Category Archives: ΒΑΛΚΑΝΙΑ -BALKANS

ΠΡΕΣΠΕΣ Η Άγνωστη Καρδιά των Βαλκανίων

 

ΠΡΕΣΠΕΣ

Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ

 

Του Γιώργου Στάμκου

  Πρέσπες. Δύο λίμνες, που γλύφουν τα ακρότατα βορειοδυτικά σύνορα της Ελλάδας. Μοιάζουν περισσότερο με απομεινάρια μιας αρχαίας «εσωτερικής θάλασσας», σα μια περιοχή με ιδιαίτερη βαρύτητα που καμπυλώνει το έδαφος και σε κρατά μέσα της. Κατεβαίνοντας από το Πισοδέρι προς τη λεκάνη των δύο λιμνών αισθάνεσαι ότι εισχωρείς σε μια παράξενη υδάτινη χώρα, σ’ έναν μικρόκοσμο σε πλήρη αυτοτέλεια, όπου η αστική πραγματικότητα που σε καταδιώκει λιώνει και στη θέση της αναδύεται η υγρή πραγματικότητα μιας ανέγγιχτης Φύσης. Λένε ότι στις Πρέσπες βασιλεύει η εκκωφαντική σιωπή. Στην πραγματικότητα όμως δεν «ακούγεται» η σιωπή αλλά ένα παράξενο βουητό από ανέμους που χαϊδεύουν τους καλαμιώνες, κρωξίματα πουλιών και γαλήνιους κυματισμούς των νερών. Η λαμπρότητα της Φύσης ανεβάζει το νου σε μια υπερβατική αίσθηση αιωνιότητας. Τα ψυχεδελικά χρώματα του ηλιοβασιλέματος, οι ακτίνες του ήλιου που καθρεπτίζονται στα νερά των λιμνών, οι ξεθωριασμένες ξύλινες βάρκες ή “πλάβες”, τα καλάμια που χορεύουν στους ανέμους, τα παλιά πέτρινα σπίτια και οι κάτοικοι με τα εύγλωττα πρόσωπα και την ασυνήθιστη ντοπιολαλιά τους, όλα αυτά σε ταξιδεύουν. Η επίσκεψη στις Πρέσπες είναι ένα ταξίδι. Όχι μόνο στη «μυστική καρδιά» των Βαλκανίων, αλλά και στην υδάτινη εσωτερική ενδοχώρα των συναισθημάτων μας…
Το χωριό Ψαράδες.

ΜΙΑ ΕΡΗΜΗ ΧΩΡΑ

Στο δρόμο για τις Πρέσπες συναντάμε μια σειρά από χωριά-φαντάσματα, γεμάτα με μισογκρεμισμένα πέτρινα σπίτια, πολλά χωρίς κατοίκους, μια πραγματική έρημη γη. Στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, του Πρώτου και του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου και, κυρίως, του Εμφύλιου Πολέμου (1944-1949), η περιοχή των Πρεσπών αιματοκυλίστηκε, τα χωριά της καταστράφηκαν, οι κάτοικοί της εκτοπίστηκαν, εξορίστηκαν και στο τέλος κατέληξε μια έρημη χώρα, με ελάχιστους ντόπιους κατοίκους, αλλά όλο και περισσότερους τουρίστες. Μετά τον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο (1912), το νοτιοανατολικό τμήμα της ευρύτερης περιοχής των Πρεσπών εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος, το οποίο διπλασίασε τότε την έκτασή του. Μέχρι το 1940 η περιοχή γνώρισε μεγάλη οικονομική πρόοδο χάρη στην ανάπτυξη του συνεταιριστικού κινήματος, τις συναλλαγές με τα αστικά κέντρα και την εισροή συναλλάγματος από τους μετανάστες του εξωτερικού. Ο πληθυσμός της υπολογίζονταν τότε στους 12.000 κατοίκους και τα γεμάτα από πέτρινα σπίτια χωριά της, έσφυζαν από ζωή. Ωστόσο στη δεκαετία του 1940 η περιοχή, που κατοικούνταν κυρίως από Σλαβομακεδόνες, βρέθηκε στο «μάτι του κυκλώνα», εγκαταλείφθηκε και ερημώθηκε. Μετά το 1951 το ελληνικό κράτος μετέφερε στα ερημωμένα χωριά Βλάχους εποίκους από την Ήπειρο και τους έδωσε σπίτια και χωράφια. Η περιοχή όμως δεν έφτασε ποτέ στην προπολεμική άνθισή της. Από τους 6.500 κατοίκους που είχαν απομείνει τη δεκαετία του 1950, σήμερα έμειναν μόνον 1.400 κάτοικοι, ηλικιωμένοι στην πλειοψηφία τους, που μέχρι πρόσφατα ζούσαν σχεδόν ξεχασμένοι από τους υπόλοιπους Έλληνες. Φθάνοντας στις Πρέσπες, στο μεγαλύτερο εθνικό δρυμό της Ελλάδας (ανακηρύχτηκε το 1974), αισθάνεσαι ντοπαρισμένος από μια αίσθηση γαλήνης, που σε κάνει να ξεχάσεις σχεδόν όλα τα προβλήματα που σε καταδιώκουν. Οι αισθήσεις σου είναι αιχμαλωτισμένες σ’ αυτόν το μαγευτικό υδάτινο μικρόκοσμο και το μυαλό σου αδυνατεί να διαχωρίσει την πραγματικότητα από τη μαγεία. Μια λέξη μόνον είναι σφηνωμένη στο μυαλό σου: Πρέσπα. Από πού να προέρχεται άραγε αυτή η λέξη και τι να σημαίνει; Η προέλευση και η σημασία του ονόματος Πρέσπα, που δεν έχει ελληνική ρίζα, παραμένει άγνωστη. Σύμφωνα με μια εκδοχή ή λέξη αυτή είναι σλαβική και σημαίνει «σωρός στοιβαγμένου χιονιού» (Ν. Μουτσόπουλος). Ο Σ. Πελεκανίδης από την πλευρά του υποστηρίζει πως κάποτε υπήρχε κοντά στις λίμνες ή σε κάποιο νησάκι τους μια πόλη με το όνομα Πρέσπα. Η πιο επικρατούσα πάντως άποψη είναι πως η λέξη Πρέσπα (Prespae) είναι λατινογενής και σημαίνει «φάτνη», όπως άλλωστε δείχνει και η γεωμορφολογία της λιμναίας περιοχής. Το σίγουρο πάντως είναι πως για πρώτη φορά συναντάμε τη λέξη Πρέσπα στα τέλη του 10ου μ.Χ. αιώνα να χαρακτηρίζει ολόκληρη τη λιμναία έκταση και όχι κάποιο συγκεκριμένο οικισμό ή πόλη.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩΝΤΑΣ ΥΠΟΓΕΙΩΣ

Βρισκόμενες σε υψόμετρο 850 μέτρων οι Πρέσπες είναι οι υψηλότερες λίμνες των Βαλκανίων. Πρόκειται για πανάρχαιες λίμνες, απομεινάρια μιας «εσωτερικής θάλασσας» που υπήρχε πριν από πολλά εκατομμύρια χρόνια σ’ αυτή την περιοχή των Βαλκανίων. Την εποχή εκείνη αυτές οι δύο λίμνες αποτελούσαν ένα ενιαίο υδάτινο όγκο μαζί με τη γειτονική λίμνη της Αχρίδας, και σχημάτιζαν μια τεράστια λίμνη που λεγόταν Δασσαρίτιδα, η οποία κάλυπτε ολόκληρη την περιοχή. Ακόμη και σήμερα οι λίμνες αυτές επικοινωνούν υπογείως μεταξύ τους. Είναι γνωστό πως τα νερά της Μικρής Πρέσπας χύνονται μέσω υπόγειων αγωγών στο βυθό της Μεγάλης και από εκεί, ξεκινούν άλλες υπόγειες καταβόθρες που συνεχίζουν μέχρι την γειτονική λίμνη Οχρίδα. Όμως αυτό το μακρύ υδάτινο ταξίδι δεν σταματά εδώ. Από τη λίμνη Οχρίδα, η πορεία των λιμναίων υδάτων προς τη θάλασσα περνά μέσα από τα ήσυχα νερά του ποταμού Μαύρου Δρίνου της Αλβανίας για να καταλήξει στις αλβανικές ακτές της Αδριατικής. Πέρα από την επίσημη γεωλογική ιστορία των Πρεσπών υπάρχουν και οι θρύλοι της περιοχής που δίνουν τις δικές τους εκδοχές. Ένας από αυτούς λέει πως κάποτε η περιοχή ήταν ένα απέραντο οροπέδιο, αλλά κάποιος ξέχασε τη βρύση ανοικτή, το οροπέδιο πλημμύρισε και σχηματίστηκαν οι δύο λίμνες, οι οποίες δεν πρόκειται να στερέψουν ποτέ εκτός αν κάποιος κλείσει την υπόγεια βρύση! Ένας άλλος θρύλος λέει ότι παλαιότερα στη λεκάνη της Πρέσπας υπήρχε ένα ποτάμι με χωριά κτισμένα κατά μήκος της κοιλάδας του. Κάποτε όμως η έξοδος του ποταμιού φράχτηκε και δημιουργήθηκε μια λίμνη. Τα χωριά πλημμύρισαν, ενώ πολλοί ισχυρίζονται πως, όταν η στάθμη των νερών πέφτει, εμφανίζονται τα ερείπιά τους… Η μακρόστενου σχήματος Μικρή Πρέσπα ανήκει σχεδόν αποκλειστικά στην Ελλάδα (43,5 τ. Χλμ.), και μόνο η νότια γωνιά της ανήκει στην Αλβανία (4 τ.χλμ.), που έχει πλέον σχεδόν ξεραθεί λόγω της μείωσης της στάθμης της λίμνης. Από τη Μεγάλη Πρέσπα, που είναι και η μεγαλύτερη λίμνη των Βαλκανίων με συνολική έκταση (272 τ.χλμ.) και βάθος 55 μέτρα, μόνο το νοτιοανατολικό τμήμα ανήκει στην Ελλάδα, ενώ το μεγαλύτερο τμήμα της ανήκει στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) ή Severna Makedonija (Βόρεια Μακεδονία), όπως θα είναι πλέον το επίσημο όνομά της, και το νοτιοδυτικό τμήμα της ανήκει στην Αλβανία. Πρόκειται δηλαδή για ένα υδάτινο τριεθνές σημείο, που χωρίζει αλλά και ενώνει τρεις βαλκανικές χώρες. Τελευταία οι λίμνες περισσότερο ενώνουν παρά χωρίζουν εφόσον καθιερώθηκαν ως σημείο συνάντησης των πρωθυπουργών των τριών γειτονικών χωρών, ενώ στις αρχές του 2000 η περιοχή ανακηρύχθηκε τριεθνής προστατευόμενος δρυμός από τους πρωθυπουργούς της Αλβανίας, της Ελλάδας και της ΠΓΔΜ ή Severna Makedonija.

Ο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Οι δύο λίμνες χωρίζονται μεταξύ τους από μια στενή λωρίδα γης πλάτους 200 μέτρων και μήκους τριών χιλιομέτρων, που λέγεται «Λαιμός». Μια μικρή ωστόσο υδάτινη δίαυλος, στη θέση Κούλα, επιτρέπει τις λίμνες να επικοινωνούν μεταξύ τους. Το σημείο αυτό αποτελεί ένα ιδανικό παρατηρητήριο για σπάνια αποδημητικά πουλιά, που φιλοξενούνται στους καλαμιώνες των δύο λιμνών. Εδώ υπάρχει επίσης και μια τεράστια αμμουδιά, που επιτρέπει τους τουρίστες το καλοκαίρι να κολυμπούν στα πεντακάθαρα νερά της Μεγάλης Πρέσπας. Στο σημείο αυτό βρίσκεται κι ένα στρατιωτικό φυλάκιο, καθώς η περιοχή βρίσκεται πολύ κοντά στα σύνορα. Οι Πρέσπες αποτελούν το μεγαλύτερο Εθνικό Δρυμό της χώρας μας, με έκταση 256 τετραγωνικά χιλιόμετρα, που προστατεύεται από τη Σύμβαση Ραμσάρ. Η περιοχή αυτή παρουσιάζει τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα στην Ελλάδα. Για παράδειγμα από τα 6.000 είδη φυτών της ελληνικής χλωρίδας, στις Πρέσπες απαντούν περίπου 1.400 είδη (σχεδόν το 25%). Υπάρχουν μάλιστα και ενδημικά είδη, όπως η Κενταύρια της Πρέσπας (Centaurea prespana), που δεν συναντάται πουθενά αλλού στο κόσμο! Η πανίδα της περιοχής είναι εξαιρετικά πλούσια και περιλαμβάνει 260 είδη πτηνών, 33 είδη ερπετών και αμφιβίων, 40 είδη θηλαστικών (λύκοι, αρκούδες, βίδρες και 8 είδη νυκτερίδων) και 17 είδη ψαριών από τα οποία τα 8 είναι ενδημικά της Ελλάδας! Η περιοχή των Πρεσπών είναι ένα πραγματικό βασίλειο των πουλιών, εξαιρετικά σημαντική για τα αποδημητικά και υδρόβια πτηνά της. Από τα επτά είδη πελεκάνων που υπάρχουν στο κόσμο, ο Αργυροπελεκάνος (Pelecanus crispus) και ο Ροδοπελεκάνος (Pelecanus onocrotalus) είναι τα δύο είδη που ενδημούν στην Ευρώπη και αναπαράγονται στην περιοχή, σε κοινές αποικίες αναπαραγωγής, αλλά με ξεχωριστές ομάδες φωλιών. Στις Πρέσπες αναπαράγεται ένας από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Αργυροπελεκάνου, ενώ υπάρχουν και απειλούμενα με εξαφάνιση είδη όπως η Λαγγόνα (Phalacrocorax pygmaeus). Εκτός από παρατηρητήρια των πουλιών υπάρχει στη Μικρή Πρέσπα και ένα λιμναίο «ιατρείο μικρών πτηνών» για την περίθαλψη των τραυματισμένων πουλιών. Με την ανακήρυξη τους σε Εθνικό Δρυμό το 1974 η βιοποικιλότητα των Πρεσπών άρχισε να προστατεύεται, ενώ οι 1.400 άνθρωποι, που κατοικούν στα 12 χωριά του Δρυμού, άρχισαν να αποκτούν περιβαλλοντική συνείδηση. Η οικονομική και η δημογραφική παρακμή των Πρεσπών άρχισε να σταματά στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας με τη στροφή των κατοίκων της στον αγροτουρισμό, με δύο κύριες δραστηριότητες: την παραγωγή βιολογικών φασολιών και τη φιλοξενία επισκεπτών και τουριστών που όλο και αυξάνονται τα τελευταία χρόνια. Τα φασόλια των Πρεσπών είναι ξακουστά σε όλη Ελλάδα για την ποιότητα, τη γεύση και την ευκολία βρασίματός τους. Υπάρχουν τρία είδη: τα πλακέ, οι γίγαντες και οι «ελέφαντες». Τα φασόλια αυτά σπέρνονται στα τέλη Απριλίου και μαζεύονται στις αρχές Σεπτεμβρίου. Εξαιτίας των λιμνών και του μικροκλίματος, τα φασόλια Πρεσπών γίνονται πιο γλυκά και πιο νόστιμα. Γι’ αυτό και δεν αντισταθήκαμε στον πειρασμό να αγοράσουμε μερικά κιλά για να τιμήσουμε έτσι και το «εθνικό φαγητό» μας, που είναι ιδανικό για τις κρύες μέρες του χειμώνα.

ΑΓΙΟΣ ΑΧΙΛΛΕΙΟΣ: Η «ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑ» ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Μαζί μ’ αυτή τη σκέψη μια ριπή δροσερού αέρα με χαστούκισε ευεργετικά. Βρισκόμουν στην πεζογέφυρα που ενώνει το νησάκι του Αγίου Αχίλλειου με τη στεριά. Κάποτε για να επισκεφθεί κανείς αυτό το ιστορικό νησάκι έπρεπε να χρησιμοποιήσει τις βάρκες, που ωστόσο ήταν άχρηστες όταν τα νερά της λίμνης πάγωναν κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Εδώ και αρκετά χρόνια όμως κατασκευάστηκε η πλωτή πεζογέφυρα κι έτσι η πρόσβαση έγινε πολύ πιο εύκολη. Κάποτε το νησί υπήρξε μεγάλο θρησκευτικό κέντρο με πολλές εκκλησίες και πολλούς κατοίκους. Σήμερα ζουν εκεί όλοι και όλοι 40 άνθρωποι. Περνάω δίπλα από τα παλιά πέτρινα σπίτια του μικροσκοπικού χωριού και κατευθύνομαι προς τα ερείπια της βασιλικής του Αγίου Αχίλλειου που χρονολογείται από τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Εκτός από τους λιγοστούς μόνιμους κατοίκους το νησάκι διέθετε κι αρκετές αγελάδες, που βοσκούσαν ελεύθερα και κούρευαν με την όρεξή τους το καταπράσινο χορτάρι. Η εικόνα των καλοδιατηρημένων ερειπίων της βασιλικής του Αγίου Αχίλλειου, τα οποία και θαύμασα από τον ύψους 175 μέτρων λόφο του νησιού, με ταξίδεψαν στην εποχή του Βούλγαρου τσάρου Σαμουήλ, που ίδρυσε την εκκλησία μεταξύ των ετών 986-990. Ο Σαμουήλ για να προσδώσει αίγλη στο χώρο μετέφερε από τη Λάρισα το λείψανο του επισκόπου της Αγίου Αχιλλείου κι έχτισε την εκκλησία. Αποτελεί κοινό μυστικό πως οι Πρέσπες, η «μυστική καρδιά» της Μακεδονίας, υπήρξε κέντρο της αίρεσης των Βογόμιλων στα Βαλκάνια του 11ου μ.Χ. αιώνα. Ως γνωστόν ο Βογομιλισμός αποτελούσε το θρησκευτικό και ιδεολογικό υπόβαθρο πολλών οπαδών του Σαμουήλ, ο οποίος ίδρυσε ένα ισχυρό «Δυτικοβουλγαρικό» κράτος στις αρχές του 11ου μ.χ. αιώνα. Συντρίφτηκε όμως από τον σκληρό βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Β’, το λεγόμενο Βουλγαροκτόνο, ο οποίος τύφλωσε παραδειγματικά τους 14.000 Βούλγαρους –οι περισσότεροι των οποίων ήταν Βογόμιλοι– αιχμάλωτους, που συνέλαβε στη μάχη στο Κλειδί (1014μ.χ.). Λέγεται πως ο Βούλγαρος Τσάρος Σαμουήλ δεν άντεξε τη στεναχώρια από την ήττα στη μάχη και την τραγική μοίρα των στρατιωτών του και πέθανε από καρδιακή προσβολή. Το 1966, 952 χρόνια μετά τον θάνατο του Σαμουήλ, ο καθηγητής αρχαιολογίας του ΑΠΘ Νικόλαος Μουτσόπουλος, που για πολλά χρόνια μελετούσε τις αρχαιότητες της Μακεδονίας, ανακάλυψε τον τάφο του Σαμουήλ στο νησάκι του Αγίου Αχίλλειου που βρίσκεται στη μικρή Πρέσπα. Ο τάφος βρίσκονταν στα τα ερείπια μιας μεγαλόπρεπης Βασιλικής που κτίστηκε το 990 μΧ. από τον τσάρο Σαμουήλ. Να πως περιέγραψε ο Έλληνας αρχαιολόγος αυτή τη μεγάλη ανακάλυψη: «Κατάλαβα αμέσως ποιος ήταν όταν είδα το αγκυλωμένο χέρι. Όλα τα οστά είχαν το χρώμα της αυτοκρατορικής πορφύρας και στο ύψος της λεκάνης υπήρχε χρυσοΰφαντο ύφασμα τέτοιο που μόνο στην αυλή της Κωνσταντινούπολης μπορούσες να βρεις. Το στόλιζαν δύο παπαγάλοι τοποθετημένοι πλάτη-πλάτη. Η συγκίνησή μας έγινε μεγαλύτερη όταν ήλθε η επιβεβαίωση από τις Ακαδημίες Επιστημών της Σόφιας, της Μόσχας και του Εριβάν στην Αρμενία. Ήταν ο Σαμουήλ». Ο τάφος ανακαλύφθηκε ανέπαφος επειδή επάνω στην καλυπτήρια πλάκα στηριζόταν αρχικά κτιστό αρκοσόλιο (arcosolium) που εμπόδιζε την μετακίνησή της. Στη σλαβική ενδοχώρα της Μακεδονίας ο Βογομιλισμός διατηρούσε ισχυρά ερείσματα από τον 10ο μ.Χ. αιώνα. Επηρέαζε μεγάλες αγροτικές μάζες, που είχαν ξεκάθαρες αντιφεουδαρχικές και γενικώς αντιεξουσιαστικές τάσεις. Το βογομιλικό κίνημα στη Μακεδονία ήταν εχθρικό προς τους Βυζαντινούς και τους Βούλγαρους κυρίαρχους, προς τους τοπικούς φεουδάρχες και προς εκκλησιαστική ιεραρχία. Οι Βογόμιλοι επιτίθονταν στις ανώτερες τάξεις των αξιωματούχων και των κληρικών και επειδή ο Σαμουήλ έτρεφε παρόμοιες πεποιθήσεις, κέρδισε τη συμπάθεια τους κι έτσι, εντάχθηκαν στις τάξεις του στρατού του. Μετά την ήττα του Σαμουήλ ο Βογομιλισμός δεν εξαφανίστηκε, αντίθετα εξαπλώθηκε όλο και περισσότερο ανάμεσα στους δυσαρεστημένους αγρότες της Βαλκανικής, άκμασε στη Βοσνία και τελικά εξαφανίστηκε τον 15ο αιώνα. Η εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου είναι μια τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με νάρθηκα και τρούλους. Αρχικά αποτέλεσε τον καθεδρικό ναό του κράτους του Σαμουήλ και αργότερα, ως τα μέσα του 15ου αιώνα, τον επισκοπικό ναό της ομώνυμης περιοχής. Στο δάπεδο της εκκλησίας διατηρείται τάφος καλυμμένος με ανάγλυφη πλάκα, που κατά την παράδοση θεωρείται τόπος φύλαξης των λειψάνων του Αγίου Αχιλλείου. Σήμερα στο χώρο όπου βρίσκονται τα ερείπια της βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου τελούνται κάθε χρόνο υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού τα Πρέσπεια, ένα μουσικό φεστιβάλ με εξαιρετικούς ερμηνευτές που δημιουργούν μια μαγική ατμόσφαιρα στους προσκεκλημένους τους τη νύχτα της Αυγουστιάτικης πανσελήνου. Ζηλεύω ακόμη και με τη σκέψη των μουσικών εκδηλώσεων στη σκιά των μεσαιωνικών ερειπίων σ’ αυτό το μαγευτικό νησάκι των Πρεσπών. Ελπίζω κάποτε κι εγώ να αξιωθώ να παραβρεθώ, γιατί βαρέθηκα να ταξιδεύω μονάχα με τη φαντασία μου… Εκτός από τον Άγιο Αχίλλειο στη Μικρή Πρέσπα υπάρχει κι ένα άλλο μικρότερο νησάκι, που λέγεται Βιδρονήσι. Δεν κατοικείται από ανθρώπους, αλλά από βίδρες που τρέφονται με τα ψάρια της λίμνης. Στο ίδιο σημείο υπάρχει και μια αποικία κορμοράνων. Για να το επισκεφθεί κανείς πρέπει να νοικιάσει μια «πλάβα», όπως λέγονται οι βάρκες που χρησιμοποιούν οι ψαράδες της λίμνης.

ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΚΡΙΤΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΨΑΡΑΔΕΣ

Μετά το νησάκι του Αγίου Αχιλλείου, που αποτελεί το κέντρο ενός απίστευτου μικρόκοσμου, κατευθύνθηκα προς το ελληνικό τμήμα της Μεγάλης Πρέσπας. Στο δρόμο για το χωριό Ψαράδες, στην περιοχή Κεδρώνας, συνάντησα μια εντυπωσιακή συστάδα ψηλών υπεραιωνόβιων –ηλικίας άνω 400 ετών!– κέδρων που, ενώ συνήθως είναι θάμνοι, εδώ εμφανίζονται με δενδρώδη μορφή. Κοντά στην ίδια περιοχή, κάτω από τις βουνοκορφές Νικηφόρος Ουρανός και Νικηφόρος Ξιφίας που προσφέρουν μια απίστευτη θέα των λιμνών, υπάρχει και η παλιά βυζαντινή εκκλησία του συνονόματου μου Αγίου Γεωργίου, που αξίζει να την επισκεφθεί κανείς. Το χωριό Ψαράδες (η παλιά σλαβική ονομασία του ήταν Νίβιτσα) είναι ένα όμορφο παραδοσιακό χωριό που είναι κτισμένο με μακεδονική αρχιτεκτονική στην άκρη ενός μικρού όρμου της Μεγάλης Πρέσπας. Το χωριό αυτό είναι και το τελευταίο ελληνικό χωριό της περιοχής. Όπως προδίδει και το όνομα του, οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού είναι ψαράδες, που ψαρεύουν καθημερινά με τις βάρκες τους μέσα στα πλούσια σε αλιεύματα νερά της Μεγάλης Πρέσπας. Στα πεντακάθαρα νερά της μεγαλύτερης λίμνης των Βαλκανίων υπάρχουν άφθονα ψάρια, κυρίως πέστροφες, πεταλούδες, γριβάδια, κέφαλοι και τσιρόνια. Σε μια παραλιακή ψαροταβέρνα –δεν θυμάμαι πως την έλεγαν: «Ακρολιμνιά», «Παράδοση» ή μήπως «Συντροφιά»;– κάθισα να απολαύσω μια ψημένη στα κάρβουνα πέστροφα, μαζί με πιπεριές Φλωρίνης (πάπρικα) και λευκό ντόπιο κρασί. Ο ιδιοκτήτης της ήταν ένας καλοσυνάτος μεσήλικας, που μιλούσε τα ελληνικά με «βαριά προφορά», καθώς είναι γνωστό πως τόσο οι κάτοικοι των Ψαράδων, όσο και των άλλων παραλίμνιων χωριών της λεκάνης των Πρεσπών είναι οι περισσότεροι βλαχικής ή σλαβομακεδονικής καταγωγής, που έμαθαν τα ελληνικά στο σχολείο (αν βέβαια πρόλαβαν να πάνε οι γηραιότεροι). Μεταξύ τους πάντως συνηθίζουν να μιλούν τη γλώσσα των παππούδων τους, που δεν είναι βεβαίως τα ελληνικά. Σ’ αυτή την ακριτική γωνιά της χώρας μας μπορεί οι ντόπιοι κάτοικοι να μιλούν «σπαστά» τα ελληνικά, φυλάττουν όμως Θερμοπύλες. Οι κάτοικοι της περιοχής έχουν δυσδιάκριτες ταυτότητες με ρευστά εθνοτικά και γλωσσικά κριτήρια, αλλά έχουν μέσα στην καρδιά τους την Ελλάδα. Αυτό τουλάχιστον εκπέμπουν: ένα απόκοσμο «ελληνικό φως» σε μια κάπως χοντροκομμένη ηπειρωτική βαλκανική εκδοχή του. Αφού απόλαυσα για λίγο την γαλήνια θέα του όρμου της Μεγάλης Πρέσπας και τα γειτονικά χιονισμένα βουνά, κατευθύνθηκα στο γραφικό λιμανάκι του χωριού. Αναζητούσα έναν έμπειρο ντόπιο βαρκάρη, γνωστό και ως «Πελεκάνο», που θα αναλάμβανε επί πληρωμή την ξενάγησή μου στα φημισμένα ασκηταριά της λίμνης.

