Category Archives: ΒΑΛΚΑΝΙΑ -BALKANS

Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Παίζει η Μόσχα Ρώσικη Ρουλέτα με την “Πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης”;

Του Γιώργου Στάμκου

Από τον 18ο αιώνα και μετά τα Βαλκάνια απέκτησαν στρατηγική σημασία για τα μεγαλεπήβολα σχέδια της Ρωσίας. Ουσιαστικά από τότε βρίσκονται, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, υπό τη σκιά και τη γεωπολιτική επιρροή της Μόσχας. Υπό το γεωφιλοσοφικό -και όχι μόνον- πρίσμα της Ρωσίας, όπως εκφράζεται στην εποχή μας και από τον Alexander Dugin, “γκουρού” της ρωσικής γεωπολιτικής και συμβούλου του Πούτιν, η Ευρασία χωρίζεται σε τρεις μεγάλες γεωπολιτισμικές ζώνες: στη Δύση, ο πολιτισμός της οποίας κυριαρχεί παγκοσμίως, στην Ανατολή (Κίνα, Ινδίες, Ιαπωνία) και στη λεγόμενη “Ενδιάμεση Περιοχή” (Βαλκάνια, Μέση Ανατολή και Ρωσία), πολιτικό κέντρο της οποίας είναι η Ρωσική Ομοσπονδία (παλαιότερα ήταν η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, και η διάδοχός της, η Οθωμανική), που ιστορικά επιδιώκει έναν “παγκόσμιο ρόλο”.


Ρωσία και Βαλκάνια

Τα Βαλκάνια υπήρξαν κατά τη σύγχρονη εποχή πάντα μια εποφθαλμιούμενη περιοχή για τη Ρωσία. Η Μόσχα επιθυμούσε σφόδρα να θέσει υπό τον έλεγχό της το λεγόμενο “μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης” πότε παίζοντας το χαρτί του “ομοδόξου” (η κοινή θρησκεία της ορθοδοξίας), πότε του Πανσλαβισμού και πότε της ιδεολογίας (κομμουνισμός κατά τον Ψυχρό Πόλεμο), με διακαή στόχο πάντα την προώθηση προς τις “θερμές θάλασσες” (Μεσόγειος). Ως συνέπεια τα Βαλκάνια, από τον 18ο αιώνα μέχρι σήμερα, μετατράπηκαν σε αρένα ανταγωνισμών και σε πεδίο σύγκρουσης των Μεγάλων Δυνάμεων, πότε άμεσα και πότε “δια αντιπροσώπων”. Μετά το 1989 πάγια στρατηγική της Δύσης ήταν, και παραμένει, να εντάξει στους κόλπους της ολόκληρη την περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης, αποκλείοντας ταυτόχρονα τη Ρωσία από αυτή. Γι’ αυτό το λόγο η Ρωσία, που θεωρεί τα Βαλκάνια τμήμα της “Ενδιάμεσης Περιοχής”, άρα ευρύτερο γεωπολιτισμικό χώρο δράσης της, έχει επανεργοποιηθεί έντονα τελευταία στην περιοχή μας, προκειμένου να ανακόψει την “στρατηγική περικύκλωσή” της από τη Δύση, θεωρώντας ταυτόχρονα πως η τελευταία είναι πλέον έντονα διχασμένη ανάμεσα στους δύο πόλους της (Ευρωπαϊκή Ένωση και ΗΠΑ), επομένως σε φάση αδυναμίας.


Η Ρωσία ήταν πάντα μία από τις “προστάτιδες δυνάμεις” της Ελλάδας, αν και οι γεωπολιτικοί στόχοι της Μόσχας (Πανσλαβισμός, πρόσβαση στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο κ.ά), έρχονταν σε αντίθεση με τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα στα Βαλκάνια και στη Μεσόγειο, και προσέκρουαν στα στρατηγικά συμφέροντα της Δύσης στην περιοχή. Έχοντας απολέσει το μεγαλύτερο τμήμα της επιρροής προς την “παραδοσιακά φιλοδυτική” Ελλάδα, ήδη από την εποχή ακόμη του Ψυχρού Πολέμου, η Μόσχα είδε, μετά το 1989, “με βαριά καρδιά”, δύο πρώην δορυφόρους της στα ανατολικά Βαλκάνια και πλησίον των εδαφών της, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, να φεύγουν από τον έλεγχό της και να εισέρχονται στο ΝΑΤΟ και στην Ε.Ε., δηλαδή στους κόλπους της Δύσης. Ταυτόχρονα είδε, με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και τον ακολουθούμενο κατακερματισμό της (1991-1999), τον έλεγχο της Δύσης να επεκτείνεται στη Σλοβενία, στην Κροατία, στην Αλβανία, στο μεγαλύτερο τμήμα της Βοσνίας και στο Κόσοβο. Τελευταίο κτύπημα υπήρξε η προσχώρηση του “ομοδόξου” και παράκτιου Μαυροβουνίου στο ΝΑΤΟ, το 2016, την οποία και η Μόσχα επιχείρησε να παρεμποδίσει μ’ ένα αποτυχημένο πραξικόπημα. Πλέον, οι μόνες χώρες στα Βαλκάνια που η Ρωσία διατηρεί ακόμη σχετικά ισχυρή επιρροή, παρεμποδίζοντας την ένταξή τους στις Ευρωατλαντικές δομές, είναι η Σερβία, η Σέρβικη Δημοκρατία (Republika Srpska) της Βοσνίας και η π.Γ.Δ.Μακεδονία.


Οι παρεμβάσεις της Ρωσίας στην π.Γ.Δ.Μακεδονία

Είναι προφανές πως η Μόσχα δεν θα εγκαταλείψει εύκολα το γεωπολιτικό σταυροδρόμι των Βαλκανίων, ούτε και θα μείνει με σταυρωμένα τα χέρια αφήνοντας την επιρροή της να εξαφανιστεί, ειδικά πάνω στις τελευταίες χώρες της περιοχής που είναι ακόμη έντονα παρούσα. Γι’ αυτό, αν και εξωτερικά παριστάνει πως “δεν αναμειγνύεται στις εσωτερικές υποθέσεις” χωρών της περιοχής, η ρωσική διπλωματία, και ένας ολόκληρος μηχανισμός “πολέμου προπαγάνδας” και “ήπιας ισχύος”, έχει ενεργοποιηθεί έντονα στην π.Γ.Δ.Μακεδονία με στόχο τη ματαίωση της έγκρισης της Συμφωνίας των Πρεσπών και απώτερο στόχο τη ματαίωση -ή έστω την αναβολή στο διηνεκές- της ένταξης της χώρας στις Ευρωατλαντικές δομές.


Οι παρεμβάσεις πλέον της Μόσχας είναι πλέον απροκάλυπτες και συναγωνίζονται τις αντίστοιχες της Δύσης, η οποία θέλει να εντάξει αυτή τη μικρή βαλκανική χώρα στις δομές της. Δεν αποτέλεσε λοιπόν έκπληξη η ωμή παρέμβαση της Μόσχας κατά της Συμφωνίας της Πρεσπών, μέσω της Ρωσικής πρεσβείας στα Σκόπια, που δήλωσε επίσημα πως “η Ρωσία αναγνώρισε τη Δημοκρατία της Μακεδονίας με το συνταγματικό της όνομα πριν από 26 χρόνια και δεν αλλάζει τη θέση της”. Κοντολογίς δεν συντρέχει λόγος η Ρωσία να αλλάξει τη θέση της για το ονοματολογικό, παρά τη Συμφωνία των Πρεσπών και την αρχική έγκριση των συνταγματικών αλλαγών, γιατί έτσι πριμοδοτεί τους εθνικιστές του VMRO, που επιθυμούν να ανακόψουν την όλη διαδικασία -κάτι που είναι προς το στρατηγικό συμφέρον της Μόσχας. Στο ίδιο μήκος κύματος το Ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε πως η ψηφοφορία στη Βουλή των Σκοπίων, κατά την οποία εξασφαλίστηκε τελικά η πλειοψηφία των 80 βουλευτών (τα 2/3 της Βουλής) δεν ήταν ελεύθερη, αλλά χειραγωγήθηκε και καθοδηγήθηκε από τις ΗΠΑ με σκοπό τη διευκόλυνση της ένταξης της χώρας στο ΝΑΤΟ. “Οι οκτώ ψήφοι, οι οποίοι δεν επαρκούσαν για να υπάρξει η απαιτούμενη πλειοψηφία, διασφαλίσθηκαν μέσω εκβιασμών, απειλών και εξαγοράς βουλευτών της αντιπολίτευσης”, αναφέρεται στην ανακοίνωση του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών και συνεχίζει κατηγορώντας την πρεσβεία των ΗΠΑ για άμεση παρέμβαση στην όλη διαδικασία, ενώ επισημαίνει πως “η άποψη των 2/3 των Μακεδόνων (σ.σ. όπως τους αναγνωρίζει η Μόσχα από το 1993), που αρνήθηκαν να υποστηρίξουν τη Συμφωνία των Πρεσπών, στο αποτυχημένο δημοψήφισμα της 30η Σεπτεμβρίου, αγνοήθηκε ωμά”. Κοντολογίς η Μόσχα, εκφράζοντας σε πρώτη φάση την έντονη δυσαρέσκειά της, φανέρωσε πως δεν πρόκειται να εγκαταλείψει αμαχητί την πάγια βαλκανική πολιτική της. Εφόσον η διαδικασία έγκριση της Συμφωνίας των Πρεσπών τραβήξει σε βάθος χρόνου, η Μόσχα αναμένεται να αυξήσει και τις παρεμβάσεις της στο εσωτερικό της π.Γ.Δ.Μακεδονίας, αλλά και της Ελλάδας, όταν θα έρθει προς έγκριση και στην ελληνική Βουλή. Ο “ρωσικός χειμώνας” αναμένεται λοιπόν να ενσκήψει ιδιαίτερα δριμύς κατά τους επόμενους μήνες πάνω από την περιοχή μας και θα πρέπει να λάβουμε εγκαίρως τα κατάλληλα μέτρα και κυρίως να οπλιστούμε με υπομονή και ψυχραιμία.

Το “σέρβικο χαρτί” της Ρωσίας

Αν, όπως ήδη διαφαίνεται, και ο μικρός βόρειος γείτονάς μας περάσει κι αυτός στον γεωπολιτικό έλεγχο της Δύσης, είναι σαφές πως η Ρωσία θα ποντάρει όλα τα εναπομείναντα “γεωπολιτικά κεφάλαιά” της στα Βαλκάνια στο ατίθασο “χαρτί” που λέγεται Σερβία, κι έχει ακόμη σοβαρά ανοικτά θέματα με τη Δύση, τόσο στο ζήτημα του Κοσόβου, όσο και σ’ εκείνο της Βοσνίας. Το επόμενο διάστημα η Σερβία αναμένεται να δεχθεί αφόρητες πιέσεις και από τις δύο πλευρές. Από τη μία η Δύση, χρησιμοποιώντας την τακτική του “καρότου και του μαστιγίου”, θα πιέζει ώστε να μη καταστεί η Σερβία “προωθημένο πιόνι της Ρωσίας” και “μαύρη τρύπα” της Ευρώπης. Από την άλλη η Ρωσία θα τονίζει στη Σερβία την παραδοσιακή φιλία τους, που βασίζεται και στο ομόδοξο (“ορθόδοξη αλληλεγγύη”) και ομόφυλο (πανσλαβιστική ιδέα), θα τη δελεάζει με επενδύσεις, ενεργειακά προγράμματα και αμυντική συνεργασία, ενώ θα της υπενθυμίζει την αντίφαση του να ενταχθεί σε μία συμμαχία (ΝΑΤΟ), η οποία την βομβάρδισε το 1999 και της απέσπασε μια επαρχία της (Κόσοβο), που θεωρείται “λίκνο του σερβο-ορθόδοξου πολιτισμού”. Η Σερβία, η πολιτική ηγεσία της, αλλά και ο λαός της, θα βρεθούν έτσι, για μια ακόμη φορά, υπό τρομερή πίεση και ενώπιον σοβαρών διλημμάτων. Από την τελική απόφαση της Σερβίας προς ποια πλευρά θα μετακινηθεί, διότι λόγω της σημαντικής γεωστρατηγικής της θέσης είναι αδύνατον να παραμείνει ουδέτερη, θα κριθεί τόσο η σταθερότητα των δυτικών Βαλκανίων, όσο και η ασφαλής πρόσδεσή τους στις Ευρωατλανικές δομές. Για την ώρα πάντως όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοικτά.

Σχετική εικόνα

Οι ελληνο-ρωσικές σχέσεις σε νέα φάση

Τέλος, όσον αφορά τις δοκιμαζόμενες τελευταίως ελληνο-ρωσικές σχέσεις, θα πρέπει να υπογραμμιστεί πως η Ρωσία, ακόμη και μεταμφιεσμένη ως Σοβιετική Ένωση, έπαιζε πάντοτε σημαντικό ρόλο στις εξωτερικές σχέσεις της Ελλάδας. Για πολλούς λόγους οι Έλληνες δυσκολεύονταν να υιοθετήσουν μια καθαρά αντίθετη στάση απέναντι στη Ρωσία, ακόμη και στην εποχή της Σοβιετικής Ένωσης. Προτιμούσαν τις φιλικές, προνομιακές σχέσεις μαζί της ή, έστω, την ουδετερότητα. Υπάρχει ένα σαφές αμοιβαίο αίσθημα φιλίας ανάμεσα στον ελληνικό και στο ρωσικό λαό. Από την άλλη όμως υπάρχουν και τα συμφέροντα, κυρίως τα γεωπολιτικά, που είναι συχνά αντικρουόμενα. Σύμφωνα με τον Γιώργο Στ. Πρεβελάκη, Έλληνα καθηγητή Γεωπολιτικής του πανεπιστημίου της Σορβόνης: “Η Μόσχα ονειρευόταν πάντοτε να γίνει η ‘Τρίτη Ρώμη’, δηλαδή να στεγάσει το κέντρο της Ορθοδοξίας, που βρίσκεται σήμερα στα χέρια του ελληνικού κλήρου της Κωνσταντινούπολης. Δεν πρόκειται απλά για θρησκευτικό ζήτημα. Είναι γεωπολιτικό θέμα με μεγάλη σημασία. Ενδεχόμενη απομάκρυνση του Πατριαρχείο από την Κωνσταντινούπολη θα έδινε στη Μόσχα την ευκαιρία να επιτύχει τον σκοπό της. Έτσι η Ρωσία έχει συμφέρον να δει τον ελληνο-τουρκικό ανταγωνισμό να εντείνεται” (Γ. Πρεβελάκης, Γεωπολιτική της Ελλάδας, σελ. 248, εκδ. Libro). Αυτό σημαίνει πως το ενδεχόμενο πριμοδότησης από τη Μόσχα της αποσταθεροποιητικής πολιτικής της Άγκυρας στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο, καθώς και η αύξηση των πιέσεων προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όχι μόνο δε θα πρέπει να αποκλειστεί, αλλά να ληφθεί σοβαρά υπόψιν τόσο από την Αθήνα, όσο και από τη Δύση (Ε.Ε. και ΗΠΑ), τα γεωπολιτικά συμφέροντα της οποίας ταυτίζονται για την ώρα με εκείνα της Ελλάδας -και είναι αρκετά ισχυρά ώστε να ληφθούν και τα κατάλληλα αντίμετρα σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.


Οι στόχοι της Ρωσίας σχετικά με την Ελλάδα θα μπορούσαν να συνοψιστούν ως πρόσβαση στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο με το λιγότερο δυνατόν κόστος και τις ελάχιστες δυνατές παραχωρήσεις απέναντι στη χώρα μας, κι ως εργαλειακή χρήση της ομόδοξης Ελλάδας για την υπεράσπιση των ρωσικών συμφερόντων εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης στα πλαίσια και των επερχόμενων “οικονομικών πολέμων”. Ως αντάλλαγμα η Ελλάδα θα συνεχίσει να βλέπει τη Ρωσία ως “πλευρική δύναμη”, που μπορεί πάντα να ασκήσει πίεση από το βορρά στην Τουρκία, ώστε να ανακοπούν οι επεκτατικές διαθέσεις της σε Αιγαίο και Κύπρο. Ακόμη κι αν η Ρωσία απολέσει τελικά και τα τελευταία γεωπολιτικά της ερείσματα στα Βαλκάνια η Ελλάδα θα πρέπει να αναζητήσει τρόπους ώστε να αναπτύξει τη συνεργασία, τις φιλικές σχέσεις, και να λειτουργεί ως προνομιακός εταίρος της Μόσχας, όχι μόνον στην περιοχή μας αλλά και στην Ευρώπη. Όπως δήλωσε μάλιστα σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Ρώσος αναπληρωτής υπουργού Εξωτερικών Μιχαήλ Μπογκντάνοφ “έχουμε μια ειδική, στενή σχέση με την Ελλάδα και δεν σκοπεύουμε να τη θυσιάσουμε. Σεβόμαστε την Ελλάδα. Ο θρησκευτικός παράγοντας παίζει τον ρόλο του, οι δεσμοί μεταξύ των λαών είναι ισχυροί. Αλλά η πολιτική έχει τη δική της λογική. Υπήρξαν πολιτικοί στην Ελλάδα που δέχθηκαν σοβαρές πιέσεις και πήραν αποφάσεις που μας λύπησαν”, φωτογραφίζοντας πιθανότατα τον πρώην Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών Νίκο Κοτζιά, η αποχώρηση του οποίου φαίνεται πως διευκολύνει την ελληνο-ρωσική επαναπροσέγγιση. Προς αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και η προγραμματισμένη για τις 12 Δεκεμβρίου επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού Α. Τσίπρα στο Κρεμλίνο και η συνάντηση του με τον πρόεδρο Πούτιν, ώστε να “κτιστούν γέφυρες” και να γίνει εστίαση στα κοινά συμφέροντα και όχι στις όποιες διαφορές, σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος όπως η οικονομία, η ενέργεια, ο τουρισμός και ο πολιτισμός. Σε κάθε περίπτωση η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να έχει απέναντί της τη Ρωσία.

Αποτέλεσμα εικόνας για ελληνορωσικές σχέσεις
Ο Γιώργος Στάμκος είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

ΠΗΓΗ: Το άρθρο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο http://www.tvxs.gr στις 26.10.2018

https://tvxs.gr/news/kosmos/rosiki-royleta-sta-balkania?fbclid=IwAR0JC4lP4kh0a-V0qQ_vaAPT6S_w9KUGSeCHMv1R1llUcPEZnz-96V-JklQ

.

Advertisements

Η Γεωπολιτική της Ορθοδοξίας Μόσχα Vs Κωνσταντινούπολης

Η Γεωπολιτική της Ορθοδοξίας

Μόσχα Vs Κωνσταντινούπολης

Μια προαιώνια διαμάχη με “Αυτοκρατορικό πρόσημο”

Του Γιώργου Στάμκου (stamkos@post.com)

Η προαιώνια διαμάχη που υπέβοσκε ανάμεσα στη Μόσχα και στην Κωνσταντινούπολη σχετικά με την πρωτοκαθεδρία στον ορθόδοξο κόσμο, οδήγησε στο πρόσφατο “Ορθόδοξο Σχίσμα”. Με αφορμή την αναγνώριση από το Φανάρι της αυτοκεφαλίας της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου Μόσχας και Πασών των Ρωσιών, που συνεδρίασε για πρώτη φορά στην ιστορία εκτός Ρωσίας στο Μινσκ της Λευκορωσίας, υπό την προεδρία του Πατριάρχη Κυρίλλου, αποφάσισε να διακόψει κάθε δεσμό και επικοινωνία με το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης, απαγορεύοντας ρητά στους Ρώσους ορθόδοξους να εκκλησιάζονται κλπ. σε ναούς και προσκυνήματα, που ανήκουν στην άμεση εκκλησιαστική δικαιοδοσία του Φαναρίου. Οι επιπτώσεις αυτού του “ορθόδοξου σχίσματος” είναι και θα είναι μεγάλες και θα φανούν σε όλη τους την έκταση στο κοντινό μέλλον. Για όσους γνωρίζουν την ιστορία κατανοούν φυσικά πως το διακύβευμα αυτής της ενδο-ορθόδοξης διαμάχης δεν είναι μόνο τα εκκλησιαστικά πρωτεία στους κόλπους του ορθόδοξου κόσμου. Υποκρύπτουν αυτοκρατορικές -ή, αν προτιμάτε, μετα-αυτοκρατορικές- φιλοδοξίες για μια “παγκόσμια μεσσιανική αποστολή” της Ρωσίας, ως “αυθεντικής και μοναδικής” κοιτίδας μιας βυζαντινο-σλαβο-ορθόδοξης κληρονομιάς, απέναντι στην οποία το Οικουμενικό Πατριαρχείο θεωρείται βασικός ανταγωνιστής.

