κυβέρνηση; Στις προεδρικές εκλογές τον Απρίλιο είδαμε ότι είχε ψηφίσει μόνο το 25% του ενήλικου πληθυσμού, που είναι ένας σίγουρος τρόπος να μην αλλάξει τίποτα. Ποιες είναι οι προβλέψεις σας για τις επόμενες δημοτικές εκλογές, που οι εκλογές του Βελιγραδίου έχουν ιδιαίτερη σημασία;

Γ.Β. Οι πολίτες το έχουν συνειδητοποιήσει, αλλά δεν έχουν καμία εμπιστοσύνη στην αντιπολίτευση, γιατί οι περισσότεροι από τους ηγέτες των κομμάτων της αντιπολίτευσης είναι συχνά διεφθαρμένοι και κάποιοι διατηρούν σχέσεις με τη μαφία και γι’ αυτό το λόγο εύκολα εκβιάζονται. Όμως ακριβώς τέτοιες προσωπικότητες συχνά υποστηρίζονται από την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Επιπλέον, θέτουν την υποστήριξή της αντιπολίτευσης υπό τους όρους συνεργασίας με τις προσωπικότητες που ποτέ δεν θα τις ψηφήσουν ποτέ οι απογοητευμένοι πολίτες υποστηρίζουν τη Σερβία.

Έτσι η κυβέρνηση έχει «τα αυγά του κούκου» που θα τα ενφωλέψει στους ψηφοφόρους της αντιπολίτευσης στις επόμενες εκλογές. Δεν είναι μόνο ο Τσέντομιρ Γιοβάνοβιτς (δήθεν αγωνιστής για ευρωπαϊκές αξίες του οποίου η διαφθορά έχει γίνει θρυλική), αλλά είναι και ο Αλεξάνταρ Σαπιτς (Αleksandar Sapic), διάσημος γουοτερπολίστας, ο οποίος πλαστογράφησε την διδακτορική του διατριβή και δήλωσε ήδη ότι δεν έχει πρόβλημα να μπει σε συνασπισμό SNS μετά τις εκλογές, όπως και ο Ντράγκαν Τζίλας (Dragan Đilas) που είναι εύκολο να τον εκβιάσει κανείς λόγω των «δουλειών» του που έκανε όσο ήταν δήμαρχος του Βελιγραδίου, για αυτό το λόγο και εγκατέλειψε την πολιτική πριν από μερικά χρόνια. Φυσικά, γεγονός ότι από οτι φαίνεται, και ο Σάσα Γιάνκοβιτς, ο πρώην Συνήγορος του Πολίτη, θα μπει στο συνασπισμό με τον απόλυτα διεφθαρμένο και ευάλωτο σε εκβιασμό Ντράγκαν Σουτάνοβατς, και τον πρώην πρόεδρο Μπόρις Τάντιτς (του οποίου το αξεπέραστο των πιο στενών συνεργατών δείχνει ότι δεν μπορεί να αναλάβει το καθήκον της κυβέρνησης της χώρας) θα δυσκολέψει επιπλέον την αλλαγή της εξουσίας των νταήδων του Βελιγραδίου, που θα έπρεπε να σημαδέψει την αρχή του τέλους του αυταρχικού καθεστώτος του Βούτσιτς.

Μ.Κ. Aπό τη Γαλλική Επανάσταση η Ευρώπη των πολιτών παλεύει για τον διαχωρισμό Εκκλησίας Και κράτους. Στη Σερβία το αντίθετο συμβαίνει. Μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, στην οποία η εκκλησία, ειδικά η Σέρβικη Ορθόδοξη, δεν είχε σχεδόν καμία επίδραση στο κράτος, σήμερα κυριολεκτικά «έπεσε στην αγκαλιά» του κράτους, από την οποία δεν μπορούν να ξεκολλήσουν τουλάχιστον όσο ακόμα η ριζοσπαστική Δεξιά είναι στην εξουσία. Πώς σχολιάζετε εσείς αυτό το «γάμο» και πού θα οδηγήσει;

Γ.Β. Στον Ορθόδοξο κόσμο ο Καισαροπαπισμός (εξάρτηση της εκκλησίας από την εξουσία) είναι συνηθισμένος. Αυτή η εξάρτηση επιτρέπει στις Αρχές να χρησιμοποιούν την εκκλησία για σκοπούς ταυτοποίησης, δηλαδή ο κύριος σκοπός της εκκλησίας στην πολιτική είναι η νομιομοποίηση της εξουσίας από τους φορείς της. Ως εκ τούτου, η Εκκλησία δοξάζει την εξουσία και η εξουσία απλόχερα επιβραβεύει την Εκκλησία. (σ.σ. Η Σέρβικη Ορθόδοξη Εκκλησία είναι αφορολόγητη, οι ιερείς λαμβάνουν τους μισθούς τους απ το κράτος, παίρνουν δωρεές για τις υπηρεσίες τους, από τους πολίτες, και ουκ ολίγες φορές κάνουν χρυσές δουλείες…). Την ίδια στιγμή, βολεύει, τόσο τις Αρχές όσο και την εκκλησία, η αποβλάκωση των πολιτών, μετατρέποντάς τους σε υπάκουους και φοβισμένους απ’ τον θεό και τη θεία δίκη πολίτες, και με την θρησκευτική εκπαίδευση στα σχολεία (δυστυχώς, μία κληρονομιά του μακαρίτη Ζόραν Τζίντζιτς) αυτό το έργο έχει ήδη ολοκληρωθεί. Έχουμε νέους ξετρελαμένους ανθρώπους των οποίων η πίστη στο θεό δεν εμποδίζει να μισούν τους ανθρώπους άλλων θρησκειών και εθνών και να ασκούν βία πάνω τους, όπως ακριβώς δεν τους πειράζει να βλέπουν τη γυναίκα ως “μηχανή αναπαραγωγής” (ενώ την θαυμάζουν ως μητέρα) ή ως πόρνη που δεν βλάπτει να την κακοποιούν. Αντίθετα, όσο πιο θρήσκοι είναι, όπως δείχνουν οι κοινωνιολογικές έρευνες, τόσο λιγότερη ανεκτικότητα έχουν για το Άλλο και Διαφορετικό, και τόσο πιο επιρρεπείς είναι στην δικαιολόγηση και σχετικοποίηση των εγκλημάτων που διέπραξαν μέλη του έθνους στο όνομα του έθνους. Έχουν την τάση, ωστόσο, και στην άρνηση του εμβολιασμού των παιδιών τους, παίζουν δηλαδή με τις ζωές τους. Όπως βλέπουμε, δεν είναι μόνο ο ισλαμικός φονταμενταλισμός προβληματικός, που στις χώρες με χριστιανική παράδοση δικαίως θεωρείται έτσι, αλλά το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για τον χριστιανικό φονταμενταλισμό, που συχνά παραβλέπεται από τις ίδιες.


Μ.Κ. Οι νέοι όλο και λιγότερο διαβάζουν βιβλία και πάσχουν από τον ηλεκτρονικό εθισμό. Πως το εξηγείτε και ποια είναι η γνώμη σας για την κυριαρχία των βάναυσων ειδήσεων στα ΜΜΕ; Μήπως και αυτός είναι ένας τρόπος Mind Control από τα εγχώρια και διεθνή κέντρα εξουσίας; Ένας τρόπος για τον έλεγχο των υπάκουων πολιτών-καταναλωτών;

Γ.Β. Όπως όλα τα ψηφιακά μέσα, όπως επίσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι πολύ χρήσιμα, εάν είναι μέσα για την ανάπτυξη της δικής μας πληροφόρησης και διαφωτισμού, αλλά μπορούν να είναι και πολύ τοξικά εάν γίνονται τα ίδια ο αυτοσκοπός, και έτσι δημιουργούν τον εθισμό ή γίνονται μέσο εκβιασμού (προσβολές, ψυχολογική βία κ.ο.κ.) και κακουργημάτων (παιδοφιλία, ψηφιακές κλοπές και παραβίαση των προσωπικών δεδομένων). Αν ο πολίτης αναζητά την αλήθεια, αν έχει τον Σωκράτη για παράδειγμα, αν δεν είναι νοητικά αδρανής, τότε κανένας δεν μπορεί να ελέγξει το νου του. Το σχολείο θα έπρεπε να καλλιεργεί στους μαθητές τη σωκρατική αντίληψη, δηλαδή τη περιέργεια, το πνεύμα αναζήτησης και της κριτικής σκέψης προς όλα όσα βλέπουν ή ακούν. Στους φοιτητές μου πάντα λέω να μην παίρνουν τίποτα ως δεδομένο και να μην πιστεύουν κανέναν απόλυτα, ούτε τους καθηγητές τους, αλλά να διασταυρώνουν τις πηγές. Φυσικά, πρέπει να είναι ικανοί να διαφοροποιούν τις πηγές ανάλογα με το βαθμό αξιοπιστίας τους. Αυτό, βέβαια, κτίζεται με το χρόνο μέσα από τη συστηματική χρήση της σωκρατικής μεθόδου…

Η Μίλιτσα Κοσάνοβιτς (kosanovic@mail.com) είναι αρθρογράφος του σέρβικου περιοδικού Vreme, του Ζενίθ (http://www.zenithmag.wordpress.com) και συγγραφέας. Το τελευταίο της βιβλίο, που έγραψε μαζί με τον Γιώργο Στάμκο, έχει τίτλο “Άγνωστη Σερβία”.

unknownservia-egnarts.jpg

ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΤΟ ΠΑΛΙΟΤΕΡΟ ΙΣΛΑΜ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ: Μπεκτασήδες, Σούφι και Βογόμιλοι

ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΤΟ ΠΑΛΙΟΤΕΡΟ ΙΣΛΑΜ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Μπεκτασήδες, Σούφι και Βογόμιλοι

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

 

Από την Ρωσία ώς την Ανδαλουσία, το Ισλάμ υπάρχει στην Ευρώπη εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια. Το ρίζωμά του στα Βαλκάνια χάρη στην οθωμανική κατάκτηση το εμπλούτισε με ασυνήθιστους συμβιβασμούς και με μια νεωτερικότητα που είχε σημαδευτεί από τον σοσιαλισμό. Παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία ανάλογα με την χώρα, ενώ δεν αποφεύγει τις αντιφάσεις, τις εντάσεις ανάμεσα στις γενιές, αλλά και τις επιρροές από το εξωτερικό.

Τον Οκτώβριο του 2015, ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν έκανε την εξής δήλωση: «Το Ισλάμ δεν έχει την παραμικρή σχέση με την Ευρώπη. Πρόκειται για ένα σύνολο κανόνων που δημιουργήθηκαν για ένα διαφορετικό κόσμο. Το Ισλάμ εισήχθη στην ήπειρό μας». Δεν άργησε να λάβει την πληρωμένη απάντηση του ηγέτη της μουσουλμανικής κοινότητας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Ο «ρεΐς-ουλ-ουλεμά» Χουσεΐν Καβάζοβιτς του υπενθύμισε ότι και ο ιουδαϊσμός και ο χριστιανισμός είχαν επίσης γεννηθεί εκτός Ευρώπης.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

 

Οι μουσουλμάνοι αξιωματούχοι της Νοτιοανατολικής Ευρώπης επιμένουν πολύ συχνά να διαφοροποιούνται από τις μουσουλμανικές κοινότητες της Δύσης που συγκροτήθηκαν αρχικά από μετανάστες, επιμένοντας στην μακραίωνη ιστορία του Ισλάμ στα Βαλκάνια. Φυσικά, αυτή η προβολή του ριζώματος του Ισλάμ στην περιοχή προσπαθεί να προσδώσει «αυτόχθονα» χαρακτήρα στους βαλκανικούς εθνικισμούς, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι, όσο παλαιότερη είναι η παρουσία ενός λαού σε μια περιοχή, τόσο πιο ακλόνητα θα πρέπει να θεωρούνται τα δικαιώματά του. Ωστόσο, αποτελεί επίσης απάντηση στις ισλαμοφοβικές εμμονές που θεωρούν τη μουσουλμανική θρησκεία ξένο σώμα. Σε τρίτο επίπεδο, η συγκεκριμένη ρητορική αφήνει να υπονοηθεί με ιδιαίτερα έμμεσο τρόπο ότι το Ισλάμ των Βαλκανίων είναι διαφορετικό από πολιτισμική άποψη από εκείνο που εφαρμόζεται στον αραβικό κόσμο, στην Αφρική ή στην Ασία και, συνεπώς, είναι πολύ πιο συμβατό με μια υποθετική ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Η μακραίωνη ιστορία του Ισλάμ στην Ευρώπη αρχίζει τον 8ο αιώνα. Μετά την περίοδο Αλ Ανταλούς στην Ιβηρική Χερσόνησο (711-1492) και το εμιράτο της Σικελίας (948-1091), με τις οθωμανικές κατακτήσεις το Ισλάμ εγκαθίσταται στον Καύκασο, στην Κριμαία και στα Βαλκάνια. Σύμφωνα με ορισμένες μαρτυρίες, πριν καν τα τουρκικά στρατεύματα διαβούν τον ποταμό Έβρο (1371), περιστρεφόμενοι δερβίσηδες είχαν ήδη αρχίσει να οργώνουν τα Βαλκάνια, προσηλυτίζοντας τους τοπικούς πληθυσμούς που ήταν εκχριστιανισμένοι σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό κι έμπαιναν συχνά στον πειρασμό να ακολουθήσουν αιρέσεις όπως εκείνη των Βογομίλων (βλ. το Γλωσσάριο στο τέλος του άρθρου). Ωστόσο, ο προσηλυτισμός μετατράπηκε σε δημοφιλή λύση όταν από τις αρχές του 15ου αιώνα άρχισαν να συγκροτούνται οι οθωμανικές διοικητικές αρχές.

Η Αυτοκρατορία δεν κατέστησε ποτέ υποχρεωτικό τον προσηλυτισμό. Εξασφάλιζε, ωστόσο, μια σειρά πλεονεκτημάτων, κυρίως φορολογικού χαρακτήρα, ενώ οι μη μουσουλμάνοι όφειλαν να καταβάλλουν ειδικούς φόρους σε αντάλλαγμα της προστασίας που τους παρείχε ο σουλτάνος. Αντιμετώπιζαν επίσης περιορισμούς του δικαιώματός τους στην ιδιοκτησία και τους απαγορευόταν η πρόσβαση σε ορισμένα διοικητικά ή στρατιωτικά αξιώματα.

Ο προσηλυτισμός υπήρξε ταχύτατος και μαζικός στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη όπου, ήδη από τον 16ο αιώνα, είχε αγγίξει σημαντικό τμήμα των ελίτ. Ορισμένοι ιστορικοί εξηγούν το φαινόμενο με την ανάμνηση της Βοσνιακής Εκκλησίας που ακολουθούσε «αιρετικό» προσανατολισμό παραπλήσιο με τον δυισμό των Βογόμιλων ή των Καθαρών, με αποτέλεσμα το 1225 ο πάπας Ονόριος Γ΄ να καλέσει σε σταυροφορία εναντίον της. Η έμφαση στα σημάδια που άφησε ο βογομιλισμός επιτρέπει στη βοσνιακή ιστοριογραφία να εγκλιματίσει το Ισλάμ στην περιοχή, αποδίδοντας τον προσηλυτισμό λιγότερο σε εξωγενείς παράγοντες (στην οθωμανική εισβολή) και περισσότερο σε μια εθνική ιδιαιτερότητα. Στην πράξη, είναι δύσκολο να αποδειχθεί αυτή η σχέση. Η ταχύτητα του προσηλυτισμού εξηγείται κυρίως με την αδυναμία των εκκλησιαστικών δομών, τόσο καθολικών όσο και ορθόδοξων (1). Στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη –αλλά και στο Μαυροβούνιο–, περιοχές που βρίσκονταν κατά μήκος της γραμμής διαίρεσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 395 και ανέκαθεν διεκδικούνταν από τις Εκκλησίες της Δύσης και της Ανατολής, το Ισλάμ κατόρθωσε να εδραιωθεί πολύ εύκολα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Αντίθετα, στον αλβανικό κόσμο, ο προσηλυτισμός υπήρξε αργός και σταδιακός. Σε ορισμένα χωριά του Κοσσόβου, οι Αλβανοί δήλωναν δημόσια μουσουλμάνοι, ενώ εξακολουθούσαν να ασκούν μυστικά τη χριστιανική λατρεία. Οι άντρες που κατείχαν και μεταβίβαζαν περιουσιακά στοιχεία ήταν μουσουλμάνοι, ενώ οι γυναίκες που δίδασκαν στα παιδιά τα στοιχειώδη στοιχεία της πίστης ήταν χριστιανές. Στην περιοχή του Βίτι, η ανεξιθρησκία που διακηρύχθηκε το 1839 με το διάταγμα χατ-ι-σαρίφ του Γκιουλχάν, το πρώτο μεταρρυθμιστικό διάταγμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, είχε παραδόξως τραγικές συνέπειες: οι χωρικοί που μέχρι τότε θεωρούνταν μουσουλμάνοι νόμισαν ότι ήταν ελεύθεροι να αποκαλύψουν την καθολική τους πίστη. Η αποστασία προκάλεσε αμέσως την καταστολή: οι κάτοικοι των χωριών Μπινάκ και Στούμπλα εκτοπίστηκαν στην Ανατολία (2). Πέρα από τις αναδρομικές προβολές των εθνικιστών –τόσο των Σέρβων όσο και των Αλβανών– ο παράξενος αυτός συγκρητισμός φωτίζει την σύνθετη ταυτότητα του Κοσόβου, τουλάχιστον μέχρι τον 19ο αιώνα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Τεκές του Τάγματος των Μπεκτασήδων στο Τέτοβο της ΠΓΔΜ, όπου πλειοψηφούν οι Αλβανόφωνοι.

Στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Σερβία, χώρες με ισχυρή Ορθόδοξη Εκκλησία, αυτή αναγνωρίστηκε ως συνομιλητής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ως επικεφαλής των «κοινοτήτων που προστάτευε ο σουλτάνος», των μιλιέτ. Ήδη από το 1219, ο Άγιος Σάββας της Σερβίας, γιος του Σέρβου πρίγκιπα Στεφάν Νεμάνιτς, είχε επιτύχει την αναγνώριση του αυτοκέφαλου της Σερβικής Εκκλησίας από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Μετά την οθωμανική κατάκτηση το 1557, η σερβική εκκλησιαστική αυτονομία αποκαταστάθηκε από τον πατριάρχη Μάκαριτς, αδελφό ή εξάδελφο του μεγάλου βεζίρη Μεχμέτ Πασά Σοκόλοβιτς που και είχε προσηλυτιστεί στο Ισλάμ και προερχόταν από μια αριστοκρατική οικογένεια που καταγόταν από μια περιοχή στα σύνορα Βοσνίας και Σερβίας. Τα μιλιέτ μετατράπηκαν σε πρωτοεθνικές δομές που χρησίμευσαν ως πλαίσιο για την ανάπτυξη των σύγχρονων εθνικισμών από τον 18ο και κυρίως τον 19ο αιώνα. Έτσι εξηγείται ο εθνικός χαρακτήρας των διάφορων Ορθόδοξων Εκκλησιών.

Όμως, αυτή η διαδικασία άφησε τους μουσουλμάνους στο περιθώριο. Ήταν πολίτες της Αυτοκρατορίας, χωρίς δυνατότητα να αναφέρονται σε ιδιαίτερες γλωσσικές ή «εθνικές» κοινοτικές δομές. Έτσι, παρέμειναν για μεγάλο χρονικό διάστημα πιστοί στην Υψηλή Πύλη και μάλιστα αντιτάχθηκαν στους εθνικισμούς των χριστιανικών λαών που από την πλευρά τους θεωρούσαν τους μουσουλμάνους «Τούρκους», ακόμα κι όταν ήταν αλβανόφωνοι ή σλαβόφωνοι.