ΑΣΚΗΤΑΡΙΑ: Ο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΡΕΣΠΑΣ

Αφού νοίκιασα μια «πλάβα» (μακρόστενη βάρκα, ειδική για λίμνες) και με ξεναγό τον «Πελεκάνο» ξεκίνησα την εξερεύνηση των ασκηταριών. Βγαίνοντας από τον όρμο των Ψαράδων η λίμνη, η Μεγάλη Πρέσπα, ανοίχτηκε σε όλο της το μεγαλείο. Έμοιαζε απέραντη, με βαθιά και καθαρά νερά. Η ομίχλη με εμπόδιζε να δω το τέλος της, που βρισκόταν 30 χλμ. μακριά, και είχα την ψευδαίσθηση ότι βρισκόμουν μέσα σε μια κλειστή θάλασσα. Τα σκοτεινά νερά της Μεγάλης Πρέσπας σε φοβίζουν. Μπορούν εύκολα να σε καταπιούν ή να σε αρπάξει στα βαθιά κάποιο από τα στοιχειά ή τις νεράιδες της λίμνης, ειδικά αν είσαι νέος και όμορφος… Θυμήθηκα πως το Μάιο του 1996 σημειώθηκε στη Mεγάλη Πρέσπα, το συγκλονιστικότερο ναυάγιο στην ιστορία της Aλβανίας. Μια βάρκα γεμάτη μαθητές, που είχαν πάει σχολική εκδρομή για να επισκεφθούν τη βυζαντινή εκκλησία στο νησάκι Mάλιγκραντ, που απέχει περίπου 1.500 μέτρα από την ακτή, ανατράπηκε από ένα κύμα που σηκώθηκε από τον αέρα. Ο απολογισμός ήταν 15 πνιγμένοι μαθητές από τους 18 που επέβαιναν στη βάρκα! Μόνον τρεις κατάφεραν να φθάσουν στην ακτή. Το τραγικό είναι πως κανένας από τους 18 μαθητές δεν ήξερε κολύμπι. Τα πτώματα των πνιγμένων μαθητών δεν βρέθηκαν αμέσως και κάποια αναδύθηκαν μετά από δύο μέρες από τον βυθό της λίμνης… Τα ασκηταριά είναι ένας πολιτιστικός θησαυρός για τη Μεγάλη Πρέσπα. Είναι πραγματικές αετοφωλιές, που κάποτε φιλοξενούσαν πολλούς μοναχούς και ασκητές. Βρίσκονται σε κοιλότητες και φυσικές σπηλιές στις βραχώδεις ακτές της λίμνης. Στη νότια πλευρά της Μεγάλης Πρέσπας βρίσκεται η εκκλησία της Μεταμόρφωσης, που χρονολογείται τον 12ο ή 13ο αιώνα. Αυτό είναι το κοντινότερο σωζόμενο ασκητάριο στην κοινότητα Ψαράδων. Το πιο αξιόλογο πάντως ασκηταριό της βόρειας πλευράς είναι εκείνο της Παναγίας Ελεούσας, που οι ντόπιοι αφιέρωσαν στον Άγιο Πέτρο. Μέσα με μια τεράστια ρωγμή στο βράχο, περίπου 30 μέτρα ψηλή, βρίσκεται η μικρή αλλά πανέμορφη εκκλησούλα της Παναγίας της Ελεούσας. Είναι χτισμένη μέσα σε μια σπηλιά και διακοσμημένη με τοιχογραφίες που ιστόρησε στα 1410 ο μοναχός Ιωαννίκιος. Η εκκλησία αυτή χρησίμευε σαν καθολικό των μοναχών που ασκήτευαν στην περιοχή και ζωγράφισαν στα βράχια εικόνες αγίων, μερικές από τις οποίες σώζονται ακόμη και σήμερα. Επισκέφθηκα την Παναγιά Ελεούσα, ανεβαίνοντας τα σκαλιά που κατασκεύασαν οι ντόπιοι για πιο εύκολη πρόσβαση, και μόλις βρέθηκα στο εσωτερικό της προσπάθησα να αναπλάσω με τη φαντασία μου τη ζωή των ασκητών του Μεσαίωνα. Από εκεί ψηλά αγνάντευσα τον ορίζοντα της λίμνης, που προδιαθέτει για πνευματική γαλήνη, και αφουγκράστηκα τη σιωπή. Ένα άλλο ασκηταριό, που παρουσιάζει ενδιαφέρον αν και μισογκρεμισμένο, είναι εκείνο της Μικρής Ανάληψης. Τέλος στα βράχια της νοτιοδυτικής όχθης της Μεγάλης Πρέσπας σώζονται μια σειρά από βραχογραφίες του 15ου αιώνα, όπως η εικόνα της «Παναγίας Δεξιοκρατούσας» και της «Παναγίας Βλαχερνίτισσας», που φαίνονται κι από μακριά. Η επιστροφή από την περιήγηση στα ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας σήμανε και το τέλος της εξόρμησης μας στον θαυμαστό λιμναίο μικρόκοσμο των Πρεσπών. 540 χιλιόμετρα μακριά από την Αθήνα και 230 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη, στα απώτατα όρια της Ελλάδας, βρίσκεται ένας πραγματικός παράδεισος, μοναδικός σε ομορφιά, ιστορία και βιοποικιλότητα, που ξέρει να παίζει και να αιχμαλωτίζει τις αισθήσεις μας. Στις Πρέσπες αισθάνεται κανείς πως η Ελλάδα είναι πολύ πιο μεγάλη απ’ όσο μπορεί να φανταστεί κανείς. Ενσωματώνει πολλούς μικρόκοσμους, που για να τους εξερευνήσει κανείς θα έπρεπε να ξοδέψει μια ολόκληρη ζωή.
Φωτογραφίες: Σωτήρης Μεζετζόγλου
Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας (stamkos@post.com), με αρκετά βιβλία πάνω σε βαλκανικά θέματα (Στοιχειωμένα Βαλκάνια, Άγνωστη Σερβία, Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων κ.α.), και δημιουργός του Ζενίθ.  Το τελευταίο του βιβλίο είναι το ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ: Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου.
   
Advertisements

ΜΟΣΧΟΠΟΛΗ (ΝΟΤΙΑ ΑΛΒΑΝΙΑ): Η Μητρόπολη των Βλάχων στα Βαλκάνια

ΜΟΣΧΟΠΟΛΗ / VOSKOPOJA 

Η αλλοτινή «Μητρόπολη» των Βλάχων στα Βαλκάνια

Και το Πέτρινο «Άνθος» της Βόρειας Ηπείρου/Νότιας Αλβανίας

«Η Μοσχόπολη ήταν μια πόλη πολιορκημένη από τη βαρβαρότητα και την αμάθεια και το παράξενο δεν είναι που κάποια μέρα καταστράφηκε, αλλά πως κτίστηκε σαν το λουλούδι που φυτρώνει μέσα στα βράχια… Η Μοσχόπολη ήταν κάτι πρόωρο για τους Αλβανούς. Σβήστηκε όπως σβήνεται κάθε ακατάληπτο όνειρο στον ανθρώπινο εγκέφαλο…»

Μπεν Μπλούσι, Αλβανός συγγραφέας

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Του Γιώργου Στάμκου

Ακολουθούμε έναν φιδογυριστό δρόμο που σκαρφαλώνει στα βουνά δυτικά της Κορυτσάς…Αναζητούμε τα ίχνη μιας θρυλικής πόλης, η φήμη της οποίας έχει στοιχειώσει τα Βαλκάνια του 18ου αιώνα: τη ξακουστή ΜοσχόποληΑν και σήμερα είναι ένα μικρό και μάλλον ασήμαντο χωριό του νομού Κορυτσάς, το Βόσκοπογια (Voskopoja), όπως λέγεται η Μοσχόπολη στα αλβανικά, κρύβει μια μεγάλη και ένδοξη ιστορία.

Κτισμένη σε υψόμετρο 1.160 μέτρα, σ’ ένα κρυμμένο οροπέδιο φυλαγμένο από τους παγωμένους ανέμους των αλβανικών βουνών, η Μοσχόπολη υπήρξε πριν από τρεις αιώνες μία από τις σπουδαιότερες πόλεις των Βαλκανίων και η «μητρόπολη» του βλαχικού στοιχείου στη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Το όνομα της προέρχεται από το αρωματικό φυτό μόσχος, που ενδημεί στο οροπέδιο. Μοσχόπολις σημαίνει Πόλη του Μόσχου κι έλεγαν πως την άνοιξη οι δρόμοι της πόλης ευωδίαζαν από αυτό το αρωματικό φυτό.

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Η Μοσχόπολη γνώρισε μεγάλη ακμή στα μέσα του 18ου αιώνα και ειδικά τη «χρυσή εποχή» του 1730-1760 όταν ο πληθυσμός της έφτασε τις 30.000 αναδεικνύοντας την σε μια από τις σημαντικότερες πόλεις των Βαλκανίων. Ήταν μια πόλη εμπόρων Βλάχων, Ελλήνων και Αλβανών.

Μέχρι την ολοκληρωτική καταστροφή της το 1788 από τον περιβόητο Αλή Πασά των Ιωαννίνων, η Μοσχόπολη ήταν μια ακμαία πόλη με οργανωμένες συνοικίες, πολλές εκκλησίες και σχολεία.

 Σήμερα η Μοσχόπολη είναι ένας ορεινός οικισμός επτακοσίων περίπου κατοίκων που προσφέρεται, λόγω του υψομέτρου της, για χειμερινό τουρισμό. Τα παλιά σπίτια επισκευάζονται και τα νέα προσπαθούν να κτιστούν με παραδοσιακό τρόπο, με την πέτρα…

Οι πέτρινοι δρόμοι αυτού του τόπου είναι γεμάτοι μνήμες καθώς διασχίζουν ερείπια παλιών αρχοντικών και εκκλησιών. 

Σχετική εικόνα

 Τα τελευταία χρόνια η Μοσχόπολη άρχισε να αναπτύσσεται και να αξιοποιείται τουριστικά. Ο πληθυσμός της αυξήθηκε, νέοι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν εδώ και οι δρόμοι της άρχισαν να αντηχούν και πάλι από τα παιχνίδια των παιδιών. Η ελπίδα φαίνεται να έχει επιστρέψει, καθώς και το όνειρο για μια καλύτερη ζωή, που ξεκινά συνήθως από το στήσιμο μιας μικρής επιχείρησης, συνήθως μιας ταβέρνας ή ενός καφενείου.

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Ο Ευάγγελος Βαρδής, είναι ένας βορειοηπειρώτης που έζησε και εργάστηκε στην Ελλάδα πολλά χρόνια πριν αποφασίσει να επιστρέψει στην πατρίδα του και να ανοίξει αυτό το καφενείο στο κέντρο της Μοσχόπολης. Πράγματι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι Αλβανοί μετανάστες στην Ελλάδα επιλέγουν να γυρίσουν στην Αλβανία και να ανοίξουν «ελληνικού στυλ» μαγαζιά και να εκμεταλλευτούν έτσι μια αγορά κυριολεκτικά παρθένα. Παρά το ρεύμα παλιννόστησης όμως η Μοσχόπολη είναι κυρίως ένας τόπος γέρων, καθώς οι νέοι επιλέγουν λόγω αστυφιλίας να εγκατασταθούν στη γειτονική Κορυτσά…

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Τα πέτρινα ερείπια των παλιών εκκλησιών μαρτυρούν το ένδοξο παρελθόν της Μόσχόπολης, όπως ο επιβλητικός ναός του Αγίου Νικολάου που κτίστηκε στα 1721. Εκτός από μεγάλο εμπορικό κέντρο η Μοσχόπολη ήταν κι ένα σημαντικό πολιτιστικό κέντρο του 18ου αιώνα στην Βαλκανική χερσόνησο: μια πολιτισμένη χριστιανική νησίδα μέσα στα Οθωμανικά Βαλκάνια. Ήταν μια πόλη των τεχνών και ειδικά της εκκλησιαστικής τέχνης: Μάρτυρες της ακμής εκείνης της εποχής είναι οι ναοί του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Αθανασίου και των Ταξιαρχών που κοσμούνται από πολλές και εξαιρετικές αγιογραφίες. Καθόλου περίεργο που η Μοσχόπολη θεωρούνταν τότε ως οι «Άγιοι Τόποι» της εκκλησιαστικής τέχνης στα Βαλκάνια…

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Την εποχή της ακμής της η Μοσχόπολη γέμισε από ορθόδοξες εκκλησίες επειδή οι φημισμένοι μεγαλέμποροί της χρηματοδοτούσαν την ανέγερση ναών και τη διακόσμησή τους. Οι ίδιοι επένδυαν και στο κτίσιμο σχολείων αλλά και στην αγορά βιβλίων. Γύρω στα 1700 ιδρύθηκε εδώ το πρώτο σχολείο, όπου τα μαθήματα γίνονται στην Ελληνική Γλώσσα. Το σχολείο, με την ονομασία, «Ελληνικόν Φροντιστήριο» εξελίχθηκε σε σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο της περιοχής, το 1744 αναβαθμίστηκε από συνεχείς δωρεές και μετονομάστηκε σε «Νέα Ακαδημία». Με πρωτοβουλία του ιερομόναχου Γαβριήλ Κωνσταντινίδη δημιουργήθηκε το 1731 στη Μοσχόπολη και το δεύτερο τυπογραφείο στον βαλκανικό χώρο (μετά από αυτό της Κωνσταντινούπολης), που τύπωνε βιβλία κυρίως στην Ελληνική Γλώσσα –άλλη μια απόδειξη της στενής σχέσης της πόλης με τον ελληνικό πολιτισμό…

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

 Τα επιβλητικά ερείπια των πολυάριθμων ορθόδοξων ναών δείχνουν πως η Μοσχόπολη υπήρξε μια νησίδα ορθοδοξίας σ’ ένα κόσμο οθωμανικής βαρβαρότητας, –ένας πρόωρος φάρος πολιτισμού μέσα σε μια άγρια αλβανική θάλασσα…

Όπως έγραψε χαρακτηριστικά και ο Αλβανός συγγραφέας Μπεν Μπλούσι: «Η Μοσχόπολη ήταν μια πόλη πολιορκημένη από τη βαρβαρότητα και την αμάθεια και το παράξενο δεν είναι που κάποια μέρα καταστράφηκε, αλλά πως κτίστηκε σαν το λουλούδι που φυτρώνει μέσα στα βράχια… Η Μοσχόπολη ήταν κάτι πρόωρο για τους Αλβανούς. Σβήστηκε όπως σβήνεται κάθε ακατάληπτο όνειρο στον ανθρώπινο εγκέφαλο…»

Αλλά η Μοσχόπολη δεν έχει μόνο παρελθόν, έχει και μέλλον –και μάλιστα τουριστικό. Κατευθυνόμαστε, μέσα από δασικούς δρόμους, σ’ ένα πολυτελές ορεινό ξενοδοχείο που ανοίγει το δρόμο για την τουριστική εκμετάλλευση της περιοχής…

Αποτέλεσμα εικόνας για Mosxopolis

Αφήνουμε τη Μοσχόπολη, κι αφού προσπεράσαμε την Κορυτσά, κατευθυνόμαστε στον παραδοσιακό ορεινό οικισμό Ντάρντα. Μια έκπληξη όμως μας περιμένει στο δρόμο μας: μια φυλακή, που κτίστηκε με χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να φιλοξενεί στο αλβανικό έδαφος τους Αλβανούς εγκληματίες που συλλαμβάνονται σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Η Ντάρντα είναι ένας ορεινός αλβανικός οικισμός, που φημίζεται για τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια του. Εδώ σχεδόν τα πάντα έχουν κατασκευαστεί από πέτρα. Καθόλου παράξενο που οι τεχνίτες πέτρας της Ντάρντα θεωρούνται οι καλύτεροι σ’ ολόκληρα τα Βαλκάνια…

 

Σχετική εικόνα

Στη Ντάρντα ζουν σήμερα ελάχιστοι κάτοικοι –οι πιο πολλοί έχουν μεταναστεύσει στο εξωτερικό. Μια αναμμένη φωτιά και μια γαργαλιστική μυρωδιά μας τραβά προς το μέρος της. Είναι μια γιαγιά που ψήνει πίτα με τον παραδοσιακό τρόπο του χωριού. Η πίτα είναι έτοιμη και η γιαγιά μας προσκαλεί στο σπίτι της για κέρασμα. Μας προσφέρει ρακί από δαμάσκηνα –κάτι που συνηθίζεται σε όλα τα Βαλκάνια…

Η ζωή σ’ αυτό το ορεινό αλβανικό χωριό είναι σκληρή και όλες οι δουλειές συνεχίζουν να γίνονται με τα χέρια. Αυτό όμως φαίνεται να μην σκληραίνει και τις καρδιές των κατοίκων του…

Αποτέλεσμα εικόνας για Darda pogradec

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας, βαλκανολόγος, έγραψε εκατοντάδες ειδικά άρθρα για τα Βαλκάνια, δεκάδες σενάρια και κείμενα για ντοκιμαντέρ (Balkan Express) και μια σειρά από βιβλία σχετικά με τα Βαλκάνια, όπως το Στοιχειωμένα Βαλκάνια (μαζί με τη Μ. Κοσάνοβιτς) και το Άγνωστη Σερβία (μαζί με τη Μ. Κοσάνοβιτς), ενώ σύντομα πρόκειται να εκδοθεί και το νέο του βιβλίο με τίτλο ΒΑΛΚΑΝΙΑ TERRA INCOGNITA, ένας πολυεπίπεδος οδηγός για όλα τα Βαλκάνια. 

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο

unknownservia-egnarts (1)

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

 

geopolitiki-stamkos1

ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ BRAIN DRAIN: H μεγαλύτερη “αιμορραγία” των Βαλκανίων

ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ BRAIN DRAIN

H μεγαλύτερη “αιμορραγία” των Βαλκανίων και η πληθυσμιακή συρρίκνωση της Ελλάδας

Γιατί τα Βαλκάνια καταρρέουν δημογραφικά;

Σχετική εικόνα

Σχετική εικόνα

 

Στο κέντρο της Μπάνια Λούκα της μεγαλύτερης πόλης στο σερβικό τμήμα της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, βρίσκεται ένας αυτοσχέδιος τοίχος μνήμης. Ο τοίχος αυτός καλύφθηκε μέσα σε λίγες ώρες με εκατοντάδες ονόματα. Είναι τα ονόματα ανθρώπων που έφυγαν…

Τον περασμένο Οκτώβριο, ο Στέφαν Μπλάτζικ, επικεφαλής του οργανισμού ReStart Srpska, κάλεσε όσους θέλουν να γράψουν στον τοίχο τα ονόματα των αγαπημένων τους που έχουν φύγει στο εξωτερικό αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Ο Μπλάτζικ, ετών 27 έχει χάσει με αυτόν τον τρόπο αρκετούς φίλους του. «Ακόμη κι αυτοί με τα μεγαλύτερα προσόντα θα δέχονταν οποιαδήποτε εργασία. Είναι καλύτερα να δουλέψεις σε ένα σούπερ μάρκετ στη Δύση για 1.000 ευρώ τον μήνα, αντί για 400 ευρώ τον μήνα εδώ», λέει στη Le Monde.

 

 

 

 

Οι πιο δημοφιλείς προορισμοί για όσους φεύγουν είναι η Γερμανία, η Αυστρία και η Σλοβενία. Αυτή η μαζική έξοδος των νέων πλήττει ολόκληρη τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Ο Πάσα Μπαρακόβιτς, 25 ετών, ζει στην Τούζλα, μια πόλη της εργατικής τάξης στην Ομοσπονδία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Αν και σε παρακμή, παραμένει ένα φρούριο της αντι-εθνικιστικής αριστεράς. Εδώ οι Μουσουλμάνοι Βόσνιοι, οι Κροάτες και οι Σέρβοι συνυπήρχαν ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου (1992-1995).

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

«Εδώ ξοδεύεις περισσότερα από όσα κερδίζεις»

Ο Μπαρακόβιτς, ο οποίος γεννήθηκε μετά τον πόλεμο, μεγάλωσε σε μια χώρα που καταστράφηκε από τη διαδικασία «μετάβασης», η οποία οδήγησε σε λεηλασία των δημοσίων πόρων μέσω των ιδιωτικοποιήσεων. Πολιτικά, τα εθνικιστικά κόμματα μονοπωλούν την εξουσία σε κάθε διαφορετική εθνοτική κοινότητα. Υπάρχουν το Κόμμα Δημοκρατικής Δράσης (SDA, Μουσουλμάνοι), η Συμμαχία των Ανεξάρτητων Σοσιαλδημοκρατών (SNSD, Σέρβοι) και η Κροατική Δημοκρατική Ένωση (HDZ).

Ο Μπαρακόβιτς έχει ήδη βρεθεί πολλές φορές στη Γαλλία για να δουλέψει – με μαύρη – κυρίως στις κατασκευές. Στη χώρα του κέρδιζε περίπου 300 ευρώ το μήνα δουλεύοντας σε βενζινάδικο. «Πρέπει να πληρώσεις τη βενζίνη σου για να πας στη δουλειά σου. Αν προσθέσεις το φαγητό και τα τσιγάρα σου ξοδεύεις περισσότερα από όσα κερδίζεις», λέει. Έτσι αποφάσισε να γραφτεί σε μια ιδιωτική ιατρική σχολή και να πάρει άδεια εργασίας στη Γερμανία, όπου τα γηροκομεία προσλαμβάνουν πολλούς Βαλκάνιους. Πρέπει να σημειωθεί ότι πολλοί από τους νέους που φεύγουν αναγκάζονται να υποβαθμίσουν τις προσδοκίες τους και να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Για παράδειγμα πολλοί αναγκάζονται να δεχτούν μια διαφορετική ειδικότητα επειδή δεν υπάρχει ζήτηση για τη δική τους.

«Πλήρωσα 2.600 μάρκα  Βοσνίας (1.600 δολάρια) για την εκπαίδευσή μου και 465 μάρκα (280 δολάρια) για τα μαθήματα γερμανικών. Επίσης 265 μάρκα (160 δολάρια) για τα εξέταστρα του B2». Τώρα ο Μπαρακόβιτς περιμένει τη θεώρηση της βίζας του και την άδεια εργασίας που του υποσχέθηκαν από μια κλινική στο Ντίσελντορφ. Του είπαν για έναν μισθό 1.900 ευρώ για τους πρώτους έξι μήνες και 2.500 ευρώ στη συνέχεια, γεγονός που θα επιτρέψει στη σύζυγό του και στη νεογέννητη κόρη του να πάνε μαζί του. Ο Μπαρακόβιτς θα συνεχίσει να επισκέπτεται τη χώρα του, όσο εργάζονται και ζουν εκεί οι γονείς του. Η μητέρα του είναι δασκάλα δημοτικού και ο πατέρα του αστυνομικός αλλά ελπίζει ότι θα μπορέσουν να πάνε στη Γερμανία όταν συνταξιοδοτηθούν.

Σχετική εικόνα

Στο φροντιστήριο για Γερμανικά

Τα φροντιστήρια ξένων γλωσσών στη χώρα δουλεύουν σαν τρελά. Τα γερμανικά είναι πρώτα στις προτιμήσεις. «Οι σπουδαστές μας όλο και αυξάνονται», λέει η διευθύντρια φροντιστηρίου Αλίσα Κάντιτς. Μάλιστα υπάρχει συμφωνία μεταξύ της κρατικής Γερμανικής Εταιρείας για τη Διεθνή Συνεργασία και της Ομοσπονδίας της Βοσνίας Ερζεγοβίνης, ώστε οι εργοδότες να χρηματοδοτούν εντατικά μαθήματα τεσσάρων μηνών για τους μελλοντικούς υπαλλήλους τους. Με αυτόν τον τρόπο κερδίζουν και οι γερμανικές επιχειρήσεις αφού θα χρειάζονταν περισσότερα λεφτά για εκπαιδεύσουν το προσωπικό τους εντός Γερμανίας.

Στον αντίποδα οι πολιτικοί ηγέτες της χώρας δείχνουν να αδιαφορούν για το φαινόμενο των μαζικών εξόδων. Ένας συρρικνούμενος πληθυσμός μειώνει τα ποσοστά της ανεργίας και επομένως τις κοινωνικές εντάσεις. Αυτοί που φεύγουν θα μπορούσαν ίσως να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους στην κάλπη, όμως είναι πολύ απίθανο να ψηφίσουν αν έχουν πάει στο εξωτερικό.

Στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, ούτε οι τοπικές αρχές, ούτε η κεντρική κυβέρνηση τηρούν αρχεία για το πόσοι άνθρωποι έχουν φύγει. Οι αναχωρήσεις αυτές δεν δηλώνονται επίσημα. Ο Αντμίρ Χρουστακόβιτς, ο οποίος εργάζεται στο γραφείο απασχόλησης στην Τούζλα διατηρεί αρχεία για την ανεργία στη χώρα που έμμεσα αποκαλύπτουν το μέγεθος του ρεύματος μετανάστευσης.

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

Πόσοι και ποιοι φεύγουν

Το 2017, 98.600 άτομα είχαν δουλειά στην περιοχή και 84.500 ήταν άνεργοι. Το 2016 οι άνεργοι ήταν 91.000. «Η υπηρεσία μας προσφέρει θέσεις εργασίας στην Αυστρία και τη Σλοβενία επειδή έχουμε συμφωνίες με αυτές τις χώρες. Αλλά το περασμένο έτος μόνο 1.500 άτομα βρήκαν εργασία μέσω του κέντρου μας. Τα υπόλοιπα εξαφανίστηκαν από τα στατιστικά στοιχεία, πράγμα που σημαίνει ότι πήγαν στο εξωτερικό χωρίς να μας ειδοποιήσουν», λέει ο Χρουστακόβιτς.

Αυτοί που αποχωρούν είναι γενικά νέοι, πτυχιούχοι πανεπιστημίων ή τεχνικών σχολών που θα μπορούσαν να ωφελήσουν τη χώρα που βρίσκεται αντιμέτωπη με το δικό της brain drain. Αυτοί που φεύγουν είναι είτε άνεργοι, είτε έχουν πολύ κακά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Μια τρίτη κατηγορία είναι αυτοί που έχουν καλές θέσεις εργασίας αλλά φοβούνται το κλίμα πολιτικής αβεβαιότητας και πιστεύουν ότι θα είναι αδύνατο να μεγαλώσουν τα παιδιά τους σε μια χώρα, όπως η Βοσνία – Ερζεγοβίνη. 

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

«Φεύγουν επειδή έχουν χάσει κάθε ελπίδα»

Η Τάνια Τόπιτζ, πολιτική αναλύτρια στο Ίδρυμα Φρίντριχ Έμπερτ στη Μπάνια Λούκα, επισημαίνει ότι και στις δυο περιοχές της χώρας το εκπαιδευτικό σύστημα είναι καταρρακωμένο και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που πωλούν πτυχία εξαπλώνονται. Επιπλέον, στη χώρα είναι σχεδόν αναπόφευκτη η χρήση προσωπικών διασυνδέσεων και πολιτικών συστάσεων για την απόκτηση οποιασδήποτε εργασίας. Αυτοί, εκτιμά η Τόπιτζ ότι είναι οι λόγοι για τους οποίους οι νέοι φεύγουν από τη χώρα.

«Οι άνθρωποι φεύγουν επειδή έχουν χάσει κάθε ελπίδα. Δεν πιστεύουν ότι είναι δυνατή και η παραμικρή αλλαγή», υποστηρίζει η Τζάσνα Τζασάρεβιτς του Κοινοτικού Ιδρύματος της Τούζλα. Τον Φεβρουάριο του 2014, η πόλη ήταν το προσκήνιο μεγάλων διαδηλώσεων ενάντια στη διαφθορά, τους πολιτικούς και τις επιπτώσεις από τις ιδιωτικοποιήσεις. Το κίνημα ξεκίνησε από τα εργοστάσια που ιδιωτικοποιήθηκαν και στα οποία οι εργαζόμενοι δεν είχαν πληρωθεί για μήνες και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν. Δημιουργήθηκε ένα κίνημα που οδήγησε σε παραίτηση την τοπική αρχή αλλά σύντομα διαλύθηκε λόγω εσωτερικών διαφωνιών.

«Θέλουμε να μείνουμε εδώ! Δεν θέλουμε να μεταναστεύσουμε!». Αντίστοιχα ήταν τα συνθήματα των διαδηλώσεων που έγιναν στη Σερβία τον Απρίλιο του 2017, ενάντια στον πρόεδρο Αλεξάντερ Βούτσιτς και τη νεοφιλελεύθερη μετάβαση της χώρας. Παρόμοιες διαδηλώσεις έγιναν και στην ΠΓΔΜ το 2016. Μετά από όλες αυτές τις διαδηλώσεις, οι νέοι που είχαν πρωτοστατήσει ήταν στις περισσότερες περιπτώσεις οι πρώτοι που έφυγαν. Αυτό οδήγησε και στην εξάλειψη των ελπίδων για μια πολιτική αλλαγή στις χώρες αυτές.

Η «αιμορραγία» των Βαλκανίων

Η μετανάστευση έχει μακρά ιστορία στα Βαλκάνια. Από τη Γιουγκοσλαβία πολλοί άντρες έφυγαν για να εργαστούν στη Γερμανία ή την Αυστρία ως Gastarbeiter (φιλοξενούμενοι). Οι πόλεμοι της δεκαετίας του 1990 προκάλεσαν επίσης κύματα μετανάστευσης. Σήμερα, ολόκληρες οικογένειες εξακολουθούν να εγκαταλείπουν τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, ακόμη και την Κροατία, η οποία βρίσκεται στην ΕΕ από το 2013. Μόνο το Ζάγκρεμπ, οι παράκτιες πόλεις και οι πιο τουριστικές περιοχές δεν έχουν επηρεαστεί. Οι περιφέρειες μόλις λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά από την ακτή αντίθετα έχουν επηρεαστεί πολύ.

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

 

Στην Κροατία έχουν δημιουργηθεί επιχειρήσεις και πλέον υπάρχει μια νέα βιομηχανική ζώνη, αλλά οι μισθοί είναι χαμηλοί. «Όταν μπήκαμε στην ΕΕ, θεωρήσαμε ότι η κατάσταση θα βελτιωνόταν, αλλά οι νέοι δεν έχουν χρόνο να περιμένουν κάποιο υποθετικό καλύτερο μέλλον», δηλώνει η Λιλιάνα Πτάκνικ που είναι διευθύντρια σχολείου.