Αποτέλεσμα εικόνας για ecumenical patriarchate USA

Με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης (1991), του “κομμουνιστικού μπλοκ” και των αντίστοιχων καθεστώτων, μέσα σε μερικούς μήνες η Ρωσική Ομοσπονδία βρέθηκε κυριολεκτικά μόνη της και περιορισμένη στα σύνορα που είχε επί Μεγάλου Πέτρου, δηλαδή λίγο πάνω από 17.000.000 τ.χλμ. (αντί για τα 22.400.000 τ.χλμ. της ΕΣΣΔ). Μέσα σε τόσο λίγο χρόνο και χωρίς πόλεμο η Μόσχα έχασε τον έλεγχο που είχε σε όλες σχεδόν τις εδαφικές κατακτήσεις του 18ου, 19ου και 20ου αιώνα με αντίστοιχες πληθυσμιακές και οικονομικές απώλειες. Προσπαθώντας να ανασυνθέσει για άλλη μια φορά έναν συνεκτικό γεωπολιτικό χώρο και να αποκτήσει κάποιον έλεγχο στο “Εγγύς Εξωτερικό” της (δηλαδή στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ), όπου διαβιούσαν, ως μειονότητες πλέον, πολυάριθμοι Ρωσικοί πληθυσμοί, η Μόσχα στράφηκε και πάλι προς την Ρωσική Ορθοδοξία, που ήταν θεμελιωμένη σ’ έναν αυτοπροσδιορισμό κληρονομημένο από τον Βυζαντινό μεσσιανισμό και οικουμενισμό. Το Πατριαρχείο της Μόσχας, ως θεσμός που συνέδεε τη σημερινή Ρωσία με εκείνη των Τσάρων και κατ’ επέκταση με τη Βυζαντινή κληρονομιά, επιφορτίστηκε και πάλι με την αναβάπτιση της Ρωσίας σ’ αυτή τη παραδοσιακή “μεσσιανική αποστολή”, η οποία περιλαμβάνει και την προστασία και καθοδήγηση των απανταχού Ορθοδόξων, που από την πλευρά τους θα πρέπει να αναγνωρίσουν τη Μόσχα ως “Τρίτη Ρώμη” και κέντρο της παγκόσμιας Ορθοδοξίας. Και σε αυτή την αποστολή το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης θεωρείται ο βασικότερος αντίπαλος, διότι ιστορικά και παραδοσιακά έχει τα πρωτεία στον Ορθόδοξο κόσμο -κάτι που αμφισβητείται εδώ και αιώνες από τη Μόσχα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Moscow patriarchate
Πατριάρχης Κύριλλος Μόσχας και Πασών των Ρωσιών

Μόσχα: η “Τρίτη Ρώμη”

Ως γνωστόν ο Ρωσικός αυτοπροσδιορισμός στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: Πρώτον στη σύγκρουση με τη μουσουλμανική Ανατολή και την Ασία γενικότερα. Δεύτερον στην αντιπαλότητα απέναντι στη Δύση (αντι-δυτικισμός) και στον Καθολικο-Προτεσταντικό κόσμο. Και τρίτον στο μύθο της Μόσχας ως “Τρίτης Ρώμης”. Αυτός προήλθε μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης (1453) στους Τούρκους, την παρακμή και εξαφάνιση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, που καθιστούσε τη Ρωσία ως το μόνο ελεύθερο ορθόδοξο κράτος στον κόσμο, έστω κι αν εκείνη την εποχή η Ρώσικη Ορθόδοξη Εκκλησία παρέμεινε αρχικά υπό την εξουσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η Μόσχα ως “Τρίτη Ρώμη” προστάτευε τη “μια και μοναδική, αληθινή ορθόδοξη πίστη” απέναντι στον “αιρετικό” Καθολικισμό και Παπισμό, καθώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης βρισκόταν “εν αιχμαλωσία” σε μια πόλη υπό τουρκο-μουσουλμανικό ζυγό. Άλλωστε αρκετοί Ρώσοι θεωρούσαν από τότε την πτώση του Βυζαντίου ως “θεία τιμωρία” επειδή ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας είχε συμφωνήσει την ένωση με τη Ρώμη και την υποταγή στον Πάπα, προκειμένου να λάβει βοήθεια από τη Δύση για να αντιμετωπίσει την τουρκική επέκταση. Απώτερος στόχος της Μόσχας ως “Τρίτης Ρώμης” δεν ήταν μόνον η διαφύλαξη της Ορθοδοξίας από τους πολιτικο-θρησκευτικούς εχθρούς που την πολιορκούσαν, αλλά και η επέκταση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, διαδόχου της Βυζαντινής, ώστε να εξασφαλιστεί ο τελικός θρίαμβος της ορθόδοξης πίστης. Αυτό το ρωσικό μείγμα βυζαντινοορθόδοξης παγκοσμιότητας με πιο ρεαλιστικούς γεωπολιτικούς στόχους, όπως η απελευθέρωση όλων των υπόδουλων ορθόδοξων λαών, ακόμη και της ίδιας της Κωνσταντινούπολης, καθόριζε την εξωτερική πολιτική της Ρωσίας μέχρι τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως η Τσαρική Ρωσία, η οποία το 1914 είχε φτάσει στο απόγειο της επέκτασής της (22.000.000 τ.χλμ.) κατέχοντας στα δυτικά την Πολωνία και τη Φιλανδία και φτάνοντας ανατολικά ως την Κορέα και τον Βερίγγειο πορθμό, μπήκε στο παιχνίδι των συμμαχιών του Α’ Π. Πόλεμου με βασικό στόχο, όχι μόνον να κυριεύσει και να προσαρτήσει την ανατολική Μικρά Ασία και τον Πόντο, αλλά κυρίως να προβεί σε “ορθόδοξη ανακατάληψη” της Κωνσταντινούπολης και των Στενών, αναλαμβάνοντας δηλαδή και επίσημα όλη τη βυζαντινο-ορθόδοξη αυτοκρατορική κληρονομία, σε συνδυασμό με μια γεωπολιτική εξακτίνωση που θα της έδινε την πολυπόθητη πρόσβαση στις “θερμές θάλασσες” (Μεσόγειος). Αν δεν συνέβαινε η Οκτωβριανή Επανάσταση (1917), που ανέτρεψε το Τσαρικό καθεστώς και ανέκοψε την αχαλίνωτη ως τότε εδαφική επέκταση της Μόσχας, η Κωνσταντινούπολη (Τσάριγκραντ στα Ρωσικά, που σημαίνει “Πόλη του Αυτοκράτορα”) και τα Στενά θα αποτελούσαν πιθανώς σήμερα τμήμα μιας αχανούς Ρωσικής αυτοκρατορίας, με την οποία Ελλάδα θα συνόρευε στη Θράκη, αποτελώντας ουσιαστικά δορυφόρο της. Σε μια τέτοια περίπτωση το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης είτε θα είχε καταργηθεί και περιπέσει σε επίπεδο μητρόπολης, είτε -το πλέον πιθανόν- θα είχε γίνει κυρίως Ρωσικό και σλαβο-ορθόδοξο και ο Οικουμενικός Πατριάρχης θα ήταν Ρώσος ή κάποιος που θα ευλογούσε τον Ρώσο αυτοκράτορα (ή πρόεδρο) και θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα και την “παγκόσμια αποστολή” της Μόσχας.

Αποτέλεσμα εικόνας για Αγιον Όρος Μονη Παντελεήμονος
Ιερά Μονή Παντελεήμοντος: το τεράστιο Ρωσικό μοναστήρι του Αγίου Όρους.

Άθως: Ένα ορθόδοξο “Μήλο της Έριδας”

Ενδεικτική της επεκτατικής πολιτικής (εδαφικής αλλά και εκκλησιαστικής) αποτελεί η στάση που κρατούσε η Ρωσία απέναντι στην “Κιβωτό της Ορθοδοξίας”, το Άγιο Όρος, στα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι το 1914. Τότε η πολυάριθμη ρωσική μοναστική παρουσία στη χερσόνησο του Άθω, κυρίως μέσω του τεράστιου ρωσικού μοναστηρίου του Αγίου Παντελεήμονα στη δυτική ακτή αλλά και του Αγίου Ανδρέα στις Καρυές, χρησιμοποιούνταν ως εργαλείο επεκτατικής πολιτικής στα Βαλκάνια και στη Μεσόγειο. Οι Ρώσοι μοναχοί στον Άθω είχαν πλησιάσει τότε στους 2.000 εγείροντας εύλογες ανησυχίες για εκρωσισμό, τόσο δημογραφικό, όσο πολιτικο-οικονομικό, της μοναστικής πολιτείας. Εκτός από το τεράστιο μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα, με τη μεγαλύτερη καμπάνα στον ορθόδοξο κόσμο -δώρο του ίδιου Τσάρου Νικόλαου- στον Άθω δημιουργήθηκαν ρωσικά νοσοκομεία και ξενώνες, που εφοδιάζονταν κατευθείαν από τη Ρωσία, εγείροντας υποψίες τότε πως θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και ως βάση για το ρωσικό στόλο στην ανατολική Μεσόγειο. Η απελευθέρωση και ενσωμάτωση του Αγίου Όρους στην Ελλάδα, ως αποτέλεσμα της νικηφόρας έκβασης των Βαλκανικών Πολέμων (1912-13), αλλά κυρίως η έναρξη του Α’ Π. Πολέμου (1914) και η Οκτωβριανή Επανάσταση (1917), ανέκοψαν τον κύμα εκρωσισμού και η ισορροπία αποκαταστάθηκε προς όφελος των ελληνικών μοναστηριών και του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης. Μέχρι το 1991 το τεράστιο ρωσικό μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα υπέπεσε σε παρακμή και όταν το επισκέφθηκα για πρώτη φορά το 1988, όταν ακόμη υπήρχε η ΕΣΣΔ, το μοναστήρι αυτό ήταν μια σκιά του αλλοτινού ένδοξου εαυτού του, με άδειες και ερειπωμένες πτέρυγες, όπου φώλιαζαν κάργιες, και με μια ολιγάριθμη αδελφότητα Ρώσων και Ουκρανών μοναχών.

Αποτέλεσμα εικόνας για Αγιον Όρος Μονη Παντελεήμονος



Σήμερα τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Το μοναστήρι, που ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα, έχει ανακατασκευαστεί πλήρως με τη στήριξη της Μόσχας και με δωρεές πλούσιων Ρώσων ολιγαρχών. Η ρωσική μοναστική αδελφότητα περιλαμβάνει τουλάχιστον 60 άτομα, που έχουν όλα και την ελληνική ιθαγένεια. Οι συχνές επισκέψεις μελών τη ρωσικής ελίτ, ακόμη και του ίδιου του Πούτιν, που συνοδεύτηκαν από δωρεές και έργα ύψους 200 εκ. ευρώ σε όλο τον Άθωνα, αποτέλεσαν άλλη μια προβολή της προαιώνιας επιθυμίας της Μόσχας να τεθεί επικεφαλής όλων των ορθοδόξων, υποκρύπτοντας γεωπολιτικές υστεροβουλίες. Το Άγιο Όρος αποτελεί το σύμβολο και την κορωνίδα της διαμάχης του Ρωσισμού με τον Ελληνισμό για την πρωτοκαθεδρία στον ορθόδοξο κόσμο.

Σχετική εικόνα
O Βλάντιμιρ Πούτιν στο Άγιο Όρος (Καρυές)


Μετά τη διακοπή των σχέσεων και δεσμών της Μόσχας με το Φανάρι, με αφορμή το θέμα της αυτοκεφαλίας της Ουκρανικής Εκκλησίας που ήταν αναθεματισμένη και σχισματική για τη Μόσχα, η Ρωσική Εκκλησία εξέδωσε απαγόρευση στους πιστούς της να επισκέπτονται και να εκκλησιάζονται στα ελληνικά μοναστήρια του Άθωνα και φυσικά να μη προσφέρουν καμία δωρεά σε αυτά, ειδικά οι Ρώσοι μεγιστάνες. Αυτό όμως δε σημαίνει πως θα εγκαταλείψουν και τα μακρόπνοα σχέδια τους για διείσδυση στην “Κιβωτό της Ορθοδοξίας”.

Αποτέλεσμα εικόνας για ecumenical patriarchate
Το έμβλημα του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης

Αποτέλεσμα εικόνας για ecumenical patriarchate USA
Oικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης: Ο τελευταίος κληρονόμος του Βυζαντίου

Ένα “Ελληνο-Αγγλοσαξωνικό” Πατριαρχείο

Από την πλευρά του το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, το μοναδικό θεσμικό κατάλοιπο της Ανατολικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας, εκτός από τα πρωτεία στο χώρο της ορθοδοξίας, αποτελεί και τον κύριο άξονα αναφοράς του ελληνο-ορθόδοξου στοιχείου παγκοσμίως. Το Πατριαρχείο, που διατήρησε τα προνόμια του κατά την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αντιστάθηκε στην έξαρση των εθνικισμών του 19ου αιώνα και είδε το ποίμνιο του να συρρικνώνεται, ενώ υπέστη και διώξεις από τις οθωμανικές και μετέπειτα τουρκικές αρχές. Σήμερα εκτός από τους περίπου 10.000 εναπομείναντες Ελληνο-ορθόδοξους της Τουρκίας, κυρίως σε Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη και Ίμβρο, στην εκκλησιαστική δικαιοδοσία του ανήκουν το Άγιο Όρος, τα Δωδεκάνησα, η Κρήτη και η Κύπρος, καθώς και όλη ελληνορθόδοξη διασπορά -το λεγόμενο “Γένος”, όπως χαρακτηρίζεται παραδοσιακά από το Πατριαρχείο και έχει θρησκευτική και πολιτιστική διάσταση (όχι όμως φυλετική), σε αντιδιαστολή με το νεωτερικό Έθνος, που έχει σαφέστατα πολιτική διάσταση.

Υπολογίζεται ότι πάνω από 7.000.000 Ελληνο-ορθόδοξοι ζουν σήμερα εκτός Ελλάδας και Κύπρου. Απ’ αυτούς σχεδόν το 75% ζει σε αγγλόφωνες χώρες (ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία, Μεγάλη Βρετανία). Από τις ελληνικές κοινότητες της διασποράς σημαντικότερη είναι η ελληνοαμερικανική κοινότητα (3.500.000 ή το 50% της ελληνικής διασποράς), που αποτελεί ένα από τα πλέον δυναμικά κομμάτια της αμερικανικής κοινωνίας και τμήμα πλέον της ελίτ της χώρας. Οι Ελληνοαμερικανοί έχουν τεράστια πολιτική αξία για την Ελλάδα καθώς επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τη διαμόρφωση της πολιτικής της σημερινής πλανητικής υπερδύναμης, προωθώντας παράλληλα ζητήματα ελληνικού ενδιαφέροντος (Κυπριακό, Ελληνοτουρκικά, Μακεδονικό, Βαλκάνια). Το ακόμη πιο ενθαρρυντικό όμως είναι -μάλιστα μετά τις τελευταίες φανατικές κορώνες των ελλαδιτών Ιεραρχών- ότι σε θρησκευτικό επίπεδο η διασπορά αυτή δεν ανήκει στην εθνική Εκκλησία της Ελλάδας αλλά τελεί κάτω από την εποπτεία του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης που, έχοντας σχεδόν 5.000.000 πιστούς σε αγγλόφωνες χώρες, μεταμορφώθηκε σ’ ένα “ελληνο-αγγλοσαξωνικό” Πατριαρχείο, σύμφωνα με την έκφραση του Γάλλου γεωπολιτικού Φρανσουά Τουάλ.

Αποτέλεσμα εικόνας για ecumenical patriarchate USA

Από αυτή την άποψη οι σχέσεις του Φαναρίου με την Ουάσιγκτον είναι πολύ πιο ζωτικές και στενές, σε σύγκριση με τη Μόσχα, διότι στις ΗΠΑ βρίσκεται πλέον και η πλειονότητα των πιστών του. Η Ουάσιγκτον επίσης αναγνωρίζει την οικουμενικότητα και τη πρωτοκαθεδρία του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης στον ορθόδοξο κόσμο και το υποστηρίζει σε πολλά επίπεδα π.χ. στο ζήτημα του ανοίγματος της θεολογικής σχολής της Χάλκης, αλλά και απέναντι στην αυθαιρεσία των τουρκικών αρχών. Οι ΗΠΑ θέλουν να δουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο να ηγείται του ορθόδοξου κόσμου και όχι το Πατριαρχείο της Μόσχας. Αυτό αποτελεί βασική στρατηγική επιλογή της Ουάσιγκτον και σαφέστατα συνετέλεσε στο να ωθήσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο να αγνοήσει τις απειλές της Μόσχας και να αναγνωρίσει την αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας, απομακρύνοντας την ακόμη περισσότερο από την επιρροή της Μόσχας και φέρνοντας την εγγύτερα προς τη Δύση. Γι’ αυτό και η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου Μόσχας σημείωσε με νόημα πως “το Οικουμενικό Πατριαρχείο για πολιτικούς λόγους άλλαξε την θέση του”, υπονοώντας πως είτε υπέκυψε στις αμερικανικές παραινέσεις είτε προωθεί ένα είδος “ορθόδοξου παπισμού”. Σε κάθε περίπτωση αυτή η ρήξη και το σχίσμα θα έχει πολλές και μακροπρόθεσμες συνέπειες, που δεν μπορούμε εύκολα να προβλέψουμε στην παρούσα φάση.

Σχετική εικόνα
Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και Πατριάρχης Μόσχας Κυρίλλος.

Τι μέλλει γενέσθαι;

Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η Ρωσική Ομοσπονδία που αναδείχθηκε ως ο βασικός γεωπολιτικός κληρονόμος της, προώθησε έναν Ρώσικο αυτοπροσδιορισμό, ο οποίος βασιζόταν κυρίως στην αναζωογόνηση της Ορθοδοξίας. Ειδικότερα, όταν ο Βλαντιμίρ Πούτιν ανέλαβε (το 2000) την ηγεσία αυτής της απέραντης πολυεθνικής χώρας, ανάμεσα στα άλλα παλινόρθωσε και τη ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στο ρόλο του οδηγού και φύλακα του ρωσικού έθνους, το οποίο και υποτίθεται πως προστάτευε απέναντι στις διαβρωτικές Δυτικές επιρροές. Ταυτόχρονα, αυτή η νέα Ρωσία επέδειξε κι έναν ολοένα και μεγαλύτερο αυταρχισμό απέναντι στους μη Ρώσους (π.χ. Ουκρανούς, μουσουλμάνους κ.ά.), ενώ άσκησε μια ενεργή και επεκτατική πολιτική προστασίας των Ρωσικών μειονοτήτων που κατοικούσαν στο λεγόμενο “Εγγύς Εξωτερικό” (στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ). Βασικός στόχος ήταν να διασφαλιστεί τη Ρωσο-ορθόδοξη πρωτοκαθεδρία σε μια αχανή πολυεθνική χώρα, που ποτέ δεν έπαψε να θεωρεί τον εαυτό της μεγάλη δύναμη με “παγκόσμια αποστολή”. Άλλωστε η ρωσική Ορθοδοξία θεωρούσε την ίδια ως συστατικό στοιχείο της σημερινής και μελλοντικής Ρωσίας. Συμπερασματικά η σημερινή Ρωσία του Πούτιν φαίνεται πως ακολουθεί το δρόμο ενός νέου αυταρχισμού, με θρησκόληπτες τάσεις απομονωτισμού απέναντι στη Δύση, βασικό εργαλείο της οποίας αποτελεί το Πατριαρχείο της Μόσχας. Η ρήξη με την Κωνσταντινούπολη, με αντικείμενο την πρωτοκαθεδρία στον ορθόδοξο κόσμο, δεν έχει μόνον πνευματικούς και εκκλησιαστικούς σκοπούς αλλά υποκρύπτει γεωπολιτικές υστεροβουλίες και επεκτατικά “μεσσιανικά οράματα” από τα οποία η Μόσχα ουδέποτε απαλλάχθηκε.

Ορθόδοξη εκκλησία στην Ουκρανία.

Ο Γιώργος Στάμκος είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Πηγή: Πρωτοδημοσιεύτηκε στο http://www.tvxs.gr στις 22.10.2018

ΤΕΡΓΕΣΤΗ (TRIESTE): Η μικρή πρωτεύουσα του Πουθενά

 

ΤΕΡΓΕΣΤΗ  (ΤRIESTE)

Η ΜΙΚΡΗ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΟΥ ΠΟΥΘΕΝΑ (Τζέημς Τζόυς)



Επίνειο της άλλοτε πανίσχυρης Αψβουργικής Αυτοκρατορίας.

Πύλη της Ιταλίας προς κεντρική και ανατολική Ευρώπη.

Ιστορικό κέντρο του παροικιακού Ελληνισμού.

Μπέπε Σεβερνίνι, Γιώργος Στάμκος

Μελαγχολική και γοητευτική η Τεργέστη μοιάζει με παρένθεση ανάμεσα στο Παρίσι και στη Βιέννη. Η αλήθεια είναι πως υπάρχει πολύ περισσότερη Τεργέστη απ’ όση φανταζόμαστε… Η Τεργέστη είναι κτισμένη στο βορειοανατολικό άκρο των ακτών της Αδριατικής Θάλασσας. Η πόλη αποτελεί στην ουσία το σημαντικότερο επίνειο της κεντρικής Ευρώπης και μια πύλη προς τον κόσμο των Βαλκανίων. Από το 1382 άνηκε στην Αυτοκρατορία των Αμψβούργων και μετά την κατάλυση της Βενετικής Δημοκρατίας, το 1797 από το Ναπολέοντα, η Τεργέστη καθίσταται ο σημαντικότερος λιμένας της Αδριατικής Θάλασσας. Ο πληθυσμός της εκτινάσσεται από τις 6.000 κατοίκους το 1750 στους 250.000 στο τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά το 1918 και την εξαφάνιση της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας η Τεργέστη έχασε την τεράστια ενδοχώρα της. Πέρασε στον έλεγχο της Ιταλίας αλλά περικυκλώνονταν ασφυκτικά από εδάφη της Γιουγκοσλαβίας. Ο πληθυσμός της δεν μπόρεσε ποτέ να ξεπεράσει τις 250.000 κατοίκους. Μετά το 1991 και τη διάλυση του ανατολικού μπλοκ η Τεργέστη άρχισε και πάλι να αναπτύσσεται δυναμικά, φιλοδοξώντας και πάλι να λειτουργήσει όχι μόνο ως βασικό λιμάνι της Αυστρίας, αλλά και ολόκληρης της Κεντρικής Ευρώπης… “ Μου αρέσει η Τεργέστη. Δεν ξέρω γιατί. Δεν γεννήθηκα εδώ, δεν μεγάλωσα εδώ, δεν ερωτεύτηκα καν εδώ. Νομίζω πως μου αρέσει η Τεργέστη επειδή είναι ένα γεωγραφικό όριο, ένα διανοητικό όριο και ακόμη περισσότερα. Χωμένη στη βορειοανατολική γωνιά της Ιταλίας, είναι λατινική, γερμανική και σλαβική. Είναι καθολική, ορθόδοξη, εβραϊκή. Είναι ένας τόπος λογοτεχνίας και εμπορίου. Ο Νότος σταματά εδώ: η Αδριατική Θάλασσα γλείφει τις ακτές της Ευρώπης κι ύστερα αποφασίζει ότι δεν μπορεί να πάει παραπέρα. Ο Βορράς σταματά εδώ: το οροπέδιο του Καρστ είναι μια βεράντα της ηπείρου, την οποία οι κάτοικοι της Βιέννης επισκέπτονταν ανά τους αιώνες για να απολαύσουν τη θέα. Η Ανατολή σταματά εδώ: οι αναστεναγμοί της Ρωσίας δεν προχώρησαν ποτέ περισσότερο. Η Δύση σταματά εδώ: οι νατοϊκές βάσεις που είναι έτοιμες να αποκρούσουν τους εισβολείς από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας παραμένουν διασκορπισμένες τριγύρω” (Μπέπε Σεβερνίνι). Η Τεργέστη δημιουργήθηκε από την Αυτοκρατορία των Αψβούργων, που δεν διέθετε πολλές παράκτιες εκτάσεις. Στις αρχές της δεκαετίας του 1700 δεν ήταν παρά ένα μεγάλο χωριό ψαράδων, καλλιεργητών και εργαζόμενων στα αλατωρυχεία. Η αυτοκρατορία τη μετέτρεψε σε λιμάνι, με μονοπώλιο εισαγωγών και εξαγωγών, προνομιακούς φόρους και χαμηλούς σιδηροδρομικούς δασμούς – έναν κόσμο που μαράζωσε πριν από έναν αιώνα.

ΤΕΡΓΕΣΤΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ Η σχέση της Τεργέστης με τον Ελληνισμό μετρά ιστορία αρκετών αιώνων. Ακόμη και σήμερα ο ταξιδιώτης από την Ελλάδα, που παίρνει το Φέρι Μποτ Πάτρα-Τεργέστη, έχει την αίσθηση πως ακολουθεί τον ανιχνευτικό πλου των πρώτων Ελλήνων των Ιονίων Νήσων, της Πελοποννήσου και της δυτικής Ελλάδας, που έφτασαν σ’ αυτό το φιλόξενο λιμάνι στις αρχές του 18ου αιώνα. Προσεγγίζοντας στο λιμάνι της Τεργέστης ο ταξιδιώτης από την Ελλάδα αντικρίζει στην παραλία το επιβλητικό Palazzo Carciotti (Μέγαρο Καρτσιώτη), το Κτίριο της Ελληνικής Κοινότητας και δίπλα του τον ελληνο-ορθόδοξο ναό του Αγίου Νικολάου. Λίγο πιο πέρα, μετά το μεγάλο κανάλι (Canal Grande), βρίσκεται και ο σέρβικος ορθόδοξος ναός του Αγίου Σπυρίδωνα –μια απόδειξη της έντονης σχέσης αυτής της πόλης με τους ορθόδοξους λαούς των Βαλκανίων… Τον 19ο αιώνα οι Έλληνες αποτελούσαν το 12% του πληθυσμού της Τεργέστης. Είχαν τις δικές τους επιχειρήσεις, εκκλησίες, σχολεία, λέσχες και κοιμητήρια. Οι περισσότεροι ήταν έμποροι και επιχειρηματίες, αξιότιμα μέλη της τοπική αστικής τάξης. Στο χρηματιστήριο της πόλης το 28% των μετοχών που διακινούνταν άνηκαν σε ελληνικές επιχειρήσεις.
Οι περισσότεροι Έλληνες της Τεργέστης ήταν έμποροι, τεχνίτες ή ασχολούνταν με ναυτιλιακές επιχειρήσεις. Ορισμένοι Έλληνες απέκτησαν τεράστιες περιουσίες και τα μέγαρα που έκτισαν κοσμούν μέχρι σήμερα αυτή την πόλη της Αδριατικής. Χαρακτηριστικό της εμπορικής δραστηριότητας των Ελλήνων στα τέλη του 18ου αιώνα είναι το γεγονός ότι εκείνη την εποχή ιδρύεται στην Τεργέστη η πρώτη ελληνική ασφαλιστική εταιρεία (Societa Greca di Assicurazioni). Επιφανείς Έλληνες επιχειρηματίες και επιστήμονες, όπως ο Παύλος Ράλλης (1845-1907), ο Άγγελος Γιαννικέσης, ο Κωνσταντίνος Οικονόμου, η οικογένεια Χατζηκώστα και η οικογένεια Στρατή, έβαλαν την προσωπική τους σφραγίδα στην ιστορία της Τεργέστης. Ως ένα βαθμό τα επιφανή μέλη της Ελληνικής Κοινότητας αποτελούσαν τμήμα της «αριστοκρατίας» της Τεργέστης. Δυστυχώς οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις μετά τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο άλλαξαν την τύχη της Τεργέστης και οδήγησαν στη συρρίκνωση του Ελληνισμού της πόλης. Ο Ελληνισμός της Τεργέστης μπορεί να συρρικνώθηκε αλλά δεν εξαφανίστηκε. Συνέχισε να ζει και να εξελίσσεται και να εμπλουτίζεται με το «νέο αίμα» των φοιτητών πλέον που άρχισαν να καταφθάνουν εδώ από την Ελλάδα κατά τη δεκαετία του 1970 και του 1980. Οι Έλληνες συνεχίζουν να βρίσκουν τη φιλόξενη γη της Τεργέστης ένα δυναμικό περιβάλλον που τους γοητεύει και συνεχίζει να τους προσφέρει ευκαιρίες για την πρόοδό τους…

Η ΤΕΡΓΕΣΤΗ, Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΤΖΕΗΜΣ ΤΖΟΙΣ, Ο «ΟΔΥΣΣΕΑΣ» ΚΑΙ ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ

Η Τεργέστη αποτελούσε πάντα ένας τόπο μυθοπλασίας, που ενέπνεε καλλιτέχνες και συγγραφείς. Ίσως δεν είναι ευρύτερα γνωστό αλλά η πόλη της Τεργέστης και οι άνθρωποι της ελληνικής παροικίας επέδρασαν στο έργο του μεγάλου Ιρλανδού συγγραφέα Τζέημς Τζόις. Ο Τζόις έζησε στην Τεργέστη από το 1905 μέχρι το 1915 και έπειτα για ένα ακόμη χρόνο μέχρι το 1919, πριν αναχωρήσει οριστικά για το Παρίσι. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Τεργέστη ο Τζόις θα εμπνευστεί και συγγράψει αρκετά έργα, όπως το «Δουβλινέζοι». Εδώ θα εμπνευστεί και το μεγαλύτερο ίσως λογοτεχνικό του έργο, τον «Οδυσσέα». Οι οικονομικές δυσκολίες είχαν αναγκάσει τον Τζέημς Τζόις να περιπλανηθεί για κάποιο διάστημα στη μιζέρια των ενοικιαζόμενων δωματίων της Τεργέστης, όπου θα συγχρωτιστεί με το λαϊκό στοιχείο και θα γνωρίσει και Έλληνες εργάτες, που θα αποτελέσουν «πρώτη ύλη» έμπνευσης για τον «Οδυσσέα» του. Ο Τζόις γνώρισε επίσης και επιφανείς Έλληνες της πόλης, προστάτες των γραμμάτων και των τεχνών, στο πρόσωπο των οποίων θα αισθανθεί μια ασφάλεια αντίστοιχη εκείνης που περιγράφεται στο τέλος του βιβλίου «Οδυσσέας»….

TO ΔΙΛΗΜΜΑ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΕΡΓΕΣΤΗΣ Από τότε, η Τεργέστη έχει περάσει πολλά. Την πήρε πίσω η Ιταλία το 1918 και ο φασισμός τη μετέτρεψε σε εμβληματική του πόλη. Την κατέλαβαν οι Ναζί το 1943, για να την πάρουν πίσω οι γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές το 1945. Το 1947, εγκαταστάθηκε εκεί αγγλοαμερικανική στρατιωτική κυβέρνηση. Μόλις το 1954 εντάχθηκε στο ιταλικό κράτος. Σήμερα, επιτέλους, είναι μια ανθηρή και ειρηνική ευρωπαϊκή πόλη. Το λιμάνι, οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι επιχειρήσεις του καφέ και τα ναυπηγεία παρέχουν απασχόληση σε όλους. Είναι μια πόλη όμως που πολιτικά μετακινείται συνεχώς, καθώς βρίσκεται στο ολισθαίνον τεκτονικό ρήγμα της ευρωπαϊκής ισχύος. Πάνω απ’ όλα, όμως, η Τεργέστη αντανακλά τα διλήμματα που έχει σήμερα η Ιταλία υπό τη νέα εθνικιστική της κυβέρνηση. Η κυβέρνηση αυτή, που αποτελείται από δύο ευρωσκεπτικιστικά κόμματα, είναι για πρώτη φορά στραμμένη προς την Ανατολή. Η Τεργέστη όμως ήταν πάντα ένα δυτικό φυλάκιο και διευκόλυνε τη μεταφορά ανθρώπων από περιοχές όπως η Δαλματία και η Ιστρια (που ανήκουν σήμερα στην Κροατία, αλλά φιλοξενούσαν επί αιώνες πολλούς Ιταλούς) προς την Ιταλία και άλλες χώρες της ΕΕ. Η πόλη ήταν πάντα υπερήφανη για αυτόν τον ρόλο και τώρα προσπαθεί να παρακολουθήσει τις εξελίξεις. Η σημερινή ιταλική κυβέρνηση κοιτάζει άραγε απλώς προς Ανατολάς ή οδεύει προς τα εκεί; Η Τεργέστη φοβόταν πάντα τα μεγάλα γεγονότα της ιστορίας και διαισθανόταν τους αβέβαιους καιρούς. Η Ανατολή φιλοξενεί άραγε παλιούς εχθρούς ή καινούργιους φίλους; Αν και βρίσκεται στις παρυφές του βαλκανικού κόσμου η Τεργέστη είναι μια πόλη πλούσια σε αντιθέσεις, με μια ετερογένεια και μια πολλαπλότητα στοιχείων, που ποτέ δεν συμπτύχθηκαν σε μια ομοιογενή ενότητα. Το μοντέλο της ετερογένειας της Τεργέστης, είναι αυτό που χαρακτηρίζει ανά τους αιώνες και ολόκληρα τα Βαλκάνια. Υπό αυτή την έννοια η Τεργέστη, αν και εξωτερικά μοιάζει με πόλη της Κεντρικής Ευρώπης, είναι στην ουσία μια πόλη με «Βαλκανική Ψυχή»
* Ο Μπέπε Σεβερνίνι είναι αρχισυντάκτης του περιοδικού 7 της Corriere della Sera. * Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι δημοσιογράφος, ειδικός για τα Βαλκάνια,και συγγραφέας αρκετών βιβλίων σχετικών με τα Βαλκάνια. Το νέο του βιβλίο έχει τίτλο ΒΑΛΚΑΝΙΑ TERRA INCOGNITA. Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο unknownservia-egnarts (1) tesla-vs-edison-strange-ad-ok

Εθνογένεση στα Βαλκανια: ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΟΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΛΑΒΟΜΑΚΕΔΟΝΩΝ

 

Η Εθνογένεση στα Βαλκάνια

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΟΓΕΝΕΣΗΣ

ΤΩΝ ΣΛΑΒΟΜΑΚΕΔΟΝΩΝ

Βαλκάνια Η Γένεση των Εθνών.jpg

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

    Στα τέλη 19ου αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία, έπειτα από δύο αιώνες στασιμότητας και παρακμής, φυλλοροεί και τα άκρα της στα Βαλκάνια αρχίζουν να ξηλώνονται. Τα ευρωπαϊκά εδάφη της, όσα δεν προσαρτώνται από την Αψβουργική ή την Ρωσική Αυτοκρατορία, γίνονται πεδίο αντιπαράθεσης είτε εθνοτήτων που ζητούν αυτοδιάθεση είτε νεοσύστατων εθνών-κρατών που επιθυμούν να επεκτείνουν την εδαφική τους κυριαρχία, απελευθερώνοντας “αλύτρωτους αδελφούς”.   Συνέχεια

Η γεωπολιτική σημασία και ο νέος ρόλος της Ελλάδας στα Βαλκάνια

Η γεωπολιτική σημασία και ο νέος ρόλος της Ελλάδας στα Βαλκανια

 
Σχετική εικόνα

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η Ελλάδα του 2018, βγαίνοντας από την δεκαετή οικονομική της κρίση, το καθεστώς των Μνημονίων και την πολυετή εσωστρέφεια στην εξωτερική της πολιτική, αρχίζει να επανακτά τον φυσικό γεωπολιτικό της ρόλο σε όλη την περιφέρειά της και ειδικά στα Βαλκάνια. Επανακτά τη χαμένη αυτοπεποίθησή της και συνειδητοποιεί εκ νέου πως έχει τα απαραίτητα προσόντα για να διαδραματίσει ρόλο δραστήριου γεωπολιτικού παίκτη στα Βαλκάνια και να καταστεί, αν το επιθυμεί, περιφερειακή δύναμη στην περιοχή. Πρέπει να σημειωθεί πως “γεωπολιτικός παίκτης” μπορεί να θεωρηθεί μια χώρα η οποία έχει την ικανότητα αλλά, κυρίως, τη θέληση να επεκτείνει την επιρροή της πέρα από τα σύνορά της. Τα κίνητρά της είναι ποικίλα και ξεκινούν από επιθυμία για οικονομική επέκταση και φτάνουν ως την ιδεολογική ολοκλήρωση και το “μεσσιανισμό”. Στην περίπτωση της Ελλάδας τον πρώτο λόγο φαίνεται να έχει η γεωοικονομική επέκταση και η συνανάπτυξη και το δεύτερο η επιδίωξη ενός ιστορικά θεμελιωμένου “εθνικού μεγαλείου”. Δεν πρέπει όμως να παραβλεφθεί και το κίνητρο της ιστορικής εκπλήρωσης του Ελληνισμού ο οποίος, έχοντας άμεσα ή έμμεσα κυβερνήσει αυτοκρατορίες, αισθάνεται ότι ήρθε η ώρα ν’ αναλάβει ευρύτερο ρόλο στην περιφέρειά του. Μολονότι γεωγραφικά η Ελλάδα αντιπροσωπεύει το νότιο άκρο της χερσονήσου, πέφτει δηλαδή κάπως έκκεντρη, ωστόσο έχει τις δυνατότητες να εξελιχθεί σε γεωοικονομικό πυρήνα της. Το οικονομικό “κέντρο βάρους” της Βαλκανικής δεν είναι πλέον ούτε η Κωνσταντινούπολη, ούτε η Αθήνα, ούτε βεβαίως το Βελιγράδι. Το νέο γεωοικονομικό κέντρο της χερσονήσου μας, όπως αναδιαμορφώνεται με βάση την Ευρωατλαντική ενσωμάτωση, συμπίπτει με το ιστορικό επίνειό της: τη Θεσσαλονίκη. Η ανάδειξη της πρωτεύουσας του ελληνικού βορρά σε γεωοικονομική, εμπορική, πολιτιστική, τεχνολογική, επικοινωνιακή, ενεργειακή κ.ά. πρωτεύουσα των Βαλκανίων, αποτελεί το σημαντικότερο πλεονέκτημα της Ελλάδας, το σίγουρο εισιτήριο για τη γεωπολιτική εξακτίνωσή της στη Νοτιανατολική Ευρώπη. Αυτή τη στιγμή στα Βαλκάνια δεν υπάρχει κάποιος άλλος υποψήφιος περιφερειακός ανταγωνιστής έναντι της Ελλάδας. Άλλωστε η γεωπολιτική ανάσχεση της Τουρκίας, η οποία στρέφει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον της προς της Μέση Ανατολή (Συρία, Ιρακινό Κουρδιστάν κλπ.) και αρχίζει να αντιμετωπίζει μια νέα βαθιά οικονομική κρίση η αντιμετώπιση της οποίας απορροφά τον δυναμισμό της, έχει σε μεγάλο βαθμό επιτευχθεί χάρη στη μετριοπαθή, ευέλικτη και πολυδιάστατη ελληνική εξωτερική πολιτική και διπλωματία των τελευταίων χρόνων π.χ. Τετραμερή Συνεργασία Ελλάδας-Βουλγαρίας-Ρουμανίας-Σερβίας. Επί χρόνια η Τουρκία χρησιμοποιούσε ως κύρια μέσα γεωπολιτικής διείσδυσής της στα Βαλκάνια την εργαλειοποίηση των μουσουλμανικών και τουρκογενών μειονοτήτων της χερσονήσου -τα λεγόμενα “ορφανά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας”- καθώς και τον οικονομικό δυναμισμό της, που μεταφράζονταν σε αύξηση του όγκου των εμπορικών συναλλαγών με τις βαλκανικές χώρες και των αντίστοιχων επενδύσεων. Ωστόσο τα πράγματα έχουν δυσκολέψει για την Τουρκία και στους δύο τομείς. Από τη μία οι μουσουλμανικές κοινότητες και μειονότητες των Βαλκανίων θέλουν να απογαλακτιστούν από την εξάρτησή τους από μια όλο και πιο ισλαμιστική Ερντογανική Τουρκία, υιοθετώντας το μοντέλο ενός πιο κοσμικού Ευρω-ισλάμ, συμβατό με τις ευρωατλαντικές αξίες, και από την άλλη η οικονομική κρίση που μαστίζει πλέον την Τουρκία την οδηγεί σε βαθμιαία γεωοικονομική αναδίπλωσή της από τα Βαλκάνια. Αυτή τη στιγμή κανένα κράτος ή συνδυασμός κρατών δεν είναι σε θέση να περιορίσουν το ρόλο της Ελλάδας στα Βαλκάνια, τα οποία ωστόσο προσελκύουν όλο και περισσότερο τελευταία το ενδιαφέρον των μεγάλων γεωπολιτικών παικτών της Ευρώπης καθώς τα θεωρούν πλέον ζωτική για τα συμφέροντά και την ασφάλεια τους περιφέρεια. Η Γερμανία, αφού σταμάτησε να ασχολείται πλέον με την ανασυγκρότηση της Μεσευρώπης καθώς οι στόχοι της εκεί έχουν σε μεγάλο βαθμό επιτευχθεί, στρέφει και πάλι το ενδιαφέρον της στα Βαλκάνια, ειδικά στα δυτικά, προωθώντας με ζήλο την ευρωατλαντική τους ενσωμάτωση, όχι μόνον για οικονομικούς λόγους αλλά και για λόγους γεωπολιτικής σταθερότητας και ασφάλειας, όπως έδειξε και η ανάγκη ανακοπής του “βαλκανικού διαδρόμου” κατά τη διάρκεια της προσφυγικής κρίσης του 2015. Από την πλευρά της η Γαλλία, η δεύτερη μεγαλύτερη δύναμη της Ε.Ε., αν και υπολογίζει πρωτίστως την ευρωμεσογειακή της προοπτική, κρατώντας πάντοτε στο μανίκι της και το βορειοαφρικανικό “άσσο”, επανακάμπτει στα Βαλκάνια σε ρόλο στρατηγικού επενδυτή σε τομείς ενέργειας, μεταφορών, οπλικών συστημάτων και νέων τεχνολογιών. Μια άλλη μεγάλη ευρωπαϊκή, αλλά και ασιατική, δύναμη που παρουσιάζει ζωτικό ενδιαφέρον για τα Βαλκάνια είναι η Ρωσία. Έχοντας εδώ και χρόνια σταματήσει την περαιτέρω αποσύνθεσή της και αφού ανέκτησε, χάρη στη “σιδερένια πυγμή” του Πούτιν και τα άφθονα έσοδα από τους υδρογονάνθρακές της, τη χαμένη της αυτοκρατορική αυτοπεποίθηση και δυναμισμό της, η Ρωσία έχει ανακτήσει το γεωπολιτικό της ρόλο σχεδόν σε όλο το “Εγγύς Εξωτερικό” της, δηλαδή στις χώρες που άνηκαν κάποτε στη Σοβιετική Ένωση, προσάρτησε την Κριμαία (2014) και δημιούργησε μια σειρά από μη αναγνωρισμένα κρατίδια-προτεκτοράτα της, προκαλώντας φυσικά την έντονη αντίδραση της Δύσης. Εκτός από το “Εγγύς Εξωτερικό” της η Μόσχα προωθεί και τη γεωπολιτική της διείσδυση στα Βαλκάνια, προχωρώντας με εργαλείο την ενεργειακή της πολιτική, τους αγωγούς αερίου και την εξαγορά εγχώριων εταιριών ενέργειας κ.ά, ενώ δεν αρνείται να αξιοποιήσει και το χαρτί των πολιτιστικών σχέσεων, ειδικά στο ζήτημα της κοινής ορθόδοξης θρησκείας επενδυμένης, όπου χρειάζεται π.χ. Σερβία, και με “πανσλαβιστική αλληλεγγύη”. Βασικός στόχος της Ρωσίας είναι να χρησιμοποιεί τα Βαλκάνια και ειδικά τα αποσταθεροποιημένα δυτικά Βαλκάνια ως μοχλό πίεσης στο “μαλακό υπογάστριο” της Ευρώπης, για την επίτευξη των ευρύτερων και παγκόσμιων στόχων της Μόσχας. Η Κίνα επίσης, μια ανερχόμενη παγκόσμια οικονομική δύναμη, φαίνεται να έχει στρατηγικής σημασίας σχέδια για τη νοτιοανατολική Ευρώπη στα πλαίσια του νέου “Δρόμου του Μεταξιού”, όπως έχουν δείξει και οι στρατηγικές επενδύσεις της στο λιμάνι του Πειραιά αλλά και στη σιδηροδρομική σύνδεση Βελιγραδίου-Βουδαπέστης. Και όπως και σε άλλες περιοχές του κόσμου το Πεκίνο έχει δείξει πως δεν θα διστάσει να μετατρέψει, αν χρειαστεί, τη γεωοικονομική διείσδυσή του και σε πολιτική. Οι βασικοί πάντως γεωπολιτικοί παίκτες, που φαίνεται ότι έχουν κάποιο σχέδιο για τα Βαλκάνια, είναι οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία βέβαια είναι νωρίς ακόμη για ν’ αντιμετωπίζεται ως μία οντότητα με ενιαία γεωπολιτική άποψη. Οι ΗΠΑ προωθούν μια σφαίρα επιρροής στα Βαλκάνια με σκοπό όχι μόνο να δημιουργήσουν ένα προγεφύρωμα στο “μαλακό υπογάστριο” της Ευρασίας αλλά και να διεισδύσουν βαθύτερα στην Ανατολική Ευρώπη για να μπορούν να εμποδίσουν την ενδεχόμενη σύμπτυξη ενός ηπειρωτικού γεωπολιτικού άξονα ανάμεσα στη Γερμανία και τη Ρωσία είτε απλώς για να δημιουργούν πίεση στις Βρυξέλλες και γεωπολιτικά αναχώματα στη Μόσχα. Ο χειρότερος εφιάλτης αυτής της ναυτικής και μάλιστα μη ευρασιατικής υπερδύναμης είναι ένας ενδεχόμενος ηπειρωτικός άξονας Βερολίνου-Μόσχας, στον οποίο θα προστεθεί αργότερα και το Πεκίνο. Σε περίπτωση που συμβεί κάτι τέτοιο τότε οι ΗΠΑ θα εκτοπιστούν από την Ευρασία, που καταλαμβάνει σχεδόν τη μισή χερσαία επιφάνεια του πλανήτη μας, κατοικείται από το 75% του παγκόσμιου πληθυσμού και κατέχει πάνω από το 65% της παγκόσμιας οικονομίας. Χωρίς τον έλεγχο του κέντρου της παγκόσμιας ισχύος που λέγεται Ευρασία, οι ΗΠΑ θα είναι απλά μια “συνηθισμένη” περιφερειακή δύναμη. Για ν’ αποφευχθεί κάτι τέτοιο οι ΗΠΑ προωθούν σταθερό το γεωπολιτικό πλουραλισμό στην Ευρασία, δηλαδή την εκτεταμένη “βαλκανοποίησή” της με το διαμελισμό των μεγάλων πολιτικών ενοτήτων της. Ταυτόχρονα επιδιώκουν την αποτροπή ελέγχου των ευαίσθητων γεωπολιτικά περιοχών της από μεγάλες ευρασιατικές δυνάμεις, όπως η Ρωσία και η Κίνα. Ακολουθούν πολιτική αποτροπής δημιουργίας συνασπισμών που στρέφονται κατά των συμφερόντων τους. Τέλος, επιδιώκουν να διατηρήσουν τον έλεγχο της “περιμέτρου” της Ευρασίας με τη βοήθεια μιας αλυσίδας προγεφυρωμάτων και με μια σειρά προνομιακών σχέσεων με στρατηγικούς εταίρους και “χώρες-πυλώνες”, όπως θεωρούν το Ισραήλ, τη Νότια Κορέα, και την Ιαπωνία ή όπως θεωρούσαν ως πρόσφατα την Τουρκία, τμήμα του ρόλου της οποίας αναλαμβάνει πλέον η Ελλάδα και η Κύπρος στους σχεδιασμούς της Ουάσιγκτον.
Από αυτήν την οπτική η συνολική γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας στα Βαλκάνια αλλά και στην ανατολική Μεσόγειο, όχι μόνο δεν ενοχλεί τις ΗΠΑ, αλλά φαίνεται ότι είναι κάτι που επιδιώκουν κιόλας, αρκεί βεβαίως να συμμετάσχει στα ευρύτερα γεωπολιτικά τους σχέδια. Για τις ΗΠΑ η Ελλάδα αποτελεί χώρα-πυλώνα στην ευρύτερη περιοχή της. Τη βλέπουν ως στρατηγικό τους σύμμαχο και εταίρο, ως πολύτιμο οικονομικό συνεργάτη αλλά και γεωπολιτικό τους προπύργιο, ενώ βαραίνει σημαντικά υπέρ της στρατηγικής σχέσης Αθήνα-Ουάσιγκτον η ιστορία, οι κοινές δημοκρατικές αξίες, αλλά και η σημαντική παρουσία και δράση της πολυάριθμης Ελληνο-αμερικανικής κοινότητας και του σχετικού λόμπι. Υπολογίζουν γι’ αυτό στην ταύτιση σε μεγάλο βαθμό των γεωπολιτικών συμφερόντων των δυο χωρών, που είναι παραδοσιακά ναυτικές δυνάμεις κι ανήκουν στο ίδιο γεωπολιτισμικό και γεωφιλοσοφικό στρατόπεδο. Επίσης παίζει σημαντικό ρόλο η ιστορική τους φιλία και η δημοκρατική τους παράδοση, η συμμετοχή τους στο ΝΑΤΟ και, φυσικά, η ύπαρξη των εκατομμυρίων Ελληνοαμερικανών, που αποτελούν μια ζωντανή γέφυρα φιλίας και συνεργασίας. Υπολογίζουν επίσης στη θέληση της Ελλάδας ν’ ασκήσει περιφερειακή επιρροή, στο βαθμό που αυτή δε θίγει τα συμφέροντά τους, χωρίς να τους ενδιαφέρει αν προέρχεται από την επιδίωξη εθνικού μεγαλείου ή απλά της οικονομικής επέκτασης και πολιτιστικής υπεροχής. Η Ελλάδα αρχίζει να αντιμετωπίζεται εκ μέρους των ΗΠΑ ως περιφερειακός παίκτης, η ενίσχυση του οποίου δεν αναμένεται να προκαλέσει κανενός είδους αποσταθεροποίηση, εφόσον είναι δημοκρατική και συνεπώς μη επεκτατική δύναμη Status Quo, στην οποία αναλογεί ως “μερίδιο συνευθύνης” όχι μόνον η περιοχή των Βαλκανίων, αλλά και τμήματα της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Αυτό προϋποθέτει όμως την γεωπολιτική εξακτίνωση της χώρας μας προς όλες τις κατευθύνσεις, ταυτόχρονα με την προώθηση της διαδικασίας διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τα δυτικά Βαλκάνια.
Αποτέλεσμα εικόνας για greece geopolitical map
Σύμφωνα με το νέο γεωπολιτικό χάρτη της Ευρώπης, που σχεδιάζεται από “δεξαμενές σκέψης” της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ελληνική χερσόνησος δεν αποτελεί απλά μια μεσογειακή προέκταση της Μεσευρώπης, αλλά και νότιο άκρο της νέας “Κεντρικής Ευρώπης” και μάλιστα βασικός γεωπολιτικός παίκτης του λεγόμενου “βαλκανικού γεωσυστήματος”. Έτσι, στην παραδοσιακή ναυτική ισχύ της Ελλάδας προστίθεται και η προοπτική να διαδραματίσει ρόλο και “χερσαίας δύναμης” στα Βαλκάνια και, ενδεχομένως, ενός δραστήριου γεωπολιτικού παίκτη που θα καταστεί πυρήνας του “βαλκανικού γεωσυστήματος”. Έχει ωστόσο η σημερινή Ελλάδα, που εξέρχεται από μια δεκάχρονη βαθιά οικονομική κρίση και ανακάμπτει οικονομικά, όλα εκείνα τα προσόντα για να καταστεί πρωταγωνίστρια δύναμη στη βαλκανική χερσόνησο; Αρκεί μια απλή ματιά στο σημερινό χάρτη της περιοχής και λίγες γνώσεις ιστορίας, οικονομίας και διεθνούς πολιτικής, για να καταλάβει κανείς ότι η Ελλάδα διαθέτει αρκετά προσόντα για να εξελιχτεί σε ηγέτιδα δύναμη στο βαλκανικό χώρο. Καταρχάς η γεωστρατηγική της σημασία, που εκπορεύεται από τη γεωγραφική της θέση, εμφανίζεται αναβαθμισμένη. Η Ελλάδα είναι ένας πολύτιμος γεωστρατηγικός χώρος, μια κομβική χώρα, που συνδέει τρεις ηπείρους. Αποτελεί τον απαραίτητο ζωτικό κρίκο διασύνδεσης της Τουρκίας, του Ισραήλ και της Αιγύπτου, με το Ευρωατλαντικό σύστημα (ΝΑΤΟ και Ε.Ε.). Είναι η μεσογειακή κατάληξη της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, με το λιμάνι της Θεσσαλονίκης να συνδέει αυτές τις περιοχές με τον Ινδικό Ωκεανό μέσω του Σουέζ. Ελέγχει τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς της Μεσογείου, με τη δεσπόζουσα θέση της ανάμεσα σε τρεις θάλασσες. Χάρη στο Αιγαίο και στα πολυάριθμα νησιά του ελέγχει αποτελεσματικά τη δίοδο προς και από τη Μαύρη Θάλασσα. Η Κρήτη είναι ο σημαντικότερος θαλάσσιος στρατηγικός κόμβος της Μεσογείου, ελέγχοντας τον κυριότερο θαλάσσιο άξονα της Μεσογείου (Γιβραλτάρ-Σουέζ). Η Κέρκυρα ελέγχει επίσης τον πορθμό του Οτράντο και την κυκλοφορία Αδριατικής-Ιονίου. Είναι επίσης ένας ανερχόμενος ενεργειακός κόμβος -και μελλοντικά και προμηθευτής ενέργειας- στα Βαλκάνια και στην ανατολική Μεσόγειο.
Αποτέλεσμα εικόνας για greece geopolitical map
Πέρα από τη Μεσόγειο η Ελλάδα κατέχει σημαντικότατη γεωστρατηγική θέση και στα Βαλκάνια, χάρη στη Βόρεια Ελλάδα που αποτελεί το “μπαλκόνι” της χερσονήσου, την έξοδο της ενδοχώρας προς το Αιγαίο. Κατέχοντας αυτήν τη σημαντική λωρίδα γης από το Ιόνιο έως τον Έβρο ποταμό, η Ελλάδα αποτελεί τη φυσική πύλη των Βαλκανίων προς τη Μεσόγειο και ταυτόχρονα είναι η μοναδική χώρα που μπορεί να συνδέσει από μόνη της τα δυο άκρα της χερσονήσου (Αδριατική-Μαύρη Θάλασσα). Γι’ αυτόν το λόγο και η κατασκευή της Εγνατίας αναβάθμισει κατά πολύ το ρόλο της χώρας μας, ευνοώντας τη γεωοικονομική αλλά και τη γεωπολιτική της διείσδυση προς τη βαλκανική ενδοχώρα. Το ίδιο και η κατασκευή των αγωγών φυσικού αερίου, όπως ο ΤΑΡ, που ολοκληρώνεται το 2019. Επίσης η Θεσσαλονίκη, το επίνειο της Βαλκανικής, επεκτείνει προς τη Μεσόγειο το σημαντικότερο άξονα οδικών και σιδηροδρομικών μεταφορών της χερσονήσου, τον Πανονο-αιγαιακό, που μέσω του Μοράβα και του Αξιού/Βαρδάρη, συνδέει τη Βουδαπέστη, το Βελιγράδι και τα Σκόπια με τη Θεσσαλονίκη. Σ’ όλα αυτά μπορεί να προστεθεί ότι ο ελληνικός χώρος, εκτός από κόμβος θαλάσσιων μεταφορών, χάρη και στην αξιοποίηση του λιμανιού του Πειραιά από την COSCO, είναι και θα γίνει ακόμη περισσότερο στο μέλλον κι ένας σημαντικός κόμβος για τις εναέριες συγκοινωνίες. Για να μην εμποδιστεί λοιπόν η διαφαινόμενη γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή και ειδικά στα Βαλκάνια θα πρέπει, μια σειρά από “κακοφορμισμένα” ζητήματα και διενέξεις της χώρας μας με τους γείτονές της, να επιλυθούν άμεσα και ουσιαστικά με γνώμονα τόσο τα καλώς ενοούμενα εθνικά μας συμφέροντα, όσο και με γνώμονα την ασφάλεια, τη σταθερότητα και το κοινό ευρωπαϊκό μέλλον των χωρών της περιοχής και ιδιαίτερα των πολύπαθων λαών τους. Προς αυτή την κατεύθυνση η επίτευξη της Συμφωνίας των Πρεσπών και η σταδιακή εφαρμογή της αποτελεί ένα ιστορικό και αποφασιστικό βήμα, που απελευθερώνει σημαντικό διπλωματικό και γεωπολιτικό κεφάλαιο για την Ελλάδα, που θα αποδειχθεί πολύτιμο ειδικά για την αντιμετώπιση μιας όλο και πιο αναθεωρητικής Τουρκίας. Η Ελλάδα του 21ου αιώνα, ξεπερνώντας την Κρίση και διδαχόμενη από αυτή, μπορεί να καταστεί μια υπολογίσιμη περιφερειακή δύναμη, η ισχύς της οποίας θα βασίζεται λιγότερο στη βία και περισσότερο στην οικονομία, στη τεχνογνωσία και στον πολιτισμό. Θα είναι μια ήπια δημοκρατική δύναμη, δηλαδή εκ φύσεως μη επεκτατική (μια δύναμη Status Quo), άρα ευπρόσδεκτη από τους άλλους λαούς της περιοχής, που θα πρέπει να περιορίσουν τα αρνητικά ιστορικά αντανακλαστικά απέναντί της. Αν όλα εξελιχθούν ομαλά τότε η Ελλάδα θα δει την ισχύ της ν’ αυξάνει χρόνο με το χρόνο, με αποτέλεσμα η γεωπολιτική της εκδίπλωση να θεωρείται κάτι το “φυσιολογικό”, αν όχι αναγκαίο στα Βαλκάνια, καθώς θα οδηγεί σε περισσότερη σταθερότητα, ασφάλεια, ευημερία, δημοκρατία και συνανάπτυξη όλης της περιοχής, στα πλαίσια μιας ανασυγκροτημένης Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποίας θα αναλαμβάνει έναν όλο και πιο ενεργό και δημιουργικό ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι.
Σχετική εικόνα
Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας, αναλυτής-δημοσιογράφος, ειδικός για τα βαλκανικά ζητήματα και δημιουργός του Ζενίθ (www.zenithmag.wordpress.com). Το τελευταίο του βιβλίο έχει τίτλο ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ: Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου.  