Αποτέλεσμα εικόνας για muslims in balkans map

Αδιάκοπες μετακινήσεις πληθυσμών

Κατά την επίσκεψή του στο Βελιγράδι, «πόλη τόσο υπέροχη που είναι αδύνατον να την περιγράψεις», ο διάσημος Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπί στέκεται εκστατικός μπροστά στα έργα τέχνης μιας πόλης που είχε 17.000 μουσουλμανικές οικογένειες και δεκάδες τζαμιά (3). Σήμερα, έχει απομείνει μονάχα το τζαμί Μπαζρακλί, χτισμένο το 1575, το οποίο υπέστη σημαντικές φθορές κατά τη διάρκεια των αντιαλβανικών ταραχών του 2004 (4). Το 1804, η πρώτη σερβική εξέγερση που ακολουθήθηκε σύντομα από την ελληνική, σήμανε την αρχή της σταδιακής αποσύνθεσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη σημαντική μείωση των μουσουλμανικών πληθυσμών στα Βαλκάνια. Μετά τη δεύτερη εξέγερση του 1815, οι «Τούρκοι» εκδιώχθηκαν από τα εδάφη που αποσπάστηκαν από την Αυτοκρατορία, ενώ αντίθετα σε αυτά κατέφυγαν οι χριστιανοί των περιοχών που παρέμειναν υπό οθωμανικό έλεγχο. Η σταδιακή επέκταση του κράτους του Μαυροβουνίου, που συνοδεύτηκε από σφαγές και βίαιους προσηλυτισμούς στην Ορθοδοξία, προκάλεσε επίσης τη φυγή των μουσουλμάνων (5). Την ίδια μοίρα είχαν και οι ομόθρησκοί τους στις περιοχές όπου ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση. Όλοι αυτοί προστέθηκαν στους πρόσφυγες (mouhacirs) που εγκατέλειψαν τις «εμπόλεμες περιοχές» (darülharb) για να καταφύγουν στην «Γη του Ισλάμ» (darûlislam). Έτσι, η σταδιακή ανάδυση των εθνικών κρατών στα Βαλκάνια τον 19ο αιώνα οδήγησε σε μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Στον αλβανικό κόσμο, η συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας δεν μπόρεσε να ακολουθήσει το μοντέλο των ορθόδοξων, καθώς η πλειοψηφία των αλβανικών πληθυσμών ήταν μουσουλμάνοι. Η «αλβανικότητα» συγχεόταν με την «οθωμανικότητα». Οι εμπνευστές του αλβανικού εθνικισμού υποστήριζαν την ύπαρξη μιας διπλής νομιμοφροσύνης, τόσο απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, την «πατρίδα όλων», όσο και στην Αλβανία, την «ιδιαίτερη πατρίδα». Μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878 και το Συνέδριο του Βερολίνου που επικύρωσε την διανομή των οθωμανικών εδαφών στην Ευρώπη, συγκεντρώθηκαν στις 10 Ιουνίου του 1878 στο Πρίζρεν του Κοσόβου Αλβανοί προύχοντες από όλα τα αλβανικά εδάφη της Αυτοκρατορίας για να διακηρύξουν την βούλησή τους, ναι μεν να παραμείνουν υπό τον έλεγχο της Πύλης, αλλά ως μια ενωμένη και αυτόνομη περιοχή (vilayet, βιλαέτι).

Ωστόσο, το «αλβανικό ζήτημα» παραμελήθηκε από τις μεγάλες δυνάμεις. Η Λίγκα του Πρίζρεν θεωρήθηκε ως η πρώτη εκδήλωση του σύγχρονου αλβανικού εθνικισμού που υπερέβαινε τις θρησκευτικές διαιρέσεις. Οι Αλβανοί ιστορικοί υπογραμμίζουν επίσης το γεγονός ότι οι Πατέρες της «εθνικής αναγέννησης» ανήκαν στην αδελφότητα σούφι των Μπεχτασήδων, όπως ο Ναΐμ Φρασερί (1846-1900), συγγραφέας της Querbelaja, ενός μεγάλου επικού ποιήματος για την μάχη της Κερμπάλα (680), η οποία και σηματοδότησε τη ρήξη σχετικά με το πώς αντιλαμβάνονται την ιστορία του Ισλάμ οι σουνίτες από τη μία και οι σιίτες και οι δερβίσηδες σούφι από την άλλη. Ο μπεκτασισμός μετατράπηκε έτσι σε «εθνική πίστη», διακριτή από το σουνιτικό Ισλάμ, η οποία μπορούσε να διαφοροποιήσει την ύπαρξη του αλβανικού έθνους.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Μετά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1912), η Οθωμανική Αυτοκρατορία αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα τελευταία ευρωπαϊκά της εδάφη. Τα στρατεύματα του σουλτάνου υποχωρούν μπροστά στη συντονισμένη επίθεση των στρατών της Βουλγαρίας, της Ελλάδας, του Μαυροβουνίου και της Σερβίας, ενώ οι Αλβανοί ανακηρύσσουν την ανεξαρτησία τους (12 Νοεμβρίου 1912) στην Αυλώνα. Στις περιοχές του Κοσόβου και της ΠΓΔΜ όπου πλειοψηφούσαν οι μουσουλμάνοι, ορισμένοι μπέηδες προσπάθησαν να αντιταχθούν στους στρατούς της Βαλκανικής Συμμαχίας, αλλά εκατοντάδες χιλιάδες άτομα ακολούθησαν τον δρόμο της εξορίας.

Το 1920, μετά την λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το τουρκικό Υπουργείο Εσωτερικών εκτιμούσε ότι η χώρα είχε υποδεχθεί περισσότερους από 400.000 πρόσφυγες, ενώ οι συγκρούσεις είχαν προκαλέσει τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων ατόμων. Η έξοδος των Μουσουλμάνων των Βαλκανίων συνεχίστηκε στον Μεσοπόλεμο με την ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών που προβλεπόταν στην Συνθήκη της Λωζάννης (1923), κατά την οποία 500.000 μουσουλμάνοι της Ελλάδας, ανταλλάχθηκαν με 1,3 εκατομμύριo Ελληνορθόδοξους της Μικρά Ασίας και της Ανατολικής Θράκης.

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συνήφθησαν επίσης συμφωνίες μεταξύ της σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας και της Τουρκίας, οι οποίες οδήγησαν στην αναχώρηση περίπου 200.000 Μουσουλμάνων του Κοσόβου, της ΠΓΔΜ και του σαντζακιού του Νόβι Παζάρ. Εγκαταστάθηκαν κυρίως στην Κωνσταντινούπολη, στο τεράστιο προάστιο Μπαϊραμπασά. Έτσι, η γεωγραφική κατανομή των Μουσουλμάνων στην Νοτιοανατολική Ευρώπη άλλαζε διαρκώς εξαιτίας μιας μακράς διαδοχής πολέμων και μετακινήσεων πληθυσμών, με αποτέλεσμα να προκύπτει σταδιακά μια ολοένα μεγαλύτερη ομογενοποίηση των διάφορων περιοχών, παρά το γεγονός ότι η συνύπαρξη διαφορετικών πληθυσμών εξακολουθούσε παντού να αποτελεί τον κανόνα. Εξάλλου, δεν πρόκειται για βαλκανική ιδιαιτερότητα. Μέχρι τον 20ό αιώνα, παρόμοια κατάσταση παρατηρούνταν σε πολλές περιοχές της Μέσης Ανατολής όπου ζούσαν σημαντικοί χριστιανικοί και εβραϊκοί πληθυσμοί.

Σχετική εικόνα

Με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σε όλες τις χώρες των Βαλκανίων εγκαθιδρύονται κομμουνιστικά καθεστώτα, με εξαίρεση την Ελλάδα που βυθίζεται στον εμφύλιο πόλεμο. Τα νέα καθεστώτα θεωρούν τις θρησκείες ένδειξη κοινωνικής καθυστέρησης που πρέπει να καταπολεμηθεί. Την πρώτη μεταπολεμική δεκαετία, οι πρώην θρησκευτικοί αξιωματούχοι παραμερίζονται και αντικαθίστανται από άτομα περισσότερο διαλλακτικά απέναντι στο καθεστώς. Η κολεκτιβοποίηση της γης καταστρέφει τις παραδοσιακές μουσουλμανικές ελίτ, ενώ εφαρμόζονται και «εκπαιδευτικές» πολιτικές για την απαγόρευση της μαντήλας. Ωστόσο, δεν αργούν να παρατηρηθούν αποκλίσεις στις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας (Βουλγαρία, Ρουμανία και, μέχρι το 1968, Αλβανία) και της «αποστάτριας» Γιουγκοσλαβίας. Η ένταξη του καθεστώτος του στρατάρχη Τίτο στο Κίνημα των Αδεσμεύτων που πραγματοποίησε την πρώτη του επίσημη διάσκεψη στο Βελιγράδι το 1961 δρομολογεί την προσέγγιση με τις αραβικές χώρες, κυρίως με την Αίγυπτο του Νάσερ. Έτσι, οι μουσουλμάνοι της Γιουγκοσλαβίας θεωρούνται πολύτιμοι πρεσβευτές. Νεαροί μουσουλμάνοι πηγαίνουν στην Αίγυπτο, στη Συρία και στο Ιράκ για να σπουδάσουν θεολογία, ενώ χτίζονται και νέα τζαμιά. Το 1969, το καθεστώς ανάγει τους Βόσνιους μουσουλμάνους σε συστατική εθνότητα της Γιουγκοσλαβίας, ισότιμη με τους Σλοβένους, τους Κροάτες, τους Σέρβους, τους Μαυροβούνιους και τους Σλαβομακεδόνες. Από εκείνη την στιγμή, μπορούσε κάποιος να είναι «Μουσουλμάνος» με την εθνοτική έννοια του όρου, χωρίς να είναι υποχρεωτικά πιστός (6).

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Περιθωριοποιημένοι την κομμουνιστική εποχή

Τη δεκαετία του 1960, ο αριθμός των φοιτητών της μαντράσα (μουσουλμανική θεολογική σχολή) Γκαζί-Χουσρεβμπέγκ του Σεράγεβο αυξάνει διαρκώς, ενώ χαλαρώνουν και οι πιέσεις στον θρησκευτικό Τύπο. Μάλιστα, το 1977 ανοίγει μια πανεπιστημιακή θεολογική σχολή στο Σεράγεβο, αποσκοπώντας τόσο στη δημιουργία ενός σώματος Γιουγκοσλάβων ιμάμηδων όσο και στην μείωση των ξένων επιρροών. Το καθεστώς ενθαρρύνει τη συγκρότηση μιας ιδιαίτερα συγκεντρωτικής ισλαμικής κοινότητας υπό τη διεύθυνση ενός ρεΐς-ουλ-ουλεμά με έδρα το Σεράγεβο, που μετατρέπεται σε πρωτεύουσα των μουσουλμάνων της Γιουγκοσλαβίας, ακόμα και των αλβανόφωνων του Κοσόβου ή της ΠΓΔΜ.

Η μετατροπή των στελεχών της μουσουλμανικής κοινότητας σε δημόσιους υπαλλήλους που δρομολόγησε το καθεστώς του Τίτο αποτελούσε σε μεγάλο βαθμό κληρονομιά της οθωμανικής εποχής. Αποσκοπούσε επίσης στον παραμερισμό κάθε αμφισβήτησης και στη διαιώνιση του κρατικού ελέγχου πάνω στην θρησκευτική πρακτική. Όμως, και τα μυστικιστικά ρεύματα των δερβίσηδων σούφι που διέθεταν μεγάλη επιρροή στον αλβανικό κόσμο δεν ξέφυγαν από αυτό το φαινόμενο: το 1974 συγκροτήθηκε η Κοινότητα των Ανώτατων Ταγμάτων Ισλαμικών Δερβίσηδων (Zidra): πρόκειται για τη μοναδική περίπτωση δημιουργίας μουσουλμανικής μυστικιστικής οργάνωσης από σοσιαλιστικό καθεστώς.

Αντίθετα, με καταστολή αντιμετωπίστηκε το πανισλαμικό κίνημα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης που είχε τις ρίζες του στο κίνημα των Νέων Μουσουλμάνων (Mladi Muslimani) που είχε δημιουργηθεί το 1941 με την στήριξη των ναζί και κατήγγελλε την αρτηριοσκλήρωση των ισλαμικών θεσμών, τον εκδυτικισμό των πνευματικών ελίτ, ενώ ζητούσε την επιστροφή σε ένα μυθοποιημένο Ισλάμ των απαρχών. Η ανάδυση αυτού του ρεύματος, που σημαδεύτηκε από το σοκ της ιρανικής επανάστασης του 1979, συνέπεσε αλλά και τροφοδοτούνταν από την ολοένα εντονότερη αντικομμουνιστική δράση της Καθολικής Εκκλησίας υπό την καθοδήγηση του νεοεκλεγέντος πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄ (1978) και την ανάδυση του σερβικού εθνικισμού μέσα στα ορθόδοξα μοναστήρια. Κύρια μορφή αυτού του κινήματος υπήρξε ο Αλία Ιζετμπέκοβιτς, μελλοντικός πρόεδρος της ανεξάρτητης Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Το 1972 φυλακίστηκε για πρώτη φορά επειδή δύο χρόνια νωρίτερα είχε εκδώσει την περιβόητη «Ισλαμική Διακήρυξη» –ένα σφοδρά αντικομμουνιστικό κείμενο στο οποίο πρότεινε τη συγχώνευση της θρησκευτικής πίστης και της πολιτικής, θεωρώντας το Πακιστάν μοντέλο ισλαμικού κράτους προς μίμηση– ενώ το 1983 συνελήφθη και πάλι για ισλαμική προπαγάνδα.

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Αντίθετα, στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία οι αντιθρησκευτικές πιέσεις ποτέ δεν χαλάρωσαν και οι μουσουλμάνοι περιθωριοποιήθηκαν από την εθνικιστική εξέλιξη των κομμουνιστικών καθεστώτων. Από το 1984, η Βουλγαρία δρομολόγησε μια πολιτική εθνικής «αναγέννησης» για την βίαιη αφομοίωση των τουρκικών, πομακικών και Ρομά μειονοτήτων (7). Μέσα σε ένα χρόνο, «εκβουλγαρίστηκαν» τα ονόματα 850.000 ατόμων, ενώ το 1989 μετανάστευσαν στην Τουρκία 300-400 χιλιάδες Μουσουλμάνοι.

Η Δυτική Θράκη, η οποία μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης παρέμεινε ελληνική, αποτελεί άλλο ένα παράδειγμα ηθελημένης περιθωριοποίησης των μουσουλμανικών πληθυσμών μέχρι το 1989.

Από την πλευρά της, η Αλβανία του Εμβέρ Χότζα αυτοανακηρύχθηκε το 1967 «πρώτο άθεο κράτος του πλανήτη», απαγόρευσε κάθε θρησκευτική πρακτική και επιδόθηκε σε λυσσαλέα καταστολή: ιερείς, ιμάμηδες και δερβίσηδες σεΐχηδες εκτελέστηκαν ή στάλθηκαν σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας. Μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος το 1991, όλες οι θρησκευτικές δομές υποχρεώθηκαν να ανασυγκροτηθούν εκ του μηδενός, και αυτό ήταν αδύνατον χωρίς βοήθεια από το εξωτερικό: τη δεκαετία του 1990, οι Βίβλοι και τα Κοράνια συγκαταλέγονταν στα κυριότερα εισαγόμενα είδη στη χώρα, η οποία μετατράπηκε σε νέα «γη ιεραποστολής» (9)

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Έκτοτε, αυτή η μικρή χώρα, η Αλβανία, αποτελεί πεδίο σύγκρουσης, όπου προσπαθούν να υπερισχύσουν αφενός τα ριζοσπαστικά ρεύματα (κυρίως νεαροί ιμάμηδες εκπαιδευμένοι στις χώρες του Περσικού Κόλπου) και, αφετέρου, οι επίσημες δομές του Ισλάμ, που διατηρούν στενές σχέσεις με την τουρκική Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων και προωθούν μια περισσότερο παραδοσιακή προσέγγιση.

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Η ισλαμική κοινότητα της Γιουγκοσλαβίας δεν άντεξε τη διάλυση της χώρας: κάθε μία από τις νέες χώρες δημιούργησε τις δικές της εθνικές δομές. Το 1993, ο Μουσταφά Τσέριτς έγινε ρεΐς-ουλ-ουλεμάτης Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και σύντομα επιβλήθηκε ως μια κομβική μορφή του βαλκανικού μεταγιουγκοσλαβικού Ισλάμ. Διατηρούσε στενές σχέσεις με το Κόμμα Δημοκρατικής Δράσης (SDA) του προέδρου Ιζετμπέκοβιτς και θεώρησε ότι η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας αποτελούσε ευκαιρία για τον επανισλαμισμό της κοινωνίας σε βάθος. Το σχέδιο βρέθηκε αντιμέτωπο με τις πραγματικότητες που δημιούργησε ο πόλεμος (1992-1995) και τη διαίρεση της χώρας σε εθνικοθρησκευτικές κοινότητες από τις ειρηνευτικές συμφωνίες του Ντέιτον (10). Έτσι, ο επανισλαμισμός επιβλήθηκε μονάχα στις περιφέρειες όπου πλειοψηφούσαν οι Βόσνιοι.

Αποτέλεσμα εικόνας για muslims in balkans map

Σε αυτό το πλαίσιο, οι πολιτικές και θρησκευτικές δομές ανέχθηκαν την παρουσία ξένων Ισλαμιστών εθελοντών που κατέφτασαν στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη για να προσφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια ή για να καταταχθούν στη διεθνή ταξιαρχία Ελ Μουτζαχίντ. Καθώς οι τελευταίοι προέρχονταν από τα διεθνή σαλαφιστικά ρεύματα, δυσανασχετούσαν ιδιαίτερα με τις ιδιαιτερότητες των πρακτικών του Ισλάμ σε αυτή τη χώρα (με αρκετά ίχνη συγκρητισμού) και με τη «χαλαρότητα» των ντόπιων Μουσουλμάνων. Εκατοντάδες μαχητές εγκαταστάθηκαν στη χώρα, έλαβαν συχνά τη βοσνιακή υπηκοότητα και επιδόθηκαν σε δραστηριότητες προσηλυτισμού χωρίς να αντιμετωπίσουν πρόβλημα, τουλάχιστον μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, οπότε οι διεθνείς δυνάμεις που στάθμευαν στη χώρα άρχισαν να επιτίθενται στα ισλαμιστικά δίκτυα. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η εμπλοκή αυτών των τζιχαντιστών στον πόλεμο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης αποσιωπήθηκε ή ελαχιστοποιήθηκε από τον Τύπο, όπως εξάλλου και η βαθύτατη διείσδυση των απόψεών τους στην βοσνιακή κοινωνία. Ορισμένοι είχαν βιαστεί να υποθέσουν ότι το ξένο αυτό σώμα δεν θα μπορούσε να ριζώσει μέσα στο «ανεκτικό και μετριοπαθές από τη φύση του» Ισλάμ της Βοσνίας. 

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian muslims

Στην πραγματικότητα, το Ισλάμ στις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας έφερε τη σφραγίδα του σοσιαλισμού που του είχε επιτρέψει να οδηγηθεί σε έναν ιδιαίτερο συμβιβασμό με την νεωτερικότητα. Ωστόσο, οι οργανωτικές ικανότητες των επίσημων ισλαμικών δομών, η δυνατότητά τους να επιβάλλουν κανόνες και συμπεριφορές στην κοινωνία αλλά και η θεολογική και πνευματική νομιμοποίησή τους αμφισβητείται από τους νέους ιμάμηδες που επέστρεψαν από τις αραβικές χώρες αλλά και από τα νέα μέσα ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μερικές φορές, τα ριζοσπαστικά κηρύγματα και η «βιωμένη πίστη» κυκλοφορούν περισσότερο στις κλειστές ομάδες του Facebook και λιγότερο στο τζαμί…

Σχετική εικόνα

Οι βίαιες συγκρούσεις από τις οποίες σπαράσσονται οι ισλαμικές κοινότητες, κυρίως στο Κόσοβο και στην ΠΓΔΜ, αποτελούν σε μεγάλο βαθμό συγκρούσεις γενεών, ανάμεσα σε γέρους ιμάμηδες προσκολλημένους στο παραδοσιακό μοντέλο και σε νεαρούς ζηλωτές που βρίσκονται υπό την επήρεια δογμάτων που εισάγονται από τις μοναρχίες του Κόλπου. Πρόκειται για μια σύγκρουση ανάμεσα στις δύο όψεις του σύγχρονου Ισλάμ: εκείνης που κυριάρχησε στη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία κατά το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα και της νέας «παγκόσμιας» που επιβάλλει η παγκοσμιοποίηση. Στις υπόλοιπες χώρες της περιοχής, η δύσκολη ανασυγκρότηση των ισλαμικών κοινοτήτων μετά τον κομμουνισμό ανοίγει διάπλατα τον δρόμο στους ριζοσπάστες ιεροκήρυκες.

 

Σχετική εικόνα

Βαλκανικό Ισλάμ και Δυτικές Φαντασιώσεις

Το δυτικό βλέμμα απέναντι στα Βαλκάνια πάντα στεκόταν απορημένο μπροστά στις πολιτισμικές διαφορές που δεν επιτρέπουν τον εύκολο «εξευρωπαϊσμό» τους. Η μονοσήμαντη ένταξη του βαλκανικού Ισλάμ στον χώρο της μουσουλμανικής «μετριοπάθειας» αποτελεί ακόμη μία έκφραση αυτού του υπεραπλουστευτικού βλέμματος της Δύσης.

Το δυτικό βλέμμα έχει σημαδευτεί από τη διαρκή βούληση να αναζητηθεί στη Νοτιοανατολική Ευρώπη ένα Ισλάμ ριζικά διαφορετικό από εκείνο που εφαρμόζεται στην υπόλοιπη «ούμα». Στην πραγματικότητα, αυτός ο πειρασμός δεν είναι κάτι καινούργιο. Μπορούμε ήδη να τον διακρίνουμε στον κομβικό ρόλο που αναγνώρισε η αλβανική εθνική αφήγηση στους Μπεχτασήδες. Η τάση να διαχωρίζεται ο μπεχτασισμός από το σουνιτικό Ισλάμ εντάθηκε ακόμα περισσότερο από τον προσανατολισμένο στην αυτάρκεια αυταρχικό κομμουνισμό του Εμβέρ Χότζα, τουλάχιστον μέχρι την απαγόρευση κάθε θρησκευτικής πρακτικής το 1967.

Σχετική εικόνα

Έτσι, ο μπεχτασισμός είχε μετατραπεί σε ένα είδος εθνικής θρησκείας, πόσο μάλλον που η παγκόσμια διοίκηση αυτής της εξαιρετικά συγκεντρωτικής αδελφότητας είχε αναδιπλωθεί το 1927 στα Τίρανα, μετά την απαγόρευση των ταγμάτων σούφι στην Τουρκία από τον Κεμάλ Ατατούρκ (1). Στην πραγματικότητα, οι αδελφότητες διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην σφυρηλάτηση της αλβανικής εθνικής ταυτότητας. Μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος, οι απόπειρες για την ανασυγκρότηση μιας μπεχτασικής ιεραρχίας εντελώς διαχωρισμένης από την ισλαμική κοινότητα έχουν αποτύχει: κατά την απογραφή του 2011, μόνο το 2,09% των Αλβανών δήλωσε μπεχτασί.

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Οι δερβίσηδες και οι πιστοί του σουφικού Ισλάμ συχνά θεωρούνται υποδείγματα ανεκτικότητας, τη στιγμή που η συγκρότηση και η ακτινοβολία των μεγάλων αδελφοτήτων στα Βαλκάνια είναι αξεδιάλυτα συνυφασμένη με τον οθωμανικό στρατό (παραδοσιακά, τα μέλη των γενίτσαρων ήταν μπεχτασήδες).

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Επιπλέον, οι αδελφότητες –και ιδιαίτερα οι ισχυρότατοι Νακσμπαντήδεςήταν οι τελευταίοι οπαδοί του χαλιφάτου και αντιτάχθηκαν στο σχέδιο του Κεμάλ Ατατούρκ για μια σύγχρονη και κοσμική Τουρκία. Στην πραγματικότητα, το σουφικό Ισλάμ είχε ανέκαθεν δύο πρόσωπα: ένα μυστικιστικό, ετερόδοξο και πάντα πρόθυμο για εξέγερση και ένα άλλο, στρατιωτικό και κοντινό στην εξουσία, το οποίο δεν συναντάμε στην Αφρική ή στην Τουρκία. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η αδελφότητα των Νακσμπαντήδων γνώρισε μετά τη λήξη του πολέμου μια θεαματική αναγέννηση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, προσελκύοντας στελέχη του στρατού και του κόμματος SDA του πρώην προέδρου Ιζετμπέκοβιτς. Έτσι, το προσκύνημα των σούφι στην Ατζβατοβίτσα (2) θεωρείται εκδήλωση πατριωτισμού και οι συχνές επισκέψεις σε έναν μουσουλμανικό τόπο λατρείας συχνά ευνοούν την καριέρα στο κόμμα ή την προαγωγή στη δημόσια διοίκηση.

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Τη δεκαετία του 1990, η επιθυμία να θεωρηθεί το Ισλάμ των Βαλκανίων ως κάτι διαφορετικό ανταποκρινόταν σε πολύ συγκεκριμένες πολιτικές απαιτήσεις: η σύγκρουση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη συνέπεσε με τον εμφύλιο πόλεμο στην Αλγερία και –για ορισμένους Γάλλους διανοούμενους που αντιλαμβάνονται τον κόσμο λιγότερο ως ένα σύνολο πραγματικοτήτων που πρέπει να αποκρυπτογραφηθούν και περισσότερο ως μια αλληλοδιαδοχή «δίκαιων σκοπών» που θα πρέπει να υπερασπιστούν ήταν πολύ βολικό να αντιπαρατεθεί ένα «καλό Ισλάμ» στο «κακό Ισλάμ». Εκστασιάζονταν βλέποντας τους Βόσνιους –με την αδιαμφισβήτητη μουσουλμανική παράδοση να πίνουν οινοπνευματώδη, λες και κανένας Τούρκος δεν έχει πιει ώς τώρα ένα ποτηράκι ρακί! Εν μέρει λόγω της σύγχυσης μεταξύ της «μουσουλμανικής» εθνικής ταυτότητας και της θρησκευτικής πίστης, έβρισκαν εξαιρετικά «μοντέρνους» τους Μουσουλμάνους που δεν τηρούσαν το τυπικό της θρησκείας τους, κάπως σαν να έπρεπε να εκπλήσσεται κανείς βλέποντας Γάλλους βαπτισμένους Καθολικούς να τρώνε κρέας την Παρασκευή.

Η πραγματικότητα της διαδικασίας εκκοσμίκευσης που είχε δρομολογηθεί από τον γιουγκοσλαβικό κομμουνισμό δεν άφηνε να γίνει αντιληπτή η ύπαρξη του Ισλάμ σε μια μερίδα του πληθυσμού, καθώς επίσης και η αναγέννηση της θρησκευτικής πρακτικής που επέφερε η διάλυση του σοσιαλιστικού κράτους και ο πόλεμος. Οι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι μετατράπηκαν έτσι σε αρχέτυπο του Μουσουλμάνου που είχε απελευθερωθεί από την τήρηση του τελετουργικού της θρησκείας του, σε μοντέλο που μπορούσε να αντιταχθεί στον πειρασμό του ριζοσπαστισμού που έκανε θραύση στο σύνολο του μουσουλμανικού κόσμου. Όμως, κατά τη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών, αρκετοί νεαροί Μουσουλμάνοι των Βαλκανίων στρατεύθηκαν στο παγκόσμιο τζιχάντ. Εκτιμάται ότι στη Συρία υπάρχουν περισσότεροι από 800 (3).

Σχετική εικόνα

Αυτή η ιδεολογική κατασκευή παραπέμπει στις ίδιες τις αβεβαιότητες του δυτικού βλέμματος όσον αφορά τα Βαλκάνια. Ακολουθώντας το πνεύμα των έργων του Έντουαρντ Σαΐντ για τον οριενταλισμό, η Βουλγάρα ανθρωπολόγος Μαρία Τοντόροβα δημιούργησε τον όρο «βαλκανισμός» (4). Υποστηρίζει ότι, ενώ η Ανατολή, όπως την φαντάζεται η Ευρώπη, αποτελεί έναν «μη-τόπο», μια ουτοπία που χρησιμεύει για την προβολή των Δυτικών φαντασιώσεων, τα Βαλκάνια –ακριβώς επειδή δημιουργούν μια ζώνη «μαξιλάρι» ανάμεσα στην Ανατολή και στην Δύση ανήκουν στην σφαίρα του πραγματικού, ενός πραγματικού το οποίο η Δύση-Δημιουργός προσπαθεί εδώ και δύο αιώνες να ελέγξει και να διαμορφώσει. Η ιδέα του «εξευρωπαϊσμού των Βαλκανίων», που προβάλλεται από τα τέλη του πολέμου στο Κόσσοβο (1995) (5) ως ιδεολογικό υπόστρωμα της ευρωπαϊκής διαδικασίας ενοποίησης, δεν είναι τίποτε άλλο από την τελευταία εκδοχή αυτής της μακράς παράδοσης. Υποτίθεται ότι η ευρωπαϊκή σύγκλιση θα οδηγήσει στην αλλαγή των βαλκανικών κοινωνιών, οι οποίες υποτίθεται ότι θα εγκαταλείψουν σταδιακά ορισμένα χαρακτηριστικά τους που θεωρούνται πολιτισμικά (κακή διακυβέρνηση, διαφθορά, πειρασμός για αυταρχική εκτροπή ή μια κάποια τάση για αταξία). Ορισμένοι προχωράνε ακόμα μακρύτερα. Για τον συγγραφέα Ισμαήλ Κανταρέ (6), οι Αλβανοί, προκειμένου να διατρανώσουν την ευρωπαϊκή ταυτότητά τους, θα έπρεπε να απαρνηθούν τη μουσουλμανική πίστη και να επιστρέψουν στον καθολικισμό των πολύ μακρινών προγόνων τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Μέσα από αυτές τις σχηματικές απόψεις για τον κόσμο, το Ισλάμ και η Ορθοδοξία που κληροδότησε το Βυζάντιο εκλαμβάνονται ως πολιτισμικά χαρακτηριστικά μιας αρνητικής ετερότητας. Ωστόσο, το Ισλάμ εξακολουθεί να αποτελεί έναν καθοριστικό παράγοντα στα Βαλκάνια. Ποιο ρόλο όμως θα πρέπει να του αναγνωρίσει το βλέμμα μιας Δύσης όπου κυριαρχούν τα ισλαμοφοβικά ρεύματα; Η ιδέα ενός «ευρωπαϊκού Ισλάμ» ανταποκρίνεται ακριβώς σε αυτήν την πρόκληση επιτρέποντάς μας να φανταστούμε στα –επιτέλους «ευρωπαϊκά» Βαλκάνια ένα Ισλάμ «υπόδειγμα». Όμως, οι πραγματικότητες του Ισλάμ που βιώνεται στα Βαλκάνια είναι φυσικά πολύ πιο σύνθετες από το απλουστευτικό δίπολο «ριζοσπαστισμός-μετριοπάθεια». Το συγκεκριμένο Ισλάμ θα συνεχίσει να συγκλονίζεται από τις αντιφάσεις και τις εντάσεις που επηρεάζουν το σύνολο του μουσουλμανικού κόσμου, ενώ ταυτόχρονα θα διατηρεί τον πλούτο που του προσφέρει η ιδιαίτερη ιστορία του.

Αποτέλεσμα εικόνας για balkan muslims bektashi

Ο μουσουλμανικός πληθυσμός στα Βαλκάνια σήμερα

Οι Μουσουλμάνοι πλειοψηφούν σε ορισμένες περιοχές της Βαλκανικής Χερσονήσου. Κατάγονται κατά κύριο λόγο από πληθυσμούς που προσηλυτίστηκαν σε ένα μακρινό παρελθόν, την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, οι εκτιμήσεις παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις, καθώς οι απογραφές συχνά αμφισβητούνται. Πράγματι, στην Αλβανία το 13% του πληθυσμού δεν συμμετείχε στην απογραφή του 2011 και το 20% του βουλγαρικού πληθυσμού δεν συμπλήρωσε τη στήλη του θρησκεύματος. Εξάλλου, στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο, η έννοια του «Μουσουλμάνου» αναφερόταν σε μια «εθνικότητα» και όχι σε ένα θρήσκευμα.

Εκτός από την Τουρκία που συμμετείχε το 1969 στην ίδρυση του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας (OCI), στον οργανισμό συμμετέχει η Αλβανία από το 1994, ενώ η Βοσνία και η Σερβία έχουν το καθεστώς του παρατηρητή. Στις 27 Μαΐου του 2015, ο OCI κάλεσε τα 57 κράτη μέλη του να εξετάσουν το ενδεχόμενο της αναγνώρισης της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Πολλές αραβικές χώρες απέφυγαν να το πράξουν για να αποφύγουν ενδεχόμενη αμφισβήτηση των δικών τους συνόρω

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ

Σχετική εικόνα

Μπεχτασήδες: Αδελφότητα η οποία ιδρύθηκε από τον Χατζή Μπεχτάς Βελή (1209-1271) στην Ανατολία. Καθώς χαρακτηρίζεται από ισχυρό συγκεντρωτισμό, αποτελεί μοναδική περίπτωση στο Ισλάμ. Από το 1927 διαθέτει ένα παγκόσμιο κέντρο στα Τίρανα, με επικεφαλής τον «kryegjysh», τον παγκόσμιο «παππού».

Αποτέλεσμα εικόνας για bosnian bogomils

Βογόμιλοι: Χριστιανικό κίνημα που εμφανίστηκε στη Βουλγαρία τον 10ο αιώνα. Αποσκοπούσε στην καθιέρωση μιας ασκητικής και εξισωτικής κοινωνίας, στηριγμένης στο Ευαγγέλιο. Εξαπλώθηκε σε μεγάλο τμήμα των Βαλκανίων και, ερχόμενο σε αντίθεση με την επίσημη Εκκλησία, αποτελούσε μέσο έκφρασης της δυσαρέσκειας της τάξης των αγροτών. Θεωρήθηκε αίρεση από την Σύνοδο του Τάρνοβο (1211), δεν δεχόταν τα ιερά μυστήρια και πίστευε στον δυϊσμό, σε έναν σκοτεινό Θεό που μάχεται ενάντια στον καλό Θεό.

Αποτέλεσμα εικόνας για dervish dance

Δερβίσηδες: Στην περσική, κυριολεκτικά, η λέξη σημαίνει «φτωχός», «ζητιάνος». Μέλος μιας μυστικιστικής αδελφότητας. Οι δερβίσηδες είναι επίσης γνωστοί για τις εξαιρετικές ικανότητές τους στον χορό.

Μιλέτ: Μη μουσουλμανική θρησκευτική κοινότητα η οποία απολάμβανε νομικής προστασίας την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στην σύγχρονη τουρκική γλώσσα, ο όρος «milliyet» σημαίνει «έθνος».

Αποτέλεσμα εικόνας για Bektashi balkans

Νακσμπαντήδες: Αδελφότητα σούφι. Ιδρύθηκε από τον Μπαχιουντιντίν Νακσμπάντ (1317-1388) που γεννήθηκε στην Μπουχάρα της Κεντρικής Ασίας. Μυστικιστικό τάγμα που χαρακτηρίζεται από αλληλεπιδράσεις του σουνιτισμού και του σιιτισμού.

Ρεΐς-ουλ-ουλεμά: Αρχηγός των ουλεμάδων, των φυλάκων της πίστης. Στην Γιουγκοσλαβική πρακτική, οι εθνικές ισλαμικές κοινότητες διοικούνται από έναν Ρεΐς-ουλ-ουλεμά.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bosnian Muslims Salafism

Σαλαφισμός: Κίνημα που διακηρύσσει την επιστροφή σε ένα υποθετικό Ισλάμ των απαρχών. Διακηρύσσει την κατά γράμμα εφαρμογή του Κορανίου. Αυτός ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός απορρίπτει κάθε καινοτομία (bid’ah).

Σουφισμός: Μυστικιστικό Ισλάμ το οποίο αποτελείται από πολύ διαφορετικές αναμεταξύ τους τάσεις και θεωρείται ετερόδοξο από τους υπέρμαχους του αυστηρού και τυπολατρικού σουνιτισμού.

Σχετική εικόνα

  1. Βλ. V. A. Fine Jr, «The Late Medieval Balkans, A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest», The University of Michigan Press, Αν Άρμπορ, 1987.
  2. Βλ. Ger Duijzings, «Religion and the Politics of Identity in Kosovo», Hurst, Λονδίνο
  3. Ο διάσημος περιηγητής Ελίγια Εβλιγιά Τσελεμπί (1611-1682) εξέδωσε την αφήγηση των περιπετειών του με τον τίτλο «Το βιβλίο των ταξιδιών» (Seyahatnâme)
  4. Οι ταραχές ξέσπασαν ως αντίδραση ενάντια στα αντισερβικά πογκρόμ στο Κόσοβο.
  5. Βλ. Nathalie Clayer και Xavier Bougarel, «Les Musulmans de l’Europe du Sud-Est. Des Empires aux Etats balkaniques», IISMM-Karthala, Παρίσι, 2013.
  6. Η ονομασία αυτή άλλαξε κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (1992-1995): οι μουσουλμάνοι έγιναν «Βοσνιακοί», ενώ ο όρος «Βόσνιοι» υποδηλώνει όλους τους κατοίκους της χώρας (Βοσνιακούς, Κροάτες, Σέρβους ή άτομα άλλων μειονοτήτων).
  7. Οι Πομάκοι είναι εξισλαμισμένοι Σλάβοι, με μαζική παρουσία στο βουλγαρικό τμήμα της Ροδόπης. Η συντριπτική πλειοψηφία των Ρομά της Βουλγαρίας ακολουθεί τις μουσουλμανικές παραδόσεις.
  8. Βλ. Joëlle Dalègre, «La Thrace grecque: populations et territoire», L’Harmattan, Παρίσι, 1997.
  9. Βλ. Miranda Vickers, «L’Albanie, terre de mission et la foi des Albanais», Le Courrier des Balkans, 22 Νοεμβρίου
  10. Επικύρωσαν τον χωρισμό της χώρας σε δύο οντότητες, τη Σερβική Δημοκρατία και την ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης που διαιρείται σε δέκα περιφέρειες, με κροατική ή βοσνιακή πλειονότητα.

ΠΗΓΗ: http://monde-diplomatique.gr

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ Νέο Βιβλίο

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ!

Το Απαγορευμένο» Βιβλίο

 

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί  Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ,

ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

 

 

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί  Ζωροάστρες  Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι Μεσσσαλιανοί Αλαουίτες 

 Γεζίντι ● Μπεκτασήδες ● Παυλικιανοί

 

κοστίζει 20 ευρώ (με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ),

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα, αποκλειστικά για ειδικούς, συλλέκτες, μελετητές της ιστορίας της Γνώσης, ερευνητές και «υποψιασμένους» αναγνώστες της Απαγορευμένης Ιστορίας –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215

ή στο

6945522050

 (μπορείτε να στείλετε και SMS, γράφοντας τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης και «Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων»)

ή στο mail: stamkos@post.com

Διαβάστε το, πριν προλάβει να καεί κι αυτό στην Πυρά της μεταμοντέρνας Ιεράς Εξέτασης…

 

ΕΝΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΤΤΗΜΕΝΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΧΑΜΕΝΟΥΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ!

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

BCMS ή Σερβο-Κροάτικα ή «Γιουγκοσλαβικά»: ΜΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΔΙΧΩΣ ΟΝΟΜΑ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΜΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΔΙΧΩΣ ΟΝΟΜΑ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

BCMS ή Σερβο-Κροάτικα ή «Γιουγκοσλαβικά»:

Σέρβοι, Κροάτες, Βόσνιοι και Μαυροβούνιοι μιλούν και γράφουν στην ίδια κοινή γλώσσα.

Γιατί επιμένουν να την ονομάζουν διαφορετικά;

Σχετική εικόνα

«Οι Σλάβοι του Νότου συνηθίζουμε μεταξύ μας να λέμε naš jezik (“η γλώσσα μας”)». Βλαντιμίρ Αρσενίγεβιτς

 

Γράφουν οι j. Derens & S. Rico 

Smoking kills 640. Photo Facebook Sava Mandic

H διάσπαση της Γιουγκοσλαβίας και η κλιμάκωση των εθνικών διαφορών είχαν και γλωσσολογικές συνέπειες: ήταν πολύ βολικό να μιλούν βοσνιακά στο Σαράγεβο, κροατικά στο Ζάγκρεμπ, σερβικά στο Βελιγράδι και μαυροβουνιακά στην Ποντγκόριτσα. Ενώ όμως αναγνωρίζουν τις τοπικές παραλλαγές, οι γλωσσολόγοι διακρίνουν σε αυτούς τους πληθυσμούς μια κοινή γλώσσα, την οποία ορισμένοι ελπίζουν να την ξαναδούν να χρησιμοποιείται καθολικά.

Στις 30 Μαρτίου 2017, στο Σαράγεβο παρουσιάστηκε μια Διακήρυξη για την Κοινή Γλώσσα (1) από έναν μεγάλο αριθμό διανοούμενων της ευρύτερης περιφέρειας, με στόχο να βάλουν τέλος στις γλωσσικές διαμάχες που διαιρούν τις τέσσερις πρώην γιουγκοσλαβικές δημοκρατίες από τη δεκαετία του 1990. «Χρησιμοποιούμε κοινή γλώσσα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, στην Κροατία, στο Μαυροβούνιο και στη Σερβία; Η απάντηση είναι καταφατική», μπορεί κάποιος να διαβάσει στην εισαγωγή του κειμένου, όπου στη συνέχεια διευκρινίζεται: «Πρόκειται για μια πολυκεντρική κοινή γλώσσα, δηλαδή για μια γλώσσα που ομιλείται από πολλούς λαούς σε διαφορετικά κράτη, με αναγνωρίσιμες γλωσσικές παραλλαγές, όπως συμβαίνει με τα γερμανικά, τα αγγλικά, τα αραβικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά, τα πορτογαλικά και πολλές άλλες γλώσσες». Όπως σημειώνει ο Σέρβος γλωσσολόγος Ράνκο Μπουγκάρσκι, «η διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι σε εμάς οι παραλλαγές έχουν όνομα, ενώ η γλώσσα ως ενιαίο σώμα, που δεν έχει πλέον θεσμική υπόσταση, έχασε την επίσημη ονομασία της».

Serbo croatian language2005.png

Οι αντιδράσεις δεν άργησαν να έρθουν. Οι πιο έντονες προκλήθηκαν στην Κροατία. Ο αρχιεπίσκοπος του Ζάγκρεμπ, ο σεβασμιότατος Γιόσιπ Μπόζανιτς, εξαπέλυσε δριμεία επίθεση στο πασχαλιάτικο κήρυγμά του: «Πρόκειται για επίθεση εναντίον της κροατικής γλώσσας, η οποία ετοιμάζει το έδαφος για μια άλλη επίθεση!», ενώ η συντηρητική πρόεδρος Κολίντα Γκραμπάρ-Κιτάροβιτς διαβεβαίωνε ότι «αυτή η υποτιθέμενη κοινή γλώσσα είναι ένα πολιτικό σχέδιο που πέθανε μαζί με τη Γιουγκοσλαβία». Από τη σερβική πλευρά, ο γλωσσολόγος Μίλος Κοβάτσεβιτς πρόβαλλε το εξής επιχείρημα: «Εάν δεν δίνουμε όνομα σ’ αυτή τη γλώσσα, είναι επειδή όλοι γνωρίζουν ότι πρόκειται για τη σερβική γλώσσα». Αυτός ο ένθερμος εθνικιστής θεωρεί τη σερβική γλώσσα έναν «θησαυρό» τον οποίο οι λαοί των γειτονικών χωρών προσπαθούν να «κλέψουν» (2).

Την εποχή της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας δεν υπήρχε καμία αμφιβολία για την ύπαρξη μιας κοινής γλώσσας, ομιλούμενης από περίπου 15 εκατομμύρια ανθρώπους στα Βαλκάνια, χωρίς να υπολογίζουμε τον σημαντικό αριθμό των Γιουγκοσλάβων της διασποράς. Αυτή η γλώσσα ονομαζόταν «σερβο-κροατική» ή «κροατο-σερβική» και στο γραπτό λόγο χρησιμοποιούνταν δύο αλφάβητα, το λατινικό ή το κυριλλικό –και τα δύο συστήματα γραφής διδάσκονταν συστηματικά. Ήταν η γλώσσα που χρησιμοποιούνταν καθημερινά ως μέσο επικοινωνίας στους ομοσπονδιακούς θεσμούς, καθώς και η γλώσσα της διοίκησης του Λαϊκού Γιουγκοσλαβικού Στρατού. Συνυπήρχε με πολλές άλλες γλώσσες που ομιλούνταν και διδάσκονταν στην ομοσπονδία –όπως σλοβενικά και σλαβομακεδονικά (αποτελούσαν τα επίσημα ιδιώματα των εν λόγω δημοκρατιών), αλλά και αλβανικά, ιταλικά, ουγγρικά, ρομανί, ρουθηνικά, τσεχικά, τουρκικά, σλοβακικά κ.λπ.

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

Στη Σορβόννη διδάσκονται τα «BCMS»

Μετά την αιματηρή διάσπαση της γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990, δεν υπάρχει ταυτότητα απόψεων για τον όρο ο οποίος θα καθορίζει το όνομα της γλώσσας που κάποτε ονομαζόταν σερβοκροατική. Στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης για την πρώην Γιουγκοσλαβία μιλούν τα «BCS» (τα βοσνιο-κροατο-σερβικά), ενώ η Σορβόννη προτείνει τη διδασκαλία των «BCMS», προσθέτοντας ένα «Μ» για τα μαυροβουνιακά. Όπως ομολογεί ο συγγραφέας, μεταφραστής και εκδότης Βλαντιμίρ Αρσενίγεβιτς, ένας από τους πρωτεργάτες της Διακήρυξης για την Κοινή Γλώσσα, «το ζήτημα της ονομασίας αποτέλεσε αντικείμενο έντονου διαλόγου. Δεν ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθούν οι πολιτικά φορτισμένοι όροι “σερβοκροατικά” ή “γιουγκοσλαβικά”. Οι Σλάβοι του Νότου συνηθίζουμε μεταξύ μας να λέμε naš jezik (“η γλώσσα μας”)». Υποδηλώνοντας έτσι την οικειότητα εντός μιας κοινής ταυτότητας, η οποία διατηρείται παρά τις πολιτικές ρήξεις.

Στην Κροατία, από το 1990 καταβλήθηκαν έντονες προσπάθειες ώστε να τονιστούν οι διαφορές των «κροατικών» από το κοινό πρότυπο. Έτσι, οι Κροάτες έχουν την τάση να πλάθουν νεολογισμούς ή να χρησιμοποιούν αποδόσεις κατά γράμμα προκειμένου να αντικαταστήσουν τους ξένους όρους: μιλούν λοιπόν για zračna luka («αερολιμένας»), όταν οι Βόσνιοι ή οι Σέρβοι λένε aerodrom· χρησιμοποιούν τον όρο pasolstvo (που τον συναντάμε επίσης στα ρωσικά) για την πρεσβεία, την οποία οι γείτονές τους ονομάζουν ambasada, δάνειο από τις λατινογενείς γλώσσες… Η τάση αυτή ενισχύθηκε από τους κήρυκες της γλωσσικής καθαρότητας, δημιουργώντας ενίοτε δυσνόητες λέξεις. Επίσης, κάθε χρόνο, ένας διαγωνισμός με μεγάλη προβολή από τα μέσα ενημέρωσης ανταμείβει την «καλύτερη καινούργια κροατική λέξη». Στη Σερβία, το διακύβευμα επικεντρώνεται γύρω από το κυριλλικό αλφάβητο, το οποίο υποστηρίζεται ένθερμα από την κραταιά ορθόδοξη Εκκλησία και θεωρείται ένας δείκτης σερβικότητας που απειλείται από τα μέσα επικοινωνίας όπως το Διαδίκτυο, όπου κυριαρχεί το λατινικό αλφάβητο, επίσης χρησιμοποιούμενο στη χώρα.

Smoking kills 640. Photo Facebook Sava Mandic

Οι εντάσεις γύρω από τη γλώσσα καταλήγουν μερικές φορές σε ευτράπελα. Έτσι, οι Κροάτες, όπως οι Λευκορώσοι ή οι Ουκρανοί, χρησιμοποιούν παλιούς σλαβικούς τύπους για ορίσουν τους μήνες του χρόνου: λένε travanj (κυριολεκτικά: «ο μήνας της πρασινάδας») για να δηλώσουν τον Απρίλιο, τον οποίο οι γείτονές τους ονομάζουν april. Στις μεικτές περιοχές, προκειμένου να αποφύγουν κάθε εθνικό προσδιορισμό, οι ομιλητές συχνά καταφεύγουν σε περιφράσεις και αναφέρονται «στον τέταρτο μήνα». Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο πολύπλοκη με την αποδοχή της ύπαρξης «βοσνιακών», που χαρακτηρίζονται από την αναγνώριση ορισμένων τουρκικών στοιχείων, πολύ λίγο χρησιμοποιούμενων στην καθομιλουμένη, και στη συνέχεια των «μαυροβουνιακών». Στα τελευταία, οι λέξεις γράφονται και στα δύο αλφάβητα αλλά, από το 2006, όταν η χώρα απέκτησε την ανεξαρτησία της, προστέθηκαν δύο σύμφωνα για να παραπέμπουν στους ιδιαίτερους ήχους της ομιλίας στη χώρα. Οι Σέρβοι εθνικιστές αμφισβητούν την ύπαρξη ιδιαίτερης εθνικής ταυτότητας των Μαυροβουνίων και το γλωσσικό ζήτημα πυροδοτεί συχνά τα πάθη σε αυτό το μικρό κράτος, το οποίο μόλις πρόσφατα εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, τα ATM των τραπεζών στο βόρειο τμήμα της χώρας (όπου ζουν ορθόδοξοι, από τους οποίους ορισμένοι αυτοπροσδιορίζονται ως Σέρβοι και άλλοι ως Μαυροβούνιοι, υπάρχει όμως και ένας σημαντικός αριθμός βοσνιακών κοινοτήτων), πρότειναν συνετά την επιλογή «μητρική γλώσσα» (maternji jezik)…

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

Τα περιφερειακά ΜΜΕ ανθίζουν

Αυτού του τύπου οι διεκδικήσεις ποτέ δεν στάθηκαν εμπόδιο στην αλληλοκατανόηση μεταξύ των κατοίκων των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Σύμφωνα με τον Κροάτη γλωσσολόγο από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Γιόσιπ Μπάοτιτς, οι διαφορές μεταξύ των παραλλαγών της σερβοκροατικής γλώσσας θα περιορίζονταν σε λιγότερο από το 10% των λημμάτων του λεξικού. Στην πραγματικότητα, ο διάλογος που έχει επικρατήσει από τη δεκαετία του 1990 δεν έχει τίποτα το επιστημονικό, είναι πρώτα απ’ όλα πολιτικός. Απόδειξη της «αλληλοκατανόησης, η οποία διασφαλίζει μια σχεδόν τέλεια επικοινωνία μεταξύ ατόμων στο πλαίσιο περίπλοκων δοσοληψιών (3)», εμφανίστηκαν πολλά ΜΜΕ που απευθύνονται σε ολόκληρη την περιφέρεια: το Radio Slobodna Evropa (η τοπική εκδοχή του Radio Free Europe), το Al–Jazeera Balkans ή, πιο πρόσφατα, το ενημερωτικό κανάλι N1, που αποτελεί μέρος του δικτύου του CNN. Παρά την ύπαρξη μερικών προβλημάτων οικονομικής φύσεως (το βιβλίο είναι πολύ ακριβότερο στην Κροατία απ’ ό,τι στη Σερβία ή στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη), οι εκδοτικοί οίκοι κατάφεραν να ανταπεξέλθουν στην πρόκληση μιας διασυνοριακής παραγωγής.

Το 2009, o Βλαντιμίρ Αρσενίγεβιτς ίδρυσε την οργάνωση Krokodil με σκοπό «την προαγωγή της κουλτούρας του διαλόγου, τη συμφιλίωση και την αποκατάσταση των δεσμών που έσπασαν σε αυτήν την περιοχή που ονομάζεται Δυτικά Βαλκάνια», προκειμένου να επαναφέρει στο αρχικό της μεγαλείο τη σλαβική λογοτεχνία του Νότου. «Μεγάλωσα στην Κροατία, αλλά ζω στη Σερβία και συνδυάζω λέξεις και από τις δύο γλωσσικές παραλλαγές», εξηγεί. «Όταν ξεκίνησα να γράφω, αντιμετώπισα προβλήματα με τους διορθωτές, που ήθελαν να αλλάξουν τις εκφράσεις μου». Παρόμοια και η περίπτωση του κοινωνιολόγου Ιγκόρ Στικς, ο οποίος γεννήθηκε στο Σαράγεβο, σπούδασε στο Ζάγκρεμπ και στο Παρίσι και πλέον ζει στο Βελιγράδι. «Πάντα ρωτάω τους μεταφραστές μου να μου πουν σε ποια γλώσσα γράφω, αλλά κανείς τους δεν ξέρει τι να μου απαντήσει», λέει χαριτολογώντας.

«Στο όνομα των υποτιθέμενων διαφορών μεταξύ των γλωσσών μας, ενισχύουμε τα ήδη υπάρχοντα σύνορα και υψώνουμε νέα τείχη. Οι γλωσσικές πολιτικές των τεσσάρων κρατών, που όλες τους επιμένουν στις διαφορές, έχουν ως συνέπεια πρακτικές ιδιαιτέρως επιζήμιες και επικίνδυνες, οι οποίες επιφέρουν την απαράδεκτη διάκριση των ατόμων, δυστυχώς διαδεδομένη μέχρι και στα παιδιά του σχολείου, ανάλογα με τη “μητρική γλώσσα” τους, γεγονός που καταλήγει στην ανατροφή γενεών γεμάτων με νεαρούς εθνικιστές», σημειώνει αγανακτισμένος ο Ράνκο Μπουγκάρσκι. Οι πρωτεργάτες της Διακήρυξης για την Κοινή Γλώσσα αποφεύγουν να εκφράσουν κάποια πολιτική προοπτική –η οποία αμέσως θα εκλαμβανόταν από τους εθνικιστικούς κύκλους των διαφορετικών χωρών ως μια «ένοχη» νοσταλγία για το πρώην ενιαίο κράτος. Όμως η ανταπόκριση που συνάντησε η πρωτοβουλία δείχνει ξεκάθαρα ότι οι πολίτες των Βαλκανίων σε μεγάλο βαθμό επιθυμούν να ξεπεράσουν τα εμπόδια που ορθώθηκαν εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα.

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

 

Έκαβσκη ή Γιέκαβσκη;

Τα σερβο-κροατικά συχνά παρουσιάζονται ως μια τεχνητή γλώσσα, ένα αμιγώς πολιτικό δημιούργημα του 19ου αιώνα. Πράγματι, η βούληση να ενοποιηθούν και να κανονικοποιηθούν τα ιδιώματα των σλαβικών πληθυσμών της Νότιας Ευρώπης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αναγνώριση της κοινής ταυτότητας αυτών των λαών, που την εποχή εκείνη βρίσκονταν υπό την κυριαρχία πολλών διαφορετικών πολιτικών οντοτήτων. Με τη Συνθήκη της Βιέννης, το 1850, οι Σέρβοι και Κροάτες διανοούμενοι συμφώνησαν να ενοποιήσουν τις τοπικές διαλέκτους της γλώσσας που θα έπαιρνε το όνομα «σερβοκροατική». Η τυποποίηση της γλώσσας έγινε από τον Σέρβο Βουκ Κάρατζιτς (1787-1864) και τον Κροάτη Λιούντεβιτ Γκάι (1809-1872), ηγέτη του ενωτικού ιλλυρικού κινήματος, που επιλέγει τη «στοκαβιανή» διάλεκτο (στόκαβσκη) για τις εφημερίδες του και για την οικοδόμηση της κροατικής λογοτεχνικής γλώσσας, παρ’ όλο που δεν την μιλούσαν στο Ζάγκρεμπ.

Η εξαιρετικά ιδιάζουσα περίπτωση της γαλλικής γλώσσας, όπως σχεδιάστηκε με το Διάταγμα της Villers-Cotterêts (1539), ως ένα στοιχείο κυριαρχίας που απέρρεε από τη βασιλική απολυταρχία και η οποία κωδικοποιήθηκε από πολύ νωρίς με τη δημιουργία της Γαλλικής Ακαδημίας (1635), δεν πρέπει να δημιουργεί πλάνες. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα δεν είχαν κωδικοποιηθεί ούτε η φιννική ούτε η γερμανική γλώσσα, ενώ τα σύγχρονα σουηδικά εμφανίστηκαν γύρω στο 1900. Στην Ελλάδα, η δημοτική, η επί πολλά χρόνια αγνοημένη λαϊκή εκδοχή της γλώσσας, αντικατέστησε επίσημα την αρχαϊκή μορφή της καθαρεύουσας το 1976. Στην πραγματικότητα, τα σερβοκροατικά κατατάσσονται ανάμεσα στις πρώτες ευρωπαϊκές γλώσσες που εναρμονίστηκαν.

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

 

Ωστόσο, η τυποποίηση αποδεχόταν την ύπαρξη περισσότερων γλωσσικών παραλλαγών. Πρώτα από όλα, επικύρωνε τη χρήση δύο αλφαβήτων, κυριλλικού και λατινικού, συνδεδεμένων με ένα αυστηρό σύστημα αντιστοίχισης: ορισμένα γράμματα του κυριλλικού σερβοκροατικού αλφαβήτου δεν υφίστανται στο ρωσικό ή στο βουλγαρικό αλφάβητο, ενώ το λατινικό αλφάβητο καταφεύγει σε διακριτικά σύμβολα για να εκφράσει ορισμένους ήχους –όπως το caron (σε μορφή ανεστραμμένης περισπωμένης), που τοποθετείται στο ž, το š και το č. Καθώς η φωνητική μεταγραφή της γλώσσας στηρίζεται στην αρχή που διατυπώθηκε από τον Κάρατζιτς («Γράψε όπως μιλάς!»), οι παραλλαγές στην προφορά γράφονται, κυρίως εκείνες που αφορούν τον ήχο «e», εξέλιξη του πρωταρχικού «iat» των σλαβικών γλωσσών. Αυτό θα δώσει τον ήχο «ε» στην «ξηρή» μορφή της γλώσσας (έκαβσκη, «εκαβιανή» προφορά), «γιε» ή «ίγιε» στην «υγρή» εκδοχή (γιέκαβσκη, «γιεκαβιανή» προφορά). Ο πειρασμός να «εθνικοποιηθούν» αυτές οι γλωσσικές παραλλαγές πάντοτε υπήρχε, καθιστώντας τη «εκαβιανή» εκδοχή χαρακτηριστική της γλώσσας που ομιλείται στη Σερβία, ενώ η «γιεκαβιανή» μορφή κυριαρχεί στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, στην Κροατία, όπως και στο Μαυροβούνιο. Στη Δαλματία και την Ίστρια (περιοχές της Κροατίας) υπάρχει ωστόσο μια τρίτη παραλλαγή, η επονομαζόμενη ίκαβσκη, που δεν αναγνωρίστηκε.

Σχετική εικόνα

Ταυτόχρονα, οι γλωσσολόγοι διακρίνουν τρεις ακόμη ομάδες διαλέκτων, αυτή τη φορά ανάλογα με τον τρόπο που θέτουν την ερωτηματική αντωνυμία «τι;»: τη στόκαβσκη, τη κάικαβσκη και την τσάκαβσκη. Η πρώτη μορφή είναι ευρέως διαδεδομένη, ενώ τις άλλες δύο δεν τις συναντάμε παρά σε ορισμένες περιοχές της Κροατίας (1). Αυτές οι διαφοροποιήσεις της διαλέκτου είναι γεωγραφικές, ενδεχομένως κοινωνικές, αλλά σε καμία περίπτωση «εθνικές»: ένας Βόσνιος, ένας Κροάτης και ένας Σέρβος στην ίδια πόλη ή περιοχή της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης μιλούν την ίδια γλωσσική μορφή, με την ίδια προφορά.

Αποτέλεσμα εικόνας για yugoslavia languages

(1) Για την καλύτερη κατανόηση αυτής της γλωσσικής πολυπλοκότητας, πβ. Paul-Louis Thomas και Vladimir Osipov, «Grammaire du bosniaque-croate-monténégrin-serbe (BCMS)», Institut d’études slaves, Παρίσι, 2012.

Πηγή: Le Monde diplomatique 

ΜΟΛΙΣ ΕΠΑΝΕΚΔΟΘΗΚΕ!

(αφού εξαντλήθηκε από παντού)

Το μοναδικό βιβλίο-οδηγός για τα Βαλκάνια

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

 

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Εκδόσεις Πύρινος Κόσμος, 2017

Τα Βαλκάνια είναι μια τεράστια ομιχλώδης και, ανεξερεύνητη για τους περισσότερους Έλληνες, ενδοχώρα που εκτείνεται βορείως των συνόρων μας. Μια πραγματική Terra Incognita. Λένε πως είναι στοιχειωμένα: Διεισδύοντας υπεροπτικά από το Δούναβη προς τις ακτές της Μεσογείου, τα Βαλκάνια είναι ένα απέραντο κοιμητήριο άταφων, ανήσυχων αναμνήσεων, ανείπωτων βασάνων και ωμωτήτων και αδικαιώτης Ιστορίας. Στοιχειώμενα από φαντάσματα και δαίμονες του παρελθόντος, βαμπίρ και λυκάνθρωπους, αλλά και αδικοχαμένους, στους σύγχρονους πολλέμους, νεκρούς που ζητούν συνεχώς εκδίκηση. Οι άνθρωποι στα Βαλκάνια βρίσκονται συνεχώς κάτω από την επικυριαρχία των νεκρών τους, που μοιάζουν σα να είναι ζωντανοί επηρέαζοντας τις σκέψεις, την πολιτικη αλλά και την καθημερινότητα των ζωντανών κατοίκων της Βαλκανικής χερσονήσου. Στα στοιχειωμένα, νεκρόφιλα Βαλκάνια το παρελθόν είναι στοιχείο του παρόντος και οι νεκροί, ιστορικά ή μυθικά πρόσωπα, πανταχού παρόντες.Έτσι το φάντασμα του Βλαντ Τέπες σέρνεται ακόμη στους διαδρόμους του κάστρου στο Μπραν της Τρανσυλβανίας, και η σκιά του Ρήγα Φεραίου στους τοίχους του Πύργου Νεμπόϊσα στις όχθες του Δούναβη στο Βελιγράδι… Ή έτσι τουλάχιστον θέλει το πλούσιο φαντασιακό των βαλκανικών λαών, το οποίο και εξερευνούν εκτενώς και σε βάθος οι συγγραφείς αυτού του βιβλίου.

Το βιβλίο Στοιχειωμένα Βαλκάνια, που εξαντλήθηκε κι επανεκδόθηκε τον Μάιο του 2017 από τις εκδόσεις “Πύρινος Κόσμος”, συνεισφέρει μ’ έναν μοναδικό τρόπο στην ελληνική Βαλκανολογία. Δεν είναι ένα τυπικό βιβλίο μελέτης των Βαλκανίων. Αποτελεί περισσότερο έναν ιδιαίτερο «διανοητικό χάρτη», κατασκευασμένο από τον Γιώργο Στάμκο και τη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς, δύο Βαλκάνιους συγγραφείς με διαφορετική εθνική καταγωγή αλλά και κοσμοθέαση, που ταξιδεύει τον αναγνώστη, ορθολογικά και μεταφυσικά, στο πολυσύνθετο σύμπαν των Βαλκανίων. Εκφράζει την «αρσενική» και τη «θηλυκή» όψη των Βαλκανίων, τα οποία δεν τα αντιλαμβάνεται ασπρόμαυρα και αποσπασματικά, αλλά πολύχρωμα και συνθετικά.

Στις σελίδες του παρελαύνουν θέματα άγνωστης ιστορίας, σύγχρονης πολιτικής, ανθρωπογεωγραφίας, μεταφυσικής, παραδοξολογίας, θρύλοι και παραδόσεις της χερσονήσου μας. Η ιστορία και η γεωπολιτική μαζί με τη μεταφυσική και την παραδοξολογία. Το ορθολογικό μαζί με το φαντασιακό. Ο Δράκουλας Βλαντ Τέπες με τη Μπάμπα Βάνγκα, την Τυφλή Προφήτισσα των Βαλκανίων. Τσέτνικς και Παρτιζάνοι, μαζί με Βογόμιλους και Βλάχικη Μαγεία. Από τη Μαγική Κωνσταντινούπολη μέχρι τη Δαλματάι, κι από τη Θεσσαλονίκη των Μυστηρίων μέχρι το Μυστικό Βελιγράδι. Κοντολογίς είναι ένα βιβλίο-οδηγός για τα πραγματικά και τα ονειρικά Βαλκάνια. Το μοναδικό και το καλύτερο στο είδος του, σύμφωνα τόσο με ειδκούς όσο και με βιβλιόφιλους, που υπάρχει στην ελληνική γλώσσα. Απαραίτητο για όσους επιθυμούν να εξερευνήσουν τα Βαλκάνια. Πάνω απ’ όλα όμως είναι ένα βιβλίο φτιαγμένο από αγάπη και πραγματικό ενδιαφέρον για τη χερσόνησό μας και τους λαούς που κατοικούν σ’ αυτήν. Ένα βιβλίο, που αποτελεί απόσταγμα πολύχρονης μελέτης αλλά και βιωμάτων των δύο συγγραφέων του, που κτίζουν γέφυρε εκεί που οι άλλοι κτίζουν τείχη, πάνω στα βαλκανικά ζητήματα. Ένα βιβλίο που σας καλεί να εξερευνήσετε τα άγνωστα Στοιχειωμένα Βαλκάνια

 

 Σύνολο σελίδων: 400

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

1. ΜΥΣΤΙΚΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ: Μυστήρια στις Όχθες του Δούναβη

2. ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ:  Ένα Μυστικό Ταξίδι στην Ανατολική Σερβία

3.ΟΡΟΣ ΡΑΝΤΑΝ ΚΑΙ ΤΟ «ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ»: Τα Μυστικά της Σέρβικης «Πεντέλης»

4. ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η Σκιά μιας Μεσαιωνικής Αίρεσης που Στοιχειώνει τα Βαλκάνια

5. Η  ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ  ΤΩΝ   ΠΑΛAΙΩΝ  ΘΕΩΝ: O Νεοπαγανισμός στις Σλαβικές Χώρες των Βαλκανίων

6. Η ΚΟΚΚΙΝΗ «ΘΡΗΣΚΕΙΑ» ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ: Οι Θεοί της Προηγούμενης Θρησκείας Γίνονται Πάντα οι «Διάβολοι» της Επόμενης!

 7. ΤΣΕΤΝΙΚΣ ΚΑΙ ΠΑΡΤΙΖΑΝΟΙ: Το  Αντάρτικο των Τσέτνικς στη Σερβία (1941-1945) και οι Παρτιζάνοι του Τίτο

8. ΣΙΩΠΗΡΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ: Το Ολοκαύτωμα των Σέρβων από τους Κροάτες Ούστασι (1941-1945)

9. Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ: Το «Ιδιωτικό Βασίλειο» του Μάρκο Μιλόσεβιτς στο Ποζάρεβατς

10: ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ

11.ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΒΑΡΔΑΡΗΣ: Tα Μυστικά της Άλλης «Μακεδονίας» και η Βυζαντινή Διαμάχη για το Όνομα Μακεδονία

12. ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ DNA ΤΟΥ ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ; Η Διαμάχη για την Προέλευση των Αρχαίων Μακεδόνων και οι Ανορθόδοξες Έρευνες των Σκοπίων

 13. ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: Θρακικά Μυστήρια, Σλαβικός Μυστικισμός και Εξωγήινα Κρανία

14. VANGA: Η Τυφλή Προφήτισσα των Βαλκανίων

15 ΜΑΓΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ: Περιπλάνηση σε μια Αθάνατη Πόλη

16. ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΒΑΜΠΙΡ: Οι Νυχτερινοί Δαίμονες των Βαλκανίων

17. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΔΡΑΚΟΥΛΑ: Γιατί ο Βλαντ Τέπες Έγινε Βαμπίρ;

18. ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Βρυκολακιασμένοι και Νεραϊδοπαρμένοι Βαλκάνιοι

19. Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΖΟΥΓΚΟΡΙΕ: Ο Ισχυρότερος Θαυματουργός Τόπος των Καθολικών στα Βαλκάνια

20. ΙΕΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ: Κυνήγι Μαγισσών στα Δυτικά Βαλκάνια

21. ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ: H «Ιερή Γη» των Σέρβων στα Χέρια των Αλβανών

22. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ; Τα Νέα «Εθνικά Καθαρά» Βαλκάνια και Σενάρια Επαναχάραξης των Συνόρων

23. Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ: Οι «Αστικοί Θρύλοι» της Μυστικής Πρωτεύουσας των Βαλκανίων  

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 25 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 20% και ΔΩΡΕΑΝ  τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω  ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας

Μόνον με 20 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

Gefyra Drina

 

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

  

2017: Η Βαλκανική «Εθνικιστική Πυριτιδαποθήκη» έτοιμη και πάλι να εκραγεί

ΕΠΙΚΕΙΜΕΝΗ ΕΚΡΗΞΗ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ;

2017: ΤΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟ «ΚΑΖΑΝΙ» ΚΟΧΛΑΖΕΙ ΚΑΙ ΠΑΛΙ

ΕΤΟΙΜΟ ΝΑ ΕΚΡΑΓΕΙ…

Image result for west Balkans ethnic distribution

Τα Βαλκάνια αποτελούν την «παραδοσιακή» «πυριτιδαποθήκη» της Ευρώπης. Πλήθος εθνοτήτων «στριμώχνονται» σε μια χερσόνησο, τα εσωτερικά σύνορα της οποίας έχουν αλλάξει αμέτρητες φορές, με τους πλέον αιματηρούς τρόπους. Η μεγαλύτερη περίοδος ειρήνης στην περιοχή ήταν η μεταπολεμική και μέχρι και την πτώση των σοσιαλιστικών καθεστώτων. Ακολούθησε ο εμφύλιος και η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, καθώς και η επίθεση του ΝΑΤΟ στην Σερβία. Έκτοτε, η ειρήνη επανήλθε ως ζητούμενο στην «πίσω αυλή» της Γηραιάς Ηπείρου.  Δεκατέσσερα χρόνια μετά τις υποσχέσεις περί ένταξής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων χάνουν τις ελπίδες τους. Την ίδια ώρα, η τουρκική και η ρωσική επιρροή στην περιοχή αυξάνεται. Όπως και η εθνικιστική ρητορική του παρελθόντος…

Image result for west Balkans  and EU

Ο άνθρωπος που ελπίζει να γίνει πρωθυπουργός του Κοσσυφοπεδίου έχει ένα παρελθόν, τεκμηριωμένο στο αρχείο IT-04-84, στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία στη Χάγη. Ο 48χρονος Ramush Haradinaj, γνωστός και ως Smajl, κατηγορήθηκε για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας σε 37 περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων δολοφονιών και βασανιστηρίων. Οι κατηγορίες τεκμαίρονται από την δεκαετία του 1990, όταν ήταν διοικητής του λεγόμενου «Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου», του γνωστού «UÇK»,  στον πόλεμο εναντίον των Σέρβων. Το δικαστήριο έκρινε τελικά ότι ο Haradinaj δεν είναι ένοχος, μια απόφαση που αποτέλεσε προϊόν μιας διαδικασίας, κατά την οποία, μάρτυρες αρνήθηκαν να καταθέσουν την τελευταία στιγμή ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, πέθαναν ξαφνικά. Η αστυνομική δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο κατηγόρησε Haradinaj για εμπόριο κοκαΐνης, ενώ η γερμανική υπηρεσία πληροφοριών, η BND, τον περιέγραψε, σε μια ανάλυσή της το 2005, ως  αρχηγό ομάδας που ασχολείται με «όλο το φάσμα εγκληματικών δραστηριοτήτων».Image result for Kosovo albanian nationalism  Haradinaj

 

Παρά το παρελθόν του όμως, η συμμαχία των πρώην μελών του «UÇK» κατάφερε να βγει νικηφόρα στις κοινοβουλευτικές εκλογές του Κοσσυφοπεδίου νωρίτερα αυτό το μήνα. Με το 34% που απέσπασε είναι πλέον στο χέρι Haradinaj η συγκρότηση κυβερνητικού συνασπισμού. Για το γερμανικό περιοδικό, αυτή η κατάσταση στο Κοσσυφοπέδιο, είναι συνεπής με την ατμόσφαιρα στα Δυτικά Βαλκάνια το τελευταίο διάστημα. Το Κοσσυφοπέδιο, η ΠΓΔΜ και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, όλες τμήματα της πρώην Γιουγκοσλαβίας, αν και περιμένουν χρόνια να γίνουν μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τώρα, αρχές του καλοκαιριού του 2017, μοιάζει σαν να έχουν σχεδόν ξεχαστεί. Και οι άνθρωποι εκεί αρχίζουν να χάνουν την υπομονή τους. Το αποτέλεσμα: Όλο και περισσότεροι άνθρωποι εγκαταλείπουν την περιοχή, ενώ επιταχύνεται ο εξισλαμισμός και αυξάνεται ο εθνικισμός. Οι βίαιες διαμαρτυρίες στα Σκόπια, στα Τίρανα, αλλά και στην Πρίστινα, της πρωτεύουσα του Κοσσυφοπεδίου, απλώς τεκμηριώνουν αυτήν την διαπίστωση.

Image result for west balkan and Europe

Βρισκόμενα στο ιστορικό σταυροδρόμι μεταξύ Ανατολής και Δύσης, τα Δυτικά Βαλκάνια αποτελούν ένα είδος γεωπολιτικής «no-man’s-land». Μεταξύ δύο κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ελλάδα και την Κροατία, υπάρχουν έξι χώρες, οι πιθανότητες των οποίων να ενταχθούν στην ΕΕ είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Κοσσυφοπέδιο, Σερβία, Βοσνία – Ερζεγοβίνη, ΠΓΔΜ, Μαυροβούνιο και Αλβανία: Όλες έλαβαν υποσχέσεις για ένα μέλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στην Θεσσαλονίκη το 2003, μια εποχή που η αισιοδοξία ήταν ευρέως διαδεδομένη στα Βαλκάνια. Ωστόσο, οι ελπίδες τους διαψεύστηκαν: Λίγο μετά τη σύνοδο κορυφής, η ΕΕ αναπροσανατολίστηκε από την επέκτασή της στα Βαλκάνια λόγω της οικονομικής κρίσης, τις συνέπειες αυτής της κρίσης σε πολιτικό επίπεδο με την ενίσχυση της ακροδεξιάς και, πιο πρόσφατα, το Brexit. Πίσω στο 2010, ο Τσέχος υπουργός Εξωτερικών Κάρελ Σβάρζενμπεργκ, εκφράζοντας την ανησυχία του για την έλλειψη προσοχής στα Δυτικά Βαλκάνια, χαρακτήρισε την κατάσταση στην περιοχή «νιτρογλυκερίνη στις πλάτες μας».

Κόσοβο και «Μεγάλη Αλβανία»

Το Κοσσυφοπέδιο αντιμετωπίζεται ως το «απειλητικό σενάριο της Μεγάλης Αλβανίας». Το ψευδώνυμο του προέδρου του κρατίδιου, Χασίμ Θάτσι, ως διοικητή του «UCK» ήταν «Gjarpri», δηλαδή «φίδι» στα αλβανικά, επειδή δεν άφηνε κανένα ίχνος. Ωστόσο, εδώ και χρόνια, οι ποινικοί εισαγγελείς βρίσκονται στο κατόπι του.

Την δεκαετία του 1990, ο Θάτσι ήταν ένας από τους ιδρυτές του UÇK και πρόεδρος του Κοσσυφοπεδίου από το 2016. Τώρα, που του δόθηκε το προνόμιο να παραχωρήσει στον παλιό σύντροφό του, τον Haradinaj, την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, αντιμετωπίζει πιθανή δίωξη για εγκλήματα πολέμου από το ειδικό δικαστήριο στη Χάγη. Στο γραφείο του, στην Πρίστινα, σκοπίμως αφήνει σε κοινή θέα βιβλία για πολιτικούς όπως ο Γιόσκα Φίσερ και ο Τζέρι Ανταμς, οι οποίοι άλλαξαν εντελώς την πολιτική τακτική τους σε σχέση με το παρελθόν, σε μια προσπάθεια του προέδρου του Κοσσυφοπεδίου να αποδείξει ότι δεν έχει πλέον τίποτα κοινό με τον άνθρωπο ο οποίος, όπως μια γερμανική μαρτυρία ανέφερε κάποτε, έλεγχε «ένα εγκληματικό δίκτυο ενεργό σε όλο το Κοσσυφοπέδιο».

Image result for Kosovo albanian nationalism  Haradinaj

Τώρα, καθισμένος ανάμεσα στις χρυσές καρέκλες Rococo και στους κρυστάλλινους πολυελαίους, διευκρινίζει ότι ενδιαφέρεται να μιλήσει για το μέλλον του Κοσσυφοπεδίου και όχι για το δικό του παρελθόν. «Η κύρια απειλή», λέει, «είναι ότι η ΕΕ θα έρθει πολύ αργά στην περιοχή, αφήνοντας έτσι χώρο για άλλους, συμπεριλαμβανομένων των ριζοσπαστών ισλαμιστών». «Ανησυχεί» επίσης για «τον αυξανόμενο εθνικισμό στην περιοχή και την αύξηση της ρωσικής επιρροής στην στις περιοχές όπου ζουν οι Σέρβοι». Τον Απρίλιο, ο Θάτσι απείλησε ότι θα ενωθούν όλοι οι Αλβανοί στα Βαλκάνια σε ένα κοινό κράτος, εάν η ΕΕ κλείσει τις πόρτες της. Τώρα, όμως, λέει ότι τα σχόλια του «παρεξηγήθηκαν».

Δέκα χρόνια αφότου αποσπάστηκε από την Σερβία, η χώρα – η πλειοψηφία του πληθυσμού της οποίας αποτελείται πλέον από Αλβανούς – εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στα «υιοθετημένα παιδιά» της Ευρώπης. Πέντε κράτη – μέλη της ΕΕ και 75 επιπλέον χώρες του ΟΗΕ αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν το Κοσσυφοπέδιο ως ανεξάρτητο κράτος και είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα δυτικά της Λευκορωσίας, της οποίας οι κάτοικοι υποχρεούνται να βγάλουν βίζα για να ταξιδέψουν στην ΕΕ. Η απομόνωσή του, σε συνδυασμό με ένα επίσημο ποσοστό ανεργίας της τάξης του 30%, επιτάχυνε την μετανάστευση κυρίως των νεαρών Κοσοβάρων.

Image result for Kosovo albanian immigrants go to germany

«Κάθε χρόνο, μόνο η γερμανική πρεσβεία λαμβάνει 55.000 αιτήσεις για βίζα», λέει ο πολιτικός επιστήμονας Naim Rashiti, «αλλά παίρνει μέχρι και μισό χρόνο για να τις επεξεργαστεί». «Αντίθετα οι πολίτες του Κοσσυφοπεδίου μπορούν να ταξιδέψουν στην Τουρκία χωρίς θεώρηση. Η ΕΕ αντιπροσωπεύει ακόμα την υπόσχεση για ένα καλύτερο μέλλον, αλλά σε ορισμένα τμήματα της κοινωνίας, αυτή η βεβαιότητα διαβρώνεται από την αυξανόμενη επιρροή της Τουρκίας, εκτός από τον αυξανόμενο ισλαμισμό».

Αναλογικά, οι μαχητές από το Κόσοβο που εντάχθηκαν στις ισλαμιστικές ένοπλες οργανώσεις της Μέσης Ανατολής είναι περισσότεροι από εκείνους που προέρχονται από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης. Το 1/6 των Κοσοβάρων τζιχαντιστών έχει πέσει στο πεδίο της μάχης, αλλά πολλοί ακόμη επέστρεψαν στην πατρίδα τους. Η γερμανική κυβέρνηση εκτίμησε πρόσφατα, ότι πολλοί Σαουδαραβικοί «ιεραποστολικοί» οργανισμοί δραστηριοποιούνται στο Κόσοβο, διδάσκοντας την ουαχαμπική ερμηνεία του Ισλάμ μέσω απεσταλμένων προπαγανδιστών.

Image result for Kosovo albanian nationalism

Επιπλέον, τα τουρκικά κεφάλαια κερδίζουν δισεκατομμύρια ευρώ στο Κόσοβο από τομείς όπως οι μεταφορές και η ενέργεια, ενώ η Τουρκία επενδύει στην περιοχή μέσω ιδιωτικών σχολείων, πανεπιστημιακών εστιών και υποτροφιών για την εκμάθηση του Κορανίου και για σπουδές στην Τουρκία.

Την ίδια στιγμή η Δύση δεν ξέρει τι να κάνει με το Κοσσυφοπέδιο. Το 1999, το ΝΑΤΟ ξεκίνησε τις αεροπορικές επιδρομές για να αναγκάσει την Σερβία να φύγει από την περιοχή, ενώ η διεθνής κοινότητα «έριξε» 33 δισεκατομμύρια ευρώ στο Κοσσυφοπέδιο μόνο μέχρι και πριν από το 2008.  Έτσι εξηγείται το γιατί η Ουάσινγκτον, το Βερολίνο και άλλες δυτικές πρωτεύουσες δεν θέλουν να δουν την «δήλωση ανεξαρτησίας» του Κοσσυφοπεδίου, στις 17 Φεβρουαρίου του 2008 ως αυτό που πραγματικά είναι: Παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν λατρεύει να δείχνει το Κοσσυφοπέδιο όταν τον κατηγορούν προσάρτηση της Κριμαίας ή την de facto προσάρτηση της Αμπχαζίας.

Related image

Οι ΗΠΑ βοήθησαν στο να ανοίξει ο δρόμος για την «ανεξαρτησία» του Κοσσυφοπεδίου και είδαν στον Χασίμ Θάτσι την ελπίδα μιας νέας μελλοντικής δημοκρατίας, παρά τον καθοριστικό ηγετικό ρόλο του  στον UÇK, μια οργάνωση που το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε χαρακτηρίσει ως τρομοκρατική, μόλις το 1998. Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ έστησαν μια μεγάλη και βαριά φυλασσόμενη στρατιωτική βάση στο Κοσσυφοπέδιο και 18 χρόνια μετά την επέμβαση του ΝΑΤΟ, οι πρώην ηγέτες του UÇK εξακολουθούν να ελέγχουν την πολιτική και οικονομική ζωή στη χώρα.

Image result for Kosovo albanian immigrants

Μάλιστα, ο Haradinaj υποσχέθηκε στους ψηφοφόρους του ότι θα προσαρτήσει στο Κόσοβο και περιοχές που τώρα ανήκουν στην Σερβία. Προς το παρόν, αναμένει την απαγγελία κατηγοριών από το δικαστήριο στην Χάγη εναντίον πρώην μελών της ηγεσίας του UÇK, μεταξύ αυτών ίσως και του Θάτσι, για αδικήματα όπως δολοφονίες, βασανιστήρια, σεξουαλική βία και παράνομη διακίνηση ανθρωπίνων οργάνων.

Ο ίδιος ο Θάτσι υποστηρίζει ότι «ήμουν πολιτικός διοικητής και όχι στρατιωτικός» και παραπονιέται ότι η  Σερβία αντιμετωπίζεται από την Δύση ως «μοντέλο μαθητή», ενώ «είναι η ρίζα όλων των κακών στην περιοχή». Αρνείται να ονειρεύεται τη δημιουργία μιας Μεγάλης Αλβανίας λέγοντας ότι «το Κοσσυφοπέδιο είναι το Κοσσυφοπέδιο, δεν θέλουμε να επανασχεδιάσουμε τα σύνορα». «Αλλά εμείς οι Αλβανοί θέλουμε να ζούμε κάπου στον ίδιο γεωγραφικό χώρο χωρίς σύνορα».

Image result for Kosovo albanian nationalism

Οι Σέρβοι αποτελούν πλέον μόλις το 5% του Κοσόβου. Περίπου μια ώρα με το αυτοκίνητο βόρεια της Πρίστινα, μια γέφυρα που ανακατασκευάστηκε με χρηματοδότηση της ΕΕ, συνδέει το νότιο τμήμα της Μιτρόβιτσα με το σερβικό, βόρειο τμήμα της πόλης. Μόνο οι πεζοί επιτρέπεται να διασχίζουν τη γέφυρα. Αν και αρχικά προοριζόταν ως σύμβολο προσέγγισης των δύο κοινοτήτων, ωστόσο, διολίσθησε σε σύμβολο μιας διαρκούς σύγκρουσης. Οι σερβικές σημαίες εξακολουθούν να ανεμίζουν στην διαιρεμένη πόλη.

 

Related image

 

Μέχρι στιγμής, η αναζωπύρωση της βίας μεταξύ των Σέρβων και των Αλβανών αποτράπηκε κυρίως λόγω της χρηματοδότησης και της πίεσης από την ΕΕ. Τα χρήματα αυτά διανέμονται και στις δύο πλευρές του ποταμού. Οι Βρυξέλλες πιέζουν επίσης τη Σερβία να μην παρέχει πλέον σερβικά διαβατήρια στον σερβικό πληθυσμό του Κοσσυφοπεδίου, με τα οποία μπορούν να εισέλθουν στην ΕΕ χωρίς βίζα. Στο Βελιγράδι, ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάντρ Βούτσιτς δεν άφησε καμία αμφιβολία ότι είναι πρόθυμος να θυσιάσει τους Σέρβους του Κοσσυφοπεδίου στο βωμό ενός μέλλοντος με την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Image result for macedonia nationalism

ΠΓΔΜ: Ο Αδύναμος Κρίκος των Βαλκανίων

Στην ΠΓΔΜ οι Αλβανοί αντιπροσωπεύουν το 25% του πληθυσμού. Οι περισσότεροι είναι συγκεντρωμένοι κοντά στα δυτικά σύνορα της χώρας Στις 27 Απριλίου, ο Ταλάτ Ξαφέρι έγινε πρόεδρος του κοινοβουλίου. Ήταν η πρώτη φορά που ένας Αλβανός λάμβανε αυτή τη θέση. Μια μικρή σημαία με τον αλβανικό δικέφαλο αετό μπορεί να δει κανείς στο γραφείο του.

Image result for macedonia new albanian president

Μετά την εκλογή του, ξέσπασαν συγκρούσεις με τους οπαδούς του εθνικιστή, πρώην πρωθυπουργού, Νικόλα Γκρουέφσκι να εισβάλουν στο κοινοβούλιο. Γι’ αυτούς, η εκλογή του Ξαφέρι, αντιπροσωπεύει το πρώτο βήμα προς τη διχοτόμηση της χώρας και ανησυχούν ότι θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει στην δημιουργία της Μεγάλης Αλβανίας. Αυτή η ανησυχία είναι εν μέρει αποτέλεσμα ενός ταξιδιού που πραγματοποιήθηκε στην Αλβανία στα τέλη του 2016 από τρεις ανώτερους πολιτικούς της αλβανικής κοινότητας της ΠΓΔΜ. Εκεί, συνυπέγραψαν με τον Αλβανό πρωθυπουργό, Έντι Ράμα, μια «πλατφόρμα» στην οποία περιλαμβάνεται μια μεγάλη λίστα αιτημάτων του αλφανόφωνου πληθυσμού της ΠΓΔΜ.

Η χώρα δημιουργήθηκε το 1991 χωρίς να πέσει ούτε ένας πυροβολισμός και πολύ νωρίς αιτήθηκε την ένταξή της στις δυτικές πολιτικές και στρατιωτικές συμμαχίες. Η δύο εκατομμυρίων κατοίκων χώρα, έχει συνάψει συμφωνία σύνδεσης με την ΕΕ εδώ και 16 χρόνια, είναι υποψήφια για ένταξη εδώ και 11 χρόνια και πριν από εννέα χρόνια βρισκόταν πολύ κοντά στο να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, ούτε η ένταξη στην ΕΕ ούτε στο ΝΑΤΟ καρποφόρησαν, λόγω του βέτο της Αθήνας, όσο δεν λύνεται το ζήτημα της ονομασίας. Ζήτημα το οποίο περιπλέχθηκε κυρίως και από την εθνικιστική ρητορική του Γκρουέφσκι και την »πολιτική των αγαλμάτων» που ακολούθησε, γεμίζοντας τα Σκόπια με μνημεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, σε μια προσπάθεια να «τεκμηριώσει» το ιδεολόγημα του «μακεδονικού έθνους».

Image result for macedonia nationalism

Αυτή η πολιτική απαντήθηκε στο εσωτερικό με την ανάπτυξη ενός φιλοευρωπαϊκού κινήματος διαμαρτυρίας, με τους διαδηλωτές να ρίχνουν «βόμβες» χρωμάτων σε μνημεία. Η κυβέρνηση κατηγόρησε τους διαδηλωτές ως «Αλβανούς» και το κίνημα ως μέσο πρόκλησης εθνικών συγκρούσεων. Τελικά, η ΕΕ μπόρεσε να διαπραγματευτεί μια συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών που οδήγησε σε νέες εκλογές. «Με την υποστήριξη της Αλβανίας» ο σοσιαλδημοκράτης, Ζόραν Ζάεφ, κέρδισε. Επί του παρόντος, δεν υπάρχει προφανής διέξοδος από το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει η ΠΓΔΜ.

Image result for Bosnia nationalism

Βοσνία – Ερζεγοβίνη: Μια άβολη τριεθνής συγκατοίκηση

3-2-1: Τρεις εθνότητες, Δύο πολιτικές-διοικητικές οντότητες- Ένα κράτος: Το Μόσταρ ήταν μία από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές πόλεις της Γιουγκοσλαβίας πριν από τον πόλεμο. Εικοσιπέντε χρόνια μετά, οι Σέρβοι, οι Κροάτες και οι Βόσνιοι εξακολουθούν να διαπληκτίζονται μεταξύ τους εντός των ορίων της ομοσπονδίας της Βοσνίας -Ερζεγοβίνης. Το σερβικό μισό της δημοκρατίας απειλεί να αποχωρήσει και να αφαιρέσει απόι τα σχολικά βιβλία κάθε αναφορά στην σφαγή 8.000 μουσουλμάνων στη Σρεμπρένιτσα.

Image result for Bosnia nationalism

Το 1995 υπογράφτηκε η τριμερής ειρηνευτική συμφωνία του Ντέιτον ή οποία είναι ακόμα σε ισχύ. Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι αυτή η ειρηνευτική συμφωνία «σταθεροποίησε» τον εθνοτικό διαχωρισμό. Η Βοσνία – Ερζεγοβίνη αποτελείται από μια σερβική οντότητα και μια ομοσπονδία Κροατικών και Βοσνιακών κοινοτήτων. Το κράτος λειτουργεί χρησιμοποιώντας μια πολύπλοκη «φόρμουλα» με στόχο την εθνοτική ισοτιμία και υπάρχουν πολλές υπηρεσίες εις «τριπλούν», όπως ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας, τα συνταξιοδοτικά ταμεία, η ύδρευση και η τοπική αυτοδιοίκηση. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα δισεκατομμύρια ευρώ αναπτυξιακής βοήθεια από την ΕΕ δεν μπόρεσαν να αλλάξουν το γεγονός, ότι η Βοσνία-Ερζεγοβίνη παραμένει μια οντότητα που δεν λειτουργεί σωστά. Οι κάτοικοι της έχουν δείξει ελάχιστο ενδιαφέρον να ξεπεράσουν το εθνοτικό χάσμα για το καλό της ομοσπονδιακής συμβίωσης.

Image result for Bosnian serbs nationalism

Για να συγκαλύψουν την έλλειψη προόδου, οι πολιτικοί της χώρας συνεχίζουν να καταφεύγουν στην ίδια εθνικιστική γλώσσα, κοινή κατά τη δεκαετία του 1990. Ο Μίλοραντ Ντόντικ, πρόεδρος της σερβικής κοινότητας (Republika Srpska) για παράδειγμα, απαιτεί εδώ και χρόνια την αποσύνδεση του σερβικού τμήματος της χώρας, γεγονός που θα αποτελούσε παραβίαση των Συμφωνιών του Ντέιτον. Ταυτόχρονα, στα κροατικά «καντόνια», ο Ντράγκαν Κόσι προωθεί την ίδρυση μιας αποκλειστικά κροατικής περιοχής, με απώτερο στόχο να γίνει μέρος της Κροατίας, η οποία είναι μέλος της ΕΕ.

Image result for Croats nationalists in bosnia

Τι Μέλλει Γεννέσθαι;

Στα μέσα του 2017 δεν υπάρχει πόλεμος στα Δυτικά Βαλκάνια, ούτε υπάρχουν θύλακες πολιτικών συγκρούσεων. Υπάρχει, ωστόσο, μια αυξανόμενη «αποκήρυξη» του ευρωπαϊκού σχεδίου σε ολόκληρη την περιοχή. Μολονότι μπορεί να είναι κατανοητό, ότι το να χάνει η ΕΕ την έλξη και την επιρροή της ως σύμβολο ασφάλειας και ευημερίας,  είναι επίσης επικίνδυνο. «Η ειρήνη στα Δυτικά Βαλκάνια απειλείται από την ελάχιστα συγκαλυμμένη αλβανική φιλοδοξία για ένα κοινό κράτος πέρα από τα υπάρχοντα σύνορα όπως και με τη μεγαλομανία των Σέρβων εθνικιστών», εκτιμά το γερμανικό περιοδικό Spiegel.

Αυτό που συμβαίνει επί του παρόντος στα Βαλκάνια, λέει ο εκπρόσωπος της ΕΕ στο Μόσταρ, είναι ένα «ολοκληρωτικό μασκάρεμα». Κανείς στην ΕΕ δεν πιστεύει, λέει, ότι «η Βοσνία θα γίνει μέλος στο εγγύς μέλλον». Ως εκ τούτου, η χώρα καταβάλλει ελάχιστες προσπάθειες για να συμμορφωθεί με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. «Η έλξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ξεθωριάσει. Δεν είμαστε πλέον ένα πρότυπο».

Image result for Bosnian Croats nationalism

Το 2018 η Ευρώπη θα γιορτάσει τα 100 χρόνια από το τέλος του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Πριν τρία χρόνια, η Μέρκελ ξεκίνησε την λεγόμενη «διαδικασία του Βερολίνου», μια προσπάθεια να χτίσει μια «γέφυρα» από τις Βρυξέλλες στα Δυτικά Βαλκάνια. Αρχικά είχε προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί το 2018, αλλά λόγω της σημερινής κατάστασης, ακόμη και μικρά βήματα θα εκλαμβάνονταν ως επιτεύγματα που αξίζει να γιορταστούν: Η είσοδος στην ΕΕ χωρίς θεώρηση για τους πολίτες του Κοσσυφοπεδίου, για παράδειγμα, ή η ένταξη της Βοσνίας στην ΕΕ. Ή λύση της ονομασίας της ΠΓΔΜ. Το αντάλλαγμα: Η υπόσχεση της διαρκούς ειρήνης στα Βαλκάνια.

Image result for west Balkans problems

To Φάντασμα της Μεγάλης Αλβανίας: Make Albania Great Again!

To Φάντασμα της Μεγάλης Αλβανίας

Make Albania Great Again!..

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Ένα φάντασμα αιωρείται τις τελευταίες δεκαετίες πάνω από κεντροδυτικά Βαλκάνια: Το φάντασμα της Μεγάλης Αλβανίας. Ο αλβανικός εθνικισμός εμφανίστηκε μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα, εξαιτίας του αρχαϊσμού των αλβανικών φυλών που παρέμεναν ακόμη πιστές στην οθωμανική διοίκηση. Το όραμα της Μεγάλης Αλβανίας, δηλαδή της συνένωσης ολόκληρου του αλβανικού στοιχείου σ’ ένα διευρυμένό εθνικό κέντρο, δεν ήταν τόσο ένα σχέδιο ιστορικής αποκατάστασης των «Νεοϊλλύριων» στα κεντροδυτικά Βαλκάνια, όσο μια όψιμη αντίδραση στην ανάπτυξη των επιμέρους βαλκανικών εθνικισμών του 19ου αιώνα.

Σχετική εικόνα

Το σχέδιο της εθνικής ένωσης των Αλβανών εμφανίστηκε αρχικά ως αντίδραση στο Συνέδριο του Βερολίνου (1878), το οποίο ψαλίδισε τα πανσλαβιστικά σχέδια των Ρώσων για επικυριαρχία στα Βαλκάνια, δίνοντας έτσι το πράσινο φως για την εδαφική επέκταση των μικρών εθνικών κρατών της χερσονήσου σε βάρος της παρακμάζουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μέχρι την εποχή εκείνη δεν υπήρχε κάποιο συγκεκριμένο όραμα ούτε και προσπάθεια εθνικής αποκατάστασης εκ μέρους των Αλβανών. Και ο λόγος ήταν προφανής. Στα πλαίσια του Dar al Islam, που αντιπροσώπευε η Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι Αλβανοί, στην πλειοψηφία τους Μουσουλμάνοι, ήταν σε ευνοϊκότερη θέση σε σύγκριση με τους «άπιστους» Έλληνες, Σέρβους και Σλαβομακεδόνες γείτονές τους. Ήταν ένα είδος «υποτελή κυρίαρχου». Οι Αλβανοί, όπως άλλωστε και οι Βόσνιοι μπέηδες, ήταν οι πιο φανατικοί υπερασπιστές της ισλαμικής θεοκρατικής κοινωνίας, συχνά μάλιστα σε αντιπαράθεση με την ίδια την Πύλη. Από την άλλη οι Αλβανοί άργησαν ν’ αποκτήσουν σχέδιο εθνικής αποκατάστασης, επειδή αντί για την εθνική κυριαρχούσε σ’ αυτούς η τοπικιστική, φυλετική και θρησκευτική τους ταυτότητα.

Η διασπορα των αλβανικών πληθυσμών στα τέλη του 19ου αιώνα στα Βαλκλανια και ο περίπλοκος γλώσσικός κατακερματισμός τους.

Σε κάθε προσπάθεια απόκτησης μιας ενιαίας εθνικής ταυτότητας οι Αλβανοί εθνικιστές ένιωθαν πάντα να ορθώνεται μπρος τους το εμπόδιο των θρησκευτικών και φυλετικών τους αντιθέσεων. Το αλβανικό εθνογλωσσικό υπόστρωμα (περίπου 1.500.000 στα τέλη του 19ου αιώνα) ήταν μοιρασμένο μεταξύ Μουσουλμανισμού (69%, που αποτελούντν τόσο από Σουνίτες, αλλά και πολλούς Μπεχτατσί και Κρυπτοχριστιανούς), Ορθοδοξίας (21%) και Καθολικισμού (10%). Αυτό σήμαινε ότι ο αλβανικός εθνικός χώρος βρισκόταν μονίμως κάτω από τρεις πολιτιστικές σφαίρες επιρροής: οι Μουσουλμάνοι έβλεπαν προς την Κωνσταντινούπολη, οι Ορθόδοξοι προς την Αθήνα και οι Καθολικοί προς τη Ρώμη και τη Βιέννη. Ανάλογα με το θρήσκευμά τους οι Αλβανοί πήγαιναν σε τουρκικά, ελληνικά και ιταλικά σχολεία, κινδυνεύοντας έτσι να απολέσουν τη γλώσσα τους, τη μοναδική ίσως δυνατή –αν και προβληματική, εφόσον υπήρχαν δύο διάλεκτοι (Τόσκικα και Γκέκικα)– βάση στην οποία θα μπορούσε να οικοδομηθεί η εθνική τους ταυτότητα.

Η εμφάνιση του Αλβανικού Ζητήματος στα Βαλκάνια

Η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (Μάρτιος του 1878), με την οποία σημαντικά τμήματα (Κορυτσά, Δίβρη, Τέτοβο) των λεγόμενων «αλβανικών χωρών» παραχωρούνταν σε μια βραχύβια Μεγάλη Βουλγαρία, ανησύχησε και κινητοποίησε τους Αλβανούς. Έτσι, στις 10.6.1878 πραγματοποιήθηκε σ’ ένα τέμενος της πόλης Πρισρέν του Κοσόβου η πρώτη αλβανική εθνοσυνέλευση με τη συμμετοχή 80 εκπροσώπων, που εκπροσωπούσαν και τις τρεις θρησκευτικές ομάδες των Αλβανών που ζούσαν στα τέσσερα εγιαλέτ ανακατεμένοι με τους Έλληνες, τους Σλαβομακεδόνες, τους Βλάχους και τους Σέρβους. Σε αυτήν την πόλη του Κόσοβου, που αποτελούσε θερμό σημείο επαφής ανάμεσα σε Σέρβους και Αλβανούς, οι εκπρόσωποι των Αλβανών παραδέχτηκαν ότι, εφόσον η ακεραιότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν ήταν πλέον δεδομένη, θα έπρεπε να κινηθούν γρήγορα προς την κατεύθυνση της αυτονομίας της «Σκιπέριας» και κατ’ επέκταση στη συγκρότηση μιας Μεγάλης Αλβανίας, με τη συνένωση και των τεσσάρων εγιαλέτ (Σκουταρίου, Κοσσυφοπέδιου, Μοναστηρίου και Ιωαννίνων) όπου κατοικούσε κυρίως αλβανικός πληθυσμός!

Στο ιδεολογικό μανιφέστο (Kararname) της Πρίσρεν, το οποίο αποτελούνταν από 16 άρθρα, δεν αναφέρονταν πουθενά η επιθυμία για ειρηνική συνύπαρξη με τους άλλους λαούς της Βαλκανικής και ιδιαίτερα με τους χριστιανούς, ούτε βέβαια η πιθανότητα συμμετοχής των Αλβανών σ’ ένα πολυεθνικό κράτος. Η Αλβανική Συνεννόηση (Λίγκα) διεκδικούσε απροκάλυπτα ένα εθνικό αλβανικό κράτος σε όλες τις «αλβανικές χώρες», στην ουσία και στα τέσσερα εγιαλέτ, στα οποία όμως ο καθαρά αλβανικός πληθυσμός δεν ξεπερνούσε το 43% του συνόλου. Οι Αλβανοί εθνικιστές έβλεπαν τότε μια Μεγάλη Αλβανία που θα εκτεινόταν από τον Αμβρακικό κόλπο ως τις ακτές του Μαυροβουνίου και η οποία θα περιλάμβανε το Κόσοβο και τη δυτική Μακεδονία.

Ο Αλβανός συγγραφέας Μπέρταρντ Στούλι, στο βιβλίο του Το Αλβανικό Ζήτημα: 1875-1882 (Ζάγκρεμπ 1959), γράφει χαρακτηριστικά: «Από την Αντα Μποένα (σ.σ. μια παραλιακή πόλη του νοτιοδυτικού Μαυροβούνιου) ως τα Γιάννενα ζούσε ένας μοναδικός και ομοιογενής λαός. Το έδαφος μεταξύ Ιωαννίνων και Αμβρακικού κόλπου διεκδικούνταν έντονα από την ελληνική πολιτιστική και θρησκευτική προπαγάνδα. Οι Αλβανοί όμως κυριαρχούσαν κι εκεί, αν όχι αριθμητικά, τουλάχιστον με τη δύναμη και την αντίστασή τους». Στην πραγματικότητα εκείνη την εποχή οι Αλβανοί υποχωρούσαν στην Ήπειρο μπροστά στους Έλληνες, εφόσον στις περισσότερες πόλεις της περιοχής δεν παρέμεναν παρά μερικές μουσουλμανικές οικογένειες. Αντίθετα παρατηρούνταν μια σταθερή και επίμονη διείσδυσή τους προς τα οροπέδια του Κόσοβου και προς τις όχθες της λίμνης Αχρίδας. Ως συνέπεια αυτής της προώθησης ήταν ο διωγμός και η αναγκαστική μετακίνηση περίπου 150.000 Ορθόδοξων Σέρβων (1876-1912) προς την κυρίως Σερβία.

Αν και στο Συνέδριο του Βερολίνου οι Μεγάλες Δυνάμεις κώφευσαν στα κυριότερα αιτήματα των Αλβανών, εντούτοις ο σημαντικότερος στόχος της Αλβανικής Συνεννόησης είχε επιτευχθεί: οι περισσότερες «αλβανικές χώρες» παρέμειναν εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η επιδίωξη όμως της αυτονομίας προσέκρουσε στην επίμονη άρνηση της Πύλης, πράγμα που οδήγησε τις «αλβανικές χώρες» σε μόνιμη εξέγερση. Έτσι, οι Αλβανοί, από «μακρύ χέρι» των Οθωμανών έγιναν ένα ακόμη βαλκανικό πρόβλημα. Μιμούμενοι τους γείτονές τους κι οργανώνοντας και οι ίδιοι «συλλόγους» και «τοπικές επιτροπές» αντίστασης, οι Αλβανοί πήραν κι αυτοί σειρά ανάμεσα στους πιθανούς διεκδικητές της οθωμανικής κληρονομιάς στα Βαλκάνια.

Όταν στη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου (1912-13) οι αντίπαλοι στρατοί βρίσκονταν αντιμέτωποι στα πεδία των μαχών, οι «αλβανικές χώρες» ήταν για μια ακόμη φορά σε κατάσταση εξέγερσης. Οι Αλβανοί, που είχαν αποφασίσει να κρατήσουν ουδέτερη στάση, βρέθηκαν ξαφνικά στριμωγμένοι στη μέση. Από τη μια η κάθοδος των Σέρβων προς το Κόσοβο, τα Σκόπια και το Μοναστήρι καθώς και η κατάληψη ολόκληρης της βόρειας Αλβανίας από τα στρατεύματά τους κι από την άλλη η άνοδος των Ελλήνων προς τα Ιωάννινα, το Αργυρόκαστρο και την Κορυτσά, τους έφεραν σε απελπιστική κατάσταση. Ο κίνδυνος να ματαιωθούν τα σχέδιά τους και να μοιραστεί η Αλβανία μεταξύ Σερβίας και Ελλάδας ήταν πλέον ορατός.

Η δημιουργία του Αλβανικού Κράτους

Ο Ισμαήλ Κεμάλ, ένας Αλβανός βουλευτής από το Μπεράτι, που βρισκόταν τότε στην Κωνσταντινούπολη, αποφάσισε ότι ήταν καιρός για δράση. Πήγε στη Βιέννη, όπου συναντήθηκε με τους πρεσβευτές των Μεγάλων Δυνάμεων και κατόπιν αποβιβάστηκε στο Δυρράχιο για να κατευθυνθεί στη συνέχεια προς το λιμάνι της Αυλώνας. Εκεί, ενώ ο ελληνικός στρατός είχε στρατοπεδεύσει στις πύλες της πόλης, συνήλθε μια Εθνοσυνέλευση (28.11.1912), που αποφάσισε το σχηματισμό ενός αλβανικού κράτους. Οι Δυνάμεις, που συνεδρίασαν ένα μήνα αργότερα στο Λονδίνο, δεν μπορούσαν ν’ αγνοήσουν πλέον το αλβανικό ζήτημα, που ξεφύτρωνε στο κέντρο ακριβώς της μοιρασιάς των ευρωπαϊκών εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Έμελλε ωστόσο να καθοριστούν τα σύνορα του νέου κράτους. Στο ζήτημα αυτό οι δυνάμεις είχαν μοιραστεί στα δύο. Για διαφορετικούς λόγους η καθεμία, Ιταλία και Αυστροουγγαρία ευνοούσαν τη δημιουργία μιας όσο το δυνατό μεγαλύτερης Αλβανίας, που θα ήταν και το προστατευόμενο κράτος, δηλαδή το «μακρύ χέρι» τους στα Βαλκάνια. Από την άλλη η Ρωσία και η Γαλλία, που έβλεπαν στον αλβανικό εθνικισμό τον «αυστρογερμανικό δάκτυλο», ευνοούσαν είτε μια μοιρασιά των «αλβανικών χωρών» μεταξύ Σερβίας και Ελλάδας είτε τη δημιουργία ενός «Αλβανο-μακεδονικού» κράτους με πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη!

Αποτέλεσμα εικόνας για Albania

Έπειτα από διαπραγματεύσεις και παλινωδίες αποφασίστηκε να ιδρυθεί ένα Αλβανικό κράτος στα δυτικά Βαλκάνια, που θα είχε έκταση περίπου 28.000 τ.χλμ. και πληθυσμό 800.000 κατοίκους. Στα εδάφη του περιλήφθηκε και η Βόρεια Ήπειρος, η οποία τελούσε υπό ελληνική κατοχή ήδη από τις πρώτες μέρες των Βαλκανικών πολέμων. Οι Έλληνες διεκδικούσαν αυτήν την περιοχή, όπου υποστήριζαν ότι διαβιούσαν 120.000 ομοεθνείς τους, οργανωμένοι σε τρεις επισκοπές, με 376 ενορίες, 360 σχολεία, όπου φοιτούσαν πάνω από 22.000 μαθητές. Οι Δυνάμεις όμως, οι οποίες δεν καλόβλεπαν μια ενδεχόμενη επέκταση της Ελλάδας προς την κατεύθυνση της Αδριατικής, έθεσαν τη χώρα μας ενώπιον ενός μεγάλου διλήμματος: Τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου ή τη Βόρεια Ήπειρο; Όπως ήταν αναμενόμενο ο μεγαλοϊδεάτης πρωθυπουργός της Ελλάδας Ελευθέριος Βενιζέλος, οπαδός ως γνωστόν του δόγματος της «ναυτικής ισχύος» (Sea Power), προτίμησε την ενσωμάτωση των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, τα οποία θα χρησίμευαν άλλωστε κι ως βατήρας για το πέρασμα στη Μικρά Ασία –μια κίνηση που σηματοδοτούσε και το τελικό στάδιο πραγματοποίησης της Μεγάλης Ιδέας. Δεν ήταν όμως εύκολο για την Ελλάδα να παραιτηθεί από τη Βόρειο Ήπειρο και να εγκαταλείψει τους ελληνικούς πληθυσμούς της στο έλεος ενός ασταθούς κρατιδίου, που είχε γίνει σφηκοφωλιά συνωμοσιών. Η χάραξη έτσι των νοτίων συνόρων της Αλβανίας παράμενε για αρκετό διάστημα σημείο τριβής.

Λίγο πριν το ξέσπασμα του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου ο Ι. Ζωγράφος, ένας πρώην υπουργός της Ελλάδας, ανακήρυξε μια «προσωρινή κυβέρνηση της Βόρειας Ηπείρου» και λίγο αργότερα η περιοχή καταλήφθηκε από ελληνικά και ιταλικά στρατεύματα. Κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου η Αλβανία χρησιμοποιήθηκε κι από τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα ως δέλεαρ για την προσέλκυση της Ελλάδας και της Ιταλίας στο πλευρό τους. Μάλιστα οι Κεντρικές Δυνάμεις έφθασαν στο σημείο να προτείνουν στην Ελλάδα ολόκληρη τη νότιο και κεντρική Αλβανία (μέχρι τα Τίρανα), προκειμένου η Αθήνα να παραμείνει ουδέτερη και να μην εισέλθει στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ!

Μετά τον πόλεμο στη διάσκεψη ειρήνης του Παρισιού οι διεκδικήσεις της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Γιουγκοσλαβία συγκρούστηκαν για μια ακόμη φορά. Τελικά την άνοιξη του 1920 επανήλθε η ιδέα της παλινόρθωσης του αλβανικού κράτους και όλες οι προηγούμενες υποσχέσεις θεωρήθηκαν άκυρες. Το Νοέμβρη του 1921 η διάσκεψη των πρεσβευτών των χωρών της Αντάντ αναγνώρισε την ανασύσταση του αλβανικού κράτους, στα σύνορα του 1913. Ελλάδα και Σερβία αντιτάχθηκαν, αλλά η συμφωνία που υπογράφτηκε στο δικαστήριο της Χάγης (Αύγουστος 1925) επιδίκασε το μοναστήρι του Όσιου Ναούμ (Οχρίδα) στη Σερβία κι ανάγκασε την Ελλάδα ν’ αποσυρθεί από 14 αμφισβητούμενα χωριά στα δυτικά της Πρέσπας. Ούτε λόγος πλέον για «Βόρεια Ήπειρο» από την ταπεινωμένη από τη μικρασιατική καταστροφή Ελλάδα..

Εφόσον η ίδρυση μιας ανεξάρτητης Αλβανίας ήταν εξαρχής σχέδιο της Αυστροουγγαρίας και της Ιταλίας, η συντριβή και η διάλυση της πρώτης άφησε στη δεύτερη, η οποία επιθυμούσε απροκάλυπτα ηγεμονικό ρόλο στην Αδριατική και στη Μεσόγειο, το ρόλο του προστάτη του αδύνατου αλβανικού κράτους, που στηριζόταν αποκλειστικά σε εξωτερική βοήθεια. Η κατοχή εξάλλου από την Ιταλία του στρατηγικής σημασίας νησιού Σάσων, στο στόμιο της Αυλώνας, αποτελούσε ένα πρώτης τάξεως προγεφύρωμα για το πέρασμα στη βαλκανική ενδοχώρα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bali Kompetar WWII

Η Αλβανία στο Β’ Π. Πόλεμο: Υπερεθνικιστές Balli Kombetar και Αλβανοί Παρτιζάνοι

Το αλβανικό κράτος, με βασιλιά τον Αχμέτ Ζώγου, αποτέλεσε ουσιαστικά ένα ιταλικό προτεκτοράτο, που στηριζόταν σε ιταλικά κεφάλαια και στην προστασία του Μουσολίνι. Στις 7.4.1939 τα ιταλικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στην Αλβανία, καταλύοντας και τυπικά την ανεξαρτησία της χώρας. Για τη φασιστική Ιταλία η κατάκτηση της Αλβανίας σηματοδοτούσε το πρώτο βήμα για τη ανασύσταση μιας νέας «Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας». Σε στρατηγικό επίπεδο όμως η Αλβανία αποτελούσε μια ιδανική βάση για στρατιωτικές επιχειρήσεις σε βάρος της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας. Ο Ντούτσε, ως κυρίαρχος της Αλβανίας και οραματιστής μιας «Ρωμαιο-Ιλλυρικής» σύμπραξης στα Βαλκάνια, ασπάστηκε τα οράματα των Αλβανών εθνικιστών για συγκρότηση μιας Μεγάλης Αλβανίας, κρίνοντας ότι αυτό εξυπηρετούσε ουσιαστικά και τα ηγεμονικά σχέδια της Ρώμης.

Έτσι, ο ίδιος, ασπαζόμενος τις θέσεις των Αλβανών εθνικιστών, κατήγγειλε την «καταπάτηση» των δικαιωμάτων των Τσάμηδων στην ελληνική Ήπειρο, προετοιμάζοντας το έδαφος για την επικείμενη εισβολή. Έτσι την 28η Οκτωβρίου του 1940 δύο ιταλικές στρατιές, και μαζί τους αρκετά τάγματα Αλβανών εθνικιστών που εξαπολύθηκαν με σύνθημα την «απελευθέρωση της Τσαμουριάς», παραβίασαν την ελληνο-αλβανική μεθόριο εισβάλλοντας στην Ελλάδα. Συνάντησαν όμως σθεναρή αντίσταση εκ μέρους των Ελλήνων και σύντομα απωθήθηκαν. Ενώ ο βαρύς χειμώνας πλησίαζε, οι Ιταλοί οπισθοχώρησαν και τα ελληνικά στρατεύματα απελευθέρωσαν για μια ακόμη φορά τη Βόρεια Ήπειρο.

Το μέτωπο είχε σταθεροποιηθεί, όταν στις 6.4.1941 ξεκινούσε η επιχείρηση Μαρίτσα (Εβρος), που ήταν ο κωδικός της γερμανικής επίθεσης εναντίον της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας. Μέχρι τα τέλη της άνοιξης του 1941 ολόκληρη η Βαλκανική Χερσόνησος βρισκόταν κάτω από τη μπότα του Άξονα. Η κατάκτηση της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας σύντομα συμπληρώθηκε από το διαμοιρασμό των εδαφών τους. Όσες χώρες είχαν συμπράξει με τον Άξονα ανταμείφθηκαν πλουσιοπάροχα. Η Βουλγαρία προσάρτησε ολόκληρη σχεδόν τη νότιο Σερβία, την ελληνική Θράκη (εκτός του νομού Έβρου) και την ανατολική Μακεδονία, δημιουργώντας έτσι τη Μεγάλη Βουλγαρία.

Για να προσεταιριστούν την Αλβανία οι Ιταλοί ικανοποίησαν τις απαιτήσεις των εθνικιστών της. Δημιούργησαν έτσι μια προστατευόμενή τους «Μεγάλη Αλβανία», που περιλάμβανε το νοτιοδυτικό Μαυροβούνιο (Ούλτσινι), ολόκληρο σχεδόν το Κόσοβο, τη δυτική πλευρά της σερβικής Μακεδονίας και εδάφη της Τσαμουριάς (Θεσπρωτίας) στην Ήπειρο. Στο ένα εκατομμύριο των κατοίκων της «μικρής Αλβανίας» προστέθηκαν έτσι 500.000 Σέρβοι και Μαυροβούνιοι, 150.000 Σλαβομακεδόνες και 150.000 Έλληνες, μαζί με άλλους 600.000 περίπου «αλύτρωτους» Αλβανούς, ένας πληθυσμός 1,5 φορές μεγαλύτερος από εκείνον της προπολεμικής Αλβανίας! Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της Βαλκανικής η Βουλγαρία και η Αλβανία αποκτούσαν κοινά σύνορα: ένα παλιό όνειρο των Γερμανο-Ιταλών είχε γίνει επιτέλους πραγματικότητα! Οι ίδιοι σχεδίασαν τότε και τη χάραξη ενός οδικού άξονα, μιας «Παραεγνατίας», που θα ένωνε το Δυρράχιο με το Μπουργκάς εξυπηρετώντας στο έπακρο τα στρατηγικά τους συμφέροντα.

Οι Αλβανοί εθνικιστές μ’ αρχηγό τους τον Μουσταφά Κρούγια δεν επαναπαύτηκαν στο γεγονός ότι χάρη στη γενναιοδωρία των Ιταλών είχε γίνει πραγματικότητα η «Μεγάλη Αλβανία», αλλά ξεκίνησαν μια πολιτική εθνικών εκκαθαρίσεων σε βάρος των γειτονικών λαών που βρέθηκαν στη ζώνη κατοχής τους. Περίπου 20.000 Σέρβοι εκτελέστηκαν, ενώ άλλοι 150.000 εκτοπίστηκαν βίαια προς την κυρίως Σερβία. Την ίδια μοίρα αντιμετώπισαν και αρκετές χιλιάδες Έλληνες, κάτοικοι της Ηπείρου.

Ταυτόχρονα όμως με τη δράση των φιλοϊταλών εθνικιστών στα νότια της Αλβανίας εμφανίστηκε ένα αντάρτικο κίνημα, με ηγέτη τον Εμβέρ Χότζα, που προσπαθούσε να μιμηθεί το «σύντροφο» Τίτο, τα αντάρτικα σώματα του οποίου είχαν αποδειχτεί πονοκέφαλος για τα στρατεύματα κατοχής. Αν και οι Αλβανοί κομουνιστές δεν πέτυχαν και πολύ σπουδαία αποτελέσματα στα πεδία των μαχών, εντούτοις απέσπασαν την υπόσχεση του Β. Μολότοφ για την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της χώρας τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bali Kompetar WWII

Το 1942 οργανώθηκε στην Αλβανία το «Εθνικό Μέτωπο» (Balli Kombetar ή BK), μέσα στο οποίο συμμετείχε και η πλειοψηφία των Αλβανόφωνων του Κοσσυφοπέδιου, που διάκεινταν πολύ εχθρικά προς τους Σέρβους. Η πτώση του Μουσολίνι (Ιούλιος 1943) και η αντικατάσταση των ιταλικών στρατευμάτων κατοχής από 70.000 στρατιώτες της Βερμαχτ, αποτέλεσε για τα μέλη του ΒΚ μια ακόμη ευκαιρία για να διατηρήσουν τη δύναμη και τα εδαφικά τους κεκτημένα, κυρίως στο Κόσοβο. Οργανώθηκε έτσι μια «δεύτερη Λίγκα της Πρισρένης» κι άρχισε ένας νέος γύρος βιαιοπραγιών σε βάρος των άμαχων Σέρβων.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bali Kompetar WWII

Όταν το φθινόπωρο του 1944 ο Κόκκινος Στρατός είχε κατακλύσει τα Βαλκάνια, οι οπαδοί του Εμβέρ Χότζα, που βοηθήθηκε σημαντικά από τον Τίτο –στην προσπάθειά του να εντάξει την Αλβανία ως 7η ή 8η σοσιαλιστική ομοσπονδία σε μια Βαλκανική Ομοσπονδία υπό την ηγεσία του– διακήρυξαν ότι είχαν μόνοι τους απελευθερώσει τη χώρα τους! Είχαν προηγηθεί σκληρές μάχες ανάμεσα στους κομουνιστές και στα μέλη του ΒΚ, που αντλούσε τη δύναμή του από τους γκέκηδες φύλαρχους του αλβανικού βορρά. Σκληρές μάχες δόθηκαν και στο Κόσοβο ανάμεσα σε Αλβανούς μέλη του ΒΚ και Σέρβους παρτιζάνους, οι οποίοι και τελικά επικράτησαν. Το όνειρο της Μεγάλης Αλβανίας είχε ματαιωθεί.

Σχετική εικόνα

Η μεταπολεμική απομονωμένη Αλβανία και ο εξαλβανισμός του Κοσόβου

Η ένταξη της Αλβανίας, μιας χώρας που η τύχη της δεν είχαν καθοριστεί στη Διάσκεψη της Γιάλτας (1944), στο κομουνιστικό μπλοκ ήταν αποτέλεσμα κυρίως του γεγονότος ότι το αλβανικό ανταρτικό κίνημα βρισκόταν τότε κάτω από την ασφυκτική επιρροή του Τίτο, ο οποίος φλέρταρε με την ιδέα ότι αποτελούσε ένα είδος «Βαλκανιάρχη», ανεξάρτητου από τις επιταγές της Μόσχας. Κάτω από την κομουνιστική «ομπρέλα» η Αλβανία εξασφάλισε την εδαφική της ακεραιότητα, με την επιστροφή στα σύνορα του 1939.

Για μια ακόμη φορά η Ελλάδα δυσανασχέτησε δικαιολογημένα, επειδή οι βάσιμες διεκδικήσεις της για «επιστροφή» της Βόρειας Ηπείρου δεν ικανοποιήθηκαν. Το όραμα της Μεγάλης Αλβανίας είχε βέβαια ματαιωθεί, αλλά η ευνοϊκή μεταχείριση της αλβανικής μειονότητας στη Γιουγκοσλαβία εκ μέρους του τιτοϊκού καθεστώτος, δημιουργούσε πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για το μέλλον. Σ’ αυτό συνηγορούσε και το γεγονός ότι ο Τίτο δεν επέτρεψε στους Σέρβους πρόσφυγες από το Κόσοβο να πάρουν πίσω τις περιουσίες τους από τους Αλβανούς καταπατητές. Την περίοδο του αλβανο-γιουγκοσλαβικού «φλερτ» (1944-1948), όταν τα εκτεταμένα σύνορα των δύο χωρών παρέμεναν αφύλακτα, περίπου 120.000 βόρειοι Αλβανοί πέρασαν στις εύφορες πεδιάδες του Κοσόβου και παρέμειναν εκεί διεκδικώντας το Status του Γιουγκοσλάβου πολίτη.

Σύντομα οι Αλβανοί του Κοσόβου, χάρη σε μια δημογραφική αύξηση, ασυναγώνιστη για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, υπερτριπλασίασαν τον πληθυσμό τους μέσα σε λιγότερο από μισό αιώνα! Έτσι, από 498.000 που ήταν το 1948, έφθασαν το 1.600.000 το έτος 1991. Την ίδια περίοδο ο σερβικός πληθυσμός σ’ αυτήν την επαρχία παρέμεινε σταθερός στις 200.000, πράγμα που συνετέλεσε στο να μεταβληθεί το Κόσοβο σε μια συντριπτικά αλβανόφωνη περιοχή.

Το 1974, χάρη σε μια ακόμη γενναιοδωρία του αντισέρβου Τίτο, το Κόσοβο αναβαθμίστηκε σε αυτόνομη περιοχή της Σερβίας, αν και οι αλβανόφωνοι διεκδικούσαν ήδη ανοικτά το καθεστώς της «7ης δημοκρατίας». Σε μια εποχή που μέσα στην ίδια την Αλβανία ο αλβανικός εθνικισμός βρισκόταν σε «χειμερία νάρκη», στο Κόσοβο η αλβανική διανόηση άρχισε ήδη να υφαίνει τα «μεγαλοαλβανικά» της οράματα. Πρώτος στόχος ήταν να αποκτήσει το Κόσοβο (ή Κόσσοβα) καθεστώς ομόσπονδης δημοκρατίας, πράγμα που θα του έδινε αυτομάτως και το δικαιώματα της απόσχισης από τη Γιουγκοσλαβία. Επόμενος στόχος ήταν η συνένωση γύρω από αυτό των αλβανόφωνων της περιοχής των Σκοπίων (Ιλλυρίδας), του Μαυροβούνιου καθώς και των Σλάβων Μουσουλμάνων του Σάντζακ, σχηματίζοντας έτσι ένα μουσουλμανικό μπλοκ στη νοτιοδυτική Γιουγκοσλαβία, στο οποίο θ’ απορροφούνταν μακροπρόθεσμα και η ίδια η Αλβανία!

Αποτέλεσμα εικόνας για Albania enver hodja bunkers

Ωστόσο τα σχέδια των αλβανόφωνων του Κοσόβου προσέκρουσαν σύντομα στην επανεμφάνιση του σερβικού εθνικισμού, που θεωρούσε το Κόσμετ (Κόσοβο και Μετόχια) αναπόσπαστο τμήμα της Σερβίας και λίκνο του σερβικού πολιτισμού. Η κατάργηση της αυτονομίας του Κοσόβου (1989) από τον Σλομπόνταν Μιλόσεβιτς, σήμανε για τους Σέρβους εθνικιστές την αρχή του τέλους του εξαλβανισμού αυτής ιστορικής περιοχής. Αδυνατώντας να περάσουν στην ένοπλη δράση, οι αλβανόφωνοι προτίμησαν αρχικά την «παθητική αντίσταση», με ιδεολογική εκφραστή τον Ιμπραήμ Ρουγκόβα και τη συνέχιση της «απελευθερωτικής» τους προπαγάνδας ανά τον κόσμο. Στο σημείο αυτό καθοριστική ήταν και η συνεισφορά της αξιόλογης αλβανικής διασποράς.

Οι Αλβανοί της διασποράς, που υπολογίζονται σε 1-1,5 εκατομμύριο, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση του ενδιαφέροντος της Δύσης για το ζήτημα του Κοσόβου. Ιδιαίτερα ενεργό ρόλο προς αυτήν την κατεύθυνση έπαιξε η δραστήρια αλβανο-αμερικανική κοινότητα (350.000-400.000 χριστιανοί Ορθόδοξοι στην πλειοψηφία τους Αλβανοί), που προσπάθησε να δημιουργήσει ένα ενεργό «αλβανικό λόμπι» προκειμένου να πείσει την κυβέρνηση των ΗΠΑ να υποστηρίξει τα αιτήματα των Αλβανών, πράγμα που τελικά το κατάφερε. Με τις δραστηριότητές του το «αλβανικό λόμπι» των ΗΠΑ βοήθησε στην αντισερβική προδιάθεση της κοινής γνώμης της χώρας. Στο προπαγανδιστικό υλικό που κατά καιρούς διανέμονταν οι αλβανόφωνοι του Κοσόβου παρουσιάζονταν ως «αιώνια θύματα της σερβικής επιθετικότητας».

Στην Ευρώπη, η μεγαλύτερη αλβανική κοινότητα (250.000) βρίσκεται στην Ελβετία, μια χώρα που προσέφερε άσυλο σε χιλιάδες Αλβανούς του Κοσόβου, που κατέφυγαν εκεί από το 1981. Με τα χρήματα των Αλβανών της Ελβετίας χρηματοδοτήθηκε και ο UCK (Απελευθερωτικός Στρατός του Κοσόβου), που σήκωσε και το βάρος του ένοπλου αγώνα κατά της «σερβικής κατοχής»! Ο αγώνας του UCK τελικά στέφθηκε με επιτυχία χάρη στη στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ την άνοιξη του 1999, που μετέβαλε το Κόσοβο σε “ανεξάρτητο κράτος” αλλά ουσιαστικά σε προτεκτοράτο των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για τους Αλβανούς αυτό ήταν και το πρώτο βήμα: η επίτευξη της ανεξαρτησίας του Κοσόβου, και η βάσιμη ελπίδα ότι θα σχηματίσει μια ένωση με τα Τίρανα και μελλοντικά και με την προσθήκη κι άλλων περιοχών που κατοικούνται κυρίως από Αλβανούς,την περίφημη «Μεγάλη Αλβανία».

Μεγάλη Αλβανία”: Πορεία προς νέα αποσταθεροποίηση των Βαλκανίων;

Το Αλβανικό Ζήτημα, που είναι και ο κυριότερος παράγοντας αποσταθεροποίησης των κεντροδυτικών Βαλκανίων, έγκειται στο γεγονός ότι ένας στους δύο Αλβανούς ζει εκτός των συνόρων της Αλβανίας, δηλαδή ότι ο «αλβανικός εθνικός χώρος» δε συμπίπτει με τα σύνορα του αλβανικού κράτους. Και πράγματι, πέρα από τα τρία εκατομμύρια των Αλβανών της «μητέρας πατρίδας», υπάρχουν πάνω από τρία εκατομμύρια ομοεθνών τους, το 1,7 εκατομμύριων εκ των οποίων ζει στο Κόσοβο (89% του πληθυσμού της χώρας), 550.000 στη ΠΓΔΜ/FYROM (28% του πληθυσμού), στο Μαυροβούνιο (40.000), στη νότια Σερβία (70.000) και στην Ελλάδα (περίπου 500.000 οικονομικοί μετανάστες, κάποιοι με ελληνική υπηκοότητα πλέον, χωρίς να υπολογιστούν οι αρβανίτικης καταγωγής Έλληνες, που ωστόσο τους διεκδικούν οι Αλβανοί εθνικιστές). Οι εθνικιστικές διεκδικήσεις αυτού του διασκορπισμένου λαού, προκαλούν ανησυχίες στα γειτονικά κράτη και μπορούν να πυροδοτήσουν την αστάθεια με κύριο στόχο, εκτός από το Κόσοβο, τη διάλυση του ευάλωτου «κρίκου» των Βαλκανίων της ΠΓΔΜ/FYROM.

Στο εσωτερικό της Αλβανίας το όραμα της «Μεγάλης Αλβανίας» παίχτηκε άκομψα από το καθεστώς του Σαλί Μπερίσα, που το 1992 έβαλε τη χώρα του στην Ισλαμική Διάσκεψη, θέλοντας να την καταστήσει «ισλαμική προφυλακή» στα Βαλκάνια. Ο ίδιος υπόγραψε κι ένα σύμφωνο στρατιωτικής συνεργασίας με την Τουρκία, μια «αδελφή χώρα με την οποία συνδέεται με βαθείς ιστορικούς δεσμούς και όμοια γεωπολιτικά συμφέροντα».

Ο κύριος στόχος της εξωτερικής πολιτικής του Σαλί Μπερίσα ήταν η ενοποίηση όλων των Αλβανών, με την υποστήριξη των ισλαμικών χωρών, των ΗΠΑ, της Γερμανίας, της Ιταλίας και άλλων παραδοσιακά φιλοαλβανικών χωρών. Στις 9.2.1992 γιορτάστηκε δημόσια στη Σκόδρα της βόρειας Αλβανίας η επέτειος της ίδρυσης της Οργάνωσης «Κόσσοβα», που υποστήριζε ανοικτά την προσάρτηση του Κοσόβου και τη δημιουργία μιας Μεγάλης Αλβανίας. Εκεί ο Ρετζέπ Τσόπα, μέλος της Αλβανικής Ακαδημίας Επιστημών, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Οι γειτονικές χώρες, προσπαθώντας να καταστήσουν ανέφικτη τη δίκαιη λύση του αλβανικού προβλήματος, μοίρασαν τα εδάφη μας, έτσι ώστε οι αντίπαλοί μας το 1878 και το 1912 να είναι και οι σημερινοί. Ωστόσο, ούτε η δική μας ούτε η δική τους διεθνής θέση είναι σήμερα όπως ήταν πριν από 115 ή από 80 χρόνια. Με τη δίκαιη λύση του αλβανικού προβλήματος και με την ένωση όλων των Αλβανών θα λυνόταν μια από τις μεγαλύτερες ιστορικές αδικίες της Ευρώπης

Παράλληλα με την ανοικτή υποστήριξη προς του Κοσοβάρους Αλβανούς, το καθεστώς Μπερίσα συνέχισε την πολιτική καταπίεσης σε βάρος της ελληνικής μειονότητας της Βορείου Ηπείρου, μια πολιτική που κληρονόμησε από το προηγούμενο καθεστώς. Για τα μεγαλοαλβανικά σχέδια του Μπερίσα η ύπαρξη μιας πολυπληθούς ελληνικής και ορθόδοξης κοινότητας στα νότια της χώρας, αποτελούσε σημαντικό «αγκάθι» που έπρεπε πάση θυσία να ξεριζωθεί. Προσπαθώντας να περιορίσει όσο γινόταν την ελληνική επιρροή στα νότια της χώρας, ο Μπερίσα υποστήριξε ως αντιπερισπασμό τα αιτήματα των Τσάμηδων, προσφύγων από τη Θεσπρωτία, για επιστροφή των περιουσιών τους. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι οι Τσάμηδες αποτελούσαν πάντοτε τους πιο δραστήριους θιασώτες της Μεγάλης Αλβανίας.

Μην μπορώντας να κάνει και σπουδαία πράγματα για να βοηθήσει τους «αδελφούς Κοσοβάρους», ο Μπερίσα είχε στρέψει το ενδιαφέρον του και προς τους πυκνούς αλβανικούς πληθυσμούς που κατοικούν στις περιοχές της δυτικής ΠΓΔΜ/FYROM. Πολύ έξυπνα θεωρούσε την ευάλωτη αυτήν πολυεθνική δημοκρατία ως τον σημαντικότερο κρίκο για τη δημιουργία της Μεγάλης Αλβανίας. Μετά το Κόσοβο ο επόμενος στόχος της στρατηγικής για την εδαφική ολοκλήρωση της Μεγάλης Αλβανίας ήταν τα εδάφη δυτικά του ποταμού Αξιού, που κατοικούνται κυρίως από Αλβανούς. Οι Αλβανοί της FYROM επέλεξαν όμως μια στρατηγική διαφορετική από τους Κοσοβάρους: προωθούσαν με χαμηλούς τόνους μια εδαφική αυτονομία, με αρχικό της στάδιο την ίδρυση ενός ανεξάρτητου αλβανικού πανεπιστήμιου στο Τέτοβο, το οποίο θα γινόταν ο πυρήνας της αλβανικής εθνικιστικής ιδεολογίας και διανόησης. Το Τέτοβο προοριζόταν από τους εθνικιστές και ως μελλοντική πρωτεύουσα μιας αυτόνομης αλβανικής περιοχής, με την ονομασία «Ιλλυρίδα» (Ίλιρντα).

Ένα από τα βασικά αιτήματα των Αλβανών της FYROM, που υποστηρίζουν ότι αποτελούν ήδη το 1/3 του πληθυσμού της, είναι ο χαρακτηρισμός τους ως «συστατικής εθνότητας», πράγμα που θα τους προσέφερε αυτομάτως και αυτονομία και πλήθος άλλων δικαιωμάτων. Η αποσταθεροποίηση ωστόσο της FYROM αποφεύχθηκε, ακόμη και μετά την επέμβαση στο Κοσσυφοπέδιο την άνοιξη του 1999 και των ένοπλων συγκρούσεων του 2001, εξαιτίας της παρέμβασης των ΗΠΑ, που επένδυσαν αρκετό «γεωπολιτικό κεφάλαιο» στη σταθερότητα αυτής της μικρής κεντροβαλκανικής δημοκρατίας, την οποία και θέλησαν να καταστήσουν πρότυπο πολυεθνικής χώρας στα Βαλκάνια!

Η αιματηρή πτώση του καθεστώτος Μπερίσα την άνοιξη του 1997 δε σήμανε και το τέλος του σχεδίου «Μεγάλη Αλβανία».Το σοσιαλιστικό κόμμα της Αλβανίας, που αντλεί πολιτικά ερείσματα από τον ορθόδοξο και παραδοσιακά φιλελληνικό αλβανικό Νότο, αν και αρχικά απέρριψε κάθε λογική εδαφικής επέκτασης της Αλβανίας, φτάνοντας στο σημείο να αποστασιοποιηθεί από τις διεκδικήσεις των Κοσοβάρων, μετά την επέμβαση του ΝΑΤΟ στην περιοχή άρχισε να κάνει λόγο για διόρθωση των συνόρων στα Βαλκάνια ώστε να διορθωθούν οι ιστορικές αδικίες σε βάρος του αλβανικού λαού!

Οι εθνογλωσσσικές μειονότητες στο εσωτερικό της Αλβανίας αποτελούν το 10-15% του πληθυσμού της. Οι κυριότερες είναι η ελληνική μειονότητα στο νότο (Βόρεια Ήπειρος), ενώ υπάρχουν και σημαντικές μειονότητες Βλάχων, Ρομά (Τσιγγανων(, και μικρότερες μειονότητες Σλαβομακεδόνων (γύρω από τις Πρέσπες) και Σέρβων (γύρω από τη λίμνη Σκόδρα).

Παρόμοια τυχοδιωκτική πολιτική με τον Μπερίσα ακολούθησε και ο “σοσιαλιστής” πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα, που πόνταρε κι αυτός στο χαρτί του αλβανικού εθνικισμού. Αφού ξεκίνησε μια άτυπη εκστρατεία αφελληνισμού της νότιας Αλβανίας από τα απομεινάρια της ελληνικής μειονότητας, κτυπώντας προπύργια Ελληνισμού, όπως η Χειμάρα, συμμάχησε και με τους εθνικστές Τσάμηδες, που φημίζονται για τον αλυτρωτισμό τους και το μίσος τους για την Ελλάδα. Ο ίδιος αμφισβήτησε συμφωνίες με την Ελλάδα σχετικά με την οριοθέτηση της ελληνοαλβανικής υφαλοκρηπίδας κι επιδίωξε την πρόσδεση της Αλβανίας στο άρμα της αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας του Ερντογάν. Επίσης παρότρυνε τα αλβανικά κόμματα της ΠΓΔΜ να σχηματίσουν ενιαίο μέτωπο, τη λεγόμενη “αλβανική πλατφόρμα” και να αυξήσουν την πίεση τους στην αποσταθεροποιημένη ΠΓΔΜ ώστε να αποκτήσουν ακόμη περισσότερα αυτονομιστικά δικαιώματα.

Το Κόσοβο σε ρόλο “αλβανικού Πεδεμοντίου”;

Αρκετοί ωστόσο ρεαλιστές πολιτικοί των Τιράνων γνωρίζουν ότι μια «Μεγάλη Αλβανία», πέρα από αναχρονισμό, αποτελεί κι επικίνδυνη αυταπάτη, που μπορεί να οδηγήσει τη φτωχή Αλβανία σε απίστευτες περιπέτειες δίχως τέλος. Παρά λοιπόν το γεγονός ότι ήδη το μεγαλύτερο τμήμα (90%) του ανεξάρτητου πλέον Κοσσυφοπέδιου ελέγχεται, με τη βοήθεια του ΝΑΤΟ, από τους Αλβανούς, κανείς δεν είναι τόσο τρελός ώστε να μιλήσει ανοιχτά για «Μεγάλη Αλβανία», τη στιγμή που τα εσωτερικά προβλήματα της «μικρής Αλβανίας» μοιάζουν ανυπέρβλητα. Ωστόσο οι ίδιοι οι Κοσοβάροι Αλβανοί, απογοητευμένοι από την παθητική στάση της «Μητέρας Αλβανίας», σχεδιάζουν να καταστήσουν το Κόσοβο, σε περίπτωση που αυτό γίνει ανεξάρτητο, εθνικό κέντρο του Αλβανισμού, με επίσημη θρησκεία το Ισλάμ και γλώσσα τη γκέκικη διάλεκτο! Για τους Αλβανούς του Κοσόβου ο στόχος παραμένει η «Μεγάλη Αλβανία» και βλέπουν την “ανεξαρτησία” του Κοσόβου, ως ένα πρώτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση. Γι’ αυτό και ίσως επιχειρήσουν να πάρουν πάνω τους όλο το βάρος της του «αλβανικού προβλήματος». Για τους Κοσοβάρους η επαναχάραξη των συνόρων και η δημιουργία της «Μεγάλης Αλβανίας», είναι οι απαραίτητες μεταβολές που πρέπει να γίνουν ώστε να επέλθει η ειρήνη και η σταθερότητα στα Βαλκάνια…

Ως γνωστόν η Ελλάδα είναι από το 1922 δύναμη Status Quo και γι’ αυτό το λόγο κάθετα αντίθετη στην παραμικρή μεταβολή των συνόρων στα Βαλκάνια, επειδή θεωρεί ότι κάτι τέτοιο θα άνοιγε αυτομάτως τους «ασκούς του Αιόλου» με απρόβλεπτες συνέπειες. Έτσι, το σχέδιο δημιουργίας μιας «Μεγάλης Αλβανίας» τη βρίσκει διαμετρικά αντίθετη, εφόσον κάτι τέτοιο θα διατάρασσε τις ευαίσθητες γεωπολιτικές ισορροπίες και τα συμφέροντά της στην περιοχή. Μια «Μεγάλη Αλβανία», όπως άλλωστε και μια «Μεγάλη Βουλγαρία», μόνο προβλήματα θα της δημιουργούσε, καθώς θα εξαφάνιζε τον ευάλωτο γεωπολιτικό «κρίκο» που λέγεται ΠΓΔΜ/FYROM και θα απέκοπτε την Ελλάδα από τον παραδοσιακά στρατηγικό της σύμμαχο, τη Σερβία. Επίσης μια «Μεγάλη Αλβανία» με έξι εκατομμύρια κατοίκους και με προοπτική ν’ ανέλθει στα 7-8 εκατομμύρια ως το 2050 μ.Χ., θα ασκούσε έντονες πιέσεις στα βορειοδυτικά της σύνορα, ενώ θα εξαφάνιζε κάθε ίχνος ελληνικής παρουσίας στη νότια Αλβανία. Μια «Μεγάλη Αλβανία» θα δυσκόλευε αφάνταστα την προώθηση της ελληνικής επιρροής στα Βαλκάνια και θα υποβοηθούσε πιθανόν τη γεωπολιτική επανεμφάνιση της Τουρκίας. Το συμφέρον της Ελλάδας βρίσκεται στο γεωπολιτικό πλουραλισμό των Βαλκανίων, έτσι ώστε καμία τοπική δύναμη ή κανένας συνασπισμός δυνάμεων να μην είναι σε θέση να την απομακρύνει από τη ζωτική της ενδοχώρα. Και τέλος στη σταδιακή προσχώρηση και ενσωμάτωση όλων των χωρών της περιοχής των Δυτικών Βαλκανίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που θα δράσει σταθεροποιητικά εξουδετερώνοντας ταυτόχρονα αναθεωρητικούς εθνικισμούς, που επιδιώκουν αλλαγές συνόρων και νέες συγκρούσεις. Το πρόβλημα στα Βαλκάνια δεν λύνεται με αλλαγές συνόρων αλλά με αλλαγές συμπεριφορών, κάτι που η Ελλάδα και οι Έλληνες θα πρέπει πρώτοι απ’ όλους να διδάξουν ακόμη και στους πιο ατίθασους Βαλκάνιους γείτονες τους.

O Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημιουργός του Ζενίθ (www.zenithmag.wordpress.com). Το βιβλίο του “Γεωπολιτική του Αρχιπελάγους” αναλύει πολυεπίπεδα τη γεωπολιτική κατάσταση στα Βαλκάνια, στην Εγγύς Ανατολή και στο διαχρονικό ρόλο της Ελλάδας και του Ελληνισμού στην ευρύτερη περιοχή μας.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Γιώργος Στάμκος, Γεωπολιτική του Αρχιπελάγους, εκδ. Άγνωστο 2008

Vickers Miranda, Οι Αλβανοί, Οδυσσέας 1997

Καστελάν, Ζορζ, Ιστορία των Βαλκανίων, Γκοβόστης 1996

 Mazower Mark, Τα Βαλκάνια, Πατάκης 2002

 Mίροσλαβ, Χρος και Τοντόροβα, Μαρία, Εθνικό Κίνημα και Βαλκάνια, ΘΕΜΕΛΙΟ 1996

Παπαδριανός, Ιωάννης, Διαβαλκανικά Ιστορικά Δοκίμια, Εκδόσεις Αδελφών Κυριακίδη, 1998

 Πρεβελάκης Γιώργος, Τα Βαλκάνια: Πολιτισμοί και Γεωπολιτική, LIBRO 2001

 Ancel, Jacques, La Question d’ Orient, Arman Colin 1921

 Κανταρέ Ισμαήλ, Πρόσκληση στο Εργαστήρι του Συγγραφέα, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου 1994

 Μασπερό Φρανσουά, Το Βαλκανικό Πέρασμα, Καστανιώτης 1998

 Kaplan D. Robert, Φαντάσματα των Βαλκανίων, ΡΟΕΣ 2002

geopolitiki-stamkos1

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ

Ελληνική Γεωφιλοσοφία και οι Προκλήσεις της Παγκομιοποίησης

geopolitiki-book



ΠΩΣ MΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗ«
ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ»;

 

To βιβλίο στοιχίζει 18 ευρώ και σας αποστέλλεται άμεσα (μέσω ΕΛΤΑ) στη διεύθυνσή σας με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής.

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Γεωπολιτική του Αρχιπελάγους”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

geopolitiki-stamkos1

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΧΕΙ ΕΞΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΠΑΝΤΟΥ ΚΑΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΔΙΑΘΕΣΙΜΑ ΜΟΝΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!