Σε πολλές από τις χώρες των Βαλκανίων μετεγκαθίστανται επιχειρήσεις από την Αυστρία, την Ιταλία και την Ουγγαρία, συχνά μικρές μονάδες παραγωγής, π.χ. κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και εξαρτημάτων αυτοκινήτων. Το εργατικό δίκαιο που είναι απλώς θεωρητικό διευκολύνει τις επιχειρήσεις. Οι μισθοί σπανίως υπερβαίνουν τα 200 ευρώ το μήνα και η πλήρης ευελιξία των εργαζομένων παραμένει ο κανόνας. Παράλληλα όλες οι κυβερνήσεις της περιοχής είναι πρόθυμες να προσφέρουν κίνητρα στους ξένους επενδυτές. Η μόνη επιλογή για τους εργαζόμενους που απορρίπτουν αυτές τις επιλογές είναι να πάνε στο εξωτερικό.

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

 

Η αιμορραγία των βαλκανικών χωρών από ειδικευμένους εργαζόμενους είναι τόσο μεγάλη που πλέον θέτει σε κίνδυνο τις τοπικές επιχειρήσεις. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 2014 – 15, περισσότεροι από 100.000 Αλβανοκοσοβάροι (σχεδόν το 7% του πληθυσμού) εγκατέλειψαν το Κόσοβο μέσα σε λίγες εβδομάδες. Μια συμφωνία μεταξύ Πρίστινας και Βελιγραδίου επέτρεψε στους Κοσοβάρους να ταξιδέψουν στη Σερβία με δελτίο ταυτότητας. Σχεδόν άμεσα δεκάδες χιλιάδες έκαναν αυτό το ταξίδι με πρόθεση να περάσουν κατόπιν τα ουγγρικά σύνορα και τελικά να φτάσουν στη Γερμανία.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

Παρόμοια κατάσταση αντιμετώπισε το βόρειο Μαυροβούνιο την άνοιξη του 2015. Πολλοί κάτοικοι της υποβαθμισμένης αυτής περιοχής αναζήτησαν μια καλύτερη ζωή στην Κάτω Σαξονία της Γερμανίας που αντιμετώπιζε ιδιαίτερο πληθυσμιακό πρόβλημα και μάλιστα είχε ζητήσει να σταλούν εκεί όσο το δυνατόν περισσότεροι αιτούντες άσυλο. Στη δυτική Βουλγαρία και στη νοτιοανατολική Σερβία, ολόκληρες περιοχές καταστρέφονται ως αποτέλεσμα της μεγάλης μετανάστευσης. Σύμφωνα με την εθνική στατιστική υπηρεσία, 160.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν τη Σερβία μεταξύ του 2002 και του 2011. Ο πληθυσμός της Σερβίας ανέρχεται σήμερα σε επτά εκατομμύρια και η μέση ηλικία αυξήθηκε από 37,4 το 1991 σε 42,7 το 2015.

Ο Στέπαν Στερτς, γεωγράφος στο πανεπιστήμιο του Ζάγκρέμπ, τονίζει: «ο πληθυσμός της Κροατίας που κινδυνεύει είναι το πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι πολιτικοί μας ηγέτες επειδή επηρεάζει όλες τις δημόσιες πολιτικές». Ο Στερτς λέει ότι η Κροατία είχε 18.000 περισσότερους θανάτους απ’ ότι γεννήσεις το 2017. Ο πληθυσμός της Κροατίας έχει μειωθεί κατά 13% από το 1991. Η μετανάστευση επηρεάζει και τον ρυθμό των γεννήσεων αφού εκείνοι που μεταναστεύουν είναι πιθανότερο να φύγουν σε ηλικία τεκνοποίησης. «Αν συνεχιστούν αυτές οι τάσεις, το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Κροατίας θα μπορούσε να εξαφανιστεί σε μια δεκαετία», σημειώνει ο Στερτς.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Balkans aging

Η αποτυχία των πολιτικών και το δυσοίωνο μέλλον 

Αντί να αναζητούν μια λύση στη δημογραφική κρίση και την κοινωνική καταστροφή, οι κυβερνήσεις στα Βαλκάνια γίνονται όλο και πιο συντηρητικές. Ενώ είναι ζωτικής σημασίας να ληφθούν μέτρα για την προστασία των εργαζομένων γυναικών που θέλουν να γίνουν μητέρες και να απαγορευτούν οι απολύσεις λόγω εγκυμοσύνης, να στηριχτούν οι μεγάλες οικογένειες και να μειωθούν οι φόροι στις περιφέρειες που εκκενώνονται, οι κυβερνήσεις απλώς περνούν όλο και πιο σκληρούς νόμους κατά των αμβλώσεων. Αυτού του είδους τα μέτρα και άλλες καμπάνιες που λαμβάνουν μεγάλη κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αφήνουν στο περιθώριο τις πραγματικές αιτίες ερήμωσης των Βαλκανίων που είναι: η γενική αποτυχία των πολιτικών, η διαφορά και οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές που επιβλήθηκαν στις αναιμικές οικονομίες της περιοχής.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans

Υπό αυτές τις συνθήκες, «η Γερμανία σίγουρα θα συνεχίσει να ρουφά τη ζωή από την Ανατολική Ευρώπη, οπότε πρέπει να την αναπληρώσουμε», λέει ο Στερτς. Πάντως οι πολιτικές που επιβάλλονται είναι εντελώς απίθανο να εμποδίσουν τη δημογραφική αιμορραγία και οι μετακινήσεις των επιχειρήσεων στα Βαλκάνια δεν επιβραδύνουν το ρυθμό μετανάστευσης. «Έζησα στη Γερμανία για πέντε χρόνια και ξέρω ότι δεν είναι παράδεισος», λέει η Αλίσα Κάντιτς. «Αλλά είναι αδύνατο να σταματήσει η μετανάστευση. Μπορεί να είμαι η τελευταία που θα πάω, οπότε θα σβήσω τα φώτα όταν θα φεύγω από τα Βαλκάνια».

Η Βουλγαρία “αργοπεθαίνει”: Μόλις έπεσε κάτω από 7 εκατομμύρια κατοίκους…

Στα βιβλία γεωγραφίας της δεκαετίας του ’80 ο πληθυσμός της Ελλάδας και της Βουλγαρίας ήταν αρκετά κοντά. Στα μέσα της δεκαετίας εκείνης, το 1985 στην τότε «Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας» κατοικούσαν 8.948.649 άνθρωποι. Η χώρα δεν κατάφερε – επίσημα τουλάχιστον – να σπάσει το φράγμα των 9 εκατομμυρίων καθώς η επόμενη απογραφή που έγινε μετά από την πτώση των σοσιαλιστικών καθεστώτων για πρώτη φορά στην σύγχρονη ιστορία της Βουλγαρίας παρατηρούνταν μείωση του πληθυσμού.

Αποτέλεσμα εικόνας για demographic collapse of Bulgaria

Απο την 1η Ιουλίου η Βουλγαρία έχει αποχαιρετήσει την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από την επομένη, τον πληθυσμό των 7 εκατομμυρίων. Κάθε χρόνο οι Βούλγαροι μειώνονται κατά περίπου 40 000 κατοίκους, ενώ μέχρι το 2050 αναμένεται ο πληθυσμός να μειωθεί και να φθάσει στα 5,5-5 εκατατομμύρια κατοίκους.

Η μείωση και η ηλικιακή κατανομή του πληθυσμού της Βουλγαρίας από το 1960 έως σήμερα:

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας της Βουλγαρίας, το 2017 στη χώρα είχε πληθυσμό 7.1 εκατ. άτομα και είχαν γεννηθεί 57 175 μωρά, αριθμός που είναι με 8 000 νεογνά περίπου λιγότερα από το 2016. Η θνησιμότητα στη χώρα, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής, ανέρχεται στα 108 000 άτομα ενώ 65-70 000 είναι οι Βούλγαροι που έχουν αναχωρήσει για να σπουδάσουν ή να εργαστούν στο εξωτερικό.

Το πρόβλημα το έχει αναλύσει στο βιβλίο του, “Ο πληθυσμός της Βουλγαρίας στις αρχές του 21ου αιώνα”, ο καθηγητής Πανεπιστημίου, Ατανάς Ατανάσοφ. Σύμφωνα με τον κ. Ατανάσοφ η γεννητικότητα στη χώρα είναι κοντά στα μέσα επίπεδα για την Ευρώπη – περίπου 10 ανά 1000 άτομα. Η θνησιμότητα όμως είναι αρκετά υψηλότερη – 14,6 ανά 1000 άτομα, και είναι από τις βασικές αιτίες για την αρνητική αύξηση του πληθυσμού.

Αποτέλεσμα εικόνας για brain drain from Balkans
Αυξάνεται ραγδαία η μέση ηλικία και η γήρανση της Βουλγαρίας 

Η μέση ηλικία του πληθυσμού είναι 40 έτη για τους άνδρες και 43 έτη για τις γυναίκες. Τις τελευταίες δεκαετίες όμως θα αυξάνεται κατά περίπου 2 έτη κάθε χρόνο. Έτσι το 2060 η μέση ηλικία για τους άνδρες θα είναι 50 έτη, ενώ για τις γυναίκες θα είναι 51.

Η γήρανση του πληθυσμού και τα υψηλά επίπεδα μετανάστευσης μειώνουν τον αριθμό των γυναικών που μπορούν να γίνουν μητέρες. Οι γυναίκες ηλικίας από 15 έως 49 ετών μειώνονται κατά περίπου 100 000 κάθε πέντε χρόνια. Αυτή τη στιγμή οι γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία στη Βουλγαρία είναι 1 786 000, ενώ μέχρι το 2060 θα μειωθούν μέχρι 976 000.

Σχετική εικόνα

Η Βουλγαρίαέχει μπει σε μια φάση έντονης δημογραφικής συρρίκνωσης, πουοφείλεται στον επικίνδυνο συνδυασμό μετανάστευση-υπογεννητικότητα-θνησιμότητα. Από τα μέσα της δεκαετίαςτου 1980 ως το 2000 η Βουλγαρία έχει απωλέσει περισσότερους από έναεκατομμύριο κατοίκους. Συγκεκριμένα ο πληθυσμός της έπεσε από τα 9 εκατομμύρια κατοίκους(1989) στα 7,8 εκατομμύρια (2000). Αυτός ο δημογραφικός κατήφορος της Βουλγαρίας φαίνεται μη αντιστρέψιμος. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της στατιστικής υπηρεσίας των ΗΠΑ (USA Bureau of Census) η Βουλγαρία έχει το 2018 έναν πληθυσμό 7 εκατομμυρίων. Το 2030 ο αριθμός αυτός θα πέσει στα 6 εκατομμύρια, το 2040 στα 5,5 εκατομμύρια και το έτος 2050 στα 5 εκατομμύρια! Η εύφορη Βουλγαρία του 2050 θα είναι η «σκιά» του εαυτού της, μια χώρα άδεια (40 κάτοικοι/Km²) και πρόσφορη για εποικισμό, πράγμα που αναμένεται ν’ ανοίξει τις επεκτατικές ορέξεις της γειτονικής Τουρκίας, που και θα έχει σταθεροποιηθεί πλέον πληθυσμιακά (κι απο το 2060-70 θα αρχίσει και η Τουρκία σταδιακά να μειώνεται πληθυσμιακά), θα κατοικείται τότε από 100 εκατομμύρια ανθρώπους…

Αποτέλεσμα εικόνας για demographic collapse of Bulgaria

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΥΠΟ ΔΙΩΓΜΟΝ: ΠΩΣ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΕ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Δραματική αριθμητική ανατροπή φαίνεται πως πυροδότησε για τον πληθυσμό της Ελλάδας η οικονομική κρίση, που πλήττει από το 2010 τη χώρα. Η συρρίκνωση των γεννήσεων, η αύξηση των θανάτων και η αρνητική μετανάστευση, αναδεικνύουν το δημογραφικό της Ελλάδας σε μέγα εθνικό θέμα. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ΕΛΣΤΑΤ, μόνο το διάστημα 2011-2017 ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε κατά 355.000 ανθρώπους και αν το πρόβλημα δεν αντιμετωπισθεί με την υπευθυνότητα που απαιτείται για το «νούμερο 1» εθνικό πρόβλημα, ο πληθυσμός της Ελλάδας, το 2050, μόλις που θα αγγίζει τα 10 εκατομμύρια ανθρώπων. Κι ακόμη χειρότερα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Eurostat, το 2080, με 7,2 εκατομ. ανθρώπους, η Ελλάδα θα αποτελεί το μικρότερο (σσ. και επισφαλέστερο [;]) τμήμα της ΕΕ.

Η έρευνα με τίτλο «Ο πληθυσμός της Ελλάδας υπό διωγμόν», που υπογράφει η νομικός Ήρα Έμκε- Πουλοπούλου, διδάκτορας του πανεπιστημίου του Παρισιού, μέλος της Ακαδημίας Επιστημόνων της Νέας Υόρκης και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Δημογραφικών Μελετών, υπό την αιγίδα της οποίας, άλλωστε, τελεί η έκδοση, είναι «κραυγή αγωνίας». «Στόχος του βιβλίου είναι να αποδείξει ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης μεγάλα τμήματα του ελληνικού πληθυσμού βρίσκονται «υπό διωγμόν», υφίστανται, δηλαδή, συστηματική υποβολή σε ταλαιπωρίες, που έχουν οδηγήσει ή θα καταλήξουν στο μέλλον στην απομάκρυνσή τους από την Ελλάδα, από την οικογένειά τους, από τη δουλειά τους, από τους φίλους τους, ακόμη και από τη ζωή» σημειώνει χαρακτηριστικά η ίδια στο Αθηναϊκό Πρακτορείο και συμπυκνώνει το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας ως εξής: «Οι δημογραφικοί δείκτες εξελίσσονται με βραδύ ρυθμό και βελτιώνονται με ακόμη βραδύτερο. Αν, όμως, η στρατηγική που έχει ως στόχο την αύξηση των γεννήσεων, την επιβράδυνση του ρυθμού γήρανσης, τον περιορισμό της αποδημίας, δεν εφαρμοστεί ΤΩΡΑ, τα προβλήματα του πληθυσμού θα εκδικηθούν εκείνους που τα αγνοούν!».

Στην έκδοση των 734 σελίδων, «προϊόν έρευνας τριών χρόνων», που φιλοξενεί αποκωδικοποιώντας δεκάδες στατιστικούς πίνακες της ΕΛΣΤΑΤ και της EUROSTAT και εικονογραφείται από το σκωπτικό πενάκι του Σπύρου Ορνεράκη, παρατίθεται λεπτομερειακή χαρτογράφηση του ελληνικού πληθυσμού, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από τις κατά καιρούς οικονομικο-πολιτικο-κοινωνικές συνθήκες από το 1828 έως σήμερα, αλλά κυρίως την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Η Έμκε – Πουλοπούλου εξηγεί ότι το δημογραφικό εμφανίστηκε στη δεκαετία του ΄80, επομένως προϋπήρχε της κρίσης, αλλά επιδεινώθηκε κατά τη διάρκειά της, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός της Ελλάδας να μειώνεται, να αλλοιώνεται και να γερνάει με ταχύτερο από τον αναμενόμενο ρυθμό.

«Οι απογραφές αποκάλυψαν ότι έως και τις αρχές του 21ου αι. ο πληθυσμός της χώρας αυξανόταν διαρκώς, ακόμα και στις ανώμαλες περιόδους, που γνώρισε το ελληνικό έθνος» λέει και συνεχίζει: «Για παράδειγμα, το 1828, πριν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, η Ελλάδα «μετρούσε» 753.000 ανθρώπους, οι οποίοι το 2011 έφτασαν τους 10,9 εκατομμμύρια.

Το 2011 αντιστοιχούσαν 104 γυναίκες σε 100 άνδρες και στην περίοδο 1951-2011 μειώθηκε στο μισό ο πληθυσμός των νέων 0-14 χρόνων (από 28,8% σε 14,5%) και σχεδόν τριπλασιάστηκε η αναλογία των ηλικιωμένων στον πληθυσμό (από 6,7% σε 19,5%). Αλλά, στην περίοδο της κρίσης, ο ρυθμός γήρανσης επιταχύνεται. Η μέση ηλικία του πληθυσμού από 30 έτη το 1951 φτάνει τα 43,5 το 2014!».

Επιπλέον, την περίοδο 2001-2011 καταγράφεται μικρή μείωση στους άγαμους και στους έγγαμους, αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός των διαζευγμένων και λιγότερων των χήρων/χηρών, ενώ παρατηρείται μεγάλη αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών, μικρότερη αύξηση των νοικοκυριών 2-3 ατόμων και μείωση των νοικοκυριών 4 ατόμων. Είναι, δε, εντυπωσιακή η μείωση των πολύτεκνων οικογενειών.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, την περίοδο 2011-2016, οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 115.479 άτομα (γεννήσεις 692.592 / θάνατοι 808.071). Η μικρή αύξηση των γεννήσεων (κατά 1.051 παιδιά), που καταγράφηκε το 2016 οφείλεται κατά 77% σε γεννήσεις από γυναίκες πρόσφυγες, που δεν θα μείνουν στην Ελλάδα. Σε έξι χρόνια, δε, χάθηκαν πολύ περισσότερα άτομα από τις γεννήσεις ενός έτους (π.χ. το 2016, 93.698 γεννήσεις). Έως το 2010, οι άνθρωποι που έρχονταν στην Ελλάδα ήταν περισσότεροι από εκείνους που την εγκατέλειπαν. Η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα (2018) η χώρα, εκτός από την υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων, οφείλεται στο φαινόμενο της «αρνητικής μετανάστευσης», γεγονός που έχει ως συνέπεια τη μείωση του ελληνικού πληθυσμού, κάθε χρόνο, σε απόλυτο αριθμό.

Τα στοιχεία που παρατίθενται στην ογκώδη έκδοση οδηγούν στο σχεδόν αδιαπραγμάτευτο συμπέρασμα πως ό,τι κατάφερε με κόπο η Ελλάδα να κερδίσει στα χρόνια της «ευμάρειας», όταν -έτσι κι αλλιώς- τα νέα ζευγάρια δύσκολα έπαιρναν την απόφαση για 2ο και 3ο παιδί, το έχασε μέσα στα οκτώ χρόνια της κρίσης! Το δημογραφικό από εθνικό θέμα εξελίχθηκε σε εφιάλτη.

Όπως αναφέρει η ερευνήτρια, για το θέμα των αιτίων και των επιπτώσεων των δημογραφικών εξελίξεων, οι παράγοντες για τη δυσμενή εικόνα του πληθυσμού είναι πολλοί, αλλά «πρωταρχική θέση κατά τη διάρκεια της κρίσης κατέχει η ανεργία, η επισφαλής απασχόληση και η μείωση του οικογενειακού εισοδήματος. Μετά το 2013 παρατηρείται μείωση της ανεργίας με ταυτόχρονη μείωση της πλήρους απασχόλησης και αύξηση της μερικής. Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι καταργούνται οι «καλές» θέσεις εργασίας με ικανοποιητικό μισθό, εξασφάλιση και εργασιακά δικαιώματα, ενώ αυξάνονται οι «ευέλικτες μορφές απασχόλησης», ανασφάλιστες με πολύ χαμηλούς μισθούς και ενίοτε απαράδεκτες συνθήκες εργασίας». Ως εκ τούτου, η αύξηση της ανεργίας των νέων ανδρών και γυναικών και η απασχόληση σε δυσβάστακτο περιβάλλον αποτελούν αιτία μείωσης της γαμηλιότητας και της γεννητικότητας και αύξηση της αποδημίας, γιατί όσοι της υφίστανται, κυρίως όσοι έχασαν τη δουλειά τους, δεν αποφασίζουν να παντρευτούν και να κάνουν παιδιά και όσοι έχουν προσόντα επιλέγουν τη μετανάστευση».

Η Έμκε – Πουλοπούλου χτυπάει τον κώδωνα κινδύνου. «Το δημογραφικό πρόβλημα θα επιδεινωθεί» τονίζει και εξηγεί: «Η εντυπωσιακή μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η εκτόξευση της αποδημίας θα καταλήξουν σε μεγάλη συρρίκνωση του πληθυσμού της χώρας μας και σε αύξηση της αναλογίας των ηλικιωμένων. Θα αυξάνεται ο πληθυσμός άνω των 65 ετών σε βάρος των ηλικιών 0-14».

Στο ερώτημα αν μπορεί να υπάρξει αντιστροφή της δημογραφικής… κατρακύλας της χώρας, η ερευνήτρια απαντά: «Πρόκειται για μία εν μέρει μη αναστρέψιμη πραγματικότητα. Η επί 40 χρόνια χαμηλή γονιμότητα έχει δημιουργήσει μια μικρότερη αριθμητικά γενιά γυναικών. Ακόμα κι αν οι γυναίκες αυτές αποκτήσουν περισσότερα παιδιά, θα είναι δύσκολο ο αριθμός των γεννήσεων να ξεπεράσει τον αριθμό των θανάτων. Εξάλλου, θα πρέπει να περάσουν 25-30 χρόνια, ώστε η αύξηση των γεννήσεων να δημιουργήσει τη γενιά, που θα ενταχθεί στην αγορά εργασίας και με την απασχόληση και τις εισφορές της στο ασφαλιστικό σύστημα να συμβάλει στη στήριξή του. Μέχρι ν’ αρχίσει να εργάζεται αυτή η γενιά, θα χρειαστούν επιπλέον δαπάνες ιδιωτικές και δημόσιες για την ανατροφή και την εκπαίδευσή της».

 

ΓΚΡΙΖΑ ΕΛΛΑΔΑ Εξώφυλλο.jpg

unknownservia-egnarts (1)

 

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο

ΜΠΟΥΚΟΒΙΝΑ (BUCOVINA): Μια Άγνωστη Ρουμανία

ΜΠΟΥΚΟΒΙΝΑ (BUCOVINA)

H Άγνωστη Βορειοανατολική Ρουμανία

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

 

Κατευθυνόμαστε προς τα δάση της Ρουμανίας ψηλά στο βορρά, πάμε στη Μπουκοβίνα (Bukovina). Μια περιοχή συνοριακών διενέξεων και χωνευτήρι λαών, θρησκειών και πολιτισμών…

H Βουκοβίνα αποτελεί το βόρειοανατολικό τμήμα της Ρουμανικής Μολδαβίας. Η νότια Βουκοβίνα ανήκει στη Ρουμανία και η βόρεια στην Ουκρανία (μετά τον Β’Π.Π.). Αυτή –και όχι το κάστρο του Μπραν– είναι η πραγματική πατρίδα του Βλαντ Τέπες, που πήρε τη λογοτεχνική μορφή του «Κόμη Δράκουλα» στο μυθιστόρημα του Μπραμ Στόκερ.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania Carpaths

Ταξιδεύουμε Βόρεια, περνάμε από το Bacau συνεχίζουμε προς το Piat-Neamt, φτάνουμε στο Targu Neamt, περνάμε από το Falticeni και καταλήγουμε στην πόλη Suceava γύρω απ’ την οποία υπάρχουν τα περίφημα «ζωγραφισμένα μοναστήρια», που αποτελούν κι ένα πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο της ρουμανικής Ορθοδοξίας. 

Bucovina σημαίνει στα Ρουμανικά «γη καλυμμένη με οξιές» (Buche = οξιά στα Ρουμανικά, που είναι λατινογενής γλώσσα).

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania Carpaths

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

Υπάρχει εδώ μια αίσθηση του απόμακρου… Μια γη με πράσινα λιβάδια και δάση από έλατα… Χωριά πνιγμένα στα δένδρα κουλουριάζονται στις αναδιπλώσεις της γης… Θημωνιές από άχυρα (σάνο) και κάρα με άλογα… Χωρικοί που στολίζουν τις μακριές χαίτες των αλόγων τους με κόκκινες φούντες… Χειροποίητοι ξύλινοι σταυροί που κοσμούν τις αγροικίες και εκφράζουν τη «γλυκιά ταπεινοφροσύνη μιας θρησκείας που ανήκει στους χωρικούς». Παραδοσιακοί τεχνίτες και λαϊκοί καλλιτέχνες διασώζουν πανάρχαιες τέχνες. Τσιγγάνοι πωλούν στις άκρες των δρόμων τα άφθονα μανιτάρια, που ενδημούν στα υγρά και πράσινα δάση των Καρπαθίων.  

Η Μπουκοβίνα, λόγω της απόστασης από το Βουκουρέστι, κατάφερε να αποφύγει τις χειρότερες κοινωνικές και περιβαλλοντικές καταστροφές του «κομμουνιστικού» συστήματος. Φωλιασμένη ανάμεσα στα Καρπάθια όρη και στα σύνορα με την Ουκρανία η Μπουκοβίνα ήταν σε μεγάλο βαθμό ξεχασμένη από το καθεστώς Τσαουσέσκου.

ΣΟΥΤΣΕΑΒΑ(SUCEAVA): Μια σχετικά σύγχρονη πόλη καθώς οικοδομήθηκε στα ερείπια των βομβαρδισμών του Β’ Π. Πολέμου. Στη συνέχεια ο Τσαουσέσκου ισοπέδωσε την πόλη και κατέστρεψε τουλάχιστον 40 πέτρινες εκκλησίες. Είναι η πρωτεύουσα της επαρχίας της Μπουκοβίνας. Από το 1375 ως το 1565 υπήρξε η πρωτεύουσα του βασιλείου της Μολδαβίας. Επισκεφτείτε την εκκλησία του Αγ. Δημητρίου που κτίστηκε το 1400μ.Χ. και την εκκλησία Dommnitelor.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

ΤΑ ΖΩΓΡΑΦΙΣΜΕΝΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΜΠΟΥΚΟΒΙΝΑΣ

Τα μοναστήρια της Μπουκοβίνας φτιάχτηκαν βαθιά μέσα στο δάσος για να είναι πιο ασφαλή από τους εισβολείς και διακοσμήθηκαν όχι μόνο εσωτερικά αλλά και εξωτερικά. Τα πιο πολλά είναι κτισμένα στην εποχή του βασιλιά της Μολδαβίας Στέφανου του Μέγα (Stefan Cel Mare) τον 15ο αιώνα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

ΒΟΡΟΝΕΤΣ (VORONET): Η «Καπέλα Σιξτίνα της Ανατολής»!
Βρίσκεται 4 χλμ νοτίως του Gura Humorului. Το μοναστήρι αυτό του 15ου αι. (1488μ.Χ.) είναι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο. Μαγεύει με τη κομψότητα και την τέλεια συμμετρία του. Πολυτελής εσωτερικός διάκοσμος. Περίφημες εξωτερικές νωπογραφίες με προφήτες της Βίβλου και Μαχητές Αγίους. Θέματα της Βίβλου σε μολδαβικό περιβάλλον.

Είναι παγκοσμίως γνωστό το έντονο μπλε των τοιχογραφιών ως «μπλέ του Βόρονετς».

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

 

ΟΥΜΟΡ (HUMOR): Το μοναστήρι αυτό κτίστηκε το 1530 από δωρεά ενός Βογιάρου. Είναι το μικρότερο από τα ζωγραφισμένα μοναστήρια, αλλά και ένα από τα αριστουργήματα της Μολδαβικής αρχιτεκτονικής. Περιβάλλεται από ξύλινα τείχη. Στο εσωτερικό υπάρχουν εξαιρετικά εικονοστάσια. Οι νωπογραφίες είναι έξοχα διατηρημένες και φτιαγμένες από αγνά φυτικά και μεταλλικά χρώματα του Μεσαίωνα.

ΑΡΜΠΟΡΕ (ARBORE): Βρίσκεται 20 χλμ νοτίως του Radauti. Θεωρείται κόσμημα της Μολδαβικής θρησκευτικής αρχιτεκτονικής. Ιδρύθηκε το 1502 και είναι αφιερωμένο στον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Θυμίζει περισσότερο παρεκκλήσι. Η βροχή και η πολυκαιρία έχουν ξεπλύνει κάποιες νωπογραφίες…

Σχετική εικόνα

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

ΣΟΥΤΣΕΒΙΤΣΑ (SUCEVITA): Βρίσκεται λίγα χλμ. δυτικά του Radauti κοντά στο χωριό Marginea. Ιδρύθηκε το 1581 από τους αδελφούς Movilla. Είναι οχυρωμένο με επιβλητικούς αμυντικούς πύργους. Είναι το πιο καινούργιο «ζωγραφισμένο μοναστήρι» με τις περισσότερες νωπογραφίες στο εσωτερικό του. Το κυρίαρχο χρώμα είναι το σκούρο πράσινο, που συμβολίζει τα σκουροπράσινα δάση της Μολδαβίας…

Εκτός από την Αγία Τριάδα και την αναπαράσταση της Κλίμακος του Ιωάννη υπάρχουν εδώ ζωγραφισμένοι οι Μεγάλοι Έλληνες Φιλόσοφοι της Αρχαιότητας: Σοφοκλής, Αριστοτέλης, Πυθαγόρας, Πλάτωνας που φορούν Βυζαντινούς χιτώνες.