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ

Ελληνική Γεωφιλοσοφία και οι Προκλήσεις της Παγκομιοποίησης 

geopolitiki-book

ΠΩΣ MΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗ«ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ»;

To βιβλίο στοιχίζει 20 ευρώ και σας αποστέλλεται άμεσα (μέσω ΕΛΤΑ) στη διεύθυνσή σας με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής.

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Γεωπολιτική του Αρχιπελάγους”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com
geopolitiki-stamkos1

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΧΕΙ ΕΞΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΠΑΝΤΟΥ ΚΑΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΔΙΑΘΕΣΙΜΑ ΜΟΝΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

Βελιγράδι: Μουσείο Νίκολα Τέσλα

Στο Μουσείο Νίκολα Τέσλα (Βελιγράδι)

NIKOLA TESLA MUSEUM BEOGRAD

.
Μουσείο Τέσλα-είσοδος με κόσμο-α

Γράφει η Αικατερίνη Τεμπέλη 

  Το να επισκέπτεται κάποια, κάποιος το Μουσείο Τέσλα στο Βελιγράδι, στο νούμερο 51 της οδού Krunska τη μέρα των γενεθλίων του μεγαλοφυή αυτού εφευρέτη κι επιστήμονα, έχει μια διαφορετική βαρύτητα. Έτσι ένιωσα τουλάχιστον εγώ ανεβαίνοντας τη λευκή στριφογυριστή σκάλα εκείνη την Ιουλιανή μέρα, παρατηρώντας τη μεγάλη αφίσα στην πρόσοψη και το πλήθος κόσμου που βρισκόταν εκεί. Πριν κάνω ένα βήμα στο εσωτερικό του μια ευγενέστατη κυρία με πληροφόρησε πως η είσοδος είναι δωρεάν σε άπταιστα αγγλικά και μου έδειξε μια προτομή του Τέσλα στην οποία είχαν ακουμπήσει έλα λευκό τριαντάφυλλο. .
Μουσείο Τέσλα 3-α
. Έμεινα για λίγο να την παρατηρώ, όσο στο μυαλό μου έπαιζαν τραγούδια του συγκροτήματος που πήρε τ’ όνομά του από κείνον που μας έδειξε τις δυνάμεις του ηλεκτρισμού. Μας τις έδειξε όλες όμως; Όσα διάβασα στα βιβλία του Γιώργου Στάμκου και σε πλήθος άρθρων με έπεισαν πως κράτησε και πολλά μυστικά για τον εαυτό του και πώς να τον αδικήσουμε γι’ αυτό, με το FBI κι ένα σωρό άλλους στο κατόπι του; Ίσως γι’ αυτό απ’ το συγκεκριμένο Μουσείο πέρασαν όχι μόνο αθώοι επισκέπτες μα και πλήθος ..άλλοι όσο μαίνονταν ο άτυπος πόλεμος των μυστικών υπηρεσιών. .
Μουσείο Τέσλα 19-α-η τσάντα του κτλ
. Σοβιετικοί, Ιάπωνες και διάφοροι ακόμη που έψαχναν στις σημειώσεις του τις απαντήσεις σε θέματα τεράστια όπως η πρόκληση τεχνητών σεισμών, ο επηρεασμός του κλίματος (διαμέσου του ελέγχου του καιρού) και φυσικά προσπάθησαν μελετώντας τις να φτιάξουν κάποια απ’ τα υπερόπλα Τέσλα όπως την “ακτίνα θανάτου”. Κάπως έτσι φτάσαμε να συζητάμε για τον “Σοβιετικό Τρυποκάρυδο”, για την “ομάδα 69”, για το μυστηριώδη σεισμό της Αυστραλίας το 1993, για την επίθεση στο μετρό του Τόκυο το 1995 που ανέλαβαν οι ίδιοι Ιάπωνες “τουρίστες” (μέλη της θρησκευτικής αίρεσης Aum Shinrikyo) που επισκέπτονταν καθημερινά το Μουσείο τότε και προσπάθησαν να υποκλέψουν πολύτιμα έγγραφα του Σέρβου επιστήμονα. .
Μουσείο Τέσλα 13-α-αντικείμενα και συσκευές
. Σέρβου γράφω, αλλά έφερε με περηφάνια  την Αμερικανική υπηκοότητα και σήμερα η περιοχή που γεννήθηκε (το χωριό Smiljan δηλαδή) ανήκει στην Κροατία. Τότε η περιοχή αποτελούσε τμήμα της Vojna Krajina. Αλλά αυτά μπορείτε να τα διαβάσετε και μόνοι σας εδώκαι στις πηγές που αναφέρω και μακάρι να το κάνετε για να μάθετε τις συνδιαλλαγές του με τον Thomas Edison, τον J. P. Morgan, το αν είχε όντως εμπλακεί στο Πείραμα της Φιλαδέλφειας, αν σχετιζόταν με την ανεξήγητη έκρηξη στην Τονγκούστα της Σιβηρίας ή όλ’ αυτά είναι συνωμοσιολογικές θεωρίες και πολλά ακόμη. Ας σας μιλήσω καλύτερα εγώ για όσα είδα στο Μουσείο, ξέροντας απ’ την αρχή πως θα φανούν φτωχά όπως φτωχά φαίνονται σε κάποιους και τα εκθέματά του. Είναι όμως έτσι; Ποιος χώρος τάχα θα μπορούσε να “χωρέσει” τον μύθο του; .
Μουσείο Τέσλα 9-κουστούμι-α
. Τι θα μπορούσαμε να δούμε εκεί που να φτάνει για παράδειγμα σε μεγαλείο εκείνους τους κεραυνούς ύψους 40 μέτρων που δημιούργησε στο Κολοράντο Σπρινγκς; Και μόνο οι φωτογραφίες του ενώ κάθεται αμέριμνος και πάνω του μαίνεται ένα ηλεκτρισμένο χάος μοιραία μας έχουν στοιχειώσει. Κι έτσι εμένα, όχι, το Μουσείο αυτό, που εγκαινιάστηκε στις 20 Οκτωβρίου του ‘55 (αλλά είναι οίκημα του 1927 σχεδιασμένο απ’ τον περίφημο αρχιτέκτονα Dragisa Brasovan κι απ’ το 2003 έχει καταχωρηθεί από την Unesco ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς), δεν μου φάνηκε καθόλου “λίγο”(το πωλητήριό του πάντως επιδέχεται βελτιώσεων). Μου είπαν κάποιοι πως πρέπει να το δω οπωσδήποτε και το “άλλο” αλλά αφενός όσο έμεινα στην Κροατία δεν το επιδίωξα (την επόμενη φορά ίσως) και κυρίως οι γνώμες είναι υποκειμενικές κι οι συγκρίσεις περιττές. .
Μουσείο Τέσλα 14-α-βραβεία κτλ
. Περιπλανήθηκα λοιπόν μες το πολύβουο μελίσσι που είχε κατακλύσει το συγκεκριμένο χώρο στις 10 Ιουλίου (οι ξεναγήσεις πραγματοποιούνται από τις 9.45 π.μ. ως τις 20:00 και διαρκούν 45 λεπτά), δυσκολεύτηκα αρκετά ακόμη και να βγάλω τις φωτογραφίες που βλέπετε, αλλά απ’ την άλλη μπόρεσα να θαυμάσω αρκετά εκθέματα. Υπάρχουν φυσικά εκεί διάφορες εφευρέσεις του (σκεφτείτε πως είχε κατοχυρώσει περίπου 700 πατέντες όσο ζούσε) , ρούχα του κι αντικείμενα καθημερινής χρήσης,  βιβλία, βραβεία, αποκόμματα εφημερίδων, φωτογραφίες, διαγράμματα, επιστολές, τεχνικά σχέδια κτλ. .
Μουσείο Τέσλα 21α-περιοχή πειραμάτων
. Πραγματοποιούνται και κάποια διαδραστικά πειράματα για το κοινό που εντυπωσιάζουν κατά τη διάρκεια της ξενάγησης που γίνεται στ’ αγγλικά και προβάλλεται και ένα σχετικό ταινιάκι. Τα παιδιά, μου είπαν, εκστασιάζονται περισσότερο απ’ τους μεγάλους κατά τη διάρκεια αυτών των πειραμάτων, αλλά εγώ είδα μόνο ενθουσιώδεις ενηλίκους να υποκλίνονται στα κόλπα του χρυσού ηλεκτρισμού. Μπορεί να έτυχε, τι να σας πω; Ήταν καλό για μένα πάντως που η προσοχή στρεφόταν αλλού, γιατί μπόρεσα έτσι να σταθώ ολομόναχη μπροστά στην τεφροδόχο του ευφυέστατου επιστήμονα για λίγο… .
Μουσείο Τέσλα 20α-τεφροδόχος
. Βγαίνοντας απ’ το Μουσείο μετά από αρκετή ώρα και περπατώντας προς το παλιό σπίτι που έμενα στην Prote Mateje, λίγα μέτρα μόλις μακριά απ’ το Μουσείο δηλαδή κι ενώ άκουγα απ’ την εφεύρεσή του το ραδιόφωνο (μετά θάνατον αναγνωρίστηκε ως δική του) στ’ ακουστικά μου να είναι πρώτη είδηση στο δελτίο η επέτειος της γέννησής του, σκεφτόμουν όσα γράφονταν και γράφονται ακόμα για τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ στο Βελιγράδι την άνοιξη του 1999 όταν καταρρίφθηκε το αμερικανικό μαχητικό F-117 που βασιζόταν στην τεχνολογία Στελθ, για την υποτιθέμενη ασπίδα Τέσλα, τα κύματα Τέσλα κτλ. Οι εν λόγω αναλύσεις, υποθέσεις κι εικασίες τροφοδοτούνται από μιας σειρά τηλεγραφημάτων, όπως αυτό της 26ης Δεκεμβρίου του 1941, που είχε στείλει ο Τέσλα στον ανιψιό του Σάβα Κοσάνοβιτς και μπορείτε να το δείτε στο Μουσείο. Εκεί αναφερόταν στη δημιουργία ενός συστήματος άμυνας που θα μπορούσε να προστατεύσει την αγαπημένη του χώρα από κάθε είδους επίθεση. .
Τέσλα-βιβλία
. Αξιοποιήθηκε άραγε κάτι απ’ όλα αυτά τα σχέδια, τα έγγραφα, αναρωτιόμουν βλέποντας στις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων να φιγουράρουν βιβλία για κείνον; Έγγραφα, που ας σημειωθεί παρέλαβε ο Κοσάνοβιτς μαζί με άλλα αντικείμενα μέσα σε πάμπολλα κιβώτια και βαλίτσες σχεδόν δέκα χρόνια μετά το θάνατο του θείου του κι αφού είχε περαστεί καθετί σε μικροφίλμ στην Αμερική… Παρατηρώντας τα βομβαρδισμένα κτήρια που υπάρχουν ακόμη στο κέντρο του Βελιγραδίου, κρίνοντας απ’ την έκβαση του πολέμου, δυσκολεύεται κανείς να το πιστέψει. Ίσως να το προσπάθησαν βέβαια κάτι να κάνουν οι άνθρωποι, ίσως να μη μάθουμε ποτέ την αλήθεια, αλλά σίγουρα πολλοί επιστήμονες ακόμη δουλεύουν πάνω στις ιδέες του. Και θα δουλεύουν οπωσδήποτε και στις επόμενες δεκαετίες. Δεν μπόρεσε να μας προσφέρει την ασύρματη μεταφορά ενέργειας που ονειρευόταν, δωρεάν, σκεφτόμουν ατενίζοντας απ’ το φρούριο Kalemegdan -που κι εκείνος είχε επισκεφτεί όταν βρέθηκε στη Σερβία-, το ολόφωτο Νέο Βελιγράδι. Αυτός ο γιος του ορθόδοξου ιερέα που τον κατάτρυχε ο θάνατος του μεγαλύτερου αδερφού του,  που ναι φοβόταν τα μικρόβια, απείχε απ’ το σεξ, λάτρευε τα περιστέρια κι είχε σταματήσει πολύ νέος να πίνει τσάι, καφέ, να καπνίζει, να κοιτιέται στον καθρέφτη, να φοράει ρολόι, να τρώει κάτι μαγειρεμένο από άλλους.  Δεν μπόρεσε να μας την προσφέρει, αλλά σίγουρα είναι μια απ’ τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες της εποχής μας. .
Μουσείο Τέσλα 8-πορτρέτο-α
. Γνωρίζω φυσικά πως κάποιοι βγάζουν «διάγνωση» με όσα διαβάζουν για τη συμπεριφορά του και κάνουν λόγο για ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και όχι μόνο. Έπασχε από κάποια ψυχική διαταραχή όμως όντως ή όχι; Θα το δούμε στο άμεσο μέλλον, σε μιαν άλλη ανάρτηση. Γενικά πάντως, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη και το πολιτιστικό υπόβαθρο, την κουλτούρα του κάθε ανθρώπου στον οποίο προσπαθούμε να φορέσουμε μια ταμπέλα. Ο Τέσλα προερχόταν από μια χώρα που μέχρι σήμερα ο λαός της έχει πεποιθήσεις που διαφέρουν απ’ αυτές της Δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής (το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για κάποιες πεοιθήσεις που απαντώνται στην Ελλάδα σαφώς) και ορισμένες θεωρούνται ως μη-ορθολογικές. Είχε οπωσδήποτε άλλο σύστημα αξιών και αποδεικνύεται η εντιμότητά του μέσα από συγκεκριμένα περιστατικά. Μόνο όσα συνέβησαν με κείνον και τον Edison να διαβάσετε, στον «πόλεμο των ρευμάτων» φτάνει για να πάρετε μια ιδέα. Όσα μελέτησα πάντως για τη ζωή του, προσωπικά, μου έδειξαν πως ήταν ένας άνθρωπος έντιμος, εργατικός, προσηλωμένος στους στόχους του κι ικανός να ξεπεράσει ποικίλες ματαιώσεις.Κι είχε δίκιο όταν έλεγε πως οι μελλοντικές γενιές θα καταλάβουν καλύτερα την αξία όσων δημιούργησε. Είχε απόλυτο δίκιο.- ΣΚΕΨΟΥ ΟΠΩΣ Ο ΤΕΣΛΑ.jpg   Βιβλιογραφία-Πηγές -Στάμκος Γιώργος, Νίκολα Τέσλα: Ο Προφήτης του 21ου αιώνα, εκδόσεις Αρχέτυπο, 1999, 8η έκδοση 2008. -Στάμκος Γιώργος, Ο θαυμαστός κόσμος του Τέσλα, εκδόσεις Πύρινος Κόσμος, 2015 -Στάμκος Γιώργος, Ο απαγορευμένος επιστήμονας, εκδόσεις Άγνωστο, 2007 -Στάμκος Γιώργος, Τέσλα Vs Έντισον-Σύγκρουση για το μέλλον του κόσμου, 2018 -Ray Russell, Nikola Tesla-Master of Imagination, 1998 -Nikola Tesla, My inventions, 1919 -Peter A. Lindemann, Free Energy Secrets with Tesla Patents, Clear Tech, 2000 -John R.H. Penner, The strange life of Nikola Tesla, 1995   ΝΙΚΟΛΑ ΤΕΣΛΑ ΛΑΜΠΑ    
  • Η Αικατερίνη Τεμπέλη είναι συγγραφέας αρκετών βιβλίων. Οι φωτογραφίες είναι δικές της κι έχουν ανέβει στο flickr.
  • Επισκεφθείτε τον διαδικτυακό της χώρο: https://aikaterinitempeli.wordpress.com/2018/09/22/%CE%B2%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%B3%CF%81%CE%AC%CE%B4%CE%B9-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CE%B1-%CF%84%CE%AD%CF%83%CE%BB%CE%B1/
tesla-vs-edison-strange-ad-ok .TeslaADwallpaper .book-tesla-1-430x320 .NIKOLA TESLA The Prophet of 21th Century Cover of 8th Edition George Stamkos.jpg .NIKOLA TESLA THE Forbidden Scientist George Stamkos .Οι Εφευρέσεις μου Εξώφυλλο