Σχετική εικόνα

ΜΟΛΝΤΟΒΙΤΣΑ (MOLDOVITTA): Η Μονή αυτή που χρονολογείται από το 1402 είναι κτισμένη σε μια κοιλάδα μεγάλου φυσικού κάλους πίσω από το χωριό Vatra Moldovitei. Υπάρχουν γύρω γραφικές αγροικίες με αγελάδες που βόσκουν. Ο αέρας μυρίζει ρετσίνι… Είναι από τα καλύτερα δείγματα φεουδαρχικής αρχιτεκτονικής με συμπαγή τείχη και τρεις αμυντικούς πύργους. Δεσπόζει πάνω σ’ έναν βράχο. Το σχέδιο της κάτοψής της θυμίζει τριφύλλι. Οι νωπογραφίες μετατρέπουν τη μονή σε μοναδικό πολιτιστικό μνημείο.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Bukovina romania monasteries

Εδώ είναι τα Απώτατα Όρια Βαλκανίων, που διεισδύουν και συνδέονται με την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη. Συναντήσαμε:  Ζωγραφισμένα ορθόδοξα μοναστήρια # Τα Καρπάθια με το Σκουροπράσινο Δάσος τους # Απόμακρα χωριά, μακριά από το Σύστημα # Συνοριακές Διενέξεις # Χωνευτήρι λαών # Εξωτερικές νωπογραφίες # Ξυλόγλυπτοι Σταυροί # Δωρεές Βογιάρων (Φεουδαρχών) # Το Μπλε του Βόρονετς # Αγιογραφίες Άγιοι-Πολεμιστές # Αγροτικός τρόπος ζωής # Σύγκρουση με τον Εκσυγχρονισμό # Ενάντια στο Super Market # Νοοτροπία:Φτιάξτο Μόνος σου # Ταπεινοφροσύνη # Βουνά = Άμυνα και Προστασία # Παραδοσιακές Τέχνες και Επαγγέλματα # Λαϊκή Μαγεία # Θρύλοι, Ξόρκια # Όντα του Αλλόκοσμου…

Σχετική εικόνα

Καλώς ήλθατε στα ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ!

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλοunknownservia-egnarts (1)ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

«Μακεδονική Σαλάτα» με μύθους, θρησκείες και εθνικισμούς

«Μακεδονική Σαλάτα»

με μύθους, θρησκείες και εθνικισμούς

Σχετική εικόνα

Γράφει ο Τάκης Καμπύλης

 

Τα ρημαγμένα μάτια σε εικόνες αγίων στα βυζαντινά ξωκλήσια ή στα μοναστήρια της Ελλάδας είχαν πάντα την (εύκολη) εξήγησή τους: «Οι Τούρκοι».

Σε ένα πρόσφατο post των blogger Sraosha & Rakasha γίνεται αναφορά σε βιβλίο του Σλοβένου Bojidar Jezernik, ο οποίος αναφέρεται στην ίδια αντίληψη που επικρατεί σε μεγάλη περιοχή της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Εκεί, μια σειρά ορθόδοξων ναών διακρίνεται από τους αγίους με τα βγαλμένα μάτια. Η κυρίαρχη αντίληψη στην περιοχή ήταν πως το είχαν κάνει οι «Τούρκοι» την οθωμανική περίοδο – «χωρίς, όπως αναφέρεται στο post, να εξηγείται αποτελεσματικά γιατί η συμβολική βία της απόξεσης των αγιογραφιών δεν εκδηλωνόταν με λιγότερο εκλεπτυσμένα μέσα (τη φωτιά και το τσεκούρι, για παράδειγμα). Η ιστορική έρευνα έδειξε ότι στην πραγματικότητα ο εικονικός ακρωτηριασμός οφειλόταν στην υπερβολική ευσέβεια των χριστιανών κατοίκων, οι οποίοι, έντονα δεισιδαίμονες, χρησιμοποιούσαν πόσιμα διαλύματα τοιχογραφιών από τα μάτια των αγίων για να θεραπεύουν τις οφθαλμικές τους ασθένειες.»

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian issue

Και μετά οι κομμουνιστές

«Αυτό βέβαια δεν εμπόδισε τους Σέρβους διανοουμένους της δεκαετίας του ’80 να ανασύρουν από τη λήθη τη δοκιμασμένη συνταγή, επιρρίπτοντας τις ευθύνες για την ανάλογη βεβήλωση του μοναστηριού της Gracanica τον 19ο αιώνα στους Αλβανούς του Κοσόβου, κακούς, ψυχρούς, μουσουλμάνους και, κυρίως, πρόχειρους εχθρούς. Οταν ο συγγραφέας βρέθηκε το 2000, μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, μπροστά σε μια ανάλογη εικόνα στο Jovan Bigorski (FYROM) παρατήρησε ότι οι ευθύνες είχαν αλλάξει κατεύθυνση: τώρα, κατά τους σεβάσμιους μοναχούς, ήταν πλέον οι άθεοι κομμουνιστές που είχαν χαρακώσει τους αγίους».

«Ενα διδακτικό παράδειγμα για το πώς η ιστορία προσαρμόζεται βολικά και εύπλαστα στα αιτήματα των καιρών».

Η βυζαντινολόγος Μαρία Βασιλάκη (διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) έχει το αντίστοιχο παράδειγμα από μια επίσκεψη με φοιτητές της σε ξωκλήσι στην Ελλάδα. Μπροστά στα βγαλμένα μάτια της εικόνας του αγίου οι φοιτητές αναφώνησαν: «Α, οι Τούρκοι». «Και όμως -λέει η Μαρία Βασιλάκη- έχουμε πολλές ενδείξεις και στοιχεία ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτό που αποδόθηκε στους «άλλους» είχε γίνει από τους ίδιους τους χριστιανούς. Υπάρχουν σημαντικές δημοσιεύσεις προς τούτο. Και μάλιστα δεν αναφερόμαστε μόνο στον 19ο αιώνα αλλά και παλαιότερα, τον 12ο και 13ο αιώνα – χωρίς βέβαια να είμαστε σίγουροι ποια χρονική στιγμή έγινε η καταστροφή. Οι χριστιανοί πίστευαν ότι οι εικόνες ήταν πρόσωπα του Θείου ή του Αγίου και κατά συνέπεια τους απέδιδαν στοιχεία και ικανότητες της αγιογραφίας. Ετσι, πολλές εικόνες τεμαχίστηκαν για να έχει ένα κομμάτι τους μια οικογένεια. Και σε πολλές περιπτώσεις τα μάτια έβγαιναν με κάποιο διάλυμα ή πιο πρόχειρα και στη συνέχεια γίνονταν η βάση για «θεραπευτικές» αλοιφές».

Προφανώς, καταστροφές υπήρξαν και από τους Τούρκους, όπως και το αντίστροφο, αν μετρήσει κανείς σήμερα τα τζαμιά που έχουν απομείνει στην Ελλάδα, αλλά αυτό το «αντίστροφο» δεν βρήκε χώρο στις εθνικές μνήμες των Βαλκανίων.

Το σημειώνει -για τη χρήση της θρησκείας από τους βαλκανικούς εθνικισμούς- η Χριστίνα Κουλούρη (αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας): «Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της βουλγαρικής Εξαρχίας (της ρήξης με το Οικουμενικό Πατριαρχείο) και μάλιστα σε μία περίοδο που το Πατριαρχείο δεν είχε παίξει εξ αρχής εθνικό (ελληνικό) ρόλο. Ωστόσο, ο βουλγάρικος εθνικισμός χρησιμοποίησε τη θρησκεία απέναντι σε ποιον; Χρειαζόταν έναν «άλλο»».

Ετσι, τα υπαρκτά προβλήματα των σλαβόφωνων ορθοδόξων από τους ιερείς και αρχιεπισκόπους που διορίζονταν από το Πατριαρχείο, γρήγορα φόρεσαν τον εθνικιστικό μανδύα. «Ακόμη πιο χαρακτηριστικό -λέει η κ. Χριστίνα Κουλούρη- υπήρξε το παράδειγμα του ρουμανικού εθνικισμού. Οι Ελληνες ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας μετατράπηκαν σε εθνικούς καταπιεστές, ενώ στην πραγματικότητα ήταν κοινωνικοί καταπιεστές – συγκεντρώνοντας φόρους κ.λπ.». Ο εκ των υστέρων εθνικισμός παρενέβη «δημιουργικά» στο παρελθόν αποδίδοντας στον «άλλο» χαρακτηριστικά που δεν είχε – τουλάχιστον τη συγκεκριμένη περίοδο.

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian issue

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian issue

«Τι είσαι εσύ;»

Η Ελπίδα Κ. Βόγλη (διδάκτωρ Ιστορίας) σημειώνει το ιδιόμορφο πρόβλημα που αντιμετώπισαν οι ελληνικές επαναστατικές αρχές κατά τη διάρκεια του ’21. Υπήρξαν σε πολλές περιπτώσεις εκείνη την περίοδο μαζικοί «εκχριστιανισμοί» Τούρκων στις ελευθερωμένες περιοχές, προφανώς από φόβο. Το ερώτημα λοιπον που ετέθη τότε είναι, αν αυτοί αναγνωρίζονται ως «Ελληνες πολίτες» αφού η μέχρι τότε πραγματικά ουσιαστική διαφορά ήταν η θρησκευτική. (Στο μωσαϊκό των επαναστατημένων περιοχών υπήρχαν αλβανόφωνοι χριστιανοί, αλλά και μουσουλμάνοι, ελληνόφωνοι χριστιανοί, σλαβόφωνοι χριστιανοί, αρκετές χιλιάδες εβραίων -που σφαγιάστηκαν με την πτώση της Τριπολιτσάς- ακόμη και ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι, αλλά και τουρκόφωνοι χριστιανοί). Το ζήτημα λοιπόν που ετέθη από το Βουλευτικό, αλλά διαφώνησε το Συντακτικό ήταν ότι οι εκχριστιανισμένοι πρέπει να θεωρηθούν «Ελληνες πολίτες». «Η θρησκευτική διαφορά του «άλλου» έμοιαζε σιγά σιγά να μην αρκεί στα ζητήματα «γένους» που ετίθεντο από την αυγή του ελληνικού εθνικισμού».

Τα αντίστοιχα ζητήματα στη Μακεδονία ήταν ακόμη πιο σύνθετα. Οπως αναφέρει ο Τάσος Κωστόπουλος (ιστορικός), «το 1912, λίγο πριν αρχίσουν οι μάχες, κατοικούσαν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας 2.500.000 άνθρωποι. Από αυτούς λίγο περισσότεροι από 900.000 είναι μουσουλμάνοι, άλλοι 900.000 σλαβόφωνοι χριστιανοί (χωρισμένοι σε τρία «κόμματα», το ελληνικό, το βουλγαρικό και το σερβικό και λίγο αργότερα προσετέθη το μακεδονικό), περίπου 360.000 ελληνόφωνοι χριστιανοί, κάπου 100.000 Βλάχοι, γύρω στους 70 – 90.000 Εβραίοι και μικρές κοινότητες αλβανόφωνων και τουρκόφωνων χριστιανών και άγνωστος αριθμός Τσιγγάνων.»

Σχετική εικόνα

Στα 1900 ο Τζορτζ Φ. Αμποτ πατάει το πόδι του στη Μακεδονία, ένας οξυδερκής παρατηρητής ως απεσταλμένος του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ. Το μωσαϊκό που συναντά και περιγράφει δεν αφήνει χώρο για τις εκ των υστέρων εθνικιστικές αφηγήσεις. Πολύ δε περισσότερο για τις σημερινές αναφορές στα εθνικά δίκαια όταν αυτά πηγάζουν από τότε. Σε σκηνικό «μακεδονικής σαλάτας», ο Αμποτ φτάνοντας στην περιοχή των Σερρών θα εκτιμήσει πως «οι σερβικές διεκδικήσεις επί αυτού του τμήματος της Μακεδονίας αποτελούν μια σύγχρονη επινόηση(…) Για να πούμε την αλήθεια, σπανίως είναι δυνατόν να αποδώσεις με οποιαδήποτε βεβαιότητα μια συγκεκριμένη εθνικότητα στους Σλάβους της Μακεδονίας. Η γλώσσα τους είναι αναμφίβολα μια σλαβική διάλεκτος καθαρότερη στον βορρά και διαρκώς περισσότερο αναμεμειγμένη με τα ελληνικά προς νότον. Ενας Σλάβος Μακεδόνας είναι εξίσου κατανοητός και ακατανόητος σε Σέρβους και Βουλγάρους. Σε μερικές περιοχές η ομοιότητα είναι μεγαλύτερη προς το ένα ιδίωμα και σε μερικές προς το άλλο. Ωστόσο, αυτή η ομοιότητα δεν συμβαδίζει πάντοτε με την εγγύτητα προς το συγκεκριμένο κράτος. Από αυτό το γεγονός προκύπτει και η δυσκολία χάραξης σαφών και ευδιάκριτων ορίων ανάμεσα στις αντίπαλες σφαίρες επιρροής. (…) Σε ένα και το αυτό νοικοκυριό μπορεί κανείς να βρει περιστασιακά εκπροσώπους όλων των κλάδων της ανθρώπινης φυλής. Μπορεί ο πατέρας να ισχυρίζεται ότι είναι σερβικής καταγωγής, ο γιος να ορκίζεται ότι στις φλέβες του δεν τρέχει τίποτα άλλο από βουλγαρικό αίμα, ενώ οι κόρες, αν τους επιτραπεί να μιλήσουν, να είναι εξίσου βέβαιες ότι η Ελένη της Τροίας, η Αικατερίνη της Ρωσίας και η Αφροδίτη της Μήλου συγκαταλέγονται στους προγόνους τους. Η ηλικιωμένη μητέρα αρκείται συνήθως να ενσωματώσει τις εθνικές της πεποιθήσεις στη δήλωση ότι είναι χριστιανή. Πρόκειται για μία πραγματική κωμωδία καταστάσεων, στην οποία κανένας δεν γνωρίζει ποιος είναι ποιος, αλλά ενστικτωδώς ότι καθένας είναι κάτι άλλο». Ο Αμποτ (στο πλαίσιο του γνωστού «βαλκανισμού»;) θα μιλήσει ακόμη και για την ανάγκη «τρελοκομείου»…

Ο ίδιος βρέθηκε στο Πετρίτσι Σερρών και παρακολούθησε μια τελετή περιτομής τριών αγοριών και παράλληλα το σχετικό πανηγύρι από τους ομοθρήσκους τους. Περίπου εκατό χρόνια μετά, ούτε καν ο Αμποτ θα υποψιαζόταν πώς εκτός από το «παλαιό» Πετρίτσι θα υπήρχε σήμερα και το νέο Πετρίτσι, στην άλλη πλευρά των ελληνοβουλγαρικών συνόρων.

Η μακεδονική «σαλάτα» όλο και θα ανακαλύπτεται από την ιστορική έρευνα, δείχνοντας ότι η συζήτηση δεν είναι τι «ανήκε προαιώνια και σε ποιον». Και πως βεβαιότητες, όπως οι βανδαλισμοί αγίων, δεν ήταν παρά μύθοι, διότι ο «άλλος», αν δεν υπήρχε αρκετά, έπρεπε να κατασκευαστεί.

Αποτέλεσμα εικόνας για Μακεδονικη Σαλατα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-http://sraosha.blogspot.com/2008/03/uses-of-history.html

-Τάσος Κωστόπουλος «Πόλεμος και εθνοκάθαρση», Αθήνα 2008, εκδ. Βιβλιόραμα

-Τζωρτζ Φ. Αμποτ «Ενας Αγγλος στη Μακεδονία του 1900», Αθήνα 2004, εκδ. Στοχαστής

-Βασίλης Κ. Γούναρης «Τα Βαλκάνια των Ελλήνων», Θεσσαλονίκη 2007, εκδ. Επίκεντρο

-Ελπίδα Κ. Βόγλη «Ελληνες το Γένος», Ηράκλειο 2007, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

-Παντελής Βουτουρής – Γιώργος Γεωργής «Ο Ελληνισμός στον 19ο αιώνα», Αθήνα 2006, εκδ. Καστανιώτης.

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο

unknownservia-egnarts (1)ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

TETOBO: Στην “Πρωτεύουσα” των Αλβανών της ΠΓΔΜ

TETOBO

ΣτηνΠρωτεύουσα” των Αλβανών της ΠΓΔΜ

Του Γιώργου Στάμκου

Ταξιδεύουμε για μια ακόμη φορά βόρεια, στην άγνωστη στους περισσότερους Έλληνες, βαλκανική μας ενδοχώρα. Βρισκόμαστε στο έδαφος του μικρού βόρειου μας γείτονα, το όνομα του οποίου αποτελεί “κόκκινο πανί” για την πλειοψηφία των Ελλήνων, και είναι εδώ και μήνες αντικείμενο εντατικών διαπραγματεύσεων μεταξύ Αθήνας-Σκοπίων, με στόχο την εξεύρεση μιας αμοιβαίας συμβιβαστικής λύσης, που θα επιτρέψει κι αυτή τη μικρή βαλκανική χώρα να εισέλθει στις Ευρωατλαντικές δομές.

Συγκεκριμένα βρισκόμαστε στο Τέτοβο (Tetovo) ή Tetovë/Tetova στα Αλβανικά, στην άτυπη πρωτεύουσα των, πάνω από μισό εκατομμύριο, Αλβανών που ζουν στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ), και αποτελούν το 27% του συνολικού πληθυσμού της. Επιθυμούμε να γνωρίσουμε από κοντά τη δεύτερη σε μέγεθος εθνική κοινότητα, που ζει στη γειτονική μας χώρα. Μια κοινότητα, που κατοικεί κυρίως στα βορειοδυτικά της χώρας κι έχει μια διακριτή πολιτισμική ταυτότητα, που την ξεχωρίζει από τη σλαβομακεδονική πλειοψηφία.

Κτισμένο στους πρόποδες του όρους Σαρ, και με πληθυσμό γύρω στους 70.000 κατοίκους, το Τέτοβο, υψώνει τις γκρίζες πολυκατοικίες του στο πράσινο βουνό. Κατοικημένο πλέον κυρίως από Αλβανούς μουσουλμάνους, το Τέτοβο χωρίζεται στα δύο από τα ορμητικά νερά του ποταμού Πένα, παραπόταμο του Βαρδάρη/Αξιού, αλλά κι από εθνικιστικές διαφορές, που παίρνουν συχνά βίαιη μορφή. Κατοικημένο σχεδόν κατά 72% από Αλβανούς Γκέκηδες, κυρίως μουσουλμάνους Σουνίτες, αν και υπάρχει και μια υπολογίσιμη μπεκτασική κοινότητα καθώς και μια μικρή μειονότητα Αλβανών Καθολικών, το Τέτοβο θεωρείται η ανεπίσημη “πρωτεύουσα” του αλβανικού στοιχείου της γειτονικής μας χώρας και κέντρο της “Ίλιρντα”, όπως αποκαλούν οι Αλβανοί τις βορειοδυτικές περιοχές όπου πλειοψηφούν.

Είναι και η έδρα του μοναδικού Αλβανόφωνου Πανεπιστημίου της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, και το επίκεντρο των δύο Αλβανικών κομμάτων που συμμετέχουν στη παρούσα κυβέρνηση της χώρας: το κεντροδεξιό και φιλοευρωπαϊκό DUI (Democratic Union for Integration) με πρόεδρο τον Αλί Αχμέτι, και το πιο συντηρητικό-εθνικιστικό DPA (Democatic Party of Albanians), με αρχηγό τον Menduh Taci, τα οποία συμμάχησαν πολιτικά με το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα του μετριοπαθή Σλαβομακεδόνα πρωθυπουργού Ζόραν Ζάεφ και συμμετέχουν στη διακυβέρνηση της γειτονικής μας χώρας.

Πέρα απ’ αυτά το Τέτοβο είναι ένα συνονθύλευμα από τσιμεντένιες οικοδομές, μ΄ ένα θρασομάνι μικρομάγαζων με εμπόριο όλων των ειδών, που θυμίζουν έντονα Βαλκάνια αλλά κι Ανατολή. Αυτή η πόλη είναι το επίκεντρο όχι μόνον του αλβανικού στοιχείου, αλλά και του αλβανικού εθνικισμού, που το 2001 ξεσηκώθηκε ζητώντας αυτονομία και αυτοδιάθεση. Χάρη όμως στη λεγόμενη «Συμφωνία της Οχρίδας» το 2001, η οποία έδινε δικαιώματα αυτοδιοίκησης στους Αλβανούς, η χώρα απέφυγε προσωρινά να πέσει στο βαρύ χειμώνα των ατελεύτητων εθνοτικών συγκρούσεων και να γίνει η επόμενη Βοσνία.

Το κρύο ποτάμι που διασχίζει την πόλη, ο μονίμως θυμωμένος Πένα, συνεχίζει να κυλά ορμητικά κάτω απ’ το παλιό πέτρινο οθωμανικό γεφύρι της πόλης, περιμένοντας υπομονετικά καλύτερες ημέρες. Έχει έρθει το καλοκαίρι στο γκρίζο Τέτοβο, που είναι φημισμένο για τους βαρείς και παγωμένους χειμώνες, με τις τρομέρες χιονοθύελλες που κατεβαίνουν από το όρος Σαρ (Sar Planina).

Μαζί με τον κάμεραμαν Σαμίρ Λιούμα, που έχει αλβανική καταγωγή, περπατάμε στην παλιά αλβανική συνοικία της πόλης. Χαρακτηριστικό της είναι τα σπίτια με ψηλούς μαντρότοιχους –κάτι που συνηθίζεται στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς των Βαλκανίων, που προστατεύουν παραδοσιακά την οικογενειακή τους ιδιωτικότητα. Σ’ αυτή τη γειτονιά που μας ξεναγεί ο Σαμίρ, αν και κυριαρχούν τα σπίτια των Αλβανών μουσουλμάνων, υπάρχουν ωστόσο και διάσπαρτα σπίτια Σλαβομακεδόνων, τα οποία ξεχωρίζουν καθώς έχουν κάγκελα και όχι τοίχους στις αυλές τους. Αν και οι σχέσεις μεταξύ των γειτόνων είναι καλές, οι σχέσεις μεταξύ των δύο εθνικών στοιχείων της πόλης είναι γενικώς ηλεκτρισμένες και επικρατεί καχυποψία, ειδικά μετά τις συγκρούσεις του 2001…

Το Τέτοβο είναι ένα άθροισμα από σκονισμένες φτωχογειτονιές. Πάνω απ’ την πόλη υπάρχουν πολλά γραφικά χωριά σκαρφαλωμένα στις πλαγιές του καταπράσινου όρους Σάρ, που δεν ξέρουν όμως την έννοια “ανάπτυξη” και οι μόνοι “τουρίστες” που τα επισκέπτονται, λίγες μόνο μέρες το καλοκαίρι, είναι οι Αλβανοί της διασποράς, που κατάγονται από εκεί,.

Από εκεί βρεθήκαμε στην παλιά Σλαβομακεδονική γειτονιά της πόλης, όπου και συναντήσαμε τυχαία τον μπάρμπα Κώστα, ο οποίος είναι βλαχικής καταγωγής και γεννήθηκε στην Ελλάδα στα «πέτρινα χρόνια» του Β’ Π. Πολέμου. Τα ελληνικά του είναι λίγα και σπαστά, αλλά η αγάπη και η νοσταλγία του για την Ελλάδα, μεγάλη. Εδώ όμως είναι πλέον η πατρίδα του, καθώς στο Τέτοβο πέρασε τα περισσότερα και τα ωραιότερα χρόνια της ζωής του, ειδικά όταν ήταν νέος ακόμη και η Γιουγκοσλαβία ενιαία, ειρηνική και ευημερούσα.

Εκτός από την ανεργία και τη φτώχεια, το μεγαλύτερο πρόβλημα στο Τέτοβο είναι η επίτευξη ειρηνικής συμβίωσης μεταξύ των διαφορετικών εθνικών και θρησκευτικών κοινοτήτων της πόλης, κυρίως Αλβανών και Σλαβομακεδόνων. Όπως οι συνοικίες των μουσουλμάνων Αλβανών του Τέτοβο απλώνονται γύρω από τα τζαμιά τους, έτσι και οι συνοικίες των χριστιανών ορθόδοξων Σλαβομακεδόνων περικυκλώνουν τις εκκλησίες τους. Βρισκόμαστε στον Ορθόδοξο ναό των Αγίων Κύριλλου και Μεθοδίου, που ξεκίνησε να κτίζεται το 1903 και ολοκληρώθηκε το 1918. Είναι μια τρίκλιτη βασιλική, που δεσπόζει στην παλιά πόλη του Τετόβου, ενώ το τέμπλο της θεωρείται ως το ομορφότερο της κοιλάδας του Πόλογκ.

Παρότι πλέον μειονότητα οι ορθόδοξοι του Τέτοβο, όπως ο Ζόραν Μποσκόφσκι, δεν θέλουν να εγκαταλείψουν την πόλη τους. Ο ναός των Αγίων Κύριλλου και Μεθοδίου, όπως άλλωστε κάθε ορθόδοξος ναός των Βαλκανίων, προσελκύει πλήθος ταμάτων, μέσα από τα οποία οι πιστοί, που ανήκουν για την ώρα στη σχισματική λεγόμενη “Μακεδονική Εκκλησία”, η οποία πιθανότατα θα μετονομαστεί σε “Αυτοκέφαλη Αρχιεπισκοπή Αχρίδας”, καλούν τις επουράνιες δυνάμεις να τους βοηθήσουν. Τις έχουν ανάγκη, ειδικά στο φτωχό και ταραγμένο Τέτοβο όπου η ειρηνική συμβίωση δεν είναι δεδομένη.

Η φωνή του μουεζίνη, που μας θυμίζει ότι βρισκόμαστε σ’ ένα πνευματικό παράρτημα της, μουσουλμανικής, κατά κύριο λόγο, Ανατολής, καλύπτει το βουητό του ορμητικού ποταμού καλώντας τους πιστούς στο τζαμί για την προσευχή τους. Βρισκόμαστε στο παλαιότερο και ομορφότερο τζαμί της πόλης, που κτίστηκε τον 15ο αιώνα κι έχει τους εξωτερικούς του τοίχους ζωγραφισμένους. Ονομάζεται «Τζαμί του Πασά», όπως μας λέει και ο σημερινός του ιμάμης Αμπούλ Μπακί Κασάμι, που μας διηγείται την ιστορία του.

Έχοντας έναν πλούσιο εξωτερικό κι εσωτερικό διάκοσμό το «Τζαμί του Πασά» είναι γνωστό και ως «Σάρενα Τζάμια», δηλαδή «ζωγραφισμένο τζαμί». Κτισμένο το 1459 με την τεχνοτροπία των πρώτων οθωμανικών τζαμιών που κτίστηκαν στην Κωνσταντινούπολη μετά την Άλωση της, αυτό το τζαμί είναι το μοναδικό του είδους του σε ολόκληρη την περιοχή. Δίπλα του υπάρχει κι ένας τουρμπές, όπου είναι θαμμένες δύο μουσουλμάνες γυναίκες, οι οποίες συγκέντρωσαν χρήματα για να κτιστεί αυτό το τζαμί που σήμερα το επισκέπτονται πιστοί αλλά και τουρίστες.

Το Τέτοβο προσελκύει και αρκετούς Τούρκους τουρίστες, πολλοί εκ των οποίων οι πρόγονοί τους κατάγονται απ’ την περιοχή ή είναι εξισλαμισθέντες Βαλκάνιοι, όπως μας είπε και ο Τούρκος Αλί, ο οποίος επισκέφθηκε την πόλη μαζί με ένα γκρουπ τουριστών από την Τουρκία. Εκτός από τους τουρίστες, Τούρκοι επιχειρηματίες δραστηριοποιούνται δυναμικά τα τελευταία χρόνια στο Τέτοβο, είτε μόνοι τους είτε συνεταιριζόμενοι με ντόπιους Αλβανούς, Τούρκους, ακόμη και Σλαβομακεδόνες. Εκμεταλλεύονται το γεγονός των κοινών ιστορικών και πολιτιστικών δεσμών με τους μουσουλμάνους Αλβανούς της πόλης, αλλά κυρίως τη χαμηλή φορολογία και τα χαμηλά ημερομίσθια στην ΠΓΔΜ και -ανομολόγητα- την ψυχρότητα της Ελλάδας, του νότιου Ευρωπαίου μεγάλου γείτονα, που έσπρωξε τα Σκόπια στην οικονομική αγκαλιά της Άγκυρας. Άλλωστε στις αρχές του 20ου αιώνα το πολυπληθέστερο στοιχείο στο Τέτοβο δεν ήταν οι Αλβανοί ή οι Σλαβομακεδόνες, αλλά οι Τούρκοι. Γι’ αυτό και η πόλη έφερε το τουρκικό όνομα «Καλκαντελέν».

Όπως και σε κάθε βαλκανική πόλη έτσι και στο Τέτοβο η λαϊκή αγορά είναι ένας τόπος εμπορίου αλλά και σημείο συνάντησης και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κατοίκων. Κοντά στη λαϊκή αγορά της πόλης βρίσκεται και ο ιστορικός Τεκές του Αραμπατί Μπαμπά, που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιερά των Μπεκτασηδών στα Βαλκάνια. Οι Μπεκτασήδες είναι μια συγκρητιστική ισλαμική αίρεση, με πλήθος χριστιανικών και βογομιλικών επιρροών, που γνώρισε μεγάλη διάδοση μεταξύ των εξισλαμισθέντων λαών των Βαλκανίων και ειδικά μεταξύ των Αλβανών, όπως μας είπε και ο Σαμίρ, ένας Μπεκτασής αλβανικής καταγωγής.

Σε αντίθεση με το Σουνιτικό, ορθόδοξο Ισλάμ οι μπεκτασήδες ανήκουν σ’ ένα ρεύμα ισλαμικού μυστικισμού που χαρακτηρίζεται από συγκρητισμό, ανεκτικότητα και φιλικά αισθήματα απέναντι στους Χριστιανούς και σε άλλες θρησκευτικές ομάδες. Ο Τεκές του Αραμπατί Μπαμπά, που κτίστηκε το 1538 γύρω από τον τούρμπε του Δερβίση Σερσέμ Αλί Μπαμπά, αποτελεί τόπο προσκυνήματος για τους Μπεκτασήδες. Το 2002 μια οπλισμένη ομάδα φανατικών Σουνιτών μουσουλμάνων εισέβαλε στον Τεκέ για να τον μετατρέψει σε τζαμί, καθώς η κοινότητα των Μπεκτασί δεν είναι ακόμη αναγνωρισμένη από τα Σκόπια ως ξεχωριστή θρησκευτική ομάδα. Ο ισλαμικός φανατισμός μερίδας Σουνιτών, ανάμεσα στους Αλβανούς μουσουλμάνους του Τετόβου, είναι υπαρκτό πρόβλημα. Αν και όσοι συναντήσαμε αποφεύγουν να το συζητούν ανοικτά υπάρχουν αρκετοί Αλβανοί του Τετόβου, που μαζί με μια ομάδα Αλβανοκοσοβάρων, πολέμησαν ως εθελοντές στο πλευρό των Τζιχαντιστών στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας. Κάποιοι σκοτώθηκαν στις μάχες, άλλοι κρύβονται και αγνοείται η σημερινή τους κατοικία, ενώ όσοι επέστρεψαν, ακόμη κι αν δηλώνουν μετανιωμένοι, παρακολουθούνται από τις αρχές των Σκοπίων, με τη συνδρομή μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ και της Ε.Ε. Υπάρχουν και μετριοπαθείς ιμάμηδες στην πόλη που προσπαθούν να τους επαναφέρουν στο δρόμο του μετριοπαθούς και ανεκτικού Ισλάμ, και να τους ενσωματώσουν την τοπική κοινωνία, ώστε να απαρνηθούν το μισάνθρωπο παρελθόν τους. Είναι δύσκολο πάντως να φανταστούμε έναν τζιχαντιστή Αλβανό, που πολέμησε και εγκλημάτησε στο πλευρό του ISIS στη Συρία, όταν επιστρέφει “μετανιωμένος” στην ιδιαίτερη πατρίδα του να ζήσει ξαφνικά “φυσιολογική ζωή” π.χ. ανοίξει κεμπαπτσίδικο και να απαρνηθεί τον ισλαμοφασισμό. Σε όλους ωστόσο τους ανθρώπους, ακόμη και στους εγκληματίες, αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία.

Ως έδρα ορισμένων πολυεθνικών εταιρειών το Τέτοβο είναι πιο αναπτυγμένο οικονομικά σε σχέση με τις υπόλοιπες πόλεις της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, ακόμη και με τα Σκόπια. Υστερεί όμως σε δημόσιες επενδύσεις, καθώς η πλειοψηφική παρουσία του αλβανικού στοιχείου αποθαρρύνει την κυβέρνηση των Σκοπίων να προχωρήσει σε κάτι τέτοιο.

Στο κέντρο της πόλης συναντήσαμε τον Σλαβομακεδόνα δημοσιογράφο Νεμπόισα Καραπεόφσκι που μας μίλησε για τις διαφορές μεταξύ Τετόβου και Σκοπίων. “Παρά την επιφανειακή αρμονική συμβίωση οι δύο μεγάλες εθνικές κοινότητες της πόλης, οι Αλβανοί και οι ‘Μακεδόνες’, ζουν ουσιαστικά ξεχωριστά, στις δικές τους συνοικίες και με τα δικά καφενεία”, μας είπε ο Νεμπόισα. Ενάντια στον παραλογισμό του εθνικισμού οι άνθρωποι βρίσκουν πάντα τρόπους να συμβιώνουν δείχνοντας μεταξύ τους σεβασμό και ανεκτικότητα.

Αφήνουμε τον Νεμπόισα να μας ξεναγήσει στην αλβανική συνοικία του Τετόβου, όπου και θα πιούμε το αγαπημένο ποτό των Αλβανών, την μπόζα. Ως πόλη με έντονα οθωμανικά κατάλοιπα το Τέτοβο διαθέτει αρκετά παραδοσιακά ζαχαροπλαστεία που φημίζονται για τα σιροπιαστά τους γλυκά.

Περπατώντας στα καλντερίμια της μουσουλμανικής γειτονιάς του Τετόβου συναντήσαμε σ’ έναν καφέ τον Τζεμάλ Ντερβίσι. Ο Τζεμάλ είναι Αλβανός ακτιβιστής και δημοσιογράφος, και μας μίλησε για την εθνικιστική παράνοια των δύο κοινοτήτων της χώρας που είχαν επιδοθεί τα χρόνια της διακυβέρνησης του εθνικιστή Νίκολα Γκρουέφσκι (VMRO) σ’ έναν πραγματικό «πόλεμο των αγαλμάτων». Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις δύο εθνικές κοινότητες, αν δεν υπάρξει πολιτική εκτόνωση, μπορεί ανά πάσα στιγμή να οδηγήσει σε νέες συγκρούσεις, γι’ αυτό και οι περισσότεροι Αλβανοί εύχονται να ενταχθεί η χώρα τους, στο ΝΑΤΟ και στην Ε.Ε. το ταχύτερο δυνατόν. Αν όμως εκτονωθεί με πολιτικό και δημοκρατικό τρόπο ίσως μπορέσει να οδηγήσει τους κατοίκους της χώρας σ’ ένα καλύτερο μέλλον.

Στο Τέτοβο εδρεύουν δύο Αλβανόφωνα Πανεπιστήμια της ΠΓΔΜ, ένα κρατικό κι ένα ιδιωτικό. Περισσότεροι από 20.000 φοιτητές, κυρίως Αλβανοί, σπουδάζουν σ’ αυτά τα δύο πανεπιστήμια, καθιστώντας έτσι το Τέτοβο ουσιαστικά μια φοιτητούπολη, με πολύ νεολαία. Συναντήσαμε εδώ τον Ντέμους Μπαϊράμι, σύμβουλο του Πρύτανη του ιδιωτικού Πανεπιστημίου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ο οποίος μας μίλησε για το θετικό ρόλο του ιδρύματος στη συνύπαρξη των διαφορετικών κοινοτήτων. “Ο πανεπιστημιακός χώρος είναι πάντα ένας χώρος συνύπαρξης της διαφορετικότητας και του διαλόγου”, μας είπε ο Ντέμους Μπαϊράμι. “ Οι Αλβανοί του Τετόβου είναι μουσουλμάνοι Γκέκηδες και γι’ αυτό διατηρούν στενές σχέσεις με τους ομοεθνείς τους στο Κόσοβο”, μας υπενθύμισε από την πλευρά του ο καθηγητής Αγκίμ Πόσκα, που εργάζεται στο ίδιο πανεπιστήμιο.

Οι Αλβανοί του Τετόβου διαθέτουν μια πλούσια μουσική και χορευτική παράδοση, που αποτελεί και στοιχείο της εθνικής τους ταυτότητας. Το Τέτοβο είναι φημισμένο για τη “βιομηχανία νυφικών”, που διαθέτει για να υποστηρίξει τους συνεχείς γάμους που γίνονται εκεί. Οι περισσότεροι Αλβανοί του Τετόβου, ακόμη κι αν βρίσκουν το ταίρι τους στο εξωτερικό, οφείλουν να επιστρέψουν για λίγες ημέρες στην ιδιαίτερη πατρίδα τους και να κάνουν εκεί έναν πλουσιοπάροχο γάμο, γεμάτο επίδειξη και χλιδή, ώστε να κάνουν να κάνουν τους άλλους Τετοβάρους να ζηλέψουν. Γι΄ αυτό και οι βιοτεχνίες νυφικών και τα καταστήματα που πωλούν είδη γάμου, ανθούν και είναι πανταχού παρόντα σε αυτή τη μικρή πόλη.

Έξω από το Τέτοβο υπάρχει ένα μνημείο του UCK, του λεγόμενου «Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσόβου», που έκανε ανταρτοπόλεμο κατά του Σερβικού Κράτους το 1998-1999, προκαλώντας την παρέμβαση του ΝΑΤΟ τον Μάρτιο του 1999. Τότε πάνω από 100.000 Κοσοβάροι πρόσφυγες κατέφυγαν στο Τέτοβο, ανάμεσά τους και αντάρτες που το 2001 ξεσηκώθηκαν ένοπλα κατά των Σκοπίων. Τα γεγονότα του πολέμου στο Κόσοβο δεν άφησαν ανεπηρέαστους και τους Αλβανούς του Τετόβου, που διεκδικούσαν αυτονομία, ακόμη και ανεξαρτησία από τα Σκόπια. Την άνοιξη του 2001 Αλβανοί αντάρτες ξεκίνησαν ένοπλες συγκρούσεις με το Στρατό και την Αστυνομία της χώρας, που έλαβαν τέλος με τη λεγόμενη «Συμφωνία της Αχρίδας».

Για τον Σλαβομακεδόνα μουσικό Στέφαν Ιλιέφσκι, που συναντήσαμε, μέλος του Ρέγκε συγκροτήματος «qonquering lions», το κλειδί της ειρηνικής συμβίωσης μεταξύ των δύο εθνικών στοιχείων βρίσκεται στη νέα γενιά, που πρέπει να μάθει να κτίζει γέφυρες εκεί που οι προηγούμενοι έκτιζαν τείχη.

Οι Αλβανοί του Τετόβου είναι σε γενικές εργατικοί άνθρωποι, τίμιοι και με ανεπτυγμένη αίσθηση του δικαίου. Από την άλλη η κοινωνία τους είναι συντηρητική και ανδροκρατούμενη, που ξεσπάει συχνά σε βία. Σημαντικό ρόλο στις εθνικιστικές διαμάχες παίζει ασφαλώς και ο θρησκευτικός φανατισμός, που αν δεν ελεγχθεί μπορεί να τα τινάξει όλα στον αέρα.

Το «Λόϊα» είναι ένα «Κέντρο για τη Βαλκανική Συνεργασία», μια Μη Κυβερνητική Οργάνωση με έδρα το Τέτοβο, που διοργανώνει καλλιτεχνικές εκδηλώσεις με στόχο τη συνεργασία και τη συμφιλίωση, όπως μας είπε και ο υπεύθυνός του Μπούγιαρ Λούμα. Εκεί που απέτυχε το κράτος των Σκοπίων να προσφέρει ένα κοινό έδαφος για την αρμονική συνύπαρξη των διαφορετικών εθνικών και θρησκευτικών ομάδων της χώρας, θα μπορέσει να τα καταφέρει άραγε μια Μη Κυβερνητική Οργάνωση όπως η «Λόϊα»;

Κάτω από τον γκρίζο και θυμωμένο ουρανό των Βαλκανίων η πόλη του Τετόβου συνεχίζει να νιώθει ατελής, σαν ένα παζλ του οποίου τα κομμάτια δεν είναι ακόμη ενωμένα. Ωστόσο υπάρχει ακόμη ελπίδα. Υπάρχει μια νέα γενιά που μεγαλώνει πλέον πέρα από εθνικισμούς και προκαταλήψεις, όπως μας υπενθύμισε και ο ακτιβιστής Αλβανός δημοσιογράφος Τζεμάλ Ντερβίσι. Ωστόσο η νέα γενιά της πόλης δεν μπορεί να αποφύγει το αιώνιο βαλκανικό πρόβλημα: το Νεποτισμό.

Πως όμως μπορεί να αλλάξει αυτή η κατάσταση; Με τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου; Με την οικονομική ανάπτυξη; Με την ένταξη της μικρής βαλκανικής χώρας στο ΝΑΤΟ και στην Ε.Ε. κατόπιν συμφωνίας και αμοιβαίου συμβιβασμού με την Ελλάδα σχετικά με το όνομα της χώρας; [Άλλωστε για την πλειοψηφία των Αλβανών του Τετόβου δεν έχει σημασία, όπως μας είπαν, η ονομασία της χώρας, δεν έχουν καμία εμμονή με το “Μακεδονία”κλπ. , αλλά το να ενταχθούν στην Ε.Ε. ώστε να μετακινούνται ελεύθερα και να μπορούν να εργαστούν όπου επιθυμούν]. Με την υποχρεωτική απάρνηση του εθνικισμού και του αλυτρωτισμού; Ή μήπως με την καλύτερη εκπαίδευση της νέας γενιάς; Με όλα αυτά μαζί και με κάτι ακόμη: με την αλλαγή της αντίληψης πως στα Βαλκάνια τα προβλήματα δεν λύνονται με αλλαγές συνόρων, αλλά με την αλλαγή συμπεριφοράς.

Όταν φτάσαμε σ’ αυτή τη στριμωγμένη σκοτεινή γωνιά των Βαλκανίων, στο Τέτοβο, αναζητούσαμε κατάλοιπα πολέμου και εθνικιστικές εντάσεις να σιγοβράζουν και να αναδεύονται. Πλέον όλα αυτά μας φαίνονται παρωχημένα. Τα Βαλκάνια και μαζί τους, το Τέτοβο, αλλάζουν, κοιτώντας προς το μέλλον και την Ευρώπη. Αφήνουμε το Τέτοβο περισσότερο αισιόδοξοι. Ευτυχώς οι ουρανοί πάνω απ’ τα Βαλκάνια δεν έχουν στερέψει ακόμη ελπίδες…

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημιουργός του ΖΕΝΙΘ (www.zenithmag.wordpress.com).

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλοunknownservia-egnarts (1)

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ Ένας Ανολοκλήρωτος Έρωτας 

ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΒΑΝΟΙ

Ένας Ανολοκλήρωτος Έρωτας 

Αποτέλεσμα εικόνας για Greeks and albanians

Γράφει ο Ελευθέριος Βασιλείου (Manchester N.H. U.S.A.)

Αποτέλεσμα εικόνας για Greeks and albanians

Έλληνες και Αλβανοί έχουν κοινούς προγόνους –τους Πελασγούς. Η προσέγγισή τους είναι ελπιδοφόρα! Διάβασα με προσοχή το άρθρο «Έλληνες και Αλβανοί: Η Πολυεπίπεδη Εξάρτηση Ελλήνων και Αλβανών», και έχω μια άλλη άποψη για μερικές από τις διαπιστώσεις του:

  1. Στην ερώτηση «υπάρχει ή όχι η Βόρεια Ήπειρος» του απαντώ ότι υπάρχει. Υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει για δύο λόγους: είναι γεωγραφικός όρος και γεωπολιτικός όρος. Γεωπολιτικός διότι στις 17 Φεβρουαρίου 1914 η Βόρεια Ήπειρος, με βάση το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας, έγινε αυτόνομη περιοχή με πρωτεύουσα το Αργυρόκαστρο. Εάν η τότε Ελληνική κυβέρνηση και προπαντός ο εθνάρχης Ελευθέριος Βενιζέλος δεν είχε κρατήσει εχθρική στάση στην Αυτόνομη Βόρειο Ήπειρο σήμερα τα πράγματα θα ήταν πολύ διαφορετικά. Γι’ αυτό, το δίλημμα αν υπάρχει ή όχι Βόρειο Ήπειρος δεν ευσταθεί, όπως και η Βόρεια Ιρλανδία που παρόλο που ανήκει στην Βρετανική επικράτεια αποκαλείται Βόρεια Ιρλανδία. Γι’ αυτό είναι λάθος να λέμε Νότια Αλβανία και όχι Βόρεια Ήπειρος, να λέμε το «Αλβανικό Έπος του 40 στα βουνά της Αλβανίας» αντί του «Ελληνικό έπος του ’40 και τα βουνά της Βορείου Ηπείρου». 

  2. Ο όρος «Ήπειρος» είναι τόσο αρχαίος, όσο και ο Ελληνισμός. Είναι πελασγικός όρος και η Ήπειρος είναι κοιτίδα του Ελληνισμού. Την ονόμασαν Ήπειρο οι Αρχαίοι διότι ήταν ένας απέραντος χώρος στον οποίο ζούσαν πολλά ελληνικά ηπειρωτικά φύλα. Ανάμεσά τους και οι Μολοσσοί που κατοικούσαν ανάμεσα στα Ιωάννινα και την Κορυτσά της Βορείου Ηπείρου και η Ολυμπιάδα, η μητέρα του Μέγα Αλεξάνδρου ήταν Ηπειρώτισσα από τους Μολοσσούς και όχι Αλβανίδα από τους Ιλλυριούς, όπως ισχυρίζεται ο κ. Κωνσταντινίδης. Επίσης δεν πρέπει να ξεχάσουμε πως η Ήπειρος έχει μια έκταση 23.000 τ.χλμ. από τα οποία 14.000 τ.χλμ είναι στη Βόρεια Ήπειρο, στην αλβανική επικράτεια και μονάχα 9.000 τ.χλμ στην ελληνική επικράτεια. Άρα η Βόρεια Ήπειρος δεν είναι μέχρι το Τεπελένι και την Κορυτσά όπως το αποφάσισαν οι Μεγάλες Δυνάμεις αγνοώντας το γεγονός ότι το Δυρράχιο ήταν πρωτεύουσα της Ηπείρου στο κράτος του Δεσποτάτου της Ηπείρου μετά την πρώτη Άλωση της Πόλης 1204. Άρα η Βόρεια Ήπειρος δεν είναι μια μικρή κουκίδα ή μια βραχονησίδα στην οποία δεν αξίζει να αναφερθούμε αλλά μια ολόκληρη χώρα με 12 νομούς (πόλεις). Γι’ αυτό πρέπει να υπάρχει η Βόρεια Ήπειρος και το ελληνικό κράτος να νοιάζεται γι’ αυτήν και να την διεκδικεί. Το δόγμα «δεν διεκδικούμε τίποτα» πρέπει να σταματήσει. Διεκδικούμε και μάλιστα πολλά. Και όταν δεν διεκδικούμε εμείς, αφήνουμε τους άλλους να διεκδικούν όπως τους Αλβανούς, τους Σκοπιανούς, τους Τούρκους κλπ. Î‘ποτέλεσμα εικόνας για Greeks and albanians

  3. Δεν συμφωνώ πως οι Ιλλυριοί έφθαναν μέχρι τη Θεσπρωτία. Οι Ιλλυριοί, όπως όλοι ξέρουμε, ήταν ελληνικά φύλα που ζούσαν βόρεια της Ηπείρου. Ξέρουμε ακόμα πως ο Γενάρχης τους ήταν ο Ιλλυριός, γιος του Κάδμου, βασιλιά της Θήβας. Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία (Ιστορία) ο Ιλλυριός έφυγε από το βασίλειο του πατέρα του και ίδρυσε το δικό του κράτος των Ιλλυριών με πρωτεύουσα τη σημερινή Σκόδρα. Δυτικά, αυτό το κράτος συνόρευε με την Αδριατική Θάλασσα βόρεια και βορειοανατολικά με το Δούναβη και ανατολικά με τη Μακεδονία. Επί Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το κράτος αυτό ονομάστηκε «ρωμαϊκή επαρχία της Ιλλυρίας», ενώ επί Μεγάλου Ναπολέοντος «Ιλλυρική επαρχία της Γαλλικής Αυτοκρατορίας». Με την κάθοδο των Σλάβων τον 6ο-7ο αι. μ.Χ. οι Ιλλυριοί αναγκάστηκαν να κινηθούν προς το νότο σε δύο κατευθύνσεις: Μία προς την Ήπειρο και η άλλη προς τη «Μεγάλη Ελλάδα», τη νότια Ιταλία. Από αυτήν την περίοδο, αυτός ο πληθυσμός, οι «Δωριείς του Βορρά» όπως μπορούμε να τους ονομάσουμε αυτοαποκαλούνταν «Αρβανίτες» και «Αρμπρές». Οι μεν Αρβανίτες κινήθηκαν προς τον Ελλαδικό χώρο, οι δε Αρμπρές προς τη νότια Ιταλία. Κάθοδο των Αρβανιτών είχαμε και στις αρχές του 14ου αι. μΧ. Επί τσάρου των Σέρβων Στέφανο Δουσιάν αλλά και πιο αργά με το θάνατο του Ηπειρώτη Γεωργίου Καστριώτη Σκεντερμπέη, εθνικό ήρωα των Αλβανών το 1468 μ.Χ. και από τότε δεν σταμάτησε αυτή η μεγάλη δεξαμενή των Αρβανιτών να εισέρχεται προς την Ήπειρο και να κρατάει ζωντανό τον πληθυσμό του ελλαδικού χώρου και ευτυχώς συνέχισε ακόμα και σήμερα (με την κάθοδο των Αλβανών μεταναστών). 

  4. Αποτέλεσμα εικόνας για Greeks and albanians

  5. Δεν συμφωνώ με την εκδοχή της προέλευσης των Αλβανών από τον Καύκασο, από την περιοχή Αλβανία της Γεωργίας, διότι ο όρος «Αλβανία» για πρώτη φορά εμφανίστηκε το 1912 με την ίδρυση του Αλβανικού κράτους. Οι Μεγάλες Δυνάμεις και προπάντων η Ιταλία ονόμασαν το νεοσύστατο κράτος «Δημοκρατία της Αλβανίας» με πρωτεύουσα την Αυλώνα και σημαία τη σημαία του βυζαντινού στρατηγού Γεώργιου Καστριώτη Σκεντέρμπεη με τον δικέφαλο αετό. Οι Μεγάλες Δυνάμεις όπως ονόμασαν Greece την Ελλάδα με την ίδρυση του ελληνικού κράτους έτσι ονόμασαν το κράτος των Σκιπετάριδων, την Σκιπερία – «Αλβανία». Άρα η προέλευση των Αλβανών, των Σκιπετάριδων, από τον Καύκασο δεν στέκει. Διότι, ή θα δεχθούμε πως οι σημερινοί Αλβανοί είναι απόγονοι των Ιλλυριών και Πελασγών, άρα είναι Έλληνες ή ήρθαν από τον Καύκασο όπως λένε και για τους Έλληνες πως ήρθαν από την κεντρική Ασία. Αυτός είναι ο ισχυρισμός της «Συμμαχικής Ιστορίας» που δεν θέλει να δεχθεί τους Έλληνες και τους Αλβανούς αυτόχθονες. Το βάπτισμα Greece της Ελλάδας, όπως Αλβανία της Σκιπερίας, το έκαναν σκόπιμα κακόβουλοι εξουσιαστές για να εξαφανίσουν το όνομα «Ελλάς» και Σκιπερί (Οι Αλβανοί την Ήπειρο τη λένε Ιπιρί. Πόσο μακριά είναι το «Σκιπιρί» από το «Ιπιρί»;). Δεν είναι τυχαίο το ότι μόνο η Ελλάδα και η Αλβανία έχουν διπλή ονομασία σ’ όλον τον κόσμο. Αυτό δεν λέει τίποτα;

  6. Όσο για την καλή εικόνα του Ε. Χότζα που περιέγραψε ο κ. Κωνσταντινίδης και πως δήθεν παρεξηγήθηκε και συκοφαντήθηκε δεν είναι αληθινές. Ο Χότζα ήταν και τύραννος και δικτάτορας πρώτα για το λαό του, τον Αλβανικό, και μετά για τον ελληνισμό της Βόρεια Ηπείρου που έχει πολλά να πει για τον εγκληματία Χότζα. Το βιβλίο Δύο Φίλοι Λαοί, που έγραψε ο Χότζα στα τελευταία χρόνια λίγο πριν το τέλος, ήρθε πολύ αργά. Το κακό είχε γίνει. Κανείς δεν τον συγχώρησε και δεν απαλλάχτηκε από τις αμαρτίες. Το μεγαλείο ενός άνδρα έγραφε ο Σαίξπηρ φαίνεται μετά θάνατον. Ο Χότζα μετά το θάνατο αποδοκιμάστηκε πολύ σκληρά από το λαό του. Το άγαλμά του που είχε στήσει στην κεντρική πλατεία το ξήλωσε και το έσυρε στους δρόμους των Τιράνων. Αυτό τα λέει όλα. 

  7. Η εικόνα για τα ελληνικά σχολεία και την ελληνική γλώσσα είναι πολύ μακριά από την πραγματικότητα. Ελληνικά σχολεία υπήρχαν μόνο σε 80-90 χωριά της Βόρεια Ηπείρου και αυτά μόνο δημοτικά. Υπήρχε και ένα μεσαίο παιδαγωγικό σχολείο για δασκάλους αυτών των δημοτικών σχολείων στο Αργυρόκαστρο. Στις πόλεις της Βόρειο Ηπείρου και στα Τίρανα που είχαν συμπαγή ελληνικό πληθυσμό δεν υπήρχε κανένα σχολείο ελληνικό. Αυτή είναι η αλήθεια. Αλίμονο εάν τη διαστρεβλώσουμε από τώρα, πιο αργά τι θα κάνουμε; 

  8. Αποτέλεσμα εικόνας για Greeks and albanians

Από όσα ελέχθησαν μπορούμε να συμπεράνουμε πως ο αλβανικός και ο ελληνικός λαός είναι δυο λαοί με την ίδια προέλευση, τους ίδιους προγόνους, τους αυτόχθονες Πελασγούς. Γι’ αυτό οι Έλληνες στον Αλβανό μετανάστη οφείλουν να είναι πιο φιλικοί και να μην διακρίνουν σε αυτόν έναν κακό ή εγκληματία αλλά ένα φτωχό αδελφό που ήρθε από μια φτωχή χώρα, με άλλο καθεστώς άλλη κοινωνία και άλλη νοοτροπία. Κι οι Αλβανοί όμως με τη σειρά τους να μην πάρουν στα σοβαρά την ρατσιστική συμπεριφορά των Ελλήνων διότι την ίδια στάση και συμπεριφορά κράτησαν και πριν από έναν αιώνα με τους Μικρασιάτες και Κωνσταντινουπολίτες. Οι Έλληνες όμως δεν ξεχνούν πως οι Μικρασιάτες και Κωνσταντινουπολίτες, με το πολιτισμό και την υπομονή τους, τη σκληρή δουλειά και το ελληνικό δαιμόνιο, έγιναν κύριος παράγοντας και ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας του 20ου αιώνα. Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα με τους Αλβανούς μετανάστες που και αυτοί έγιναν ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας του 21ου αιώνα. Μέσα σε 15 χρόνια το κατά κεφαλήν εισόδημα (ΑΕΠ) στην Ελλάδα τριπλασιάστηκε, από 10.000$ το 1992 σε 32.000$ το 2008 (σήμερα έπεσε, λόγω κρίσης, στα 24.000$). Επίσης, σήμερα στην Ελλάδα μετριούνται πάνω από 20.000 αλβανοί επιχειρηματίες και οι καταθέσεις των αλβανών μεταναστών στις ελληνικές τράπεζες ξεπερνούν τα 7 δισεκατομμύρια ευρώ.

Σχετική εικόνα

Η σκληρή δουλειά, η δίψα για περιουσία που τους είχε στερηθεί, η ελληνομάθεια και το ίδιο DNA που έχουν με τους Έλληνες αδελφούς τους έκανε τον Αλβανό μετανάστη να ενταχθεί γρήγορα στην Ελληνική κοινωνία και τα αλβανόπουλα να διαπρέπουν στα μαθήματα, έφθασαν να μην διακρίνονται από τα Ελληνόπουλα. Σε μια-δυο γενιές θα έχουμε πλήρη ένταξη και αφομοίωση του αλβανικού στοιχείου που θα φέρει νέο ελληνικό αίμα για μια συνεχή δημιουργία του Ελληνισμού. Και τότε θα κλείσει ο κύκλος: Έλληνες (Ιλλυριοί) – Αρβανίτες – Αλβανοί (Σκιπετάρ) – Έλληνες. Σ’ αυτό το πνεύμα ο ελληνισμός πρέπει να διαμορφώσετε κατάλληλες προϋποθέσεις για τους Αλβανούς των Σκοπίων που αποτελούν το 35-40% του πληθυσμού αυτού του κρατιδίου όπως και τους Αλβανούς του Κοσόβου που με σκληρό αγώνα δεκαετιών κέρδισαν την ανεξαρτησία τους. Κέρδισαν τη λευτεριά τους, το μεγαλύτερο αγαθό για ένα λαό, για ένα έθνος. Γι’ αυτό το ελληνικό κράτος και προπαντός ο Ελληνισμός πρέπει να αντιμετωπίσουν και να προσεγγίσουν πιο ρεαλιστικά το σύνολο του αλβανικού πληθυσμού των Βαλκανίων. Να δημιουργηθούν προϋποθέσεις να τους κάνουμε συμμάχους και όχι εχθρούς. Να μην τους αφήσουμε στη μοίρα τους και γίνουν πιστά όργανα των ξένων συμφερόντων και των εξουσιαστών της παγκοσμιοποίησης που επιδιώκει ταραχές στα Βαλκάνια για να διαμορφώσουν καταστάσεις που αυτοί επιθυμούν. 