ΠΡΕΣΠΕΣ Η Άγνωστη Καρδιά των Βαλκανίων

 

ΠΡΕΣΠΕΣ

Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ

 

Του Γιώργου Στάμκου

  Πρέσπες. Δύο λίμνες, που γλύφουν τα ακρότατα βορειοδυτικά σύνορα της Ελλάδας. Μοιάζουν περισσότερο με απομεινάρια μιας αρχαίας «εσωτερικής θάλασσας», σα μια περιοχή με ιδιαίτερη βαρύτητα που καμπυλώνει το έδαφος και σε κρατά μέσα της. Κατεβαίνοντας από το Πισοδέρι προς τη λεκάνη των δύο λιμνών αισθάνεσαι ότι εισχωρείς σε μια παράξενη υδάτινη χώρα, σ’ έναν μικρόκοσμο σε πλήρη αυτοτέλεια, όπου η αστική πραγματικότητα που σε καταδιώκει λιώνει και στη θέση της αναδύεται η υγρή πραγματικότητα μιας ανέγγιχτης Φύσης. Λένε ότι στις Πρέσπες βασιλεύει η εκκωφαντική σιωπή. Στην πραγματικότητα όμως δεν «ακούγεται» η σιωπή αλλά ένα παράξενο βουητό από ανέμους που χαϊδεύουν τους καλαμιώνες, κρωξίματα πουλιών και γαλήνιους κυματισμούς των νερών. Η λαμπρότητα της Φύσης ανεβάζει το νου σε μια υπερβατική αίσθηση αιωνιότητας. Τα ψυχεδελικά χρώματα του ηλιοβασιλέματος, οι ακτίνες του ήλιου που καθρεπτίζονται στα νερά των λιμνών, οι ξεθωριασμένες ξύλινες βάρκες ή “πλάβες”, τα καλάμια που χορεύουν στους ανέμους, τα παλιά πέτρινα σπίτια και οι κάτοικοι με τα εύγλωττα πρόσωπα και την ασυνήθιστη ντοπιολαλιά τους, όλα αυτά σε ταξιδεύουν. Η επίσκεψη στις Πρέσπες είναι ένα ταξίδι. Όχι μόνο στη «μυστική καρδιά» των Βαλκανίων, αλλά και στην υδάτινη εσωτερική ενδοχώρα των συναισθημάτων μας…
Το χωριό Ψαράδες.

ΜΙΑ ΕΡΗΜΗ ΧΩΡΑ

Στο δρόμο για τις Πρέσπες συναντάμε μια σειρά από χωριά-φαντάσματα, γεμάτα με μισογκρεμισμένα πέτρινα σπίτια, πολλά χωρίς κατοίκους, μια πραγματική έρημη γη. Στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, του Πρώτου και του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου και, κυρίως, του Εμφύλιου Πολέμου (1944-1949), η περιοχή των Πρεσπών αιματοκυλίστηκε, τα χωριά της καταστράφηκαν, οι κάτοικοί της εκτοπίστηκαν, εξορίστηκαν και στο τέλος κατέληξε μια έρημη χώρα, με ελάχιστους ντόπιους κατοίκους, αλλά όλο και περισσότερους τουρίστες. Μετά τον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο (1912), το νοτιοανατολικό τμήμα της ευρύτερης περιοχής των Πρεσπών εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος, το οποίο διπλασίασε τότε την έκτασή του. Μέχρι το 1940 η περιοχή γνώρισε μεγάλη οικονομική πρόοδο χάρη στην ανάπτυξη του συνεταιριστικού κινήματος, τις συναλλαγές με τα αστικά κέντρα και την εισροή συναλλάγματος από τους μετανάστες του εξωτερικού. Ο πληθυσμός της υπολογίζονταν τότε στους 12.000 κατοίκους και τα γεμάτα από πέτρινα σπίτια χωριά της, έσφυζαν από ζωή. Ωστόσο στη δεκαετία του 1940 η περιοχή, που κατοικούνταν κυρίως από Σλαβομακεδόνες, βρέθηκε στο «μάτι του κυκλώνα», εγκαταλείφθηκε και ερημώθηκε. Μετά το 1951 το ελληνικό κράτος μετέφερε στα ερημωμένα χωριά Βλάχους εποίκους από την Ήπειρο και τους έδωσε σπίτια και χωράφια. Η περιοχή όμως δεν έφτασε ποτέ στην προπολεμική άνθισή της. Από τους 6.500 κατοίκους που είχαν απομείνει τη δεκαετία του 1950, σήμερα έμειναν μόνον 1.400 κάτοικοι, ηλικιωμένοι στην πλειοψηφία τους, που μέχρι πρόσφατα ζούσαν σχεδόν ξεχασμένοι από τους υπόλοιπους Έλληνες. Φθάνοντας στις Πρέσπες, στο μεγαλύτερο εθνικό δρυμό της Ελλάδας (ανακηρύχτηκε το 1974), αισθάνεσαι ντοπαρισμένος από μια αίσθηση γαλήνης, που σε κάνει να ξεχάσεις σχεδόν όλα τα προβλήματα που σε καταδιώκουν. Οι αισθήσεις σου είναι αιχμαλωτισμένες σ’ αυτόν το μαγευτικό υδάτινο μικρόκοσμο και το μυαλό σου αδυνατεί να διαχωρίσει την πραγματικότητα από τη μαγεία. Μια λέξη μόνον είναι σφηνωμένη στο μυαλό σου: Πρέσπα. Από πού να προέρχεται άραγε αυτή η λέξη και τι να σημαίνει; Η προέλευση και η σημασία του ονόματος Πρέσπα, που δεν έχει ελληνική ρίζα, παραμένει άγνωστη. Σύμφωνα με μια εκδοχή ή λέξη αυτή είναι σλαβική και σημαίνει «σωρός στοιβαγμένου χιονιού» (Ν. Μουτσόπουλος). Ο Σ. Πελεκανίδης από την πλευρά του υποστηρίζει πως κάποτε υπήρχε κοντά στις λίμνες ή σε κάποιο νησάκι τους μια πόλη με το όνομα Πρέσπα. Η πιο επικρατούσα πάντως άποψη είναι πως η λέξη Πρέσπα (Prespae) είναι λατινογενής και σημαίνει «φάτνη», όπως άλλωστε δείχνει και η γεωμορφολογία της λιμναίας περιοχής. Το σίγουρο πάντως είναι πως για πρώτη φορά συναντάμε τη λέξη Πρέσπα στα τέλη του 10ου μ.Χ. αιώνα να χαρακτηρίζει ολόκληρη τη λιμναία έκταση και όχι κάποιο συγκεκριμένο οικισμό ή πόλη.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩΝΤΑΣ ΥΠΟΓΕΙΩΣ

Βρισκόμενες σε υψόμετρο 850 μέτρων οι Πρέσπες είναι οι υψηλότερες λίμνες των Βαλκανίων. Πρόκειται για πανάρχαιες λίμνες, απομεινάρια μιας «εσωτερικής θάλασσας» που υπήρχε πριν από πολλά εκατομμύρια χρόνια σ’ αυτή την περιοχή των Βαλκανίων. Την εποχή εκείνη αυτές οι δύο λίμνες αποτελούσαν ένα ενιαίο υδάτινο όγκο μαζί με τη γειτονική λίμνη της Αχρίδας, και σχημάτιζαν μια τεράστια λίμνη που λεγόταν Δασσαρίτιδα, η οποία κάλυπτε ολόκληρη την περιοχή. Ακόμη και σήμερα οι λίμνες αυτές επικοινωνούν υπογείως μεταξύ τους. Είναι γνωστό πως τα νερά της Μικρής Πρέσπας χύνονται μέσω υπόγειων αγωγών στο βυθό της Μεγάλης και από εκεί, ξεκινούν άλλες υπόγειες καταβόθρες που συνεχίζουν μέχρι την γειτονική λίμνη Οχρίδα. Όμως αυτό το μακρύ υδάτινο ταξίδι δεν σταματά εδώ. Από τη λίμνη Οχρίδα, η πορεία των λιμναίων υδάτων προς τη θάλασσα περνά μέσα από τα ήσυχα νερά του ποταμού Μαύρου Δρίνου της Αλβανίας για να καταλήξει στις αλβανικές ακτές της Αδριατικής. Πέρα από την επίσημη γεωλογική ιστορία των Πρεσπών υπάρχουν και οι θρύλοι της περιοχής που δίνουν τις δικές τους εκδοχές. Ένας από αυτούς λέει πως κάποτε η περιοχή ήταν ένα απέραντο οροπέδιο, αλλά κάποιος ξέχασε τη βρύση ανοικτή, το οροπέδιο πλημμύρισε και σχηματίστηκαν οι δύο λίμνες, οι οποίες δεν πρόκειται να στερέψουν ποτέ εκτός αν κάποιος κλείσει την υπόγεια βρύση! Ένας άλλος θρύλος λέει ότι παλαιότερα στη λεκάνη της Πρέσπας υπήρχε ένα ποτάμι με χωριά κτισμένα κατά μήκος της κοιλάδας του. Κάποτε όμως η έξοδος του ποταμιού φράχτηκε και δημιουργήθηκε μια λίμνη. Τα χωριά πλημμύρισαν, ενώ πολλοί ισχυρίζονται πως, όταν η στάθμη των νερών πέφτει, εμφανίζονται τα ερείπιά τους… Η μακρόστενου σχήματος Μικρή Πρέσπα ανήκει σχεδόν αποκλειστικά στην Ελλάδα (43,5 τ. Χλμ.), και μόνο η νότια γωνιά της ανήκει στην Αλβανία (4 τ.χλμ.), που έχει πλέον σχεδόν ξεραθεί λόγω της μείωσης της στάθμης της λίμνης. Από τη Μεγάλη Πρέσπα, που είναι και η μεγαλύτερη λίμνη των Βαλκανίων με συνολική έκταση (272 τ.χλμ.) και βάθος 55 μέτρα, μόνο το νοτιοανατολικό τμήμα ανήκει στην Ελλάδα, ενώ το μεγαλύτερο τμήμα της ανήκει στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) ή Severna Makedonija (Βόρεια Μακεδονία), όπως θα είναι πλέον το επίσημο όνομά της, και το νοτιοδυτικό τμήμα της ανήκει στην Αλβανία. Πρόκειται δηλαδή για ένα υδάτινο τριεθνές σημείο, που χωρίζει αλλά και ενώνει τρεις βαλκανικές χώρες. Τελευταία οι λίμνες περισσότερο ενώνουν παρά χωρίζουν εφόσον καθιερώθηκαν ως σημείο συνάντησης των πρωθυπουργών των τριών γειτονικών χωρών, ενώ στις αρχές του 2000 η περιοχή ανακηρύχθηκε τριεθνής προστατευόμενος δρυμός από τους πρωθυπουργούς της Αλβανίας, της Ελλάδας και της ΠΓΔΜ ή Severna Makedonija.

Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Οι δύο λίμνες χωρίζονται μεταξύ τους από μια στενή λωρίδα γης πλάτους 200 μέτρων και μήκους τριών χιλιομέτρων, που λέγεται «Λαιμός». Μια μικρή ωστόσο υδάτινη δίαυλος, στη θέση Κούλα, επιτρέπει τις λίμνες να επικοινωνούν μεταξύ τους. Το σημείο αυτό αποτελεί ένα ιδανικό παρατηρητήριο για σπάνια αποδημητικά πουλιά, που φιλοξενούνται στους καλαμιώνες των δύο λιμνών. Εδώ υπάρχει επίσης και μια τεράστια αμμουδιά, που επιτρέπει τους τουρίστες το καλοκαίρι να κολυμπούν στα πεντακάθαρα νερά της Μεγάλης Πρέσπας. Στο σημείο αυτό βρίσκεται κι ένα στρατιωτικό φυλάκιο, καθώς η περιοχή βρίσκεται πολύ κοντά στα σύνορα. Οι Πρέσπες αποτελούν το μεγαλύτερο Εθνικό Δρυμό της χώρας μας, με έκταση 256 τετραγωνικά χιλιόμετρα, που προστατεύεται από τη Σύμβαση Ραμσάρ. Η περιοχή αυτή παρουσιάζει τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα στην Ελλάδα. Για παράδειγμα από τα 6.000 είδη φυτών της ελληνικής χλωρίδας, στις Πρέσπες απαντούν περίπου 1.400 είδη (σχεδόν το 25%). Υπάρχουν μάλιστα και ενδημικά είδη, όπως η Κενταύρια της Πρέσπας (Centaurea prespana), που δεν συναντάται πουθενά αλλού στο κόσμο! Η πανίδα της περιοχής είναι εξαιρετικά πλούσια και περιλαμβάνει 260 είδη πτηνών, 33 είδη ερπετών και αμφιβίων, 40 είδη θηλαστικών (λύκοι, αρκούδες, βίδρες και 8 είδη νυκτερίδων) και 17 είδη ψαριών από τα οποία τα 8 είναι ενδημικά της Ελλάδας! Η περιοχή των Πρεσπών είναι ένα πραγματικό βασίλειο των πουλιών, εξαιρετικά σημαντική για τα αποδημητικά και υδρόβια πτηνά της. Από τα επτά είδη πελεκάνων που υπάρχουν στο κόσμο, ο Αργυροπελεκάνος (Pelecanus crispus) και ο Ροδοπελεκάνος (Pelecanus onocrotalus) είναι τα δύο είδη που ενδημούν στην Ευρώπη και αναπαράγονται στην περιοχή, σε κοινές αποικίες αναπαραγωγής, αλλά με ξεχωριστές ομάδες φωλιών. Στις Πρέσπες αναπαράγεται ένας από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Αργυροπελεκάνου, ενώ υπάρχουν και απειλούμενα με εξαφάνιση είδη όπως η Λαγγόνα (Phalacrocorax pygmaeus). Εκτός από παρατηρητήρια των πουλιών υπάρχει στη Μικρή Πρέσπα και ένα λιμναίο «ιατρείο μικρών πτηνών» για την περίθαλψη των τραυματισμένων πουλιών. Με την ανακήρυξη τους σε Εθνικό Δρυμό το 1974 η βιοποικιλότητα των Πρεσπών άρχισε να προστατεύεται, ενώ οι 1.400 άνθρωποι, που κατοικούν στα 12 χωριά του Δρυμού, άρχισαν να αποκτούν περιβαλλοντική συνείδηση. Η οικονομική και η δημογραφική παρακμή των Πρεσπών άρχισε να σταματά στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας με τη στροφή των κατοίκων της στον αγροτουρισμό, με δύο κύριες δραστηριότητες: την παραγωγή βιολογικών φασολιών και τη φιλοξενία επισκεπτών και τουριστών που όλο και αυξάνονται τα τελευταία χρόνια. Τα φασόλια των Πρεσπών είναι ξακουστά σε όλη Ελλάδα για την ποιότητα, τη γεύση και την ευκολία βρασίματός τους. Υπάρχουν τρία είδη: τα πλακέ, οι γίγαντες και οι «ελέφαντες». Τα φασόλια αυτά σπέρνονται στα τέλη Απριλίου και μαζεύονται στις αρχές Σεπτεμβρίου. Εξαιτίας των λιμνών και του μικροκλίματος, τα φασόλια Πρεσπών γίνονται πιο γλυκά και πιο νόστιμα. Γι’ αυτό και δεν αντισταθήκαμε στον πειρασμό να αγοράσουμε μερικά κιλά για να τιμήσουμε έτσι και το «εθνικό φαγητό» μας, που είναι ιδανικό για τις κρύες μέρες του χειμώνα.

ΑΓΙΟΣ ΑΧΙΛΛΕΙΟΣ: Η «ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑ» ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Μαζί μ’ αυτή τη σκέψη μια ριπή δροσερού αέρα με χαστούκισε ευεργετικά. Βρισκόμουν στην πεζογέφυρα που ενώνει το νησάκι του Αγίου Αχίλλειου με τη στεριά. Κάποτε για να επισκεφθεί κανείς αυτό το ιστορικό νησάκι έπρεπε να χρησιμοποιήσει τις βάρκες, που ωστόσο ήταν άχρηστες όταν τα νερά της λίμνης πάγωναν κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Εδώ και αρκετά χρόνια όμως κατασκευάστηκε η πλωτή πεζογέφυρα κι έτσι η πρόσβαση έγινε πολύ πιο εύκολη. Κάποτε το νησί υπήρξε μεγάλο θρησκευτικό κέντρο με πολλές εκκλησίες και πολλούς κατοίκους. Σήμερα ζουν εκεί όλοι και όλοι 40 άνθρωποι. Περνάω δίπλα από τα παλιά πέτρινα σπίτια του μικροσκοπικού χωριού και κατευθύνομαι προς τα ερείπια της βασιλικής του Αγίου Αχίλλειου που χρονολογείται από τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Εκτός από τους λιγοστούς μόνιμους κατοίκους το νησάκι διέθετε κι αρκετές αγελάδες, που βοσκούσαν ελεύθερα και κούρευαν με την όρεξή τους το καταπράσινο χορτάρι. Η εικόνα των καλοδιατηρημένων ερειπίων της βασιλικής του Αγίου Αχίλλειου, τα οποία και θαύμασα από τον ύψους 175 μέτρων λόφο του νησιού, με ταξίδεψαν στην εποχή του Βούλγαρου τσάρου Σαμουήλ, που ίδρυσε την εκκλησία μεταξύ των ετών 986-990. Ο Σαμουήλ για να προσδώσει αίγλη στο χώρο μετέφερε από τη Λάρισα το λείψανο του επισκόπου της Αγίου Αχιλλείου κι έχτισε την εκκλησία. Αποτελεί κοινό μυστικό πως οι Πρέσπες, η «μυστική καρδιά» της Μακεδονίας, υπήρξε κέντρο της αίρεσης των Βογόμιλων στα Βαλκάνια του 11ου μ.Χ. αιώνα. Ως γνωστόν ο Βογομιλισμός αποτελούσε το θρησκευτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο πολλών οπαδών του Σαμουήλ, ο οποίος ίδρυσε ένα ισχυρό «Δυτικοβουλγαρικό» κράτος στις αρχές του 11ου μ.χ. αιώνα. Συντρίφτηκε όμως από τον σκληρό βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Β’, το λεγόμενο Βουλγαροκτόνο, ο οποίος τύφλωσε παραδειγματικά τους 14.000 Βούλγαρους –οι περισσότεροι των οποίων ήταν Βογόμιλοι– αιχμάλωτους, που συνέλαβε στη μάχη στο Κλειδί (1014μ.χ.). Λέγεται πως ο Βούλγαρος Τσάρος Σαμουήλ δεν άντεξε τη στεναχώρια από την ήττα στη μάχη και την τραγική μοίρα των στρατιωτών του και πέθανε από καρδιακή προσβολή. Το 1966, 952 χρόνια μετά τον θάνατο του Σαμουήλ, ο καθηγητής αρχαιολογίας του ΑΠΘ Νικόλαος Μουτσόπουλος, που για πολλά χρόνια μελετούσε τις αρχαιότητες της Μακεδονίας, ανακάλυψε τον τάφο του Σαμουήλ στο νησάκι του Αγίου Αχίλλειου που βρίσκεται στη μικρή Πρέσπα. Ο τάφος βρίσκονταν στα τα ερείπια μιας μεγαλόπρεπης Βασιλικής που κτίστηκε το 990 μΧ. από τον τσάρο Σαμουήλ. Να πως περιέγραψε ο Έλληνας αρχαιολόγος αυτή τη μεγάλη ανακάλυψη: «Κατάλαβα αμέσως ποιος ήταν όταν είδα το αγκυλωμένο χέρι. Όλα τα οστά είχαν το χρώμα της αυτοκρατορικής πορφύρας και στο ύψος της λεκάνης υπήρχε χρυσοΰφαντο ύφασμα τέτοιο που μόνο στην αυλή της Κωνσταντινούπολης μπορούσες να βρεις. Το στόλιζαν δύο παπαγάλοι τοποθετημένοι πλάτη-πλάτη. Η συγκίνησή μας έγινε μεγαλύτερη όταν ήλθε η επιβεβαίωση από τις Ακαδημίες Επιστημών της Σόφιας, της Μόσχας και του Εριβάν στην Αρμενία. Ήταν ο Σαμουήλ». Ο τάφος ανακαλύφθηκε ανέπαφος επειδή επάνω στην καλυπτήρια πλάκα στηριζόταν αρχικά κτιστό αρκοσόλιο (arcosolium) που εμπόδιζε την μετακίνησή της. Στη σλαβική ενδοχώρα της Μακεδονίας ο Βογομιλισμός διατηρούσε ισχυρά ερείσματα από τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Επηρέαζε μεγάλες αγροτικές μάζες, που είχαν ξεκάθαρες αντιφεουδαρχικές και γενικώς αντιεξουσιαστικές τάσεις. Το βογομιλικό κίνημα στη Μακεδονία ήταν εχθρικό προς τους Βυζαντινούς και τους Βούλγαρους κυρίαρχους, προς τους τοπικούς φεουδάρχες και προς εκκλησιαστική ιεραρχία. Οι Βογόμιλοι επιτίθονταν στις ανώτερες τάξεις των αξιωματούχων και των κληρικών και επειδή ο Σαμουήλ έτρεφε παρόμοιες πεποιθήσεις, κέρδισε τη συμπάθεια τους κι έτσι, εντάχθηκαν στις τάξεις του στρατού του. Μετά την ήττα του Σαμουήλ ο Βογομιλισμός δεν εξαφανίστηκε, αντίθετα εξαπλώθηκε όλο και περισσότερο ανάμεσα στους δυσαρεστημένους αγρότες της Βαλκανικής, άκμασε στη Βοσνία και τελικά εξαφανίστηκε τον 15ο αιώνα. Η εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου είναι μια τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με νάρθηκα και τρούλους. Αρχικά αποτέλεσε τον καθεδρικό ναό του κράτους του Σαμουήλ και αργότερα, ως τα μέσα του 15ου αιώνα, τον επισκοπικό ναό της ομώνυμης περιοχής. Στο δάπεδο της εκκλησίας διατηρείται τάφος καλυμμένος με ανάγλυφη πλάκα, που κατά την παράδοση θεωρείται τόπος φύλαξης των λειψάνων του Αγίου Αχιλλείου. Σήμερα στο χώρο όπου βρίσκονται τα ερείπια της βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου τελούνται κάθε χρόνο υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού τα Πρέσπεια, ένα μουσικό φεστιβάλ με εξαιρετικούς ερμηνευτές που δημιουργούν μια μαγική ατμόσφαιρα στους προσκεκλημένους τους τη νύχτα της Αυγουστιάτικης πανσελήνου. Ζηλεύω ακόμη και με τη σκέψη των μουσικών εκδηλώσεων στη σκιά των μεσαιωνικών ερειπίων σ’ αυτό το μαγευτικό νησάκι των Πρεσπών. Ελπίζω κάποτε κι εγώ να αξιωθώ να παραβρεθώ, γιατί βαρέθηκα να ταξιδεύω μονάχα με τη φαντασία μου… Εκτός από τον Άγιο Αχίλλειο στη Μικρή Πρέσπα υπάρχει κι ένα άλλο μικρότερο νησάκι, που λέγεται Βιδρονήσι. Δεν κατοικείται από ανθρώπους, αλλά από βίδρες που τρέφονται με τα ψάρια της λίμνης. Στο ίδιο σημείο υπάρχει και μια αποικία κορμοράνων. Για να το επισκεφθεί κανείς πρέπει να νοικιάσει μια «πλάβα», όπως λέγονται οι βάρκες που χρησιμοποιούν οι ψαράδες της λίμνης.

ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΚΡΙΤΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΨΑΡΑΔΕΣ

Μετά το νησάκι του Αγίου Αχιλλείου, που αποτελεί το κέντρο ενός απίστευτου μικρόκοσμου, κατευθύνθηκα προς το ελληνικό τμήμα της Μεγάλης Πρέσπας. Στο δρόμο για το χωριό Ψαράδες, στην περιοχή Κεδρώνας, συνάντησα μια εντυπωσιακή συστάδα ψηλών υπεραιωνόβιων –ηλικίας άνω 400 ετών!– κέδρων που, ενώ συνήθως είναι θάμνοι, εδώ εμφανίζονται με δενδρώδη μορφή. Κοντά στην ίδια περιοχή, κάτω από τις βουνοκορφές Νικηφόρος Ουρανός και Νικηφόρος Ξιφίας που προσφέρουν μια απίστευτη θέα των λιμνών, υπάρχει και η παλιά βυζαντινή εκκλησία του συνονόματου μου Αγίου Γεωργίου, που αξίζει να την επισκεφθεί κανείς. Το χωριό Ψαράδες (η παλιά σλαβική ονομασία του ήταν Νίβιτσα) είναι ένα όμορφο παραδοσιακό χωριό που είναι κτισμένο με μακεδονική αρχιτεκτονική στην άκρη ενός μικρού όρμου της Μεγάλης Πρέσπας. Το χωριό αυτό είναι και το τελευταίο ελληνικό χωριό της περιοχής. Όπως προδίδει και το όνομα του, οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού είναι ψαράδες, που ψαρεύουν καθημερινά με τις βάρκες τους μέσα στα πλούσια σε αλιεύματα νερά της Μεγάλης Πρέσπας. Στα πεντακάθαρα νερά της μεγαλύτερης λίμνης των Βαλκανίων υπάρχουν άφθονα ψάρια, κυρίως πέστροφες, πεταλούδες, γριβάδια, κέφαλοι και τσιρόνια. Σε μια παραλιακή ψαροταβέρνα –δεν θυμάμαι πως την έλεγαν: «Ακρολιμνιά», «Παράδοση» ή μήπως «Συντροφιά»;– κάθισα να απολαύσω μια ψημένη στα κάρβουνα πέστροφα, μαζί με πιπεριές Φλωρίνης (πάπρικα) και λευκό ντόπιο κρασί. Ο ιδιοκτήτης της ήταν ένας καλοσυνάτος μεσήλικας, που μιλούσε τα ελληνικά με «βαριά προφορά», καθώς είναι γνωστό πως τόσο οι κάτοικοι των Ψαράδων, όσο και των άλλων παραλίμνιων χωριών της λεκάνης των Πρεσπών είναι οι περισσότεροι βλαχικής ή σλαβομακεδονικής καταγωγής, που έμαθαν τα ελληνικά στο σχολείο (αν βέβαια πρόλαβαν να πάνε οι γηραιότεροι). Μεταξύ τους πάντως συνηθίζουν να μιλούν τη γλώσσα των παππούδων τους, που δεν είναι βεβαίως τα ελληνικά. Σ’ αυτή την ακριτική γωνιά της χώρας μας μπορεί οι ντόπιοι κάτοικοι να μιλούν «σπαστά» τα ελληνικά, φυλάττουν όμως Θερμοπύλες. Οι κάτοικοι της περιοχής έχουν δυσδιάκριτες ταυτότητες με ρευστά εθνοτικά και γλωσσικά κριτήρια, αλλά έχουν μέσα στην καρδιά τους την Ελλάδα. Αυτό τουλάχιστον εκπέμπουν: ένα απόκοσμο «ελληνικό φως» σε μια κάπως χοντροκομμένη ηπειρωτική βαλκανική εκδοχή του. Αφού απόλαυσα για λίγο την γαλήνια θέα του όρμου της Μεγάλης Πρέσπας και τα γειτονικά χιονισμένα βουνά, κατευθύνθηκα στο γραφικό λιμανάκι του χωριού. Αναζητούσα έναν έμπειρο ντόπιο βαρκάρη, γνωστό και ως «Πελεκάνο», που θα αναλάμβανε επί πληρωμή την ξενάγησή μου στα φημισμένα ασκηταριά της λίμνης.

ΑΣΚΗΤΑΡΙΑ: Ο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΡΕΣΠΑΣ

Αφού νοίκιασα μια «πλάβα» (μακρόστενη βάρκα, ειδική για λίμνες) και με ξεναγό τον «Πελεκάνο» ξεκίνησα την εξερεύνηση των ασκηταριών. Βγαίνοντας από τον όρμο των Ψαράδων η λίμνη, η Μεγάλη Πρέσπα, ανοίχτηκε σε όλο της το μεγαλείο. Έμοιαζε απέραντη, με βαθιά και καθαρά νερά. Η ομίχλη με εμπόδιζε να δω το τέλος της, που βρισκόταν 30 χλμ. μακριά, και είχα την ψευδαίσθηση ότι βρισκόμουν μέσα σε μια κλειστή θάλασσα. Τα σκοτεινά νερά της Μεγάλης Πρέσπας σε φοβίζουν. Μπορούν εύκολα να σε καταπιούν ή να σε αρπάξει στα βαθιά κάποιο από τα στοιχειά ή τις νεράιδες της λίμνης, ειδικά αν είσαι νέος και όμορφος… Θυμήθηκα πως το Μάιο του 1996 σημειώθηκε στη Mεγάλη Πρέσπα, το συγκλονιστικότερο ναυάγιο στην ιστορία της Aλβανίας. Μια βάρκα γεμάτη μαθητές, που είχαν πάει σχολική εκδρομή για να επισκεφθούν τη βυζαντινή εκκλησία στο νησάκι Mάλιγκραντ, που απέχει περίπου 1.500 μέτρα από την ακτή, ανατράπηκε από ένα κύμα που σηκώθηκε από τον αέρα. Ο απολογισμός ήταν 15 πνιγμένοι μαθητές από τους 18 που επέβαιναν στη βάρκα! Μόνον τρεις κατάφεραν να φθάσουν στην ακτή. Το τραγικό είναι πως κανένας από τους 18 μαθητές δεν ήξερε κολύμπι. Τα πτώματα των πνιγμένων μαθητών δεν βρέθηκαν αμέσως και κάποια αναδύθηκαν μετά από δύο μέρες από τον βυθό της λίμνης… Τα ασκηταριά είναι ένας πολιτιστικός θησαυρός για τη Μεγάλη Πρέσπα. Είναι πραγματικές αετοφωλιές, που κάποτε φιλοξενούσαν πολλούς μοναχούς και ασκητές. Βρίσκονται σε κοιλότητες και φυσικές σπηλιές στις βραχώδεις ακτές της λίμνης. Στη νότια πλευρά της Μεγάλης Πρέσπας βρίσκεται η εκκλησία της Μεταμόρφωσης, που χρονολογείται τον 12ο ή 13ο αιώνα. Αυτό είναι το κοντινότερο σωζόμενο ασκητάριο στην κοινότητα Ψαράδων. Το πιο αξιόλογο πάντως ασκηταριό της βόρειας πλευράς είναι εκείνο της Παναγίας Ελεούσας, που οι ντόπιοι αφιέρωσαν στον Άγιο Πέτρο. Μέσα με μια τεράστια ρωγμή στο βράχο, περίπου 30 μέτρα ψηλή, βρίσκεται η μικρή αλλά πανέμορφη εκκλησούλα της Παναγίας της Ελεούσας. Είναι χτισμένη μέσα σε μια σπηλιά και διακοσμημένη με τοιχογραφίες που ιστόρησε στα 1410 ο μοναχός Ιωαννίκιος. Η εκκλησία αυτή χρησίμευε σαν καθολικό των μοναχών που ασκήτευαν στην περιοχή και ζωγράφισαν στα βράχια εικόνες αγίων, μερικές από τις οποίες σώζονται ακόμη και σήμερα. Επισκέφθηκα την Παναγιά Ελεούσα, ανεβαίνοντας τα σκαλιά που κατασκεύασαν οι ντόπιοι για πιο εύκολη πρόσβαση, και μόλις βρέθηκα στο εσωτερικό της προσπάθησα να αναπλάσω με τη φαντασία μου τη ζωή των ασκητών του Μεσαίωνα. Από εκεί ψηλά αγνάντευσα τον ορίζοντα της λίμνης, που προδιαθέτει για πνευματική γαλήνη, και αφουγκράστηκα τη σιωπή. Ένα άλλο ασκηταριό, που παρουσιάζει ενδιαφέρον αν και μισογκρεμισμένο, είναι εκείνο της Μικρής Ανάληψης. Τέλος στα βράχια της νοτιοδυτικής όχθης της Μεγάλης Πρέσπας σώζονται μια σειρά από βραχογραφίες του 15ου αιώνα, όπως η εικόνα της «Παναγίας Δεξιοκρατούσας» και της «Παναγίας Βλαχερνίτισσας», που φαίνονται κι από μακριά. Η επιστροφή από την περιήγηση στα ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας σήμανε και το τέλος της εξόρμησης μας στον θαυμαστό λιμναίο μικρόκοσμο των Πρεσπών. 540 χιλιόμετρα μακριά από την Αθήνα και 230 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη, στα απώτατα όρια της Ελλάδας, βρίσκεται ένας πραγματικός παράδεισος, μοναδικός σε ομορφιά, ιστορία και βιοποικιλότητα, που ξέρει να παίζει και να αιχμαλωτίζει τις αισθήσεις μας. Στις Πρέσπες αισθάνεται κανείς πως η Ελλάδα είναι πολύ πιο μεγάλη απ’ όσο μπορεί να φανταστεί κανείς. Ενσωματώνει πολλούς μικρόκοσμους, που για να τους εξερευνήσει κανείς θα έπρεπε να ξοδέψει μια ολόκληρη ζωή.
Φωτογραφίες: Σωτήρης Μεζετζόγλου
Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας (stamkos@post.com), με αρκετά βιβλία πάνω σε βαλκανικά θέματα (Στοιχειωμένα Βαλκάνια, Άγνωστη Σερβία, Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων κ.α.), και δημιουργός του Ζενίθ.  Το τελευταίο του βιβλίο είναι το ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ: Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου.
   

ΜΟΣΧΟΠΟΛΗ (ΝΟΤΙΑ ΑΛΒΑΝΙΑ): Η Μητρόπολη των Βλάχων στα Βαλκάνια

ΜΟΣΧΟΠΟΛΗ / VOSKOPOJA 

Η αλλοτινή «Μητρόπολη» των Βλάχων στα Βαλκάνια

Και το Πέτρινο «Άνθος» της Βόρειας Ηπείρου/Νότιας Αλβανίας

«Η Μοσχόπολη ήταν μια πόλη πολιορκημένη από τη βαρβαρότητα και την αμάθεια και το παράξενο δεν είναι που κάποια μέρα καταστράφηκε, αλλά πως κτίστηκε σαν το λουλούδι που φυτρώνει μέσα στα βράχια… Η Μοσχόπολη ήταν κάτι πρόωρο για τους Αλβανούς. Σβήστηκε όπως σβήνεται κάθε ακατάληπτο όνειρο στον ανθρώπινο εγκέφαλο…»

Μπεν Μπλούσι, Αλβανός συγγραφέας

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Του Γιώργου Στάμκου

Ακολουθούμε έναν φιδογυριστό δρόμο που σκαρφαλώνει στα βουνά δυτικά της Κορυτσάς…Αναζητούμε τα ίχνη μιας θρυλικής πόλης, η φήμη της οποίας έχει στοιχειώσει τα Βαλκάνια του 18ου αιώνα: τη ξακουστή ΜοσχόποληΑν και σήμερα είναι ένα μικρό και μάλλον ασήμαντο χωριό του νομού Κορυτσάς, το Βόσκοπογια (Voskopoja), όπως λέγεται η Μοσχόπολη στα αλβανικά, κρύβει μια μεγάλη και ένδοξη ιστορία.

Κτισμένη σε υψόμετρο 1.160 μέτρα, σ’ ένα κρυμμένο οροπέδιο φυλαγμένο από τους παγωμένους ανέμους των αλβανικών βουνών, η Μοσχόπολη υπήρξε πριν από τρεις αιώνες μία από τις σπουδαιότερες πόλεις των Βαλκανίων και η «μητρόπολη» του βλαχικού στοιχείου στη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Το όνομα της προέρχεται από το αρωματικό φυτό μόσχος, που ενδημεί στο οροπέδιο. Μοσχόπολις σημαίνει Πόλη του Μόσχου κι έλεγαν πως την άνοιξη οι δρόμοι της πόλης ευωδίαζαν από αυτό το αρωματικό φυτό.

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Η Μοσχόπολη γνώρισε μεγάλη ακμή στα μέσα του 18ου αιώνα και ειδικά τη «χρυσή εποχή» του 1730-1760 όταν ο πληθυσμός της έφτασε τις 30.000 αναδεικνύοντας την σε μια από τις σημαντικότερες πόλεις των Βαλκανίων. Ήταν μια πόλη εμπόρων Βλάχων, Ελλήνων και Αλβανών.

Μέχρι την ολοκληρωτική καταστροφή της το 1788 από τον περιβόητο Αλή Πασά των Ιωαννίνων, η Μοσχόπολη ήταν μια ακμαία πόλη με οργανωμένες συνοικίες, πολλές εκκλησίες και σχολεία.

 Σήμερα η Μοσχόπολη είναι ένας ορεινός οικισμός επτακοσίων περίπου κατοίκων που προσφέρεται, λόγω του υψομέτρου της, για χειμερινό τουρισμό. Τα παλιά σπίτια επισκευάζονται και τα νέα προσπαθούν να κτιστούν με παραδοσιακό τρόπο, με την πέτρα…

Οι πέτρινοι δρόμοι αυτού του τόπου είναι γεμάτοι μνήμες καθώς διασχίζουν ερείπια παλιών αρχοντικών και εκκλησιών. 

Σχετική εικόνα

 Τα τελευταία χρόνια η Μοσχόπολη άρχισε να αναπτύσσεται και να αξιοποιείται τουριστικά. Ο πληθυσμός της αυξήθηκε, νέοι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν εδώ και οι δρόμοι της άρχισαν να αντηχούν και πάλι από τα παιχνίδια των παιδιών. Η ελπίδα φαίνεται να έχει επιστρέψει, καθώς και το όνειρο για μια καλύτερη ζωή, που ξεκινά συνήθως από το στήσιμο μιας μικρής επιχείρησης, συνήθως μιας ταβέρνας ή ενός καφενείου.

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Ο Ευάγγελος Βαρδής, είναι ένας βορειοηπειρώτης που έζησε και εργάστηκε στην Ελλάδα πολλά χρόνια πριν αποφασίσει να επιστρέψει στην πατρίδα του και να ανοίξει αυτό το καφενείο στο κέντρο της Μοσχόπολης. Πράγματι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι Αλβανοί μετανάστες στην Ελλάδα επιλέγουν να γυρίσουν στην Αλβανία και να ανοίξουν «ελληνικού στυλ» μαγαζιά και να εκμεταλλευτούν έτσι μια αγορά κυριολεκτικά παρθένα. Παρά το ρεύμα παλιννόστησης όμως η Μοσχόπολη είναι κυρίως ένας τόπος γέρων, καθώς οι νέοι επιλέγουν λόγω αστυφιλίας να εγκατασταθούν στη γειτονική Κορυτσά…

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Τα πέτρινα ερείπια των παλιών εκκλησιών μαρτυρούν το ένδοξο παρελθόν της Μόσχόπολης, όπως ο επιβλητικός ναός του Αγίου Νικολάου που κτίστηκε στα 1721. Εκτός από μεγάλο εμπορικό κέντρο η Μοσχόπολη ήταν κι ένα σημαντικό πολιτιστικό κέντρο του 18ου αιώνα στην Βαλκανική χερσόνησο: μια πολιτισμένη χριστιανική νησίδα μέσα στα Οθωμανικά Βαλκάνια. Ήταν μια πόλη των τεχνών και ειδικά της εκκλησιαστικής τέχνης: Μάρτυρες της ακμής εκείνης της εποχής είναι οι ναοί του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Αθανασίου και των Ταξιαρχών που κοσμούνται από πολλές και εξαιρετικές αγιογραφίες. Καθόλου περίεργο που η Μοσχόπολη θεωρούνταν τότε ως οι «Άγιοι Τόποι» της εκκλησιαστικής τέχνης στα Βαλκάνια…

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Την εποχή της ακμής της η Μοσχόπολη γέμισε από ορθόδοξες εκκλησίες επειδή οι φημισμένοι μεγαλέμποροί της χρηματοδοτούσαν την ανέγερση ναών και τη διακόσμησή τους. Οι ίδιοι επένδυαν και στο κτίσιμο σχολείων αλλά και στην αγορά βιβλίων. Γύρω στα 1700 ιδρύθηκε εδώ το πρώτο σχολείο, όπου τα μαθήματα γίνονται στην Ελληνική Γλώσσα. Το σχολείο, με την ονομασία, «Ελληνικόν Φροντιστήριο» εξελίχθηκε σε σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο της περιοχής, το 1744 αναβαθμίστηκε από συνεχείς δωρεές και μετονομάστηκε σε «Νέα Ακαδημία». Με πρωτοβουλία του ιερομόναχου Γαβριήλ Κωνσταντινίδη δημιουργήθηκε το 1731 στη Μοσχόπολη και το δεύτερο τυπογραφείο στον βαλκανικό χώρο (μετά από αυτό της Κωνσταντινούπολης), που τύπωνε βιβλία κυρίως στην Ελληνική Γλώσσα –άλλη μια απόδειξη της στενής σχέσης της πόλης με τον ελληνικό πολιτισμό…

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

 Τα επιβλητικά ερείπια των πολυάριθμων ορθόδοξων ναών δείχνουν πως η Μοσχόπολη υπήρξε μια νησίδα ορθοδοξίας σ’ ένα κόσμο οθωμανικής βαρβαρότητας, –ένας πρόωρος φάρος πολιτισμού μέσα σε μια άγρια αλβανική θάλασσα…

Όπως έγραψε χαρακτηριστικά και ο Αλβανός συγγραφέας Μπεν Μπλούσι: «Η Μοσχόπολη ήταν μια πόλη πολιορκημένη από τη βαρβαρότητα και την αμάθεια και το παράξενο δεν είναι που κάποια μέρα καταστράφηκε, αλλά πως κτίστηκε σαν το λουλούδι που φυτρώνει μέσα στα βράχια… Η Μοσχόπολη ήταν κάτι πρόωρο για τους Αλβανούς. Σβήστηκε όπως σβήνεται κάθε ακατάληπτο όνειρο στον ανθρώπινο εγκέφαλο…»

Αλλά η Μοσχόπολη δεν έχει μόνο παρελθόν, έχει και μέλλον –και μάλιστα τουριστικό. Κατευθυνόμαστε, μέσα από δασικούς δρόμους, σ’ ένα πολυτελές ορεινό ξενοδοχείο που ανοίγει το δρόμο για την τουριστική εκμετάλλευση της περιοχής…

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Αφήνουμε τη Μοσχόπολη, κι αφού προσπεράσαμε την Κορυτσά, κατευθυνόμαστε στον παραδοσιακό ορεινό οικισμό Ντάρντα. Μια έκπληξη όμως μας περιμένει στο δρόμο μας: μια φυλακή, που κτίστηκε με χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να φιλοξενεί στο αλβανικό έδαφος τους Αλβανούς εγκληματίες που συλλαμβάνονται σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Η Ντάρντα είναι ένας ορεινός αλβανικός οικισμός, που φημίζεται για τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια του. Εδώ σχεδόν τα πάντα έχουν κατασκευαστεί από πέτρα. Καθόλου παράξενο που οι τεχνίτες πέτρας της Ντάρντα θεωρούνται οι καλύτεροι σ’ ολόκληρα τα Βαλκάνια…

 

Σχετική εικόνα

Στη Ντάρντα ζουν σήμερα ελάχιστοι κάτοικοι –οι πιο πολλοί έχουν μεταναστεύσει στο εξωτερικό. Μια αναμμένη φωτιά και μια γαργαλιστική μυρωδιά μας τραβά προς το μέρος της. Είναι μια γιαγιά που ψήνει πίτα με τον παραδοσιακό τρόπο του χωριού. Η πίτα είναι έτοιμη και η γιαγιά μας προσκαλεί στο σπίτι της για κέρασμα. Μας προσφέρει ρακί από δαμάσκηνα –κάτι που συνηθίζεται σε όλα τα Βαλκάνια…

Η ζωή σ’ αυτό το ορεινό αλβανικό χωριό είναι σκληρή και όλες οι δουλειές συνεχίζουν να γίνονται με τα χέρια. Αυτό όμως φαίνεται να μην σκληραίνει και τις καρδιές των κατοίκων του…

Αποτέλεσμα εικόνας για Darda pogradec

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας, βαλκανολόγος, έγραψε εκατοντάδες ειδικά άρθρα για τα Βαλκάνια, δεκάδες σενάρια και κείμενα για ντοκιμαντέρ (Balkan Express) και μια σειρά από βιβλία σχετικά με τα Βαλκάνια, όπως το Στοιχειωμένα Βαλκάνια (μαζί με τη Μ. Κοσάνοβιτς) και το Άγνωστη Σερβία (μαζί με τη Μ. Κοσάνοβιτς), ενώ σύντομα πρόκειται να εκδοθεί και το νέο του βιβλίο με τίτλο ΒΑΛΚΑΝΙΑ TERRA INCOGNITA, ένας πολυεπίπεδος οδηγός για όλα τα Βαλκάνια. 