Είναι καιρός να παραμερίσουμε τη Συμβατική Ιστορία και τους «Συμβατικούς Ιστορικούς» και να δούμε πιο μακριά και πιο ρεαλιστικά τα συμφέροντα του Ελληνικού Έθνους, τα συμφέροντα της Ελλάδας και του Ελληνισμού.

Σας ευχαριστώ, 

Ελευθέριος Βασιλείου, Manchester N.H. U.S.A.

Αποτέλεσμα εικόνας για Greeks and albanians

Файл:Greek guard uniforms 3.jpg

Παρατηρήσεις και απαντήσεις του Γιώργου Στάμκου

Σχετική εικόνα

Αγαπητέ κύριε Βασιλείου σας ευχαριστούμε για την εκτενή και γεμάτη λεπτομέρειες επιστολή σας, με την οποία φωτίζετε διάφορες πτυχές της αλβανικής ιστορίας και των ελληνο-αλβανικών σχέσεων. Θα θέλαμε ωστόσο να κάνουμε ορισμένες παρατηρήσεις και διευκρινήσεις σχετικά με τα όσα αναφέρατε. Πράγματι ο όρος Βόρεια Ήπειρος είναι γεωγραφικός και ιστορικός και σε λιγότερο βαθμό πολιτικός. Σαφέστατα όμως δεν περιλαμβάνει έκταση 14.000 τ. χλμ., όπως αναφέρετε, διότι αυτή η έκταση αντιστοιχεί στη μισή συνολική έκταση της Αλβανίας (28.000τ.χλμ.). Δεν είναι η μισή Αλβανία «Βόρεια Ήπειρος». Στην πραγματικότητα η περιοχή που λέγεται Βόρεια Ήπειρος έχει έκταση γύρω στα 6.000-7.000 τ.χλμ. κα περιλαμβάνει τις περιοχές, που βρίσκονται νοτίως μιας νοητής γραμμής που συνδέει την πόλη Αυλώνα, στις ακτές της Αδριατικής Θάλασσας με την πόλη Πόγραδετς στις δυτικές όχθες της λίμνης Οχρίδας (βέβαια η ίδια πόλη θεωρείται πως ανήκει γεωγραφικά και στη Μακεδονία). Οι Μόλοσσοι, που αναφέρετε επίσης και ζούσαν γύρω από το Μαντείο της Δωδώνης, ήταν όντως ένα ηπειρωτικό φύλο, αλλά δεν υπάρχουν αποδείξεις πως η γλώσσα που μιλούσαν ήταν κάποια ελληνική διάλεκτος ή κάποια άλλη «βαρβαρική» γλώσσα (κάποια νότια ιλλυρική διάλεκτος). Οι ιστορικές πηγές αναφέρουν πως η Ολυμπιάδα, η μητέρα του Μέγα Αλέξανδρου, μιλούσε «σπαστά» ελληνικά (τα οποία προφανώς και έμαθε στην αυλή του Φιλίππου) και όταν ήταν μόνη της ξόρκιζε τους δαιμονικούς θεούς στη δική της «βαρβαρική» γλώσσα (πιθανόν όμως η γλώσσα της να ήταν απλώς μια βόρεια «άγρια» ελληνική διάλεκτος). Είναι γνωστό επίσης πως οι θεοί των Μολοσσών ήταν κοινοί με εκείνους των Ελλήνων, όπως άλλωστε και ορισμένοι θεοί των αρχαίων Θρακών π.Χ. Διόνυσος, Ορφέας, Μούσες, πέρασαν και στο ελληνικό πάνθεον. Τέτοιου είδους θρησκευτικές ανταλλαγές ήταν κάτι το συνηθισμένο στον αρχαίο κόσμο.

Υποστηρίζετε στην επιστολή σας πως οι Ιλλυριοί ήταν ελληνικά φύλα. Από πού βγάζετε όμως αυτό το συμπέρασμα; Από τη Μυθολογία; Δυστυχώς η Μυθολογία δεν είναι Ιστορία, αλλά κάτι που ανάγεται στο φαντασιακό των λαών. Μπορεί να κρύβει κάποιες αλήθειες αλλά δεν είναι όμως και κάτι που συνέβη αναγκαστικά. Μπορούμε να υποθέσουμε πως οι αρχαίοι Έλληνες είχαν κάποια κοινά στοιχεία με τους αρχαίους Ιλλυριούς και τους αρχαίους Θράκες και ίσως μια απώτατη κοινή καταγωγή (πελασγική, ινδοευρωπαϊκή;) που χάθηκε στη σφαίρα των μύθων. Αυτό δεν σημαίνει όμως πως ούτε οι μεν ούτε και οι δε ήταν «ελληνικά φύλα», διότι με αυτή τη λογική και οι αρχαίοι Έλληνες ήταν «ιλλυρικά φύλα» ή «θρακικά φύλα», που μετανάστευσαν προς νότον. Ήταν και οι τρεις αρχαίοι λαοί διακριτοί μεταξύ τους με διαφορετική γλώσσα και πολιτισμό. Οι αρχαίοι Ιλλυριοί παρά τις όποιες σχέσεις τους με τους αρχαίους Έλληνες δεν μιλούσαν ελληνικά, αλλά μια διαφορετική γλώσσα. Γι’ αυτό και η σημερινή γλώσσα των Αλβανών, που θεωρείται ως κατάλοιπο των αρχαίων ιλλυρικών διαλέκτων, είναι διαφορετική από την ελληνική.

Σωστά αναφέρετε πως το όνομα που δίνουν οι Αλβανοί στη χώρα τους δεν είναι Albania αλλά Σκιπέρια, που σημαίνει «χώρα των αετών» εξ αιτίας του γεγονότος πως είναι κατά το 70% ορεινή χώρα. Υπάρχουν όμως κι άλλες χώρες, εκτός από την Ελλάδα και την Αλβανία, που έχουν διπλά και τριπλά ονόματα. Για παράδειγμα η Γερμανία, που λέγεται στα γερμανικά Deutschland, που σημαίνει «Χώρα των Τευτόνων», στα γαλλικά Αλεμάν («Χώρα των Αλαμαννών»), στα αγγλικά Germany, στα σερβικά Nemacka (εκ του Νέματς που σημαίνει «μουγκός») κλπ. Τα διπλά ονόματα των χωρών είναι κάτι το συνηθισμένο στον κόσμο και δεν είναι πάντα αντικείμενο εκμετάλλευσης.

Τελειώνοντας θα συμφωνήσουμε κι εμείς ότι οι Έλληνες οφείλουμε να είμαστε πιο φιλικοί προς τους Αλβανούς μετανάστες στην Ελλάδα, αλλά και με τους Αλβανούς της Αλβανίας (και αντίστοιχα οι Αλβανοί προς εμάς). Κι αυτό όχι επειδή έχουμε μια υποτιθέμενη απώτατη κοινή καταγωγή, αλλά επειδή αυτό επιβάλλει η γειτνίαση, η φιλία και η αλληλεγγύη των λαών, οι απελευθερωτικοί αγώνες και τα κοινά πολιτιστικά στοιχεία και βιώματα μας, που δημιούργησαν ανά τους αιώνες μια κοινή «βαλκανική ταυτότητα» την οποία καλούμαστε όλοι να υπερασπιστούμε. Το ίδιο όμως καλές και φιλικές σχέσεις πρέπει να έχουμε και με τους Σέρβους και με τους υπόλοιπους βαλκανικούς λαούς με τους οποίου γειτνιάζουμε. Δεν πρέπει να προσεταιρισθούμε μόνον του αλβανικούς πληθυσμούς των Βαλκανίων και να αναπτύξουμε μη φιλικές σχέσεις με τους υπόλοιπους. Αυτό θα ήταν μέγα στρατηγικό λάθος. Αντίθετα πρέπει να αναπτύξουμε στενές και φιλικές σχέσεις με όλους τους λαούς των Βαλκανίων γιατί το μέλλον μας είναι κοινό, στα πλαίσια μιας ενωμένης και δημοκρατικής Ευρώπης. Η Ιστορία μπορεί να μας βοηθήσει ώστε να αποφύγουμε τα τραγικά λάθη του παρελθόντος. Το μέλλον των βαλκανικών λαών, που έχουν τόσες φορές μπει στο στόχαστρο των Μεγάλων Δυνάμεων, ή θα είναι κοινό ή δεν θα υπάρξει.

  ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

Πως Μπορώ να Προμηθευτώ το βιβλίο 

«ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 Τηλεφωνείστε στο

 2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

Gefyra Drina

 

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟ

Ποια ήταν η καταγωγή των Αρχαίων Μακεδόνων;

Ποια ήταν η καταγωγή των Αρχαίων Μακεδόνων;

Περί Μακεδονίας και Μακεδόνων
Ο αρχαιολογικός χώρος της Πέλλας, γενέτειρας του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου.

Γράφει ο Βαγγέλης Στεργιόπουλος

Με το λεγόμενο Μακεδονικό Ζήτημα να εμφανίζεται ύστερα από αρκετά χρόνια και πάλι στο προσκήνιο και τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλάδας και ΠΓΔΜ να βρίσκονται ως γνωστόν σε εξέλιξη, θεωρήσαμε σκόπιμο και ωφέλιμο να μοιραστούμε μαζί σας πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε ένα βιβλίο που συνέγραψε προ πολλών ετών ο Δημήτρης Ι. Τσιμπουκίδης με τίτλο «Φίλιππος Β’ ο Μακεδών και ο ιστορικός του ρόλος» (εκδόσεις Δημ. Ν. Παπαδήμα, 1985).

Έχουμε την άποψη ότι τα όσα θα διαβάσετε στις γραμμές που ακολουθούν έχουν ιδιαίτερη αξία για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ότι γράφτηκαν αρκετά χρόνια πριν ξεσπάσει η κρίση αναφορικά με το Μακεδονικό, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, κρίση που μας ταλανίζει ως κρατική οντότητα και ως κοινωνικό σώμα ακόμη και σήμερα. Ο δεύτερος, ότι ο συγγραφέας της εν λόγω μονογραφίας, ο Δημήτρης Τσιμπουκίδης, πανεπιστημιακός καθηγητής  και διδάκτωρ Ιστορίας Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ τον καιρό της εκδόσεως του συγγραφικού πονήματος, έχει ως αφετηρία του στοχασμού του κάθε άλλο παρά εθνικιστικές αντιλήψεις, δυστυχώς ευρύτατα διαδεδομένες στη σημερινή εποχή.

Ο ίδιος, στο προλογικό σημείωμα του έργου του, σπεύδει να δηλώσει τα εξής: «Μα η πιο μεγάλη δυσκολία είναι η προσπάθεια για μια νέα θεώρηση του υλικού που έδωσαν οι κάθε λογής πηγές, αυτή τη φορά από θέσεις μαρξιστικές. Αυτό, θέλουμε να πιστεύουμε, είναι το νέο στοιχείο που προσφέρει η μονογραφία αυτή».

Τούτων δοθέντων, ας δούμε ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα του συγγραφικού έργου του Δημήτρη Τσιμπουκίδη σχετικά με τη Μακεδονία και τους Μακεδόνες:

Ερευνητές σε διάφορες χώρες του κόσμου, που άρχισαν να μελετούν την ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας γενικά και την ιστορία του Φιλίππου Β’ ιδιαίτερα, υποστήριξαν διαφορετικές απόψεις σχετικά με τη φυλετική καταγωγή των αρχαίων Μακεδόνων. Ανάμεσα σ’ αυτούς είναι ο Ο. Μύλλερ [στο έργο του]«Περί τόπου, καταγωγής και αρχαίας ιστορίας του μακεδονικού λαού», όπου επιχείρησε να μελετήσει το πρόβλημα της εθνικής ένταξης των Μακεδόνων και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είναι «ιλλυρικής καταγωγής». Ο Μύλλερ έγραψε ότι τα μακεδονικά έθιμα δεν μοιάζουν με τα ελληνικά, στηρίχτηκε περισσότερο στους λόγους του Δημοσθένη, σε ορισμένα σημεία των λόγων του Ισοκράτη, ισχυρίστηκε ακόμα πως η γλώσσα τους δεν ήτανε ελληνική και επικαλέστηκε το διαχωρισμό που κάνουν οι αρχαίοι ιστοριογράφοι ανάμεσα σε Μακεδόνες και Έλληνες.

Image result for ancient Macedonians

Είναι γεγονός ότι ο Δημοσθένης χαρακτήριζε το Φίλιππο και τους Μακεδόνες «βάρβαρους», αλλά με αυτό ήθελε μόνο να υπογραμμίσει την πολιτιστική υπεροχή των άλλων Ελλήνων. Έτσι επιδίωκε να πείσει τους Αθηναίους για την ανάγκη να αποκρουστεί μια πιθανή επίθεση.

Θα ήτανε άτοπο, ίσως, να σταθούμε εδώ στο πρόβλημα της ελληνικότητας των αρχαίων Μακεδόνων, αν δεν εξακολουθούσε να υπάρχει η άποψη ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες δεν ήτανε Έλληνες, αλλά απόγονοι των παραδουνάβιων θρακικών φυλών. Για πολλούς ερευνητές το ζήτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Κατά τη γνώμη μας, ο Φίλιππος Β’ και ο γιος του Αλέξανδρος ήτανε ελληνικής καταγωγής. Η άποψη αυτή στηρίζεται στις μαρτυρίες των εκπροσώπων της αρχαίας ιστοριογραφίας, μαρτυρίες που στο μεγαλύτερο μέρος τους έχουν σαν βάση τις ιστορικο-φιλολογικές πηγές.

Ήδη τον 5ο αιώνα π.Χ. διαμορφώθηκε ένα σύνολο αντιλήψεων ότι οι Μακεδόνες μονάρχες ήτανε ελληνικής καταγωγής, οι δε μακεδονικές φυλές «βάρβαρης» (η άποψη αυτή υπάρχει στους Ηρόδοτο, Θουκυδίδη, Ισοκράτη, στους μεταγενέστερους ιστοριογράφους Διόδωρο, Αρριανό, Κούρτιο, επίσης στους λόγους του Δημοσθένη και Αισχίνη). Γενικά η γνώμη για την ελληνικότητα των αρχαίων Μακεδόνων συνδέεται με τη μεταγενέστερη αρχαιότητα, επίσης με τις σκόρπιες μαρτυρίες που υπάρχουν στα έργα του Πολύβιου, του Πλούταρχου, του Λίβιου. Κρίνοντας από ορισμένες αρχαίες μαρτυρίες, μπορούμε να πούμε πως η αφοσίωση των αρχαίων Μακεδόνων σε καθετί ελληνικό ήτανε αναντίρρητη.

Image result for ancient Macedonians

Ο Πλούταρχος θεωρεί το Φίλιππο Β’ γνήσιο Έλληνα, συνδέει την παραμονή του στη Θήβα, όπου έμεινε τρία χρόνια όμηρος, με τη μόρφωση που πήρε εκεί.

Αρκετοί γνωστοί επιστήμονες μετά το Μύλλερ [δηλαδή μετά το 1825], όπως οι Άμπελ, Γκέγιερ και άλλοι, που ασχολήθηκαν με τη φυλετική καταγωγή των Μακεδόνων, υποστήριξαν την ελληνικότητά τους.

Ο Γερμανός ιστορικός Άμπελ, τον περασμένο ακόμη αιώνα, στη μονογραφία του «Η Μακεδονία ως το Φίλιππο Β’» (1874), έκανε προσπάθεια να μελετήσει το πρόβλημα της εθνογένεσης των αρχαίων Μακεδόνων. Συμπέρασμά του: οι αρχαίοι Μακεδόνες ήτανε Έλληνες. Αναφέρει αρκετά παραδείγματα γλωσσικής ομοιομορφίας, επίσης ομοιότητας στα ήθη, έθιμα, καθώς και στους πολιτειακούς θεσμούς. Η μακεδονική διάλεκτος, λέει ο Άμπελ, ύστερα από τη σχετική μελέτη που έκανε, αποδείχνει την ελληνική καταγωγή των Μακεδόνων, και καταλήγει ότι η θρησκεία των Ελλήνων ήτανε και θρησκεία των Μακεδόνων.

Η μονογραφία του Φ. Γκέγιερ «Η Μακεδονία πριν από το Φίλιππο Β’» ασχολείται και με την καταγωγή των αρχαίων Μακεδόνων και υποστηρίζει την ελληνικότητά τους. Παραθέτει στοιχεία για τον εξελληνισμό, όπως λέει, της Μακεδονίας μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα (επικράτηση της ελληνικής γλώσσας στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα, πλαισίωση του μακεδονικού στρατού με Έλληνες αξιωματικούς κ.ά.). Υπογραμμίζει ότι ο χαρακτηρισμός «βάρβαροι» που υπάρχει στις πηγές είναι πολιτιστικός και όχι φυλετικός.

Η μελέτη του προβλήματος της εθνογένεσης των Μακεδόνων στην ελληνική ιστοριογραφία ανάγεται στη γλωσσολογική έρευνα ενός αριθμού λέξεων και κυρίων ονομάτων και στα αρχαιολογικά ευρήματα. Από γλωσσολογική άποψη, με το πρόβλημα αυτό ασχολήθηκαν ο Γ. Χατζιδάκις και αργότερα οι Γ. Καλλέρης και Ν. Ανδριώτης. Όλοι, όπως και αρκετοί άλλοι ξένοι ερευνητές, υποθέτουν πως δεν υπήρχε φυλετικός διαχωρισμός, ότι η γλώσσα των Μακεδόνων ήτανε στη βάση της ελληνική με ένα στρώμα διαλέκτου ξένης προέλευσης.

Αντίθετα, ο Ταρν και μερικοί άλλοι ερευνητές ισχυρίζονται ότι η μακεδονική διάλεκτος είχε πολλές επιστρώσεις, ελληνικές και «βαρβαρικές», πράγμα που δεν δέχεται η ελληνική ιστοριογραφία. Παρά τις διαφορές που υπάρχουν, οι απόψεις αυτές έχουν ένα κοινό σημείο: τον εξελληνισμό των αρχαίων Μακεδόνων, που έγινε με γρήγορους ρυθμούς.

Η σοβιετική ιστοριογραφία θεωρεί ότι η εθνογένεση των Μακεδόνων υπήρξε μια διαδικασία μακρά και περίπλοκη, εφόσον οι Μακεδόνες σ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους συνδέονταν στενά με άλλους βαλκανικούς λαούς, τόσο ελληνικής όσο και ιλλυρο-θρακικής προέλευσης. Ο Σοβιετικός ερευνητής Α. Σόφμαν γράφει: «Η πλατιά διαδομένη άποψη για την ελληνική καταγωγή των Μακεδόνων απολυτοποιεί τη μια πλευρά του ζητήματος, δηλαδή το ρόλο του ελληνικού στοιχείου στον τομέα της μακεδονικής εθνογένεσης, και αρνείται εντελώς τη σημασία των πολυάριθμων φυλετικών ομάδων που ζούσαν στο έδαφος του βόρειου τμήματος της Βαλκανικής Χερσονήσου. Ιδιαίτερα δεν παίρνεται υπόψη ο τοπικός πληθυσμός της παραδουνάβιας κουλτούρας και η διαδικασία της διασταύρωσής του με την πλουσιότατη κουλτούρα της Μικράς Ασίας».

Γενικά όσοι σήμερα αμφισβητούν την ελληνικότητα των αρχαίων Μακεδόνων δεν παίρνουν υπόψη τα αρχαιολογικά ευρήματα στη Μακεδονία, όχι μόνο τα παλαιότερα της περιοχής Τρεμπένιστε, αλλά και τα εντελώς πρόσφατα ευρήματα της Βεργίνας με τα ελληνικά ονόματα δεκάδων Μακεδόνων που υπάρχουν σε στήλες του 4ου αιώνα π.Χ.

Image result for ancient Macedonians

ΜΑΚΕΔΟΝΙKΗ ΔΙΑΜΑΧΗ: Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΟΝΟΜΑΤΟΣ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΔΙΑΜΑΧΗ

Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΟΝΟΜΑΤΟΣ

ΠΟΙΑ ΘΑ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΓΔΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ;

Αποτέλεσμα εικόνας για kiro Gligorov

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Έπειτα από μια 25ετία ατελέσφορης διαμάχης Αθηνών-Σκοπίων για το όνομα «Μακεδονία», αρχίζει να διαφαίνεται στον ορίζοντα η προοπτική της τελικής λύσης. Καθώς οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν βελτιωθεί σημαντικά τον τελευταίο χρόνο, όλοι δείχνουν όλο και πιο διατεθειμένοι να απομακρύνουν το τελευταίο «αγκάθι» που εμποδίζει την περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεων: το Ονοματολογικό. Όμως το πρόβλημα της ονομασίας συνεχίζει να είναι περίπλοκο και να προκαλεί ποικίλα συναισθηματικά αντανακλαστικά και στις δύο πλευρές. Αν τελικά επικρατήσουν ο πολιτικός ρεαλισμός, ο αμοιβαίος συμβιβασμός και τα κοινά οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα μια αμοιβαία αποδεκτή λύση θα έρθει σύντομα.

Στη Νέα Υόρκη την Τετάρτη 17 Ιανουαρίου το 2018 ο ειδικός μεσολαβητής του ΟΗΕ για το ζήτημα, Μάθιου Νίμιτς κετέθεσε πέντε υποψήφια ονόματα στους διαπραγματευτές Ελλάδος και ΠΓΔΜ:

Republika Nova Makedonija (Δημοκρατία της Νέας Μακεδονίας)

Republika Severna Makedonija (Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας)

Republika Gorna Makedonija (Δημοκρατία της Άνω Μακεδονίας)

Republika Vardarska Makedonija (Δημοκρατία της Μακεδονίας του Βαρδάρη)

Republika Makedonija (Skopje) [Δημοκρατία της Μακεδονίας (Σκόπια).

Η σύντομη γραφή των ονομάτων προτείνεται αντιστοίχως να είναι Nova Makedonija, Severna Makedonija, Gorna Makedonija, Vardarska Makedonija και Makedonija (Skopje). Η χρήση του ονόματος πρέπει να είναι erga omnes, δηλαδή θα ισχύει διεθνώς τόσο σε διεθνείς οργανισμούς όσο και για τις διμερείς σχέσεις της χώρας. 

Προτού ωστόσο διαφανεί ποια θα είναι η τελική κατάληξη των διαπραγματεύσεων και ποιο θα είναι πιθανότερο υποψήφιο όνομα για την ονομασία της γειτονικής μας χώρας, είναι σκόπιμο να κάνουμε μια απαραίτητη ιστορική αναδρομή και ανακεφαλαίωση της περιπέτειας του λεγόμενου «Μακεδονικού ζητήματος» από την εμφάνιση του ως σήμερα καθώς και της διένεξης Αθηνών-Σκοπίων γύρω από το όνομα Μακεδονία και όχι μόνόν…

Σχετική εικόνα

Έχουν περάσει 27 χρόνια από την έναρξη της διαδικασίας αιματηρής διάλυσης και κατακερματισμού της πρώην ενιαίας Γιουγκοσλαβίας (SFRJ) και το ζήτημα της ονομασίας του γειτονικού κράτους της ΠΓΔΜακεδονίας συνεχίζει ν’ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την ανάδειξη της Ελλάδας σε υπολογίσιμη περιφερειακή δύναμη στα Βαλκάνια. Από τη στιγμή που τα Σκόπια κήρυξαν την ανεξαρτησία τους, η Αθήνα, ενώ θα έπρεπε να αισθάνεται ικανοποιημένη από το νέο γεωπολιτικό πλουραλισμό των Βαλκανίων που ολοφάνερα την ευνοούσε, αντέδρασε αμήχανα, σχεδόν σπασμωδικά, προβάλλοντας μια έντονα εχθρική στάση απέναντι στον μικρό και νεότευκτο γείτονα της, που έδειχνε να την αψηφεί. Αιτία ήταν το όνομα Δημοκρατία της Μακεδονίας, που τα Σκόπια επέλεξαν για να δώσουν στο νέο τους κράτος.

Σχετική εικόνα

Από το «Ρούμ Μιλετί» στα εδαφικά έθνη: Η περίπτωση της Μακεδονίας

Για την ελληνική πλευρά το όνομα Μακεδονία συνδέονταν άρρηκτα με την ελληνική ιστορία και συγκεκριμένα με την ένδοξη εποποιία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αποτελώντας έτσι αναπαλλοτρίωτο «κτήμα ες αεί» του Ελληνισμού. Μια χώρα διεθνώς αναγνωρισμένη με το όνομα «Μακεδονία» θα αποτελούσε απειλή όχι μόνον για την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού έθνους, αλλά και για την εδαφική ακεραιότητα της βόρειας Ελλάδας, το μεγαλύτερο τμημα της οποίας ονομάζεται επίσης Μακεδονία. Πόσο μάλιστα όταν αυτή η χώρα χρησιμοποιούσε σύμβολα και χάρτες, που καλλιεργούσαν διεκδικήσεις ελληνικών εδαφών.

Για τους κατοίκους όμως της γειτονικής μας χώρας το όνομα Μακεδονία αποτελούσε το μόνο ασφαλή αυτοπροσδιορισμό που επέτρεπε σ’ αυτό το νεόκοπο βαλκανικό έθνος να οικοδομήσει μια ανεξάρτητη εθνική ταυτότητα, μακριά από τις αφομοιωτικές επιρροές των Βουλγάρων και των Σέρβων. Χρησιμοποιήθηκε έντεχνα, ώστε να μεταγραφεί η ιστορία της περιοχής προς την κατεύθυνση νομιμοποίησης του λεγόμενου «μακεδονικού λαού», που μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα αποτελούσε αντικείμενο διεκδίκησης τριών ανταγωνιστικών μεταξύ τους βαλκανικών εθνικισμών. Πριν από έναν αιώνα οι σλαβόφωνοι κάτοικοι της Μακεδονίας θεωρούνταν από τους Βούλγαρους «Βούλγαροι της δύσης», από τους Σέρβους «Σέρβοι του νότου» και από τους Έλληνες «εκσλαβισμένοι Έλληνες».

Στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) η γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας διαμοιράστηκε ανάμεσα στα νικηφόρα βαλκανικά κράτη, με τη χώρα μας να παίρνει τη «μερίδα του λέοντος»: το 51% του συνολικού εδάφους. Όταν απελευθερώθηκε η ελληνική Μακεδονία και πριν λάβει χώρα η ελληνοτουρκική ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 που άλλαξε μια για πάντα το εθνογραφικό τοπίο στη βόρεια Ελλάδα, ο πληθυσμός της περιοχής αποτελούνταν κατά 43% από Eλληνoρθόδοξους, 40% από μουσουλμάνους, 10% από Βούλγαρους Εξαρχικούς και 7% διάφορους (Αγγελόπουλος 1979). Βέβαια, οι ελληνικές απογραφές δεν λάμβαναν υπόψιν τους τη μητρική γλώσσα και την εθνοτική καταγωγή αυτών των πληθυσμών, αλλά τη σχέση τους με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την ελληνική εκπαίδευση και, κυρίως, την ελληνική εθνική συνείδηση. Και πολύ καλά έκαναν. Μέχρι το 1912 στο χώρο της σημερινής ελληνικής Μακεδονίας οι ελληνόφωνοι πληθυσμοί κυριαρχούσαν στα νότια και οι σλαβόφωνοι στα βόρεια. Ο Ελληνισμός όμως διέθετε ισχυρά ερείσματα στα αστικά κέντρα ολόκληρης της Μακεδονίας, εξ αιτίας των εμπορικών και εκπαιδευτικών του δικτύων και χάρη στην εξελληνιστική πολιτική του Πατριαρχείου που παρά τις αντιξοότητες και τα εμπόδια συνεχίζονταν.

Σχετική εικόνα

Αξιοσημείωτο είναι πως μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, απουσία ανάπτυξης οποιασδήποτε εθνικής ιδεολογίας, όλοι οι ορθόδοξοι κάτοικοι των Βαλκανίων αποκαλούνταν από τις Οθωμανικές αρχές «Ρουμ» (δηλαδή Ρωμιοί), επειδή άνηκαν στο Ρουμ Μιλετί (στους πιστούς του Πατριαρχείου). Την ίδια περίοδο όλοι οι έμποροι και οι μορφωμένοι κάτοικοι των βόρειων Βαλκανίων, ανεξαρτήτου εθνοτικής καταγωγής και γλώσσας, αποκαλούνταν «Έλληνες». Ακόμη και τον 19ο αιώνα σχεδόν κάθε έμπορας των Βαλκανίων αποκαλούνταν Γκρκ, δηλαδή «Έλληνας», γεγονός που, όπως σωστά επισημαίνει και ο Έλληνας γεωπολιτικός Γεώργιος Πρεβελάκης, συνδέει τη συλλογική ταυτότητα του μεταγενέστερου νεωτερικού έθνους με την επαγγελματική εξειδίκευση, την οικονομική δραστηριότητα στις πόλεις και γενικώς την προσαρμογή στο περιβάλλον. Αντίστοιχα με τους «εμπόρους Έλληνες», όλοι οι αγρότες των κεντρικών και βόρειων Βαλκανίων αποκαλούνταν «Σλάβοι» –μάλιστα οι χωρικοί των Βαλκανίων αποκαλούνταν αδιακρίτως «Βούλγαροι»– και όλοι οι νομάδες βοσκοί της χερσονήσου μας «Βλάχοι».

Η επέλαση του εθνικισμού τον 19ο αιώνα και η συγκρότηση των πρώτων εθνικών κρατών στα Βαλκάνια κλόνισε αυτές της συλλογικές ταυτότητες προς όφελος της δημιουργίας των εδαφικών εθνών, που τελικά κυριάρχησαν. Από τη μια άκρη των Βαλκανίων ως την άλλη οι διανοούμενοι άρχισαν να οικοδομούν ξεχωριστές εθνικές ταυτότητες βασισμένες κυρίως στη γλώσσα και στην κοινή ιστορία. Αυτές οι εθνικιστικές ιδεολογίες γρήγορα εξαπλώθηκαν και δεν άργησαν να προσβάλουν και τους σλαβόφωνους κατοίκους της Μακεδονίας, που μέχρι τότε βρισκόντουσαν σε μια «γκρίζα ζώνη», μετέωροι και διεκδικούμενοι από τους άλλους βαλκανικούς εθνικισμούς, που ορέγονταν την εξέχουσα γεωπολιτική θέση της Μακεδονίας: «Όποιος ελέγχει τη Μακεδονία κρατά τα κλειδιά της Βαλκανικής» (Γιόβαν Τσβίιτς, Σέρβος εθνολόγος).

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonia ethnic map 1900

Η κατασκευή της «μακεδονικής» ταυτότητας

Η κατασκευή της λεγόμενης «μακεδονικής» εθνικής ταυτότητας ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα και αποκρυσταλλώθηκε την τιτοϊκή περίοδο με την ίδρυση της Ομόσπονδης Δημοκρατίας της «Μακεδονίας». Επειδή οι Σλάβοι κάτοικοι της κεντρικής και βόρειας Μακεδονίας συνδέονταν γλωσσικά και πολιτιστικά με τους Βούλγαρους, έπρεπε να βρεθεί ένα ισχυρό στοιχείο διαφοροποίησης, πάνω στο οποίο θα οικοδομούνταν μια ανεξάρτητη ταυτότητα. Και το στοιχείο αυτό επιλέχθηκε να είναι η σύνδεση αυτού του λαού όχι μόνον με το γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας, αλλά και με την προ-σλαβική ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας.

Επρόκειτο για μια περίπλοκη επιχείρηση, για την οποία έπρεπε να επιστρατευτούν οι επιλεκτικές γνώσεις των ιστορικών, διαγράφοντας μεγάλα τμήματα της ιστορίας της Μακεδονίας και κατασκευάζοντας επιμελώς ορισμένα άλλα. Έτσι, η εθνογένεση των νέων «Μακεδόνων» όχι μόνον ανάχθηκε στην εποχή της εγκατάστασης των Σλάβων στα Βαλκάνια (5ος-7ος μ.Χ. αιώνας), αλλά πήγε ακόμη πιο πριν, στους αρχαίους Θράκες, τμήμα των οποίων υποστήριζαν πως αποτελούσαν και οι αρχαίοι Μακεδόνες. Μια ολόκληρη βαλκανική μυθολογία επινοήθηκε από την αρχή για να δικαιολογήσει την ύπαρξη ενός ακόμη «έθνους» κι ενός νέου κράτους στα πλαίσια της ομόσπονδης σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας. Το όλο σχέδιο της κατασκευής της ιστορίας του λεγόμενου «μακεδονικού έθνους» σχεδιάστηκε και υποστηρίχτηκε από το τιτοϊκό καθεστώς της πρώην Γιουγκοσλαβίας, ως ένα όχημα προώθησης των αλυτρωτικών ή μεγαλογιουγκοσλαβικών βλέψεων σε βάρος των γειτονικών βαλκανικών κρατών και συγκεκριμένα της Ελλάδας και της Βουλγαρίας, στις οποίες υποστήριζαν πως διαβιούσαν μεγάλοι πληθυσμοί αλύτρωτων «Μακεδόνων».

Δεν ήταν όμως μόνον ο Τίτο που βοήθησε στην κατασκευή του «μακεδονικού έθνους». Πρέπει να σημειωθεί πως στις αρχές του 20ου αιώνα τόσο οι Έλληνες, όσο και οι Σέρβοι, υποστήριζαν με διάφορους τρόπους την ύπαρξη ξεχωριστής εθνικής ταυτότητας για τους Σλάβους της Μακεδονίας, προκειμένου να αποτρέψουν την ενσωμάτωση τους στο δυναμικά ανερχόμενο βουλγαρικό έθνος, με το οποίο συνδέονταν γλωσσικά και ιστορικά. Προς αυτή την κατεύθυνση οι Έλληνες δημοσίευαν στις αρχές του 20ου αιώνα προπαγανδιστικά έντυπα με ελληνικό αλφάβητο αλλά στη «σλαβομακεδονική διάλεκτο», υποστηρίζοντας πως οι σλαβόφωνοι κάτοικοι της περιοχής δεν ήταν Βούλγαροι, δηλαδή δεν ήταν Σλάβοι, αλλά απόγονοι των ένδοξων αρχαίων Μακεδόνων!

atanas_the_macedonian_1845_0

Σε χάρτες μάλιστα που εξέδωσε το 1918 η κυβέρνηση Βενιζέλου αρκετές βόρειες περιοχές της ελληνικής Μακεδονίας φέρονται να κατοικούνται από «Macedonian Slavs». Το αστείο στην υπόθεση ότι μεταξύ 1918-1926 το ελληνικό κράτος άλλαξε τρεις φορές την επίσημη ονομασία των σλαβόφωνων μειονοτικών της Μακεδονίας! Ενώ το 1918 τους αποκαλούσαν «Μακεδόνες Σλάβους», το 1924, με το πρωτόκολλο Πολίτη-Καλφώφ, τους αναγνώρισαν ως βουλγαρική μειονότητα και το 1926, ο Θ. Πάγκαλος συμφώνησε με το Βελιγράδι να αναγνωρίσει τη μειονότητα ως… σερβική!

ABECEDAR 1925

Οι Σέρβοι από την πλευρά τους, προσπαθώντας να αποκτήσουν ερείσματα στην εθνολογική διεκδίκηση της Μακεδονίας, υποστήριζαν πως οι Σλάβοι αυτής της περιοχής ήταν μια «μεταβατική ομάδα» ανάμεσα σε Σέρβους και Βούλγαρους. Μάλιστα, ο περίφημος Σέρβος εθνολόγος Γιόβαν Τσβίιτς ήταν ο πρώτος που δημοσίευσε χάρτη, όπου απεικονίζονταν ως ξεχωριστή εθνοτική ομάδα με το ουδέτερο όνομα «Μακεδονοσλάβοι».

Στη διάρκεια του μεσοπολέμου οι «Μακεδονοσλάβοι» του Γιουγκοσλαβικού βασιλείου, παρά την εκσερβιστική πολιτική του Βελιγραδίου, ανέπτυξαν ακόμη περισσότερο την ξεχωριστή εθνική τους ταυτότητα σε σημείο ώστε να είναι αδύνατον να ταυτιστούν πλέον με τους Σέρβους ή τους Βουλγάρους.

Σχετική εικόνα

Αργότερα το Κομμουνιστικό Κόμμα της Γιουγκοσλαβίας, με παρέμβαση του ίδιου του Τίτο, αναγνώρισε πως είχε σημαντικούς πολιτικούς λόγους να διακηρύξει την ύπαρξη των «Μακεδόνων» ως ξεχωριστό έθνος και να τους χρησιμοποιήσει ως συστατικό στοιχείο για την οικοδόμηση της ομόσπονδης σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας. Με την κίνηση αυτή ο πραγματιστής Τίτο πετύχαινε πολλά. Εμπόδιζε τους Σέρβους να απορροφήσουν την περιοχή. Προσέφερε άλλοθι στους βουλγαρίζοντες πληθυσμούς της Γιουγκοσλάβικης Μακεδονίας, που είχαν σε μεγάλο βαθμό δεχθεί τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής ως «απελευθερωτές». Τους νομιμοποιούσε αναβαπτίζοντας τους σε «Μακεδόνες», κερδίζοντας μ΄ αυτό τον τρόπο την αφοσίωση τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για TITO in macedonia

Για να το πετύχει όμως αυτό έπρεπε πρώτα να εξαλείψει κάθε αίσθημα βουλγαρικής εθνικής συνείδησης των κατοίκων της περιοχής, που ήταν ακόμη αρκετά διαδεδομένο. Ανομολόγητος βέβαια στόχος της Τιτοϊκής Γιουγκοσλαβίας ήταν να χρησιμοποιήσει την ύπαρξη του νεόκοπου «μακεδονικού έθνους» ως μηχανισμού επέκτασης του γιουγκοσλαβικού ελέγχου στη Βουλγαρία και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου υποτίθεται πως ζούσαν σημαντικοί πληθυσμοί «αλύτρωτων Μακεδόνων». Και θα το πετύχαινε αν η έκβαση του ελληνικού Εμφύλιου Πόλεμου (1944-1949) ήταν διαφορετική…

Αποτέλεσμα εικόνας για SFRJ map

Η διαμάχη Αθήνας-Σκοπίων: το νέο «Μακεδονικό Ζήτημα»

Στα 47 χρόνια (1944-1991) της ύπαρξης του στα πλαίσια της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας (SFRJ) το ομόσπονδο κρατίδιο των Σκοπίων υπάκουε γενικώς στην πολιτική του Βελιγραδίου, που κατέπνιγε τους επιμέρους εθνικισμούς. Δεν ασκούσε αυτόνομη πολιτική αλυτρωτισμού και δεν υποστήριζε φανερά τουλάχιστον τις σλαβομακεδονικές οργανώσεις της διασποράς. Στα πλαίσια της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας ο σλαβομακεδονικός αλυτρωτισμός χρησιμοποιούνταν κατά διαστήματα και όχι συστηματικά ως μέσο πίεσης κατά της Ελλάδας με στόχο την εξασφάλιση διευκολύνσεων στο σημαντικό για τη βαλκανική ενδοχώρα λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Όλη αυτή την περίοδο οι Σλάβοι κάτοικοι της γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας πέτυχαν αρκετά. Κατάφεραν να αναγνωριστούν ως ξεχωριστός λαός και «έθνος», να αναγνωριστεί η γλώσσα τους, ακόμη και η αυτονομία της λεγόμενης «μακεδονικής» εκκλησίας. Κατάφεραν να στήσουν έναν προπαγανδιστικό μηχανισμό, που διακήρυττε διεθνώς πως αυτοί ήταν οι «πραγματικοί Μακεδόνες» και πως οι Έλληνες κατείχαν εδάφη τους και καταπίεζαν μια πολυάριθμη μειονότητα τους, τους «Αιγαιάτες Μακεδόνες», που σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους ανέρχονταν στις 200.000-300.000! Κατάφεραν να κάνουν αισθητή την παρουσία τους διεθνώς σε σημείο ώστε το όνομα Μακεδονία να ταυτίζεται από τρίτους με τα Σκόπια και όχι με τη Θεσσαλονίκη.

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian nationalism

Μέσα σ’ αυτά τα 47 χρόνια μεγάλωσαν δύο γενιές Σλάβων των Σκοπίων πιστεύοντας πως είναι «Μακεδόνες» και τίποτε άλλο. Η εμβρυακή εθνική ταυτότητα των «Μακεδόνων», που έφερε στο φως ο Τίτο, είχε πλέον ενηλικιωθεί και παγιωθεί. Όταν μια μέρα το ελληνικό κράτος «ξύπνησε» και προσπάθησε να αντιδράσει π.χ. μετονομάζοντας το 1988 το Υπουργείο Βορείου Ελλάδος σε «Μακεδονίας-Θράκης» ή βαπτίζοντας το διεθνές αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης σε «Αεροδρόμιο Μακεδονία», ήταν πλέον αργά. Οι κάτοικοι της Γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας σχεδόν μονοπωλούσαν διεθνώς το όνομα Μακεδονία.

Όταν στις 17 Σεπτεμβρίου του 1991 η βουλή των Σκοπίων ανακήρυξε την ανεξαρτησία της χώρας, αποτέλεσμα της αποσύνθεσης της Γιουγκοσλαβίας, με το συνταγματικό όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας», η Ελλάδα και η ελληνική κοινή γνώμη παρακολουθούσε αμήχανη και μουδιασμένη τις εξελίξεις. Το όνομα της χώρας, οι αναφορές στο νεόκοπο σύνταγμα της για «τμήματα του ‘’μακεδονικού λαού’’ που ζουν ως εθνικές μειονότητες στις γειτονικές χώρες», η υιοθέτηση του δεκαεξάκτινου αστέρα της Βεργίνας ως σημαίας του κράτους, η έκδοση γραμματοσήμων με το Λευκό Πύργο και η δημοσίευση χαρτών της «Ενιαίας Μακεδονίας» με την ελληνική Μακεδονία και τη Θεσσαλονίκη ως φυσική «πρωτεύουσα» της, εξόργισαν, όπως ήταν αναμενόμενο, την ελληνική πλευρά. Η ελληνο-«μακεδονική» διαμάχη είχε πλέον ξεσπάσει.

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian nationalism

Στις εθνικιστικές προκλήσεις των Σκοπίων οι ελληνικές αντιδράσεις ήρθαν καθυστερημένα ήταν σπασμωδικές, υπερβολικές και συχνά παράλογες, όπως π.χ. η πρόταση να μετονομαστεί η χώρα μας σε «Ελλάδα-Μακεδονία» ή η πρόταση κάποιων βουλευτών της ΝΔ για άμεση μεταφορά της πρωτεύουσας στη Θεσσαλονίκη! Διαδηλώσεις κατά της πολιτικής των Σκοπίων πραγματοποιήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και σε άλλες ελληνικές πόλεις, με τη συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων. Νομίσματα κόπηκαν με το Αστέρι της Βεργίνας και την κεφαλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το ελληνικό κράτος τύπωσε και μοίρασε εκατομμύρια έντυπα και αυτοκόλλητα με το σύνθημα «Η Μακεδονία είναι Ελληνική». Ομογενειακές οργανώσεις του εξωτερικού κινητοποιήθηκαν για να πείσουν τις κυβερνήσεις των χωρών τους να μην αναγνωρίσουν τα Σκόπια με το όνομα Μακεδονία. Η Ελλάδα εξαπέλυσε τη μεγαλύτερη στην ιστορία της διεθνή διαφημιστική εκστρατεία προκειμένου να πείσει τον υπόλοιπο κόσμο να μην αναγνωρίσει το νεοσύστατο γειτονικό κράτος με το συνταγματικό του όνομα, προβάλλοντας επιχειρήματα ότι το όνομα Μακεδονία και ό,τι σχετίζεται μ’ αυτό άνηκαν αποκλειστικά στην Ελλάδα και στον Ελληνισμό.

Παρά την τεράστια και πρωτοφανή διαφημιστική της εκστρατεία η Ελλάδα δεν πέτυχε παρά πενιχρά αποτελέσματα. Ελάχιστες κυβερνήσεις αρνήθηκαν ν’ αναγνωρίσουν τα Σκόπια με το συνταγματικό τους όνομα, ενώ μέχρι το 2015 σχεδόν 140 χώρες (ανάμεσα τους ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Μ. Βρετανία, Γερμανία κλπ.) αναγνώρισαν τη χώρα με το συνταγματικό της όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας» δείχνοντας απροθυμία να ασπαστούν τους ελληνικούς φόβους σχετικά με την ‘επεκτατικότητα» του γειτονικού κρατιδίου. Αντίθετα πολλοί άρχισαν να μιλούν για «παραλογισμό» των Ελλήνων και για πιθανή εμπλοκή της χώρας μας στους γιουγκοσλαβικούς πολέμους που φούντωναν. Στα μάτια των ξένων αναλυτών η Ελλάδα, με την υπερβολική στάση της στο ζήτημα των Σκοπίων, καθίστατο αυτομάτως τμήμα του «βαλκανικού προβλήματος». Πολλοί μάλιστα συνιστούσαν στην ελληνική πλευρά «ψυχραιμία», υποστηρίζοντας πως το όνομα Μακεδονία δεν συνδέονταν απαραίτητα με εδαφικές βλέψεις. 

Αποτέλεσμα εικόνας για Μητσοτάκης Σαμαρας Γκλιγκόροφ

Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών

Εκνευρισμένη από την αδιάλλακτη στάση των Σκοπιών και αντιλαμβανόμενη τον κίνδυνο να απομονωθεί και να χάσει την αξιοπιστία της, η Αθήνα αποφάσισε να μεταφέρει τη διένεξη της με τα Σκόπια σε επίπεδο ΟΗΕ και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το «όπλο» της σ’ αυτή την περίπτωση ήταν το βέτο. Τα υπόλοιπα 11 μέλη της ΕΕ δεν αρνήθηκαν στην Ελλάδα τη νόμιμη διεκδίκηση ενός εθνικού της συμφέροντος. Για να μη δυσαρεστήσουν λοιπόν τη χώρα μας επέδειξαν την περιβόητη «κοινοτική αλληλεγγύη» μη αναγνωρίζοντας τα Σκόπια με το συνταγματικό τους όνομα –ουσιαστικά όμως αποδέχονταν το όνομα Μακεδονία στις διμερείς τους σχέσεις με τα Σκόπια– αλλά συνέστησαν στις δύο πλευρές να δείξουν μετριοπάθεια και να διαπραγματευτούν μια κοινά αποδεκτή λύση. Αξιωματούχοι μάλιστα της ΕΕ προθυμοποιήθηκαν να μεσολαβήσουν για την εξεύρεση προτάσεων και λύσεων που θα ικανοποιούσαν και τις δύο πλευρές, ώστε να σταματήσει αυτή η «άνευ ουσίας» διένεξη που απειλούσε με αποσταθεροποίηση τα κεντρικά Βαλκάνια.

Στις 16 Δεκεμβρίου του 1991 η Ελλάδα πέτυχε στις Βρυξέλλες τη δέσμευση των υπολοίπων χωρών της ΕΕ να μην αναγνωρίσουν την αποσχισθείσα Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, προτού εξασφαλιστούν εγγυήσεις ότι δεν τρέφει εδαφικές διεκδικήσεις ούτε κι ασκεί εχθρική προπαγάνδα κατά της Ελλάδας. Για την τότε κυβέρνηση Μητσοτάκη επρόκειτο για ελληνικό «θρίαμβο». Υπήρχαν όμως και «κεραυνοί» από την πλευρά της Ευρώπης. Στις 11/1/1992 η επιτροπή Μπανταντέρ από το Παρίσι αποφάνθηκε πως «η χρήση του ονόματος ‘’Μακεδονία’’ δεν θα μπορούσε να συνεπάγεται εδαφική διεκδίκηση έναντι άλλου κράτους», ανοίγοντας έτσι το δρόμο για έμμεση αναγνώριση του κράτους των Σκοπίων με το συνταγματικό του όνομα.

Η Ελλάδα απάντησε με μαζική διαδήλωση στη Θεσσαλονίκη τις 14 Φεβρουάριου του 1992, εικόνες της οποίας μεταδόθηκαν από όλα τα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων. Τρεις μέρες αργότερα στη Λισσαβόνα οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ολλανδίας και της Δανίας πίεσαν την Ελλάδα για αναγνώριση της ΠΓΔΜ. Η στάση τους ώθησε τον τότε Υπουργό Εξωτερικών της Ελλάδας Αντώνη Σαμαρά να ανεχθεί το μποϊκοτάζ εναντίον ολλανδικών και δανέζικων προϊόντων, που προωθούσαν τότε τα ελληνικά ΜΜΕ. Ο κίνδυνος του εμπορικού πολέμου, των κυρώσεων και της απομόνωσης της Ελλάδας μέσα στην ΕΕ ήταν πλέον ορατός. Αξιωματούχοι της ΕΕ αποφάσισαν να μεσολαβήσουν.

Αποτέλεσμα εικόνας για Μητσοτάκης Σαμαρας Γκλιγκόροφ

Την 1η Απριλίου του 1992 ο προεδρεύον της ΕΕ Υπουργός Εξωτερικών της Πορτογαλίας Α. Ντ. Πινέιρο κατέθεσε στον Α. Σαμαρά προτάσεις για τη ρύθμιση του προβλήματος με τα Σκόπια. Οι προτάσεις αυτές, γνωστές και ως «πακέτο Πινέιρο», περιλάμβαναν σχέδια για μια «Συνθήκη επιβεβαίωσης των συνόρων», αποκήρυξη εδαφικών βλέψεων και προπαγάνδας εκ μέρους των Σκοπίων και πρόταση για την ονομασία «Νέα Μακεδονία». Αν και οι προτάσεις αυτές ήταν ευνοϊκές για την ουσία των ελληνικών θέσεων, δεν έγιναν αποδεκτές από την ελληνική κυβέρνηση που είχε επιλέξει τη λεγόμενη «γραμμή Σαμαρά», δηλαδή την αδιάλλακτη εθνικιστική στάση, που αρνούνταν αναγνώριση των Σκοπίων με το όνομα «Μακεδονία» ή παράγωγά του. Η ελληνική πλευρά πρότεινε διάφορες ονομασίες για το κράτος των Σκοπίων όπως «Δαρδανία», «Παιονία», «Κεντρική Βαλκανική Δημοκρατία», «Νοτιοσλαβία», «Μακεδονική Δημοκρατία των Σκοπίων», «Δημοκρατία των Σκοπίων» κ.α. Η κυβέρνηση των Σκοπίων δεν δέχθηκε να συζητήσει καμιά από αυτές τις προτάσεις θεωρώντας τες γελοίες και απαράδεκτες. Τα τρίτα μέρη από την άλλη, που επιθυμούσαν διευθέτηση του προβλήματος με αμοιβαίες υποχωρήσεις, πρότειναν στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές ονόματα όπως «Νέα Μακεδονία», «Βόρεια Μακεδονία», «Άνω Μακεδονία» και «Μακεδονία του βαρδάρη». Όμως, όπως αναφέραμε η θέση της Ελλάδας ήταν να μην δεχθεί ονομασία των Σκοπίων με το όνομα Μακεδονία ή παράγωγα του. Το χάσμα των δύο πλευρών ήταν αγεφύρωτο.

Στις 14 Ιουνίου του 1992, κι ενώ οι άλλες χώρες της ΕΕ με πρώτες τη Γερμανία και τη Μ. Βρετανία είχαν ήδη προχωρήσει σε μονομερή αναγνώριση των Σκοπίων, ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Κωνσταντίνος Μητσοτάκης πρότεινε στους ομολόγους του τη φόρμουλα της «διπλής ονομασίας» των Σκοπίων: ένα «ουδέτερο» επίσημο διεθνές όνομα, που δεν θα θίγει τις ελληνικές θέσεις και στο εσωτερικό, αποκλειστικά για «εγχώρια» χρήση, το όνομα «Μακεδονία». Η πρόταση αυτή, που παρουσιάστηκε ως συμβιβαστική από τον ελληνικό τύπο, έδινε το δικαίωμα στους κατοίκους των Σκοπίων να αποκαλούνται «Μακεδόνες» αλλά μόνον στο εσωτερικό της χώρας τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για kiro Gligorov

Ένα χρόνο αργότερα η κυβέρνηση του Κίρο Γκλιγκόροφ αντιπρότεινε το δικό της σχέδιο «διπλής ονομασίας»: Η Ελλάδα θα μπορούσε να χρησιμοποιεί οποιοδήποτε όνομα επιθυμούσε αναφερόμενη στα Σκόπια, όμως η διεθνής κοινότητα θα την αποκαλούσε με το συνταγματικό της όνομα. Σε συνέντευξη (22/1/2002), που έδωσε ο τέως πρόεδρος της ΠΓΔΜ Κίρο Γκλιγκόροφ (1917-2012), ανέφερε ότι κατά τη διάρκεια της προεδρίας του δεν υπήρξε ποτέ πρόταση στον ίδιο εκ μέρους της Ελλάδας αναφορικά με το όνομα: «Όταν εμείς προτείναμε τη χρήση διπλής ονομασίας, διότι δεν μπορούμε να επιβάλλουμε στην Ελλάδα να μας αποκαλεί όπως εμείς θέλουμε, ο τότε εκπρόσωπός της είπε ότι πρέπει να συνεννοηθεί με την κυβέρνηση. Στην επόμενη συνάντηση είπε ότι η Ελλάδα επιθυμεί γραπτή πρόταση. Δώσαμε και γραπτή πρόταση αλλά απάντηση δεν πήραμε».

To όνομα μας είναι η ψυχή μας, υποστήριζαν τότε οι λεγόμενοι «Μακεδόνες», που δεν ήθελαν να κάνουν την παραμικρή υποχώρηση στο ζήτημα του ονόματος. «Χάνοντας αυτό το όνομα, χάνουμε την ταυτότητα μας… Αν παραμείνουμε δίχως όνομα θα αναζωπυρωθούν οι παλιές διενέξεις και οι παλιές ορέξεις…», δήλωσε χαρακτηριστικά ο πρώην Πρόεδρος των Σκοπίων Κίρο Γκλιγκόροφ. Για να αμβλύνει ωστόσο τις ελληνικές αντιδράσεις ο ίδιος είχε δηλώσει ότι «είμαστε Σλάβοι και ήρθαμε σε αυτή την περιοχή τον 6ο αιώνα… δεν είμαστε απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων».

Στη σύνοδο κορυφής πάντως της Λισσαβόνας (26-27/6/1992) η Ελλάδα, έχοντας άρει προηγουμένως το βέτο για τη χρηματοδότηση της Τουρκίας με πόρους της ΕΕ, εξασφάλισε μια ευνοϊκή γι’ αυτήν απόφαση: ΄το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να αναγνωρίσει τα Σκόπια με μια ονομασία που δεν θα περιλαμβάνει τον όρο «Μακεδονία». Η κυβέρνηση καυχιόταν για «εθνική επιτυχία», ενώ το ΠΑΣΟΚ την κατηγόρησε για «μειοδοσία». Στα Σκόπια ξέσπασε κυβερνητική κρίση και η Βουλή της χώρας ψήφισε διακήρυξη που απέρριπτε ως απαράδεκτη την απόφαση της Λισσαβόνας. Στις αρχές Ιουλίου παρεμβαίνει και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους ζητώντας να αναιρεθεί η απόφαση της Λισσαβόνας. Ενθαρρυμένος ο πρόεδρος Γκλιγκόροφ ζητεί στις 30/7/1992 με επιστολή του στον γ.γ. του ΟΗΕ άμεση ένταξη της χώρας του με το όνομα «Δημοκρατίας της Μακεδονίας». Και στις 11 Αυγούστου του 1992 η Βουλή των Σκοπίων προβαίνει σε μια προκλητική κίνηση αποφασίζοντας να υιοθετήσει το Αστέρι της Βεργίνας ως εθνόσημο και σημαία της χώρας.

Αποτέλεσμα εικόνας για Αστερι Βεργίνας Σκόπια

Η Ελλάδα αντέδρασε με κήρυξη εμπάργκο πετρελαίου κατά της ΠΓΔΜ, πράγμα που οδήγησε στην αύξηση του λαθρεμπορίου ανάμεσα στις δύο χώρες. Λίγους μήνες αργότερα ο Βρετανός απεσταλμένος της προεδρίας της ΕΕ Ρόμπιν ο’ Νηλ συντάσσει έκθεση όπου αναφέρει πως τα Σκόπια είναι πρόθυμα να αλλάξουν το όνομα τους σε «Δημοκρατίας της Μακεδονίας (Σκόπια)» και πως αυτό πρέπει να γίνει γρήγορα ώστε να σταθεροποιηθεί η χώρα που κινδυνεύει από το «σημερινό στάτους της μη αναγνώρισης της Δημοκρατίας». Τον Δεκέμβριο του 1992 η απόφαση της Λισσαβόνας είχε ενταφιαστεί και στις 7 Απριλίου του 1993 το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αποφασίζει να εντάξει στους κόλπους του τα Σκόπια με την προσωρινή ονομασία «Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Αντιλαμβανόμενος ότι το ζήτημα της ονομασίας των Σκοπίων έπρεπε να κλείσει πριν να είναι πολύ αργά για την Ελλάδα, ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης ήρθε σε ρήξη με τη «σκληρή γραμμή» στο εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος και ιδιαίτερα με τον Α. Σαμαρά, που αργότερα θα αποσκιρτούσε και θα ίδρυε δικό του πολιτικό κόμμα, την «Πολιτική Άνοιξη». Στις 14 Μαίου του 1993 οι διαπραγματευτές του ΟΗΕ Βανς και Όουεν πρότειναν σχέδιο σύμφωνα με το οποίο η ΠΓΔΜ θα ονομαζόταν επίσημα «Nova Makedonija», θα άλλαζε το σύνταγμα της αρνούμενη κάθε εδαφική διεκδίκηση και θα αναλάμβανε την υποχρέωση να σύμβολα, σημαίες και εμβλήματα που αποτελούν τμήμα της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Παρότι η ονομασία που προτείνονταν ήταν σλάβικη, ο Κ. Μητσοτάκης απέρριψε δίχως δεύτερη σκέψη την πρόταση επειδή θα «δημιουργούσε σοβαρές δυσκολίες στην Ελλάδα». Λίγες βδομάδες μετά την απόρριψη του σχεδίου Βανς-Όουεν Αμερικανοί στρατιώτες εγκαθίστανται στα Σκόπια για να σταθεροποιήσουν τη χώρα…

1995: Η Ενδιάμεση Συμφωνία

Στις πρόωρες εκλογές που γίνονται στις 10 Οκτωβρίου του 1993 το ΠΑΣΟΚ αναλαμβάνει και πάλι τη διακυβέρνηση της χώρας και αποφασίζει να υιοθετήσει «σκληρή στάση» στο ζήτημα του ονόματος των Σκοπίων. Στις 8 Φεβρουαρίου οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν τη ΠΓΔΜ. Οκτώ ημέρες αργότερα το υπουργικό συμβούλιο της Ελλάδας αποφασίζει την κήρυξη οικονομικού αποκλεισμού (εμπάργκο) κατά των Σκοπίων, στερώντας το ζωτικό για την οικονομική επιβίωση της χώρας λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Πριν περάσουν 48 ώρες όλες οι υπόλοιπες χώρες της περιοχής, με πρώτη και καλύτερη την Τουρκία, έστειλαν εκπροσώπους τους στη Σόφια για να συζητήσουν τρόπους εναλλακτικού εφοδιασμού της ΠΓΔΜ. Μέσα σε λίγες ημέρες το γενναίο μερίδιο που καταλάμβανε η χώρα μας στο εμπόριο με τα Σκόπια το απέκτησαν οι άλλες γειτονικές χώρες. Με μια απερίσκεπτη κίνηση η ΠΓΔΜ κινδύνεψε να βρεθεί στη «γεωπολιτική αγκαλιά» της Τουρκίας…

Όπως ήταν αναμενόμενο η ελληνική πρωτοβουλία για την κήρυξη εμπάργκο βρήκε κάθετα αντίθεση την ΕΕ. Η Ελλάδα βρέθηκε έτσι κατηγορούμενη και στις 13 Απριλίου του 1994 η Κομισιόν την παρέπεμψε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο ευτυχώς απέρριψε τις αιτήσεις λήψης προσωρινών ασφαλιστικών μέτρων σε βάρος της χώρας μας. Μέσα στην τότε κυβέρνηση κάποιες «λογικές φωνές», όπως εκείνη του Θ. Πάγκαλου, υποστήριζαν την άρση του εμπάργκο λέγοντας ότι αυτό που στην ουσία συνέβαινε ήταν ένα «εκτεταμένο λαθρεμπόριο κατά μήκος των συνόρων». Το εμπάργκο δεν έβλαπτε μόνον την ΠΓΔΜ αλλά και την Ελλάδα και δεν φαινόταν να αμβλύνει τη σκληροπυρηνική στάση των Σκοπίων. Δεν μπορούσε να συνεχιστεί για πολύ ακόμη. Έπρεπε να βρεθεί ένας δρόμος για συμβιβασμό.

Αποτέλεσμα εικόνας για Macedonians nationalists

Έπειτα από έντονη παρασκηνιακή δράση και ενεργό παρέμβαση των ΗΠΑ οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές υπέγραψαν στις 13 Σεπτεμβρίου του 1995 στη Νέα Υόρκη τη λεγόμενη «Ενδιάμεση Συμφωνία», που άνοιγε τον δρόμο για έναν ιστορικό συμβιβασμό. Η Ενδιάμεση Συμφωνία είχε υιοθετήσει πολλές προτάσεις του σχεδίου Βανς-Όουεν αλλά ήταν περισσότερο εις βάρος της Ελλάδας, αντανακλώντας το διαμορφωμένο εις βάρος της χώρας μας συσχετισμό δυνάμεων. Βέβαια και οι δύο πλευρές προέβησαν σε αμοιβαίες υποχωρήσεις. Η Αθήνα ήρε το εμπάργκο και τα Σκόπια έβγαλαν το Αστέρι της Βεργίνας από τη σημαία τους. Τα Σκόπια δεσμεύτηκαν να αλλάξουν άρθρα του Συντάγματος τους, που υπονοούσαν εδαφικές διεκδικήσεις και αλυτρωτικές βλέψεις. Αν και πουθενά στο κείμενο της συμφωνίας δεν αναφέρθηκε το όνομα των Σκοπίων εντούτοις το προσωρινό όνομα «Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας», με το οποίο τα Σκόπια έγιναν δεκτά στον ΟΗΕ το 1993, έγινε επίσημα αποδεκτό κι από την ελληνική πλευρά. Οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν να ομαλοποιήσουν και να διευρύνουν τις σχέσεις τους σε όλους τους τομείς. Όσο για το τελικό όνομα των Σκοπίων αυτό παραπέμφθηκε στους διαπραγματευτές-πρεσβευτές των δύο χωρών στον ΟΗΕ, που θα προετοίμαζαν το δρόμο για την τελική λύση. Ο δρόμος για τη συμφιλίωση των δύο χώρών είχε ανοίξει.

Αν θελήσουμε σήμερα, από την ασφαλή απόσταση των ετών που μεσολάβησαν, να δούμε τη διαμάχη Αθήνας-Σκοπίων με πιο ψύχραιμη ματιά και να κάνουμε τον απολογισμό της θα πρέπει να παραδεχτούμε πως επρόκειτο για μια άσκοπη πολυτέλεια, για μια τεράστια σπατάλη που γελοιοποίησε την Ελλάδα διεθνώς, αποδυνάμωσε τον γεωπολιτικό της ρόλο στα Βαλκάνια, ενίσχυσε τους αντιπάλους της (π.χ. Τουρκία), ενώ αποτέλεσε τροχοπέδη στην οικονομική ανασυγκρότηση της γειτονικής μας χώρας, ενισχύοντας παράλληλα την εγγενή της αστάθεια. Σπατάλη και πολυτέλεια γιατί, αν υπάρχουν στα Βαλκάνια δύο χώρες που τα γεωπολιτικά, στρατηγικά και οικονομικά τους συμφέροντα συμπίπτουν σχεδόν απόλυτα, αυτές είναι αναμφισβήτητα η Ελλάδα και η ΠΓΔΜ. Αυτές οι δύο γειτονικές χώρες είναι καταδικασμένες να είναι στρατηγικοί σύμμαχοι και συνεργάτες. Και προς αυτή ακριβώς την κατεύθυνση κινήθηκαν στα χρόνια που μεσολάβησαν από την υπογραφή της Ενδιάμεσης Συμφωνίας.

Αποτέλεσμα εικόνας για VERO in Skopje

Η ελληνική γεωοικονομική διείσδυση

Αμέσως μετά την υπογραφή της Ενδιάμεσης Συμφωνίας η Αθήνα και τα Σκόπια άρχισαν σταδιακά να παραμερίζουν την παραδοσιακή τους καχυποψία και να αναπτύσσουν σχέσεις καλής γειτονίας. Ειδικότερα οι οικονομικές τους σχέσεις αναπτύχθηκαν εκθετικά. Η αγορά της ΠΓΔΜ άνοιξε για τα ελληνικά προϊόντα και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης άρχισε και πάλι να ανεφοδιάζει τη γειτονική μας χώρα. Οι επιρροές των εθνικιστικών κύκλων και στις δύο χώρες μειώθηκαν. Οι δύο γειτονικοί λαοί άρχισαν να επικοινωνούν καλύτερα μεταξύ τους, σχεδόν ένα εκατομμύριο πολίτες της ΠΓΔΜ περνούσαν τα καλοκαίρια τους στις ακτές της ελληνικής Μακεδονίας, οι πολιτιστικές σχέσεις διευρύνθηκαν και άρχισε να αναπτύσσεται μια διάθεση αλληλοκατανόησης. Ειδικότερα τόσο η κυβέρνηση, όσο και οι κάτοικοι της ΠΓΜΔ, άρχισαν να συνειδητοποιούν ολοένα και περισσότερο πως η μακροπρόθεσμη επιβίωση τους περνούσε μέσα από την Ελλάδα. Και αυτό ήταν κάτι που η εθνικιστική κυβέρνηση του VMRO του Νίκολα Γκρουέφσκι, παρότι προσπάθησε να το ανακόψει ή τουλάχιστον να το περιορίσει, τελικά δεν τα κατάφερε. Κατάφερε όμως να φουντώσει τη λεγόμενη «αρχαιομακεδονική» ιδεολογία και να μετατρέψει το κέντρο των Σκοπίων σε μια «εθνικιστική κιτς Ντίσνεϊλαντ» των Βαλκανίων, ξοδεύοντας πολλά εκατομμύρια ευρώ, που κατευθύνθηκαν κυρίως σε διεφθαρμένους εργολάβους κι επιχειρηματίες φιλικά προσκείμενους προς την κυβέρνησή του. 

Αποτέλεσμα εικόνας για Αστερι Βεργίνας Σκόπια

Κατά τα άλλα από το 1995 ως σήμερα οι σχέσεις Αθηνών-Σκοπίων αναπτύχθηκαν θεαματικά, ιδιαίτερα στον οικονομικό τομέα. Οι ελληνικές επιχειρήσεις, βρίσκοντας πλέον ένα ευνοϊκό και φιλικό περιβάλλον, προέβησαν σε μεγάλες επενδύσεις και εξαγορές. Τα ΕΛΠΑ εξαγόρασαν το διυλιστήριο της ΟΚΤΑ, η Εθνική Τράπεζα την Stopanska Banka, o τότε ελληνικός ακόμη OTE ανέλαβε τη 2η άδεια κινητής τηλεφωνίας, ο Βερόπουλος άνοιξε μια σειρά από σούπερμάρκετ κ.α. Επενδύοντας σχεδόν ένα δισεκατομμύριο Ευρώ η Ελλάδα έγινε κάποια στιγμή στις αρχές της δεκαετίας του 2000 η 1η και με διαφορά επενδύτρια δύναμη στην ΠΓΔΜ, εξασφαλίζοντας χιλιάδες θέσεις εργασίας και δίνοντας πνοή σε μια ασθενική τοπική οικονομία. Αν υπολογιστούν και οι μελλοντικές επενδύσεις στην  ενέργεια η Ελλάδα ελέγχει πλέον νευραλγικούς τομείς της οικονομίας της ΠΓΔΜ.

Οι εμπορικές συναλλαγές των δύο χωρών αυξήθηκαν σημαντικά. Αν δεν συνέβαιναν μέσα στο 2001 οι συγκρούσεις με τους Αλβανούς εξτρεμιστές, που στοίχισαν στην οικονομία των Σκοπίων ζημιές  600 εκατομμυρίων Ευρώ, το εμπόριο Ελλάδας-ΠΓΔΜ θα γνώριζε περαιτέρω αύξηση. Πάντως υπολογίζεται πως η αξία των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των δυο χωρών ως το 2010 και την έναρξη της ελληνικής Κρίσης ξεπερνούσε το ένα δισεκατομμύριο Ευρώ κατά μέσο όρο κάθε χρόνο, και η οικονομία της νεαρής δημοκρατίας θα ενταχθεί στο πλέγμα των ελληνικών οικονομικών συμφερόντων στην περιοχή. Μάλιστα οι ελληνικές επιχειρήσεις σχεδιάζουν να χρησιμοποιήσουν τη χώρα ως εφαλτήριο για τη μαζική τους είσοδο στις αγορές των χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ, της ΕΕ και της Ευρωζώνης στα Βαλκάνια, που μπορεί να βοηθήσει την ΠΓΔΜ να ενσωματωθεί στις Ευρωατλαντικές δομές. Η Ελλάδα έχει αρκετή οικονομική ισχύ για στηρίξει με τις επενδύσεις της την αναιμική οικονομία της ΠΓΔΜ. Και το σημαντικότερο είναι πως η Ελλάδα δεν απειλεί τη σταθερότητα και την εδαφική ακεραιότητα της ΠΓΔΜ, αντίθετα είναι διατεθειμένη να τη στηρίξει με κάθε τρόπο.

Για την Ελλάδα η ανάπτυξη στενών και μάλιστα στρατηγικών σχέσεων με την ΠΓΔΜ θεωρείται ζωτικής σημασίας για την επιτυχία του γεωπολιτικού της οράματος για επέκταση της ελληνικής επιρροής στη βαλκανική ενδοχώρα. Η ΠΓΔΜ, αν και ευάλωτη, κατέχει κομβική θέση στο νέο γεωπολιτικό χάρτη των Βαλκανίων. Είναι ο «βατήρας» για την περαιτέρω προώθηση προς βορρά και μια «Buffer Zone» για τη μη επέκταση των βαλκανικών κρίσεων προς νότο. Η εδαφική ακεραιότητα της είναι ζωτικής σημασίας για την Ελλάδα. Πολύ σωστά έχει αναφερθεί πως «αν δεν υπήρχαν τα Σκόπια θα έπρεπε να τα εφεύρουμε». Η ύπαρξη αυτής της χώρας συμφέρει την Ελλάδα, έστω και μ’ ένα ανεπιθύμητο όνομα.

Αποτέλεσμα εικόνας για kiro Gligorov

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και αναλυτής-δημοσιογράφος, ειδικός για τα βαλκανικά ζητήματα, και δημιουργός του ΖΕΝΙΘ (www.zenith.wordpress.com).

 

geopolitiki-stamkos1

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ

Ελληνική Γεωφιλοσοφία και οι Προκλήσεις της Παγκομιοποίησης

geopolitiki-book



ΠΩΣ MΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗ«
ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ»;

 

To βιβλίο στοιχίζει 20 ευρώ και σας αποστέλλεται άμεσα (μέσω ΕΛΤΑ) στη διεύθυνσή σας με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής.

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Γεωπολιτική του Αρχιπελάγους”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

geopolitiki-stamkos1

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΧΕΙ ΕΞΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΠΑΝΤΟΥ ΚΑΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΔΙΑΘΕΣΙΜΑ ΜΟΝΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

ΚΟΣΟΦΣΚΑ ΜΙΤΡΟΒΙΤΣΑ: H Διχοτομημένη Πόλη του βορείου Κοσόβου

ΚΟΣΟΦΣΚΑ ΜΙΤΡΟΒΙΤΣΑ/ KOSOVSKA MITROVICA

H Διχοτομημένη Πόλη του βορείου Κοσόβου

 Σέρβοι και Αλβανοί, ο Ένας Απέναντι στον Άλλο

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge riots

Κόσοφσκα Μητροβίτσα 2017:  πληθυσμός 89.000

Βόρειος τομέας – Σέρβοι Ορθόδοξοι: 17.000 πληθυσμός

Νότιος Τομέας – Αλβανοί Μουσουλμάνοι: 72.000 πληθυσμός
(46.000 στην πόλη και 26.000 στα περίχωρα)

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge

Ο ποταμός Ίμπαρ (Ibar) ρέει ανάμεσά τους και τους χωρίζει…

Η Κόσοφσκα Μίτροβιτσα (η πόλη ονομάζεται στα αλβανικά Mitrovica ή Mitrovicë και στα Σερβικά Косовска Митровица ή Kosovska Mitrovica) αποτελεί τη χαρακτηριστική περίπτωση μιας αυστηρά διαιρεμένης/διχοτομημένης πόλης των δυτικών Βαλκανίων. Στο βορρά ζουν οι Σέρβοι, ορθόδοξοι στο θρήσκευμα, και στο νότο οι Αλβανοί, που είναι κυρίως μουσουλμάνοι. Ανάμεσα τους ο ποταμός Ίμπαρ, που ρέει ορμητικά, προσπαθεί να ξεπλύνει το μίσος μεταξύ τους. Η επικοινωνία μεταξύ των δύο τομέων είναι ελάχιστη, καθώς οι γέφυρες ελέγχονται αυστηρά από τους Γάλλους στρατιώτες της KFOR και πλέον κι από μία ευρωπαϊκή δύναμη αστυνόμευσης, ενώ τα επεισόδια και οι αιματηρές ταραχές είναι συχνό φαινόμενο. Το Μάρτιο του 2004 οι συγκρούσεις στη διηρημένη πόλη του Κοσσυφοπεδίου, Μιτρόβιτσα κράτησαν πολλές μέρες.

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge riots

Στόχος των νεαρών Αλβανόφωνων ήταν και οι στρατιώτες της K-FOR, της υπό ΝΑΤΟϊκή διοίκηση διεθνούς ειρηνευτικής δύναμης που απάντησαν στις επιθέσεις που δέχονται με δακρυγόνα και λαστιχένιες σφαίρες: «ο σκληρός πυρήνας των διαδηλωτών της Μιτρόβιτσα», είπε ο Νίκολας Γουντ του BBC, «αποτελείται από εκατοντάδες νεαρούς οι οποίοι έχουν βάλει τώρα στο στόχαστρο τους στρατιώτες της K-FOR και ιδιαίτερα τους Γάλλους στρατιώτες τους οποίους κατηγορούν ότι αφήνουν τις ομάδες των ένοπλων Σέρβων να περιπολούν ανενόχλητοι στους δρόμους του βορείου τμήματος της πόλης».

Σχετική εικόνα

Άλλωστε εδώ είναι Κόσοβο, δεν είναι παίξε γέλασε…

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ;

Η έλλειψη ειρηνικής συμβίωσης ανάμεσα στις δύο κοινότητες στο Κόσοβο, παρ’ όλη την παρότρυνση της διεθνούς κοινότητας προς αυτή την κατεύθυνση, έχει δημιουργήσει μια ρευστή ατμόσφαιρα, όπου ευδοκιμούν πολλά σενάρια… Ο Νεμπόισα Κόβιτς πρότεινε τη διαίρεση του Κοσόβου σε δύο τομείς (αλβανικό και σέρβικο), επειδή «ούτε οι Σέρβοι ούτε οι αλβανόφωνοι έχουν το χρονικό περιθώριο να περιμένουν την προσέγγιση με την Ευρώπη, ενώ η δημιουργία δύο τομέων θα μπορούσε να οδηγήσει στη συμφιλίωση των ιστορικών δικαιωμάτων των Σέρβων και των εθνικών δικαιωμάτων των Αλβανών». Είναι όμως έτσι;

Σχετική εικόνα

Σέρβικη γεωπολιτική άποψη: Η κοιλάδα του Ίμπαρ, που ξεκινά από το βορειοανατολικό Κόσοβο, αποτελεί τον βασικό δρόμο εισβολής προς την κεντρική Σερβία και γι’ αυτό το λόγο η διχοτομημένη πόλη Κόσοβσκα Μίτροβιτσα παίζει για τους Σέρβους το ρόλο των «Θερμοπυλών», που εμποδίζει την γεωπολιτική προώθηση προς την καρδιά της Σερβίας.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica

 

 

Historical population of Kosovska MiTROVICA
Year
Pop.
±% p.a.
1948
32,800
—    
1953
38,716
+3.37%
1961
50,747
+3.44%
1971
71,357
+3.47%
1981
87,531
+2.06%
1991
104,885
+1.83%
2011
84,235
−1.09%
Source: [1][12]

RADIO CONTACT: ΚΤΙΖΟΝΤΑΣ ΓΕΦΥΡΕΣ

H Βαλεντίνα είναι Σερβίδα γέννημα θρέμμα του Κοσόβου ή Κόσμετ (Κόσοβο & Μετόχια, όπως αποκαλείται στα Σερβικά).  Το ραδιόφωνο είναι το μεγάλο της πάθος. Ξεκίνησε την «καριέρα» της, το 1998, 18 χρόνων μόλις. Μαζί με μια ομάδα νέων δημοσιογράφων από την Πρίστινα, Σέρβων και Αλβανών, ίδρυσαν το πρώτο πολυεθνικό ραδιόφωνο: το Radio Contact (Ράδιο Επαφή). «Πιστεύαμε πως έπρεπε να σώσουμε το Κόσοβο των παιδικών μας χρόνων, η συνύπαρξή μας δεν ήταν τέλεια, αλλά μέχρι το 1988 ήταν ανθρώπινη»… Από τις πρώτες ώρες της λειτουργίας του σταθμού άρχισαν οι απειλές, «προδότες», «καθάρματα», «θα σας καθαρίσουμε»: όλες στα σέρβικα. Δύο εβδομάδες μετά, επίλεκτες μονάδες της σερβικής αστυνομίας έκαναν ντου στα στούντιο του σταθμού. Τα έκλεισαν και ως «λάφυρο» πήραν τον πομπό του σταθμού. Τότε τα παιδιά ζήτησαν τη βοήθεια του BBC για να μπορέσουν να συνεχίσουν τις μεταδόσεις, όπως και έγινε. Μέχρι τον Μάρτιο του 1999, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος… Μετά τον πόλεμο η Βαλεντίνα παρέμεινε στην αλβανοκρατούμενη πλέον Πρίστινα. Πίστευε ακόμα στην Πρίστινα των παιδικών της χρόνων. «Ξεκινήσαμε ξανά, σε άθλιες συνθήκες, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, με τα ποντίκια να κόβουν βόλτες στα στούντιο, να πηδούν ακόμα και στις κονσόλες». Παρά την αλλαγή, το Radio Contact συνέχιζε να ενοχλεί πολύ, ειδικά τους Αλβανούς εθνικιστές. Τον Απρίλιο του 2000 «άγνωστοι» έριξαν βόμβα στα στούντιο του σταθμού. Στις 19 Ιουνίου 2000, μέρα μεσημέρι, η Βαλεντίνα περπατούσε μόνη της στην οδό Μητέρας Τερέζας, στο κέντρο της Πρίστινας. Δύο άγνωστοι την πλησίασαν: «Σκύλα, πρέπει να φύγετε από το Κόσοβο», της είπαν. Μετά θυμάται έναν εκκωφαντικό κρότο, φοβερούς πόνους στο σώμα της, τα μάτια της θόλωσαν. Την πυροβόλησαν τρεις φορές. Χρειάστηκαν πολλαπλές χειρουργικές επεμβάσεις για να επιζήσει. Έτσι η Βαλεντίνα έφυγε από την Πρίστινα. Σήμερα βρίσκεται στη Βόρεια Μιτρόβιτσα, στον «σερβικό τομέα» της χωρισμένης πόλης. Το Radio Contact εγκατέστησε και εκεί τα στούντιό του, προσπαθώντας να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα σε Σέρβους και Αλβανούς. Σέρβοι εθνικιστές όμως, πιστοί στο «δόγμα Μιλόσεβιτς», προσπάθησαν να τα κλείσουν. Η ίδια έλαβε ξανά απειλές κατά της ζωής της: στα σέρβικα αυτή τη φορά…

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica bridge riots

ΒΕΡΓΚΙΜ ΚΑΙ ΜΙΡΙΑΝΑ: Ο ΕΡΩΤΑΣ ΚΤΙΖΕΙ ΓΕΦΥΡΕΣ

Είναι ένα ζευγάρι κόντρα στο εθνικιστικό μίσος. Ο Βεγκίμ είναι Αλβανός. Η Μιργιάνα είναι Σέρβα: «Γεννήθηκα το 1981, την χρονιά που πέθανε ο Τίτο». Γεννήθηκε στο Ζβέτσαν, μια μικρή όμορφη πόλη στο Βόρειο Κόσοβο, κοντά στη Μίτροβιτσα. «Στη πόλη μας δεν υπήρχαν σχεδόν καθόλου Αλβανοί» συνεχίζει. «Τους Αλβανούς τους είδα στη τηλεόραση, όταν άρχισαν οι ταραχές τη δεκαετία του 1990. Θυμάμαι τη μάνα μου που έλεγε συνέχεια ότι οι Αλβανοί είναι βίαιοι και ταραχοποιοί». Το 1999 ο Βεγκίμ και η Μιργιάνα το έζησαν με πολύ διαφορετικό τρόπο. «Εγώ τότε ήμουν πρωτοετής φοιτήτρια. Σπούδαζα νομικά στο Πανεπιστήμιο της Μίτροβιτσα», λέει η Μιργιάνα. «Όταν άρχισαν οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ έκλεισε το Πανεπιστήμιο και γυρίσαμε στα σπίτια. Δεν μπορούσα να καταλάβω πραγματικά τι γινόταν. Άκουγα από την τηλεόραση και τη μητέρα μου ήταν ότι πολεμάμε για να μην μας διώξουν οι Αλβανοί από τα σπίτια μας». Την ίδια εποχή που η Μιργιάνα παρακολουθούσε τον χαμό από την τηλεόραση, ο Βεγκίμ βρισκόταν στα Τίρανα ως πρόσφυγας. «Ήταν τέλη Μαρτίου όταν ήρθαν δυο Σέρβοι αστυνομικοί στο σπίτι μας. Είπαν στον πατέρα μου: «πρέπει να μαζέψτε τα πράγματά και σε δέκα λεπτά και να φύγετε για την Αλβανία»… Περπατήσαμε τέσσερεις μέρες, μαζί με ένα ατελείωτο καραβάνι ανθρώπων. Τέσσερεις ατέλειωτες μέρες. Μέχρι τα σύνορα με την Αλβανία…

Αποτέλεσμα εικόνας για kosovska mitrovica

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ 

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας 

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

«Οι γέφυρές μας έχουν ψυχή. Εσείς δεν έχετε»

Σύνθημα γραμμένο σε γέφυρα του Βελιγραδίου κατά τη διάρκεια των Νατοϊκών βομβαρδισμών την άνοιξη του 1999

UnknownSERVIA egnarts

ΙΕΡΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ # ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ # ΥΠΟΓΕΙΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥLEPENSKI VIR # ΦΕΣΤΙΒΑΛ GUCA # ТО ПАРАΞΕΝΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΥΣΤΟΥΡΙΤΣΑ # ΚΡΑΪΠΟΥΤΑΣΙ # Η ΚΡΥΦΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΖΙΤΣ # ΝΙΚΟΛΑ ΤΕΣΛΑ # ΜΙΛΕΒΑ ΜΑΡΙΤΣ-ΑΪΝΣΤΑΪΝ # ΜΙΛΟΥΤΙΝ ΜΙΛΑΝΚΟΒΙΤΣ # ΑΡΤΑΝ (RTANJ)ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΒΟΥΝΟ # LIBERLAND: ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΝΗΣΙ-ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ# ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΩΝ ΚΡΕΜΝΑ # ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ # ΤΟ ΣΕΡΒΙΚΟ “ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ” # ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ # ΕΠΟΥΡΑΝΙΑ ΣΕΡΒΙΑ (ΝEBESKA SRBIJA) # ΒΑΜΠΙΡ, ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΟΡΑ # ΣΛΑΒΙΚΟΣ ΠΑΓΑΝΙΣΜΟΣ # ΒΕΝΤΕΤΕΣ ΣΤΟ ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΟ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΒΟΪΝΟΝΤΙΝΑ # ΝΟΒΙ ΣΑΝΤ: Η ΣΕΡΒΙΚΗ “ΑΘΗΝΑ” # ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΒΟΪΒΟΝΤΙΝΑ # Ο “ΠΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΝΙΩΝ” ΣΤΗ ΝΙΣ # ΣΟΥΜΑΝΤΙΑ: Η “ΤΟΣΚΑΝΗ” ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ # ΤΟ ΜΑΥΣΩΛΕΙΟ ΤΩΝ ΚΑΡΑΤΖΟΡΤΖΕΒΙΤΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΛΙΒΟΒΙΤΣΑ ΚΑΙ ΣΑΪΚΑΤΣΑ # ΚΡΑΓΚΟΥΓΙΕΒΑΤΣ: ΤΟ “ΜΑΝΤΣΕΣΤΕΡ” ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΣΥΝΩΜΟΣΙΟΛΟΓΙΑ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΝΕΚΡΟΦΙΛΙΑ # ΒΑΜΠΙΡ-ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ # ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ # ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ # ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ # ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ “ΣΕΡΒΟΣ ΝΤΑΛΙ” # ΙΒΟ ΑΝΤΡΙΤΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΟΥ ΔΡΙΝΟΥ # ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΕΣ ΝΕΚΡΟΠΟΛΕΙΣ # ΠΑΡΑΞΕΝΟΙ ΣΕΡΒΟΙ # YUGONOSTALGIA # ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΗ ΣΕΡΒΙΑ

Εξερευνήστε τα μυστικά της Άγνωστης Σερβίας

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ»;

 

Το βιβλίο (320 σελίδες και δεκάδες φωτογραφίες)κοστίζει 20 ευρώ, και σας κάνουμε ΔΩΡΟ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω  ΕΛΤΑ,

για να σας έρθει Άμεσα στο σπίτι σας !

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Άγνωστη Σερβία”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ

 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