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο

unknownservia-egnarts (1)

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

 

geopolitiki-stamkos1

ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ BRAIN DRAIN: H μεγαλύτερη “αιμορραγία” των Βαλκανίων

ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ BRAIN DRAIN

H μεγαλύτερη “αιμορραγία” των Βαλκανίων και η πληθυσμιακή συρρίκνωση της Ελλάδας

Γιατί τα Βαλκάνια καταρρέουν δημογραφικά;

Σχετική εικόνα

Σχετική εικόνα

 

Στο κέντρο της Μπάνια Λούκα της μεγαλύτερης πόλης στο σερβικό τμήμα της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, βρίσκεται ένας αυτοσχέδιος τοίχος μνήμης. Ο τοίχος αυτός καλύφθηκε μέσα σε λίγες ώρες με εκατοντάδες ονόματα. Είναι τα ονόματα ανθρώπων που έφυγαν…

Τον περασμένο Οκτώβριο, ο Στέφαν Μπλάτζικ, επικεφαλής του οργανισμού ReStart Srpska, κάλεσε όσους θέλουν να γράψουν στον τοίχο τα ονόματα των αγαπημένων τους που έχουν φύγει στο εξωτερικό αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Ο Μπλάτζικ, ετών 27 έχει χάσει με αυτόν τον τρόπο αρκετούς φίλους του. «Ακόμη κι αυτοί με τα μεγαλύτερα προσόντα θα δέχονταν οποιαδήποτε εργασία. Είναι καλύτερα να δουλέψεις σε ένα σούπερ μάρκετ στη Δύση για 1.000 ευρώ τον μήνα, αντί για 400 ευρώ τον μήνα εδώ», λέει στη Le Monde.

 

 

 

 

Οι πιο δημοφιλείς προορισμοί για όσους φεύγουν είναι η Γερμανία, η Αυστρία και η Σλοβενία. Αυτή η μαζική έξοδος των νέων πλήττει ολόκληρη τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Ο Πάσα Μπαρακόβιτς, 25 ετών, ζει στην Τούζλα, μια πόλη της εργατικής τάξης στην Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Αν και σε παρακμή, παραμένει ένα φρούριο της αντι-εθνικιστικής αριστεράς. Εδώ οι Μουσουλμάνοι Βόσνιοι, οι Κροάτες και οι Σέρβοι συνυπήρχαν ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου (1992-1995).

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

«Εδώ ξοδεύεις περισσότερα από όσα κερδίζεις»

Ο Μπαρακόβιτς, ο οποίος γεννήθηκε μετά τον πόλεμο, μεγάλωσε σε μια χώρα που καταστράφηκε από τη διαδικασία «μετάβασης», η οποία οδήγησε σε λεηλασία των δημοσίων πόρων μέσω των ιδιωτικοποιήσεων. Πολιτικά, τα εθνικιστικά κόμματα μονοπωλούν την εξουσία σε κάθε διαφορετική εθνοτική κοινότητα. Υπάρχουν το Κόμμα Δημοκρατικής Δράσης (SDA, Μουσουλμάνοι), η Συμμαχία των Ανεξάρτητων Σοσιαλδημοκρατών (SNSD, Σέρβοι) και η Κροατική Δημοκρατική Ένωση (HDZ).

Ο Μπαρακόβιτς έχει ήδη βρεθεί πολλές φορές στη Γαλλία για να δουλέψει – με μαύρη – κυρίως στις κατασκευές. Στη χώρα του κέρδιζε περίπου 300 ευρώ το μήνα δουλεύοντας σε βενζινάδικο. «Πρέπει να πληρώσεις τη βενζίνη σου για να πας στη δουλειά σου. Αν προσθέσεις το φαγητό και τα τσιγάρα σου ξοδεύεις περισσότερα από όσα κερδίζεις», λέει. Έτσι αποφάσισε να γραφτεί σε μια ιδιωτική ιατρική σχολή και να πάρει άδεια εργασίας στη Γερμανία, όπου τα γηροκομεία προσλαμβάνουν πολλούς Βαλκάνιους. Πρέπει να σημειωθεί ότι πολλοί από τους νέους που φεύγουν αναγκάζονται να υποβαθμίσουν τις προσδοκίες τους και να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Για παράδειγμα πολλοί αναγκάζονται να δεχτούν μια διαφορετική ειδικότητα επειδή δεν υπάρχει ζήτηση για τη δική τους.

«Πλήρωσα 2.600 μάρκα  Βοσνίας (1.600 δολάρια) για την εκπαίδευσή μου και 465 μάρκα (280 δολάρια) για τα μαθήματα γερμανικών. Επίσης 265 μάρκα (160 δολάρια) για τα εξέταστρα του B2». Τώρα ο Μπαρακόβιτς περιμένει τη θεώρηση της βίζας του και την άδεια εργασίας που του υποσχέθηκαν από μια κλινική στο Ντίσελντορφ. Του είπαν για έναν μισθό 1.900 ευρώ για τους πρώτους έξι μήνες και 2.500 ευρώ στη συνέχεια, γεγονός που θα επιτρέψει στη σύζυγό του και στη νεογέννητη κόρη του να πάνε μαζί του. Ο Μπαρακόβιτς θα συνεχίσει να επισκέπτεται τη χώρα του, όσο εργάζονται και ζουν εκεί οι γονείς του. Η μητέρα του είναι δασκάλα δημοτικού και ο πατέρα του αστυνομικός αλλά ελπίζει ότι θα μπορέσουν να πάνε στη Γερμανία όταν συνταξιοδοτηθούν.

Σχετική εικόνα

Στο φροντιστήριο για Γερμανικά

Τα φροντιστήρια ξένων γλωσσών στη χώρα δουλεύουν σαν τρελά. Τα γερμανικά είναι πρώτα στις προτιμήσεις. «Οι σπουδαστές μας όλο και αυξάνονται», λέει η διευθύντρια φροντιστηρίου Αλίσα Κάντιτς. Μάλιστα υπάρχει συμφωνία μεταξύ της κρατικής Γερμανικής Εταιρείας για τη Διεθνή Συνεργασία και της Ομοσπονδίας της Βοσνίας Ερζεγοβίνης, ώστε οι εργοδότες να χρηματοδοτούν εντατικά μαθήματα τεσσάρων μηνών για τους μελλοντικούς υπαλλήλους τους. Με αυτόν τον τρόπο κερδίζουν και οι γερμανικές επιχειρήσεις αφού θα χρειάζονταν περισσότερα λεφτά για εκπαιδεύσουν το προσωπικό τους εντός Γερμανίας.

Στον αντίποδα οι πολιτικοί ηγέτες της χώρας δείχνουν να αδιαφορούν για το φαινόμενο των μαζικών εξόδων. Ένας συρρικνούμενος πληθυσμός μειώνει τα ποσοστά της ανεργίας και επομένως τις κοινωνικές εντάσεις. Αυτοί που φεύγουν θα μπορούσαν ίσως να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους στην κάλπη, όμως είναι πολύ απίθανο να ψηφίσουν αν έχουν πάει στο εξωτερικό.

Στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, ούτε οι τοπικές αρχές, ούτε η κεντρική κυβέρνηση τηρούν αρχεία για το πόσοι άνθρωποι έχουν φύγει. Οι αναχωρήσεις αυτές δεν δηλώνονται επίσημα. Ο Αντμίρ Χρουστακόβιτς, ο οποίος εργάζεται στο γραφείο απασχόλησης στην Τούζλα διατηρεί αρχεία για την ανεργία στη χώρα που έμμεσα αποκαλύπτουν το μέγεθος του ρεύματος μετανάστευσης.

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

Πόσοι και ποιοι φεύγουν

Το 2017, 98.600 άτομα είχαν δουλειά στην περιοχή και 84.500 ήταν άνεργοι. Το 2016 οι άνεργοι ήταν 91.000. «Η υπηρεσία μας προσφέρει θέσεις εργασίας στην Αυστρία και τη Σλοβενία επειδή έχουμε συμφωνίες με αυτές τις χώρες. Αλλά το περασμένο έτος μόνο 1.500 άτομα βρήκαν εργασία μέσω του κέντρου μας. Τα υπόλοιπα εξαφανίστηκαν από τα στατιστικά στοιχεία, πράγμα που σημαίνει ότι πήγαν στο εξωτερικό χωρίς να μας ειδοποιήσουν», λέει ο Χρουστακόβιτς.

Αυτοί που αποχωρούν είναι γενικά νέοι, πτυχιούχοι πανεπιστημίων ή τεχνικών σχολών που θα μπορούσαν να ωφελήσουν τη χώρα που βρίσκεται αντιμέτωπη με το δικό της brain drain. Αυτοί που φεύγουν είναι είτε άνεργοι, είτε έχουν πολύ κακά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Μια τρίτη κατηγορία είναι αυτοί που έχουν καλές θέσεις εργασίας αλλά φοβούνται το κλίμα πολιτικής αβεβαιότητας και πιστεύουν ότι θα είναι αδύνατο να μεγαλώσουν τα παιδιά τους σε μια χώρα, όπως η Βοσνία – Ερζεγοβίνη. 

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

«Φεύγουν επειδή έχουν χάσει κάθε ελπίδα»

Η Τάνια Τόπιτζ, πολιτική αναλύτρια στο Ίδρυμα Φρίντριχ Έμπερτ στη Μπάνια Λούκα, επισημαίνει ότι και στις δυο περιοχές της χώρας το εκπαιδευτικό σύστημα είναι καταρρακωμένο και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που πωλούν πτυχία εξαπλώνονται. Επιπλέον, στη χώρα είναι σχεδόν αναπόφευκτη η χρήση προσωπικών διασυνδέσεων και πολιτικών συστάσεων για την απόκτηση οποιασδήποτε εργασίας. Αυτοί, εκτιμά η Τόπιτζ ότι είναι οι λόγοι για τους οποίους οι νέοι φεύγουν από τη χώρα.

«Οι άνθρωποι φεύγουν επειδή έχουν χάσει κάθε ελπίδα. Δεν πιστεύουν ότι είναι δυνατή και η παραμικρή αλλαγή», υποστηρίζει η Τζάσνα Τζασάρεβιτς του Κοινοτικού Ιδρύματος της Τούζλα. Τον Φεβρουάριο του 2014, η πόλη ήταν το προσκήνιο μεγάλων διαδηλώσεων ενάντια στη διαφθορά, τους πολιτικούς και τις επιπτώσεις από τις ιδιωτικοποιήσεις. Το κίνημα ξεκίνησε από τα εργοστάσια που ιδιωτικοποιήθηκαν και στα οποία οι εργαζόμενοι δεν είχαν πληρωθεί για μήνες και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν. Δημιουργήθηκε ένα κίνημα που οδήγησε σε παραίτηση την τοπική αρχή αλλά σύντομα διαλύθηκε λόγω εσωτερικών διαφωνιών.

«Θέλουμε να μείνουμε εδώ! Δεν θέλουμε να μεταναστεύσουμε!». Αντίστοιχα ήταν τα συνθήματα των διαδηλώσεων που έγιναν στη Σερβία τον Απρίλιο του 2017, ενάντια στον πρόεδρο Αλεξάντερ Βούτσιτς και τη νεοφιλελεύθερη μετάβαση της χώρας. Παρόμοιες διαδηλώσεις έγιναν και στην ΠΓΔΜ το 2016. Μετά από όλες αυτές τις διαδηλώσεις, οι νέοι που είχαν πρωτοστατήσει ήταν στις περισσότερες περιπτώσεις οι πρώτοι που έφυγαν. Αυτό οδήγησε και στην εξάλειψη των ελπίδων για μια πολιτική αλλαγή στις χώρες αυτές.

Η «αιμορραγία» των Βαλκανίων

Η μετανάστευση έχει μακρά ιστορία στα Βαλκάνια. Από τη Γιουγκοσλαβία πολλοί άντρες έφυγαν για να εργαστούν στη Γερμανία ή την Αυστρία ως Gastarbeiter (φιλοξενούμενοι). Οι πόλεμοι της δεκαετίας του 1990 προκάλεσαν επίσης κύματα μετανάστευσης. Σήμερα, ολόκληρες οικογένειες εξακολουθούν να εγκαταλείπουν τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, ακόμη και την Κροατία, η οποία βρίσκεται στην ΕΕ από το 2013. Μόνο το Ζάγκρεμπ, οι παράκτιες πόλεις και οι πιο τουριστικές περιοχές δεν έχουν επηρεαστεί. Οι περιφέρειες μόλις λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά από την ακτή αντίθετα έχουν επηρεαστεί πολύ.

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

 

Στην Κροατία έχουν δημιουργηθεί επιχειρήσεις και πλέον υπάρχει μια νέα βιομηχανική ζώνη, αλλά οι μισθοί είναι χαμηλοί. «Όταν μπήκαμε στην ΕΕ, θεωρήσαμε ότι η κατάσταση θα βελτιωνόταν, αλλά οι νέοι δεν έχουν χρόνο να περιμένουν κάποιο υποθετικό καλύτερο μέλλον», δηλώνει η Λιλιάνα Πτάκνικ που είναι διευθύντρια σχολείου.

Σε πολλές από τις χώρες των Βαλκανίων μετεγκαθίστανται επιχειρήσεις από την Αυστρία, την Ιταλία και την Ουγγαρία, συχνά μικρές μονάδες παραγωγής, π.χ. κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και εξαρτημάτων αυτοκινήτων. Το εργατικό δίκαιο που είναι απλώς θεωρητικό διευκολύνει τις επιχειρήσεις. Οι μισθοί σπανίως υπερβαίνουν τα 200 ευρώ το μήνα και η πλήρης ευελιξία των εργαζομένων παραμένει ο κανόνας. Παράλληλα όλες οι κυβερνήσεις της περιοχής είναι πρόθυμες να προσφέρουν κίνητρα στους ξένους επενδυτές. Η μόνη επιλογή για τους εργαζόμενους που απορρίπτουν αυτές τις επιλογές είναι να πάνε στο εξωτερικό.

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

 

Η αιμορραγία των βαλκανικών χωρών από ειδικευμένους εργαζόμενους είναι τόσο μεγάλη που πλέον θέτει σε κίνδυνο τις τοπικές επιχειρήσεις. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 2014 – 15, περισσότεροι από 100.000 Αλβανοκοσοβάροι (σχεδόν το 7% του πληθυσμού) εγκατέλειψαν το Κόσοβο μέσα σε λίγες εβδομάδες. Μια συμφωνία μεταξύ Πρίστινας και Βελιγραδίου επέτρεψε στους Κοσοβάρους να ταξιδέψουν στη Σερβία με δελτίο ταυτότητας. Σχεδόν άμεσα δεκάδες χιλιάδες έκαναν αυτό το ταξίδι με πρόθεση να περάσουν κατόπιν τα ουγγρικά σύνορα και τελικά να φτάσουν στη Γερμανία.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

Παρόμοια κατάσταση αντιμετώπισε το βόρειο Μαυροβούνιο την άνοιξη του 2015. Πολλοί κάτοικοι της υποβαθμισμένης αυτής περιοχής αναζήτησαν μια καλύτερη ζωή στην Κάτω Σαξονία της Γερμανίας που αντιμετώπιζε ιδιαίτερο πληθυσμιακό πρόβλημα και μάλιστα είχε ζητήσει να σταλούν εκεί όσο το δυνατόν περισσότεροι αιτούντες άσυλο. Στη δυτική Βουλγαρία και στη νοτιοανατολική Σερβία, ολόκληρες περιοχές καταστρέφονται ως αποτέλεσμα της μεγάλης μετανάστευσης. Σύμφωνα με την εθνική στατιστική υπηρεσία, 160.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν τη Σερβία μεταξύ του 2002 και του 2011. Ο πληθυσμός της Σερβίας ανέρχεται σήμερα σε επτά εκατομμύρια και η μέση ηλικία αυξήθηκε από 37,4 το 1991 σε 42,7 το 2015.

Ο Στέπαν Στερτς, γεωγράφος στο πανεπιστήμιο του Ζάγκρέμπ, τονίζει: «ο πληθυσμός της Κροατίας που κινδυνεύει είναι το πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι πολιτικοί μας ηγέτες επειδή επηρεάζει όλες τις δημόσιες πολιτικές». Ο Στερτς λέει ότι η Κροατία είχε 18.000 περισσότερους θανάτους απ’ ότι γεννήσεις το 2017. Ο πληθυσμός της Κροατίας έχει μειωθεί κατά 13% από το 1991. Η μετανάστευση επηρεάζει και τον ρυθμό των γεννήσεων αφού εκείνοι που μεταναστεύουν είναι πιθανότερο να φύγουν σε ηλικία τεκνοποίησης. «Αν συνεχιστούν αυτές οι τάσεις, το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Κροατίας θα μπορούσε να εξαφανιστεί σε μια δεκαετία», σημειώνει ο Στερτς.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Balkans aging

Η αποτυχία των πολιτικών και το δυσοίωνο μέλλον 

Αντί να αναζητούν μια λύση στη δημογραφική κρίση και την κοινωνική καταστροφή, οι κυβερνήσεις στα Βαλκάνια γίνονται όλο και πιο συντηρητικές. Ενώ είναι ζωτικής σημασίας να ληφθούν μέτρα για την προστασία των εργαζομένων γυναικών που θέλουν να γίνουν μητέρες και να απαγορευτούν οι απολύσεις λόγω εγκυμοσύνης, να στηριχτούν οι μεγάλες οικογένειες και να μειωθούν οι φόροι στις περιφέρειες που εκκενώνονται, οι κυβερνήσεις απλώς περνούν όλο και πιο σκληρούς νόμους κατά των αμβλώσεων. Αυτού του είδους τα μέτρα και άλλες καμπάνιες που λαμβάνουν μεγάλη κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αφήνουν στο περιθώριο τις πραγματικές αιτίες ερήμωσης των Βαλκανίων που είναι: η γενική αποτυχία των πολιτικών, η διαφορά και οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές που επιβλήθηκαν στις αναιμικές οικονομίες της περιοχής.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

Υπό αυτές τις συνθήκες, «η Γερμανία σίγουρα θα συνεχίσει να ρουφά τη ζωή από την Ανατολική Ευρώπη, οπότε πρέπει να την αναπληρώσουμε», λέει ο Στερτς. Πάντως οι πολιτικές που επιβάλλονται είναι εντελώς απίθανο να εμποδίσουν τη δημογραφική αιμορραγία και οι μετακινήσεις των επιχειρήσεων στα Βαλκάνια δεν επιβραδύνουν το ρυθμό μετανάστευσης. «Έζησα στη Γερμανία για πέντε χρόνια και ξέρω ότι δεν είναι παράδεισος», λέει η Αλίσα Κάντιτς. «Αλλά είναι αδύνατο να σταματήσει η μετανάστευση. Μπορεί να είμαι η τελευταία που θα πάω, οπότε θα σβήσω τα φώτα όταν θα φεύγω από τα Βαλκάνια».

Η Βουλγαρία “αργοπεθαίνει”: Μόλις έπεσε κάτω από 7 εκατομμύρια κατοίκους…

Στα βιβλία γεωγραφίας της δεκαετίας του ’80 ο πληθυσμός της Ελλάδας και της Βουλγαρίας ήταν αρκετά κοντά. Στα μέσα της δεκαετίας εκείνης, το 1985 στην τότε «Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας» κατοικούσαν 8.948.649 άνθρωποι. Η χώρα δεν κατάφερε – επίσημα τουλάχιστον – να σπάσει το φράγμα των 9 εκατομμυρίων καθώς η επόμενη απογραφή που έγινε μετά από την πτώση των σοσιαλιστικών καθεστώτων για πρώτη φορά στην σύγχρονη ιστορία της Βουλγαρίας παρατηρούνταν μείωση του πληθυσμού.

Αποτέλεσμα εικόνας για demographic collapse of Bulgaria

Απο την 1η Ιουλίου η Βουλγαρία έχει αποχαιρετήσει την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από την επομένη, τον πληθυσμό των 7 εκατομμυρίων. Κάθε χρόνο οι Βούλγαροι μειώνονται κατά περίπου 40 000 κατοίκους, ενώ μέχρι το 2050 αναμένεται ο πληθυσμός να μειωθεί και να φθάσει στα 5,5-5 εκατατομμύρια κατοίκους.

Η μείωση και η ηλικιακή κατανομή του πληθυσμού της Βουλγαρίας από το 1960 έως σήμερα:

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας της Βουλγαρίας, το 2017 στη χώρα είχε πληθυσμό 7.1 εκατ. άτομα και είχαν γεννηθεί 57 175 μωρά, αριθμός που είναι με 8 000 νεογνά περίπου λιγότερα από το 2016. Η θνησιμότητα στη χώρα, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής, ανέρχεται στα 108 000 άτομα ενώ 65-70 000 είναι οι Βούλγαροι που έχουν αναχωρήσει για να σπουδάσουν ή να εργαστούν στο εξωτερικό.

Το πρόβλημα το έχει αναλύσει στο βιβλίο του, “Ο πληθυσμός της Βουλγαρίας στις αρχές του 21ου αιώνα”, ο καθηγητής Πανεπιστημίου, Ατανάς Ατανάσοφ. Σύμφωνα με τον κ. Ατανάσοφ η γεννητικότητα στη χώρα είναι κοντά στα μέσα επίπεδα για την Ευρώπη – περίπου 10 ανά 1000 άτομα. Η θνησιμότητα όμως είναι αρκετά υψηλότερη – 14,6 ανά 1000 άτομα, και είναι από τις βασικές αιτίες για την αρνητική αύξηση του πληθυσμού.

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans
Αυξάνεται ραγδαία η μέση ηλικία και η γήρανση της Βουλγαρίας 

Η μέση ηλικία του πληθυσμού είναι 40 έτη για τους άνδρες και 43 έτη για τις γυναίκες. Τις τελευταίες δεκαετίες όμως θα αυξάνεται κατά περίπου 2 έτη κάθε χρόνο. Έτσι το 2060 η μέση ηλικία για τους άνδρες θα είναι 50 έτη, ενώ για τις γυναίκες θα είναι 51.

Η γήρανση του πληθυσμού και τα υψηλά επίπεδα μετανάστευσης μειώνουν τον αριθμό των γυναικών που μπορούν να γίνουν μητέρες. Οι γυναίκες ηλικίας από 15 έως 49 ετών μειώνονται κατά περίπου 100 000 κάθε πέντε χρόνια. Αυτή τη στιγμή οι γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία στη Βουλγαρία είναι 1 786 000, ενώ μέχρι το 2060 θα μειωθούν μέχρι 976 000.

Σχετική εικόνα

Η Βουλγαρίαέχει μπει σε μια φάση έντονης δημογραφικής συρρίκνωσης, πουοφείλεται στον επικίνδυνο συνδυασμό μετανάστευση-υπογεννητικότητα-θνησιμότητα. Από τα μέσα της δεκαετίαςτου 1980 ως το 2000 η Βουλγαρία έχει απωλέσει περισσότερους από έναεκατομμύριο κατοίκους. Συγκεκριμένα ο πληθυσμός της έπεσε από τα 9 εκατομμύρια κατοίκους(1989) στα 7,8 εκατομμύρια (2000). Αυτός ο δημογραφικός κατήφορος της Βουλγαρίας φαίνεται μη αντιστρέψιμος. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της στατιστικής υπηρεσίας των ΗΠΑ (USA Bureau of Census) η Βουλγαρία έχει το 2018 έναν πληθυσμό 7 εκατομμυρίων. Το 2030 ο αριθμός αυτός θα πέσει στα 6 εκατομμύρια, το 2040 στα 5,5 εκατομμύρια και το έτος 2050 στα 5 εκατομμύρια! Η εύφορη Βουλγαρία του 2050 θα είναι η «σκιά» του εαυτού της, μια χώρα άδεια (40 κάτοικοι/Km²) και πρόσφορη για εποικισμό, πράγμα που αναμένεται ν’ ανοίξει τις επεκτατικές ορέξεις της γειτονικής Τουρκίας, που και θα έχει σταθεροποιηθεί πλέον πληθυσμιακά (κι απο το 2060-70 θα αρχίσει και η Τουρκία σταδιακά να μειώνεται πληθυσμιακά), θα κατοικείται τότε από 100 εκατομμύρια ανθρώπους…

Αποτέλεσμα εικόνας για demographic collapse of Bulgaria

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΥΠΟ ΔΙΩΓΜΟΝ: ΠΩΣ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΕ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Δραματική αριθμητική ανατροπή φαίνεται πως πυροδότησε για τον πληθυσμό της Ελλάδας η οικονομική κρίση, που πλήττει από το 2010 τη χώρα. Η συρρίκνωση των γεννήσεων, η αύξηση των θανάτων και η αρνητική μετανάστευση, αναδεικνύουν το δημογραφικό της Ελλάδας σε μέγα εθνικό θέμα. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ΕΛΣΤΑΤ, μόνο το διάστημα 2011-2017 ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε κατά 355.000 ανθρώπους και αν το πρόβλημα δεν αντιμετωπισθεί με την υπευθυνότητα που απαιτείται για το «νούμερο 1» εθνικό πρόβλημα, ο πληθυσμός της Ελλάδας, το 2050, μόλις που θα αγγίζει τα 10 εκατομμύρια ανθρώπων. Κι ακόμη χειρότερα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Eurostat, το 2080, με 7,2 εκατομ. ανθρώπους, η Ελλάδα θα αποτελεί το μικρότερο (σσ. και επισφαλέστερο [;]) τμήμα της ΕΕ.

Η έρευνα με τίτλο «Ο πληθυσμός της Ελλάδας υπό διωγμόν», που υπογράφει η νομικός Ήρα Έμκε- Πουλοπούλου, διδάκτορας του πανεπιστημίου του Παρισιού, μέλος της Ακαδημίας Επιστημόνων της Νέας Υόρκης και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Δημογραφικών Μελετών, υπό την αιγίδα της οποίας, άλλωστε, τελεί η έκδοση, είναι «κραυγή αγωνίας». «Στόχος του βιβλίου είναι να αποδείξει ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης μεγάλα τμήματα του ελληνικού πληθυσμού βρίσκονται «υπό διωγμόν», υφίστανται, δηλαδή, συστηματική υποβολή σε ταλαιπωρίες, που έχουν οδηγήσει ή θα καταλήξουν στο μέλλον στην απομάκρυνσή τους από την Ελλάδα, από την οικογένειά τους, από τη δουλειά τους, από τους φίλους τους, ακόμη και από τη ζωή» σημειώνει χαρακτηριστικά η ίδια στο Αθηναϊκό Πρακτορείο και συμπυκνώνει το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας ως εξής: «Οι δημογραφικοί δείκτες εξελίσσονται με βραδύ ρυθμό και βελτιώνονται με ακόμη βραδύτερο. Αν, όμως, η στρατηγική που έχει ως στόχο την αύξηση των γεννήσεων, την επιβράδυνση του ρυθμού γήρανσης, τον περιορισμό της αποδημίας, δεν εφαρμοστεί ΤΩΡΑ, τα προβλήματα του πληθυσμού θα εκδικηθούν εκείνους που τα αγνοούν!».

Στην έκδοση των 734 σελίδων, «προϊόν έρευνας τριών χρόνων», που φιλοξενεί αποκωδικοποιώντας δεκάδες στατιστικούς πίνακες της ΕΛΣΤΑΤ και της EUROSTAT και εικονογραφείται από το σκωπτικό πενάκι του Σπύρου Ορνεράκη, παρατίθεται λεπτομερειακή χαρτογράφηση του ελληνικού πληθυσμού, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από τις κατά καιρούς οικονομικο-πολιτικο-κοινωνικές συνθήκες από το 1828 έως σήμερα, αλλά κυρίως την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Η Έμκε – Πουλοπούλου εξηγεί ότι το δημογραφικό εμφανίστηκε στη δεκαετία του ΄80, επομένως προϋπήρχε της κρίσης, αλλά επιδεινώθηκε κατά τη διάρκειά της, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός της Ελλάδας να μειώνεται, να αλλοιώνεται και να γερνάει με ταχύτερο από τον αναμενόμενο ρυθμό.

«Οι απογραφές αποκάλυψαν ότι έως και τις αρχές του 21ου αι. ο πληθυσμός της χώρας αυξανόταν διαρκώς, ακόμα και στις ανώμαλες περιόδους, που γνώρισε το ελληνικό έθνος» λέει και συνεχίζει: «Για παράδειγμα, το 1828, πριν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, η Ελλάδα «μετρούσε» 753.000 ανθρώπους, οι οποίοι το 2011 έφτασαν τους 10,9 εκατομμμύρια.

Το 2011 αντιστοιχούσαν 104 γυναίκες σε 100 άνδρες και στην περίοδο 1951-2011 μειώθηκε στο μισό ο πληθυσμός των νέων 0-14 χρόνων (από 28,8% σε 14,5%) και σχεδόν τριπλασιάστηκε η αναλογία των ηλικιωμένων στον πληθυσμό (από 6,7% σε 19,5%). Αλλά, στην περίοδο της κρίσης, ο ρυθμός γήρανσης επιταχύνεται. Η μέση ηλικία του πληθυσμού από 30 έτη το 1951 φτάνει τα 43,5 το 2014!».

Επιπλέον, την περίοδο 2001-2011 καταγράφεται μικρή μείωση στους άγαμους και στους έγγαμους, αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός των διαζευγμένων και λιγότερων των χήρων/χηρών, ενώ παρατηρείται μεγάλη αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών, μικρότερη αύξηση των νοικοκυριών 2-3 ατόμων και μείωση των νοικοκυριών 4 ατόμων. Είναι, δε, εντυπωσιακή η μείωση των πολύτεκνων οικογενειών.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, την περίοδο 2011-2016, οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 115.479 άτομα (γεννήσεις 692.592 / θάνατοι 808.071). Η μικρή αύξηση των γεννήσεων (κατά 1.051 παιδιά), που καταγράφηκε το 2016 οφείλεται κατά 77% σε γεννήσεις από γυναίκες πρόσφυγες, που δεν θα μείνουν στην Ελλάδα. Σε έξι χρόνια, δε, χάθηκαν πολύ περισσότερα άτομα από τις γεννήσεις ενός έτους (π.χ. το 2016, 93.698 γεννήσεις). Έως το 2010, οι άνθρωποι που έρχονταν στην Ελλάδα ήταν περισσότεροι από εκείνους που την εγκατέλειπαν. Η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα (2018) η χώρα, εκτός από την υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων, οφείλεται στο φαινόμενο της «αρνητικής μετανάστευσης», γεγονός που έχει ως συνέπεια τη μείωση του ελληνικού πληθυσμού, κάθε χρόνο, σε απόλυτο αριθμό.

Τα στοιχεία που παρατίθενται στην ογκώδη έκδοση οδηγούν στο σχεδόν αδιαπραγμάτευτο συμπέρασμα πως ό,τι κατάφερε με κόπο η Ελλάδα να κερδίσει στα χρόνια της «ευμάρειας», όταν -έτσι κι αλλιώς- τα νέα ζευγάρια δύσκολα έπαιρναν την απόφαση για 2ο και 3ο παιδί, το έχασε μέσα στα οκτώ χρόνια της κρίσης! Το δημογραφικό από εθνικό θέμα εξελίχθηκε σε εφιάλτη.

Όπως αναφέρει η ερευνήτρια, για το θέμα των αιτίων και των επιπτώσεων των δημογραφικών εξελίξεων, οι παράγοντες για τη δυσμενή εικόνα του πληθυσμού είναι πολλοί, αλλά «πρωταρχική θέση κατά τη διάρκεια της κρίσης κατέχει η ανεργία, η επισφαλής απασχόληση και η μείωση του οικογενειακού εισοδήματος. Μετά το 2013 παρατηρείται μείωση της ανεργίας με ταυτόχρονη μείωση της πλήρους απασχόλησης και αύξηση της μερικής. Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι καταργούνται οι «καλές» θέσεις εργασίας με ικανοποιητικό μισθό, εξασφάλιση και εργασιακά δικαιώματα, ενώ αυξάνονται οι «ευέλικτες μορφές απασχόλησης», ανασφάλιστες με πολύ χαμηλούς μισθούς και ενίοτε απαράδεκτες συνθήκες εργασίας». Ως εκ τούτου, η αύξηση της ανεργίας των νέων ανδρών και γυναικών και η απασχόληση σε δυσβάστακτο περιβάλλον αποτελούν αιτία μείωσης της γαμηλιότητας και της γεννητικότητας και αύξηση της αποδημίας, γιατί όσοι της υφίστανται, κυρίως όσοι έχασαν τη δουλειά τους, δεν αποφασίζουν να παντρευτούν και να κάνουν παιδιά και όσοι έχουν προσόντα επιλέγουν τη μετανάστευση».

Η Έμκε – Πουλοπούλου χτυπάει τον κώδωνα κινδύνου. «Το δημογραφικό πρόβλημα θα επιδεινωθεί» τονίζει και εξηγεί: «Η εντυπωσιακή μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η εκτόξευση της αποδημίας θα καταλήξουν σε μεγάλη συρρίκνωση του πληθυσμού της χώρας μας και σε αύξηση της αναλογίας των ηλικιωμένων. Θα αυξάνεται ο πληθυσμός άνω των 65 ετών σε βάρος των ηλικιών 0-14».

Στο ερώτημα αν μπορεί να υπάρξει αντιστροφή της δημογραφικής… κατρακύλας της χώρας, η ερευνήτρια απαντά: «Πρόκειται για μία εν μέρει μη αναστρέψιμη πραγματικότητα. Η επί 40 χρόνια χαμηλή γονιμότητα έχει δημιουργήσει μια μικρότερη αριθμητικά γενιά γυναικών. Ακόμα κι αν οι γυναίκες αυτές αποκτήσουν περισσότερα παιδιά, θα είναι δύσκολο ο αριθμός των γεννήσεων να ξεπεράσει τον αριθμό των θανάτων. Εξάλλου, θα πρέπει να περάσουν 25-30 χρόνια, ώστε η αύξηση των γεννήσεων να δημιουργήσει τη γενιά, που θα ενταχθεί στην αγορά εργασίας και με την απασχόληση και τις εισφορές της στο ασφαλιστικό σύστημα να συμβάλει στη στήριξή του. Μέχρι ν’ αρχίσει να εργάζεται αυτή η γενιά, θα χρειαστούν επιπλέον δαπάνες ιδιωτικές και δημόσιες για την ανατροφή και την εκπαίδευσή της».

 

ΓΚΡΙΖΑ ΕΛΛΑΔΑ Εξώφυλλο.jpg

unknownservia-egnarts (1)

 

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο

ΜΠΟΥΚΟΒΙΝΑ (BUCOVINA): Μια Άγνωστη Ρουμανία

ΜΠΟΥΚΟΒΙΝΑ (BUCOVINA)

H Άγνωστη Βορειοανατολική Ρουμανία

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

 

Κατευθυνόμαστε προς τα δάση της Ρουμανίας ψηλά στο βορρά, πάμε στη Μπουκοβίνα (Bukovina). Μια περιοχή συνοριακών διενέξεων και χωνευτήρι λαών, θρησκειών και πολιτισμών…

H Βουκοβίνα αποτελεί το βόρειοανατολικό τμήμα της Ρουμανικής Μολδαβίας. Η νότια Βουκοβίνα ανήκει στη Ρουμανία και η βόρεια στην Ουκρανία (μετά τον Β’Π.Π.). Αυτή –και όχι το κάστρο του Μπραν– είναι η πραγματική πατρίδα του Βλαντ Τέπες, που πήρε τη λογοτεχνική μορφή του «Κόμη Δράκουλα» στο μυθιστόρημα του Μπραμ Στόκερ.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania Carpaths

Ταξιδεύουμε Βόρεια, περνάμε από το Bacau συνεχίζουμε προς το Piat-Neamt, φτάνουμε στο Targu Neamt, περνάμε από το Falticeni και καταλήγουμε στην πόλη Suceava γύρω απ’ την οποία υπάρχουν τα περίφημα «ζωγραφισμένα μοναστήρια», που αποτελούν κι ένα πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο της ρουμανικής Ορθοδοξίας. 

Bucovina σημαίνει στα Ρουμανικά «γη καλυμμένη με οξιές» (Buche = οξιά στα Ρουμανικά, που είναι λατινογενής γλώσσα).

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania Carpaths

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

Υπάρχει εδώ μια αίσθηση του απόμακρου… Μια γη με πράσινα λιβάδια και δάση από έλατα… Χωριά πνιγμένα στα δένδρα κουλουριάζονται στις αναδιπλώσεις της γης… Θημωνιές από άχυρα (σάνο) και κάρα με άλογα… Χωρικοί που στολίζουν τις μακριές χαίτες των αλόγων τους με κόκκινες φούντες… Χειροποίητοι ξύλινοι σταυροί που κοσμούν τις αγροικίες και εκφράζουν τη «γλυκιά ταπεινοφροσύνη μιας θρησκείας που ανήκει στους χωρικούς». Παραδοσιακοί τεχνίτες και λαϊκοί καλλιτέχνες διασώζουν πανάρχαιες τέχνες. Τσιγγάνοι πωλούν στις άκρες των δρόμων τα άφθονα μανιτάρια, που ενδημούν στα υγρά και πράσινα δάση των Καρπαθίων.  

Η Μπουκοβίνα, λόγω της απόστασης από το Βουκουρέστι, κατάφερε να αποφύγει τις χειρότερες κοινωνικές και περιβαλλοντικές καταστροφές του «κομμουνιστικού» συστήματος. Φωλιασμένη ανάμεσα στα Καρπάθια όρη και στα σύνορα με την Ουκρανία η Μπουκοβίνα ήταν σε μεγάλο βαθμό ξεχασμένη από το καθεστώς Τσαουσέσκου.

ΣΟΥΤΣΕΑΒΑ(SUCEAVA): Μια σχετικά σύγχρονη πόλη καθώς οικοδομήθηκε στα ερείπια των βομβαρδισμών του Β’ Π. Πολέμου. Στη συνέχεια ο Τσαουσέσκου ισοπέδωσε την πόλη και κατέστρεψε τουλάχιστον 40 πέτρινες εκκλησίες. Είναι η πρωτεύουσα της επαρχίας της Μπουκοβίνας. Από το 1375 ως το 1565 υπήρξε η πρωτεύουσα του βασιλείου της Μολδαβίας. Επισκεφτείτε την εκκλησία του Αγ. Δημητρίου που κτίστηκε το 1400μ.Χ. και την εκκλησία Dommnitelor.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

ΤΑ ΖΩΓΡΑΦΙΣΜΕΝΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΜΠΟΥΚΟΒΙΝΑΣ

Τα μοναστήρια της Μπουκοβίνας φτιάχτηκαν βαθιά μέσα στο δάσος για να είναι πιο ασφαλή από τους εισβολείς και διακοσμήθηκαν όχι μόνο εσωτερικά αλλά και εξωτερικά. Τα πιο πολλά είναι κτισμένα στην εποχή του βασιλιά της Μολδαβίας Στέφανου του Μέγα (Stefan Cel Mare) τον 15ο αιώνα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

ΒΟΡΟΝΕΤΣ (VORONET): Η «Καπέλα Σιξτίνα της Ανατολής»!
Βρίσκεται 4 χλμ νοτίως του Gura Humorului. Το μοναστήρι αυτό του 15ου αι. (1488μ.Χ.) είναι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο. Μαγεύει με τη κομψότητα και την τέλεια συμμετρία του. Πολυτελής εσωτερικός διάκοσμος. Περίφημες εξωτερικές νωπογραφίες με προφήτες της Βίβλου και Μαχητές Αγίους. Θέματα της Βίβλου σε μολδαβικό περιβάλλον.

Είναι παγκοσμίως γνωστό το έντονο μπλε των τοιχογραφιών ως «μπλέ του Βόρονετς».

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

 

ΟΥΜΟΡ (HUMOR): Το μοναστήρι αυτό κτίστηκε το 1530 από δωρεά ενός Βογιάρου. Είναι το μικρότερο από τα ζωγραφισμένα μοναστήρια, αλλά και ένα από τα αριστουργήματα της Μολδαβικής αρχιτεκτονικής. Περιβάλλεται από ξύλινα τείχη. Στο εσωτερικό υπάρχουν εξαιρετικά εικονοστάσια. Οι νωπογραφίες είναι έξοχα διατηρημένες και φτιαγμένες από αγνά φυτικά και μεταλλικά χρώματα του Μεσαίωνα.

ΑΡΜΠΟΡΕ (ARBORE): Βρίσκεται 20 χλμ νοτίως του Radauti. Θεωρείται κόσμημα της Μολδαβικής θρησκευτικής αρχιτεκτονικής. Ιδρύθηκε το 1502 και είναι αφιερωμένο στον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Θυμίζει περισσότερο παρεκκλήσι. Η βροχή και η πολυκαιρία έχουν ξεπλύνει κάποιες νωπογραφίες…

Σχετική εικόνα

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

ΣΟΥΤΣΕΒΙΤΣΑ (SUCEVITA): Βρίσκεται λίγα χλμ. δυτικά του Radauti κοντά στο χωριό Marginea. Ιδρύθηκε το 1581 από τους αδελφούς Movilla. Είναι οχυρωμένο με επιβλητικούς αμυντικούς πύργους. Είναι το πιο καινούργιο «ζωγραφισμένο μοναστήρι» με τις περισσότερες νωπογραφίες στο εσωτερικό του. Το κυρίαρχο χρώμα είναι το σκούρο πράσινο, που συμβολίζει τα σκουροπράσινα δάση της Μολδαβίας…

Εκτός από την Αγία Τριάδα και την αναπαράσταση της Κλίμακος του Ιωάννη υπάρχουν εδώ ζωγραφισμένοι οι Μεγάλοι Έλληνες Φιλόσοφοι της Αρχαιότητας: Σοφοκλής, Αριστοτέλης, Πυθαγόρας, Πλάτωνας που φορούν Βυζαντινούς χιτώνες.

Σχετική εικόνα

ΜΟΛΝΤΟΒΙΤΣΑ (MOLDOVITTA): Η Μονή αυτή που χρονολογείται από το 1402 είναι κτισμένη σε μια κοιλάδα μεγάλου φυσικού κάλους πίσω από το χωριό Vatra Moldovitei. Υπάρχουν γύρω γραφικές αγροικίες με αγελάδες που βόσκουν. Ο αέρας μυρίζει ρετσίνι… Είναι από τα καλύτερα δείγματα φεουδαρχικής αρχιτεκτονικής με συμπαγή τείχη και τρεις αμυντικούς πύργους. Δεσπόζει πάνω σ’ έναν βράχο. Το σχέδιο της κάτοψής της θυμίζει τριφύλλι. Οι νωπογραφίες μετατρέπουν τη μονή σε μοναδικό πολιτιστικό μνημείο.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

Εδώ είναι τα Απώτατα Όρια Βαλκανίων, που διεισδύουν και συνδέονται με την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη. Συναντήσαμε:  Ζωγραφισμένα ορθόδοξα μοναστήρια # Τα Καρπάθια με το Σκουροπράσινο Δάσος τους # Απόμακρα χωριά, μακριά από το Σύστημα # Συνοριακές Διενέξεις # Χωνευτήρι λαών # Εξωτερικές νωπογραφίες # Ξυλόγλυπτοι Σταυροί # Δωρεές Βογιάρων (Φεουδαρχών) # Το Μπλε του Βόρονετς # Αγιογραφίες Άγιοι-Πολεμιστές # Αγροτικός τρόπος ζωής # Σύγκρουση με τον Εκσυγχρονισμό # Ενάντια στο Super Market # Νοοτροπία:Φτιάξτο Μόνος σου # Ταπεινοφροσύνη # Βουνά = Άμυνα και Προστασία # Παραδοσιακές Τέχνες και Επαγγέλματα # Λαϊκή Μαγεία # Θρύλοι, Ξόρκια # Όντα του Αλλόκοσμου…

Σχετική εικόνα

Καλώς ήλθατε στα ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ!

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλοunknownservia-egnarts (1)ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg