Category Archives: ΒΑΛΚΑΝΙΑ -BALKANS

ΙΒΑΝ ΙΒΑΝΙ (Ivan Ivanji): Η Γιουγκοσλαβία και ο ΤΙΤΟ μέσα από τα μάτια του Διερμηνέα του

ΙΒΑΝ ΙΒΑΝΙ (Ivan Ivanji)

Συγγραφέας και Διερμηνέας του ΤΙΤΟ

Η Γιουγκοσλαβία και ο ΤΙΤΟ μέσα από τα μάτια του Διερμηνέα του

Josip Broz Tito i Jovanka Broz se potpisuju u pcasnu knjigu grada Bona 25.06.1974. (Με τον Τίτο και τη συζυγό του Γιόβανκα στη Βόννη το 1974).

Με αφορμή τα 18 χρόνια από την έναρξη των Νατοϊκών βομβαρδισμών της Γιουγκοσλαβίας…

Αποκλειστική συνέντευξη στη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς  


Ο Ιβάν Ιβάνι (Ivan Ivanji) γεννήθηκε το 1929 στo Μεγάλo Μπέτσκερεκ, το σημερινό Ζρένιανιν της Σερβίας. Οι γονείς του, και οι δύο γιατροί, σκοτώθηκαν ως Εβραίοι από τους Γερμανούς Ναζί το 1941, και αυτός ως παιδί ακόμα κρυβόταν στους συγγενείς του στο Νόβι Σάντ, μέχρι που τον συνέλαβαν το 1944 και τον έστειλαν πρώτα στο Άουσβιτς κι έπειτα στο Μπούχενβαλντ όπου κατάφερε κι επιβίωσε τα δύο χρόνια της πρώιμης εφηβείας του. Μετά τον πόλεμο σπούδασε στο Βελιγράδι αρχιτεκτονική αλλά και τη γερμανική γλώσσα. Αργότερα εργαζόταν ως δάσκαλος, δημοσιογράφος, θεατρικός συγγραφέας, διπλωμάτης και τελικά ως διερμηνέας του Τίτο για τη γερμανική γλώσσα επί 25 χρόνια. Ταυτόχρονα όλη τη ζωή του έγραφε ασταμάτητα και πίσω του έχει ένα τεράστιο λογοτεχνικό και δημοσιογραφικό έργο. Τα τρία πρώτα βιβλία του ήταν συλλογές ποιημάτων που δημοσιεύτηκαν το 1951, 1952, και 1953. Το πρώτο μυθιστόρημα του “Ο Άνθρωπος που δεν τον Σκότωσαν” κυκλοφόρησε το 1954. Έχει πίσω του 153 έργα, από μυθιστορήματα γραμμένα σε σερβικά και γερμανικά, ιστορίες, παραμύθια, δοκίμια, ποίηση, θεατρικά έργα, ραδιοφωνικά θεατρικά έργα κ.α.

Ο 88χρονος συγγραφέας και πρώην διερμηνέας του Τιτο Ίβαν Ιβάνι στο σπίτι του στο Βελιγράδι.

Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί από τον ίδιο στα ουγγρικά, σλοβενικά, τσέχικα, σλοβάκικα, ιταλικά και αγγλικά, καθώς είναι γραμμένα στα γερμανικά, σέρβικα ή ουγγρικά. Βρέθηκε ως νεαρός ανταποκριτής το 1956 στην Ουγγαρία τις δέκα μέρες της Ουγγρικής Επανάστασης, τις οποίες περιγράφει πρώτα στο βιβλίο “Ένα Ουγγρικό Φθινόπωρο” (1986) και το 2016, με αφορμή τα 60 χρόνια της επανάστασης, δημοσιεύεται το δεύτερο σχετικό βιβλίο του με περισσότερα στοιχεία και με μεγαλύτερη ιστορική απόσταση, με τίτλο “Η Ουγγρική Επανάσταση του 1956”. Γράφει επίσης τα μυθιστορήματα “Διοκλητιανός” (1973), “Ένας Εβραίος του Μπαρμπαρόσα στη Σερβία” (1998), “Στο Τέλος Μένει η Λέξη” (1980), “Κωνσταντίνος” (1988), “Γκουβερνάντα” (2002), “Μπαλαρίνα και ο Πόλεμος” (2003), “Άνθρωπος από Στάχτη” (2006), “Το Ξίφος του Στάλιν” (2008), “Ιουλιανός” (2008), αλλά και βιβλία διηγημάτων: “Ο Καθένας Παίζει το Ρόλο του” (1964), “Η Άλλη Πλευρά της Αιωνιότητας” (1994), “Το Μήνυμα στο Μπουκάλι” (2005). Οι πολιτικές και δημοσιογραφικές έρευνες του αποτελούν τα βιβλία: “Τα Γράμματα από την Αβάνα” (1984), “Ο Διερμηνέας του Τίτο” (2005), “Τα Γερμανικά Θέματα” (1975) κ.α. Πέρσι δημοσιεύτηκε και η αυτοβιογραφία του με τίτλο Η όμορφή μου Ζωή στην Κόλαση”, που είναι μία καταπληκτική αναφορά του συγγραφέα στον ίδιο τον εαυτό του για τη ζωή του, με ένα ύφος αυτο-ειρωνικό και σχεδόν καθόλου συναισθηματικό…

Όταν τον ρώτησαν κάποτε, στα πρώτα χρόνια της μεταπολεμικής Γιουγκοσλαβίας του Τίτο, ποια είναι η εθνικότητα του απάντησε σαν να αισθάνθηκε προσβεβλημένος: “Δεν καταλαβαίνω την ερώτηση σας, αλλά αν θέλετε να το πάμε με τη γραμμή του Χίτλερ, τότε είμαι ένας Εβραίος, αν με ρωτήσετε απ’ τον ήχο του επωνύμου μου, είμαι Ούγγρος, αν το δείτε από τη γλώσσα που μιλούσα με τους γονείς μου στο σπίτι, τότε είμαι Γερμανός. Αν με ρωτάτε τι γλώσσα μιλάω σήμερα με την οικογένεια μου, είμαι Σέρβος. Αν με ρωτάτε πως νιώθω μέσα στη καρδιά μου τότε είμαι ένας Βανάτιος (σ.σ. περιοχή της Βοϊβοντίνα) στο Βόζντοβατς (περιοχή του Βελιγραδίου)”. Όπως το λέει αλλιώς πιο σύντομα: έχει τρεις μητρικές γλώσσες, δυο υπηκοότητες, και μία πατρίδα, την πρώην Γιουγκοσλαβία. Σήμερα είναι 88 χρονών και ζει και εργάζεται στο Βελιγράδι και στη Βιέννη.


ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ: Αν το τείχος του Βερολίνου δεν έπεφτε και δεν κατάρρεε η Σοβιετική Ένωση, θα διαλυόταν η Γιουγκοσλαβία και μάλιστα με αυτό τον αιματηρό τρόπο;

ΙΒΑΝ ΙΒΑΝΙ: Λαμβάνοντας υπόψιν την κοινωνική και πολιτική ανάπτυξη ορισμένων τμημάτων του σύγχρονου κόσμου, παρατηρούμε μια μεγάλη αλληλεξάρτηση μεταξύ τους, η οποία εξάρτηση με τα σύγχρονα Μέσα Ενημέρωσης και τη δική τους αστραπιαία ανάπτυξη, γίνεται όλο και πιο γρήγορη και μεγαλύτερη. Από αυτή την άποψη, η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας όπως και η εμφάνιση των κρατών και κρατιδίων στο πρώην έδαφος της, πρέπει να εκληφθεί και σε σχέση με την κατεδάφιση του Τείχους του Βερολίνου και την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Παρόλα αυτά, εγώ δε νομίζω ότι αυτή είναι η αιτία της τραγωδίας στη χώρα μου. Ο ιός του εθνικισμού, θα έλεγα, της εθνικής μη αυτο-εκπλήρωσης, της εθνικής συναισθηματικότητας, της φαντασιακής ξεχωριστής ταυτότητας, υπήρχε εκεί και νωρίτερα, αν και βρισκόταν σε καταστολή με ορισμένα μέτρα και καθυστερούσε να εκραγεί, ακριβώς όπως ένας καρκίνος με ισχυρά φάρμακα ή με χημειοθεραπεία, αργεί στην ανάπτυξη του, ωστόσο μια μέρα θα σκάσει.

Οι Σλοβένοι, οι Κροάτες και οι Μουσουλμάνοι της Βοσνίας (σλαβικής καταγωγής), όπως και οι “Μακεδόνες” της ΠΓΔΜ ποτέ δεν είχαν το δικό τους κράτος, ενώ οι Μαυροβούνιοι το έχασαν το 1918. Η γιουγκοσλαβική κυβέρνηση του Τίτο φυσικά ένιωθε τις προσδοκίες αυτών των λαών, γιατί υπήρξε μια μεγαλύτερη ομοσπονδία και με το Σύνταγμα του 1974 πλησίαζε στο επίπεδο συνομοσπονδίας, αλλά αντί να περιορίσει αυτές τις εθνικιστικές τάσεις, τις ενθάρρυνε ώσπου το τρελό φαινόμενο ξέσπασε και μάλιστα στη μεγαλύτερη δημοκρατία, τη Σερβία, με τον Σλομπόνταν Μιλόσεβιτς. Έτσι άναψε η φωτιά και στις υπόλοιπες δημοκρατίες. Θέλω να πω ότι η αιτία της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας δε βρίσκεται στους εξωτερικούς παράγοντες όσο μέσα στην ίδια.

Μ.Κ. Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής σας το περάσατε στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο. Έχετε γνωρίσει από κοντά τη χώρα αυτή και το σύστημά της, με όλα τα πλεονεκτήματα και τα ελαττώματά του. Ποιοι είναι κατά τη γνώμη σας οι βασικοί λόγοι για τους οποίους η Γιουγκοσλαβία κατέρρευσε;

Ι.Ι. Νόμιζα κάποτε ότι ο εθνικισμός των διαφόρων εθνών που αποτελούσαν τη Γιουγκοσλαβία ήταν χαρακτηριστικό των παλαιότερων γενεών. Ήξερα ότι υπάρχει, αλλά πίστευα ότι θα ξεπεραστεί! Το ιδανικό μοντέλο χώρας για έμενα ήταν η Ελβετία, στην οποία δεν ζούνε μόνο οι Γερμανοί αλλά και οι Γάλλοι, οι Ιταλοί, οι Ρετορομάνοι… Ο κάθε λαός έχει τη δική του εθνική ταυτότητα και τη συνείδηση της δικής του γλώσσας, κουλτούρας, αλλά ταυτόχρονα όλοι τους έχουν και μία ισχυρή συνείδηση ότι ανήκουν στην Ελβετική Συνομοσπονδία. Ήλπιζα ότι και σε μας θα αναπτυχθεί μία παρόμοια ιδέα του Γιουγκοσλαβισμού, όχι σαν έθνους, αλλά κάτι σα να μοιραζόμαστε μια αμοιβαία πίστη στα ίδια ιδανικά και να έχουμε τη συνείδηση ότι αυτό είναι το καλύτερο μοντέλο για την συμβίωση όλων, και ταυτόχρονα ο καθένας να μπορεί να είναι αυτό που θέλει: Σλοβένος, Κροάτης, Σέρβος, Ούγγρος, Αλβανός, Ρομά, Σλοβάκος κλπ. Ήμουν αφελής.

Σχετικά με ελαττώματα της σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας, εκτός από το εθνικό ζήτημα, είναι πολλά… θα μπορούσα να γράφω επί ώρες, αλλά θα σας αναφέρω δύο μόνο παραδείγματα: Η εξαιρετική ιδέα της αυτοδιαχείρισης των εργαζομένων έχει αποτύχει διότι, παρά την δημοκρατική επινόησή της, το Κόμμα επέβαλε τις απόψεις του όσον αφορά το προσωπικό (kadrovska resenja), αλλά το μεγάλο λάθος ήταν και σε σχέση με την επίλυση του πάντα φλεγόμενου προβλήματος της στέγασης. Επειδή για τη λύση του στεγαστικού προβλήματος και για τη στεγαστική πολιτική το κράτος έπαιρνε εισφορές από τον καθένα, αλλά τα διαμερίσματα, που τα περισσότερα έκτιζε το κράτος, μοιράζονταν αυθαίρετα μέσω των εργοστασίων ή μέσω των δημοτικών αρχών στους ημετέρους.

Μεταφράζοντας για τον Τίτο σε μια συνάντησή του με Γερμανούς πολιτικούς.

Μ.Κ. Αν μπορούσατε να κρατήσετε κάτι από την πρώην Γιουγκοσλαβία, κάτι θετικό, όσον αφορά τους πρώην Γιουγκοσλάβους αλλά και για τον υπόλοιπο κόσμο, τι θα ήταν αυτό;
Ι.Ι. Πρώτα απ’ όλα θέλω να ξεκαθαρίσω κάτι: είναι λανθασμένο και επιπόλαιο να μιλάει κανείς για την Γιουγκοσλαβία ως “κομουνιστική δικτατορία”. Μιλάμε για την περίοδο από το 1945, ειδικά από το 1948 όταν χώρισε από την Σοβιετική Ένωση, μέχρι και τον θάνατο του Τίτο, το 1980. Αυτό που στη Δύση το ονομάζουν “κομουνισμό” προσωπικά το αποκαλώ “Σταλινισμός” και η Γιουγκοσλαβία δεν ήταν σταλινιστική χώρα! Το πιο ενδιαφέρον χαρακτηρισμό της χώρας, κατά τη γνώμη μου, τον έδωσε κάποτε η συγχωρεμένη γυναίκα μου που είπε:
“δεν υπάρχει ούτε μία Δυτική χώρα στην οποία η κοινωνική ισότητα και ασφάλεια να είναι τόσο μεγάλη όσο στη Γιουγκοσλαβία, και δεν υπάρχει ούτε μια σοσιαλιστική χώρα στην οποία υπάρχει τόσο μεγάλη ελευθερία”. Θέλω να πω ότι σε σχέση με τον Δυτικό “κοινοβουλευτισμό” και τον ανατολικού τύπου κομουνισμό, το κοινωνικό πολιτικό σύστημα στην Γιουγκοσλαβία εκείνες τις δεκαετίες ήταν για κάποιους καλύτερο, για τους άλλους χειρότερο, αλλά σίγουρα ήταν κάτι τρίτο. Το καλύτερο που είχαμε στη Γιουγκοσλαβία σίγουρα ήταν η αλληλεγγύη, η κοινωνική ασφάλεια, η ελευθερία σε παγκόσμιο κλίμακα… Σας υπενθυμίζω ότι στη μαύρη αγορά το γιουγκοσλάβικο διαβατήριο ήταν το πιο ακριβό στον κόσμο, γιατί κανένα άλλο δεν επέτρεπε ελεύθερη είσοδο σε τόσο μεγάλο αριθμό χώρων του κόσμου. Σ’ όλο τον κόσμο ένιωθες υπερήφανος λέγοντας ότι είσαι Γιουγκοσλάβος.

Image result for ΤΙΤΟ

Ο εμβληματικός Στρατάρχης Τίτο, ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας από το 1945 μέχρι το θάνατό του το 1980.

Μ.Κ. Τι ήταν ο Τίτο, κατά τη γνώμη σας: Ένας κομμουνιστής δικτάτορας ή ένας φωτισμένος και χαρισματικός ηγέτης των λαών, οποίος χρησιμοποίησε την κομμουνιστική ιδεολογία όχι τόσο ως ευκαιρία για την επίτευξη των προσωπικών του φιλοδοξιών, όσο για την υλοποίηση μιας αντι-εθνικιστικής ιδέας περί της “αδελφότητας–ενότητας”, ειρήνης, ανάπτυξης και της ευημερίας των λαών της Γιουγκοσλαβίας;

Ι.Ι. Κατά τη γνώμη μου ο Τίτο ήταν πάνω απ΄ όλα ένας κομμουνιστής μαρξιστικού τύπου. Ήταν πιστός ακόλουθος των ιδεών και των ιδεωδών του Μαρξ και του Ένγκελς και δεν είχε καμία σχέση με την ανάπτυξη της Σοβιετικής Ένωσης κάτω από το Στάλιν. Μην ξεχνάτε ότι οι διαφορές των απόψεών τους, έφεραν τον Στάλιν και τον Τίτο στα όρια της σύγκρουσης ήδη από το 1942, όταν το Κρεμλίνο δε συμφωνούσε να ονομαστούν οι επιθετικές δυνάμεις των Παρτιζάνων (Task Force) ως “προλεταριακές” (“Proleterske Udarne Brigade”), όπως δεν συμφωνούσε με την συγκρότηση των Λαϊκών Επιτροπών (Narodni Odbori) ως οργάνων της κυβέρνησης στις απελευθερωμένες περιοχές της Γιουγκοσλαβίας. Σε μια επιστολή που υπέγραψε ως Παππούς («дед”), που ήταν η κωδική ονομασία του Στάλιν, αυτή η εξέλιξη ονομάστηκε “χτύπημα μαχαιριού στη πλάτη της Σοβιετικής Ένωσης”.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου η σοβιετική αντιπροσωπεία έφτασε στο αρχηγείο του Τίτο μετά από την αγγλική και την αμερικανική, και σε πολύ χαμηλότερο στρατιωτικό-πολιτικό επίπεδο.
Όταν ο αγώνας του Τίτο και η πολιτική του, μετά τη νίκη κατά του φασισμού και του Χίτλερ, πέτυχε ακόμα περισσότερο, ο Στάλιν και ο Τσόρτσιλ συμφώνησαν να είναι η Γιουγκοσλαβία «Fifty-Fifty» (50%-50%) κάτω από την επιρροή τους, αλλά στο τέλος έγινε 100% Κομμουνιστική. Τότε ο Στάλιν είχε μαλακώσει και από το 1944 ως το 1948, αποκαλούσε τον Τίτο ως τον καλύτερο από όλους τους υποστηρικτές του. Αλλά έκανε λάθος, γιατί οι Γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές δεν ήθελαν να υπακούν στον Στάλιν, αλλά να πάρουν το δικό τους δρόμο.

Απορρίπτω την ιδέα ότι ο Τίτο, λόγω των προσωπικών φιλοδοξιών, εκμεταλλεύτηκε την κομμουνιστική ιδεολογία, αντίθετα! Η φιλοδοξία του ήταν βασισμένη στις μαρξιστικές ιδέες και προσπαθούσε όσο το δυνατόν περισσότερο να συμβάλει στην πραγματοποίησή τους και, όπως λέτε, υπέρ της ειρήνης στον κόσμο και της χώρας, αλλά και της ευημερίας όλων των λαών της Γιουγκοσλαβίας. Ο δικός του λόγος συνήθως ήταν και ο τελευταίος, αλλά δεν θα τον αποκαλούσα δικτάτορα, διότι στις σημαντικότερες διασκέψεις ποτέ δε μιλούσε πρώτος, αλλά τελευταίος. Πάντα άφηνε όλους τους άλλους να πούνε ό,τι έχουν να πουν, και στο τέλος θα έπαιρνε κάποια απόφαση. Και απ’ όσο γνωρίζω εγώ δεν ήταν λίγες οι φορές που έκανε πίσω σε ισχυρά επιχειρήματα, καμιά φορά ίσως και λανθασμένα, όπως στο τέλος της μεγάλης ρήξης μεταξύ των μεγαλύτερων Σέρβων κομμουνιστών: από την μία ήταν ο Νίκεζιτς και η ομάδα του, και απ την άλλη ο Ντράζα Μάρκοβιτς με τους δικούς του. Όταν λόγω της απόφασης του Τίτο προς το όφελος της πιο συντηρητικής ομάδας ο τότε υπουργός παρατήθηκε, ο Τίτο προσπάθησε να τον κρατήσει, λέγοντας “καλά κι εσύ με αφήνεις”;

Στο άγαλμα του Τίτο στο Βελιγράδι.


Μ.Κ. Ποιες είναι οι εντονότερες αναμνήσεις σας με τον Τίτο; Τι άνθρωπος ήταν;
Ι.Ι. Ο Τίτο ήταν, κατά κάποιο τρόπο, ματαιόδοξος ακόμα από τα παιδικά του χρόνια. Κατά τη γνώμη μου, αυτός ήταν πάντα κάπως υπερβολικά ντυμένος. Του άρεσαν οι στολές και τα μετάλλια, επέτρεπε στους κομμωτές να βάφουν τα μαλλιά του με ένα περίεργο καφεκόκκινο χρώμα, ενώ οι δέκα και είκοσι χρόνια νεότεροι συνεργάτες του ήταν ήδη γκριζομάλληδες. Ακόμη κι ως μαθητής δημοτικού είπε ότι θέλει να γίνει σερβιτόρος για να μπορέσει να φοράει πάντα μαύρα κοστούμια και λευκά πουκάμισα. Όταν πέρασε στις εξετάσεις για τεχνίτης και αγόρασε το καινούργιο κουστούμι, του το κλέψανε πριν προλάβει να πάει να καυχηθεί στο χωριό του, και όλη τη ζωή έλεγε ότι αυτό ήταν απ’ τους χειρότερους “σεισμούς” της ζωής του. Ο Τίτο ήταν μέχρι το τέλος της ζωής του ένας άνθρωπος χαρούμενος και με καλή αίσθηση του χιούμορ, που απολάμβανε το καλό φαγητό, ποτό, που του άρεσε να ακούει και να λέει ανέκδοτα, να ακούει μουσική, να χορεύει, και να βρίσκεται σε όσο μεγαλύτερη παρέα γίνεται. Τα τελευταία χρόνια είχα παρατηρήσει ότι αυτά τα πράγματα του έπεφταν όλο και πιο δύσκολα. Όταν νόμιζε ότι δεν τον βλέπει κανείς άλλαζε την έκφραση του προσώπου του, σαν να έβγαζε τη μάσκα από πάνω του. Προσωπικά το εξηγούσα με τους σωματικούς πόνους που τον βασάνιζαν συνεχώς. Θα αναφέρω ένα γεγονός, όταν μπροστά του και σε κάποιους ξένους επισκέπτες του, παρουσιάστηκε ένα γνωστό πολιτιστικό καλλιτεχνικό συγκρότημα, το “Ίβο Λόλα Ρίμπαρ” με παραδοσιακούς χορούς. Του είπα ότι ανάμεσά τους βρίσκεται και η κόρη μου, ελπίζοντας ότι θα την καλέσει να βγούμε μαζί του μία φωτογραφία, αλλά αυτός απλά μούγκρισε: «Κανένας από αυτούς δεν πονάει…» Αργότερα σκέφτηκα ότι ο λόγος για την κακή του διάθεση ήταν η ανησυχία ότι η Γιουγκοσλαβία θα καταρρεύσει μόλις αυτός δεν θα υπάρχει πια. Όλες τις αναμνήσεις μου με τον Τίτο τις έχω καταγράψει στο βιβλίο μου “Ο Διερμηνέας του Τίτο”. Ίσως μπορώ να ξεχωρίσω μία από τις πιο δυνατές στιγμές που ήμουν μαζί του τη στιγμή που στο Ντίσελντορφ με τους περιφερειάρχες πολιτικούς ήμασταν σε γεύμα, όταν ο πρόεδρος της επαρχίας της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας Heinz Kühn, κάνοντας την πρόποση του, ρώτησε: “Υπήρξατε ένας εργαζόμενος στο Μάνχαϊμ, αλλά μου λένε ότι πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο παραλίγο να μεταναστεύσετε στην Αμερική. Τι θα γινόταν με σας και τη χώρα σας αν εσείς φεύγατε στην Αμερική;” Ο Τίτο μου ψιθύρισε στο αυτί ότι τώρα δεν μπορεί να διαβάσει αυτά που του έγραψαν οι συνεργάτες για να πει ως πρόποση, και είπε το εξής: “Ναι, ήμουν ένας οδηγός δοκιμών της Daimler-Benz και σκεφτόμουν μήπως να πάω στην Αμερική για να αποφύγω την υπηρεσία στον Αυστροουγγρικό στρατό. Δεν ξέρω, βέβαια, τι θα γινόταν με τη χώρα, αλλά ξέρω τι θα γινόταν με μένα: θα ήμουνα τώρα ένας εκατομμυριούχος στην Αμερική!» Όλοι γέλασαν, νόμιζαν ότι ήταν έτσι πραγματικά, κι εγώ ήμουν περήφανος για αυτόν, και ό,τι μπορώ να είμαι στην παρέα του, ακριβώς επειδή επέλεξε το άλλο, τον πιο επικίνδυνο δρόμο ακολουθώντας τα ιδανικά που πίστευε.

Ο Ιβάν Ιβάνι στον τάφο του Τίτο («στον «Οίκο των Ανθών».


Μ.Κ. Για πολλούς Έλληνες ο Τίτο κρατούσε μια αμφίσημη και οπορτουνιστική στάση απέναντι στην Ελλάδα. Πίστευαν ότι η βασική του πολιτική επιδίωξη ήταν να διαμελίσει και να αποσπάσει ένα σημαντικό κομμάτι της Βόρειας Ελλάδας, την ελληνική Μακεδονία, και να την ενώσει με τη “Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας” υπό τον έλεγχό του. Γι’ αυτό και υποστήριξε σλαβομακεδονικό εθνικισμό και χειραγωγούσε τους Έλληνες κομουνιστές παρτιζάνους οι οποίοι ενώ πίστευαν ότι πολεμούσαν για να αλλάξουν το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα, βρέθηκαν να κατηγορούνται ως όργανα των φιλοδοξιών του Τίτο να γίνει Βαλκανιάρχης. Τι πιστεύετε εσείς πάνω σε όλα αυτά; Πότε και γιατί άλλαξε η πολιτική του Τίτο απέναντι στην Ελλάδα;


Ι.Ι. Πιστεύω ακράδαντα ότι τέτοιες εικασίες δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Υπήρχε, πράγματι, μία ιδέα πως η Γιουγκοσλαβία, η Βουλγαρία και η Αλβανία θα έπρεπε να δημιουργήσουν ένα ενιαίο ομοσπονδιακό κράτος, και το είχαν συζητήσει αυτό ο Δημήτρωφ, ο Τίτο και ο Έμβερ Χότζα. Τη δημιουργία του είχε τότε εμποδίσει
o Στάλιν, αλλά από όσο γνωρίζω, η Ελλάδα ή κάποιο τμήμα της Ελλάδας δεν έχει συνδεθεί ποτέ με αυτό. Ο Τίτο υποστήριζε τον στρατηγό Μάρκο και τον ΕΛΑΣ πάνω στη γραμμή της κομμουνιστικής αλληλεγγύης. Αν κάποιος τώρα, αργότερα, θα αναφερόταν στο πρόβλημα της Ηπείρου και των Αλβανών που ζούσαν εκεί (σ.σ. εννοεί στους Τσάμηδες που ζούσαν στη Θεσπρωτία πριν τον Β’ Π.Π.), θα έλεγα ότι ο Μάρκος ποτέ σε κανέναν και με κανένα τίμημα δε θα έδινε οποιοδήποτε κομμάτι της Ελλάδας. Είναι αλήθεια ότι μέσα στον ΕΛΑΣ αγωνίζονταν άνθρωποι, που θεωρούσαν τον εαυτό τους εθνικά “Μακεδόνες”, αλλά ταυτόχρονα ήταν και κομμουνιστές. Ο Μάρκος Βαφειάδης ήταν 100% Έλληνας. Ο μεγάλος Σέρβος συγγραφέας Όσκαρ Νταβίτσο, το 1946 πέρασε μερικούς μήνες στην Ελλάδα και ήδη το 1947 δημοσίευσε το βιβλίο “Ανάμεσα στους Παρτιζάνους του Μάρκο”, αλλά επειδή ένα χρόνο μετά δήλωσε υπέρ της Απόφασης του Ινφορμ-μπιρό (Informbiro Rezolution), το Βελιγράδι διέκοψε όλες τις σχέσεις μαζί του.

Θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι στις 28 Φεβρουαρίου του 1953 στην Άγκυρα ολοκληρώθηκε η λεγόμενη Βαλκανική Συμφωνία (Balkanski Pakt) ανάμεσα σε Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα και Τουρκία, με την οποία η χώρα του Τίτο έμμεσα, αλλά πολύ σοβαρά συνδέθηκε με το ΝΑΤΟ για την υπεράσπιση της από την ΕΣΣΔ. Στη σημερινή Σερβία, κανείς δεν θέλει να θυμηθεί ότι τότε πρακτικά ήδη ήμασταν ένα τμήμα του Συμφώνου του ΝΑΤΟ που υπεγράφη με διάρκεια 20 ετών, που θα μπορούσε να επεκταθεί, αλλά η Γιουγκοσλαβία δεν το επιδίωξε, ώστε έπαψε να υφίσταται το 1973.

Κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του Τίτο, συνεχώς διατηρούνταν ορθές και ρεαλιστικές σχέσεις με κάθε ελληνική κυβέρνηση, όσο ήταν υπό την επιρροή της βασιλικής οικογένειας, τόσο και κατά τη διάρκεια της Χούντας του Παπαδόπουλου, και μετά την πτώση της Χούντας με όλες τις δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις στην Αθήνα. Ανάμεσα στους Γιουγκοσλάβους “Μακεδόνες” υπήρχε η ιστορία για την “Vardarska, Egejska I Pirinska Makedonija” (Η Μακεδονία του Βαρδάρη, του Αιγαίου και του Πίριν), η οποία περιείχε κάποια νύξη για τη «μεγάλη Μακεδονία» σε βάρος της Βουλγαρίας και της Ελλάδας, αλλά αυτή ποτέ δεν ήταν η στάση της κυβέρνησης του Τίτο. Υπήρχε μάλιστα κι ένα ανέκδοτο εις βάρος της «Λαϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας» του στυλ: “Καημένη η χώρα για την οποία η Αλβανία είναι η Δύση!»

Image result for ΤΙΤΟ και Γιουγκοσλαβια


Μ.Κ. Έχετε δηλώσει πρόσφατα ότι είστε άπατρις, αλλά πολίτης του Βελιγραδίου. Μπορείτε να μας το διαφωτίσετε λιγάκι; Τι είναι για σας η πατρίδα; Γλώσσα; Θρησκεία; Οικογένεια; Μια Ιδέα; Κατά πόσο έχει νόημα να μιλάμε για την πατρίδα και πατριωτισμό στον 21. αιώνα;
Ι.Ι. Ήθελα να πω ότι δεν παίζω με τις έννοιες όπως είναι η πατρίδα και πατριωτισμός. Για μένα υπήρξε μια ιδεώδη σχέση με τη Γιουγκοσλαβία της εποχής του Τίτο. Αυτή ήταν η χώρα μου. Ιδιαίτερη πατρίδα μου είναι το Μπάνατ (Βανάτο της Βοϊβοντίνα). Θρησκεία; Είμαι άθεος. Γλώσσα; Στην οικογένεια μου παράλληλα μιλιόταν τρεις γλώσσες: Γερμανικά, Ουγγρικά και Σέρβικα. Καμία φορά λέω μεταξύ αστείου και σοβαρού ότι δεν έχω μητρική γλώσσα αλλά τη γλώσσα της γκουβερνάντας μου, γιατί πιστεύω ότι καλύτερα γράφω στη Γερμανική γλώσσα, χάρη στη γκουβερνάντα μου η οποία ήταν Αυστριακή. Οι Γερμανοί που καταλαβαίνουν τις αποχρώσεις της γλώσσας τους, μου λένε ότι μιλάω Αυστριακά, που μ’ αρέσει να το ακούω. Αν συνεχίζαμε να αστειευόμαστε θα το έκανα ακόμη πιο στενό και τον όρο Βελιγραδέζο, θα τον έκανα άνθρωπος από Βόζντοβατς, που είναι η περιοχή του Βελιγραδίου στην οποία μένω εδώ και πενήντα χρόνια. Ανήκω στην ράτσα του Homo Sapiens! Ο Μάξιμ Γκόρκι έγραψε “Άνθρωπος! Τι μεγαλειώδες που ακούγεται αυτό!” Δυστυχώς ούτε με αυτό δεν συμφωνώ πια.

Image result for μιλοσεβιτς σερβικος εθνικισμός

Μ.Κ. Πιστεύετε πως υπάρχει κάποιος σέρβικος εθνο-αυτισμός; Μετά το εμπάργκο, τον πόλεμο, την απομόνωση και μεταμόρφωση της Σερβίας σε μία τριτοκοσμική χώρα, την απομόνωση από την παγκόσμια κοινότητα, ήταν αναμενόμενο ότι οι πολίτες της Σερβίας, απογοητευμένοι και απατημένοι, θα κλείνονταν μέσα στον εαυτό τους… Αλλά πέρασαν πάνω από 20 χρόνια και παρατηρείται ένα είδος συλλογικού αυτισμού στους Σέρβους. Ασχολούνται υπερβολικά μόνο με τον εαυτό τους, με την εσωτερική πολιτική σκηνή. Με πιο τρόπο πιστεύετε θα μπορούσε η Σερβία να ξανανοίξει προς τον κόσμο και να γίνει ένα πιο ενεργό μέλος στην δημιουργία ενός καλύτερου αύριο για όλους μας;

Ι.Ι. Κατά τη γνώμη μου, το κακό που κατέστρεψε τη “δική μου” Γιουγκοσλαβία ξεκίνησε από τον Σλομπόνταν Μιλόσεβιτς, τον οποίον ήξερα προτού έρθει στην εξουσία, ως το μικρότερο αδελφό του φίλου μου και συναδέλφου Μπόρο Μιλόσεβιτς, διερμηνέα του Τίτο για τη Ρωσική γλώσσα. Φυσικά, ο Μιλόσεβιτς δεν θα κατάφερνε να προωθήσει την ανοησία του, χωρίς τον Φράνιο Τούτζμαν (Κροάτη) και τον Αλία Ιζετμπέγκοβιτς (Βόσνιο Μουσουλμάνο), αλλά και χωρίς άλλων τύπων εθνικιστών, όπως ο Σέσελι. Τι να πούμε σήμερα, μετά από μια σχετικά σύντομη προσπάθεια του εκδημοκρατισμού που έληξε με τη δολοφονία του Ζόραν Τζίντζιτς, όταν ανενόχλητος κυβερνάει ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος ήταν Υπουργός Πληροφοριών επί του Μιλόσεβιτς και Γενικός Γραμματέας του κόμματος του Σέσελι, ενώ ο πρόεδρος της χώρας είναι ο Τόμισλαβ Νίκολιτς, πρώην αναπληρωτής του Σέσελι και “Βοϊβόντα των Τσέτνικ” (Αρχηγός των Τσέτνικς). Και ο Ίβιτσα Ντάτσιτς, ο επικεφαλής προπαγανδιστής του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, που σήμερα είναι Υπουργός; Ενώ η αδύναμη αντιπολίτευση είναι σε τέτοιο βαθμό κατακερματισμένη, που στο προβλεπτό μέλλον δεν δίνει καμία ουσιαστική απάντηση στον Βούτσιτς, ο οποίος στην εσωτερική πολιτική κάνει κυριολεκτικά ό,τι θέλει, ενώ προς το Βερολίνο, τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον είναι εντελώς υποταγμένος. Πώς σε μια τέτοια κατάσταση οι πολίτες της Σερβίας να μην είναι αυτιστικοί; Πώς αυτό θα αλλάξει; Δεν ξέρω… Αν το ήξερα και αν ήμουν νεότερος θα είχα κάνει δικό μου κόμμα και θα αγωνιζόμουν. Αστειεύομαι… Κάποια στιγμή τα πράγματα θα αλλάξουν, αλλά εγώ είμαι 88 χρονών και δεν ξέρω πως και πότε θα γίνει αυτό.

Με τη σύζυγό του Ντράγκανα και τον νομπελίστα Γερμανό συγγραφέα Γκίντερ Γκρας.

Μ.Κ. Γνωρίζατε προσωπικά τα δύο από τα ιερά τέρατα της μεταπολεμικής γερμανικής λογοτεχνίας: τους Νομπελίστες συγγραφείς Χάινριχ Μπελ και Γκίντερ Γκρας. Για τον Γκίντερ Γκρας λένε ότι ως έφηβος ήταν μέλος της Ναζιστικής Νεολαίας. Έχετε ποτέ συζητήσει μαζί του αυτό το θέμα, ειδικά που ως γνωστόν εσείς ήσασταν εκείνη την εποχή από την άλλη πλευρά της ίδιας της Κόλασης, σε εκείνη τη χειρότερη, καθώς περάσατε από δύο γερμανικά Στρατόπεδα Συγκέντρωσης, το Μπούχενβαλντ και το Άουσβιτς.

Ι.Ι. Δεν ήταν μυστικό ότι ο Γκίντερ Γκρας σαν παιδί ήταν ενθουσιασμένος οπαδός του Χίτλερ, αλλά ήδη μέσα στα πρώτα του μυθιστορήματα ξεκαθαρίζει με το παρελθόν του. Σ’ ένα από τα λιγότερο γνωστά βιβλία του με τίτλο “Από το Ημερολόγιο ενός Σαλιγκαριού” σε πρώτο πρόσωπο εξηγεί στους γιους του πως έγιναν τα πράγματα. Ως δεκαεφτάχρονος επιστρατεύτηκε. Ο ίδιος ήθελε να πάει στα υποβρύχια αλλά τον έστειλαν στις μονάδες των SS. Ξέρω σίγουρα ότι το 1944 τους νεοσύλλεκτους στρατιώτες τους στέλνανε στις μονάδες SS σαν να ήταν ένα κανονικό σώμα της Βέρμαχτ. Πάντα αναρωτιόμουν πως θα συμπεριφερόμουν κι εγώ αν είχα γεννηθεί Γερμανός και ήμουν εκτεθειμένος στη δική τους τότε προπαγάνδα. Μπορώ να ορκιστώ ότι θα συμπεριφερόμουν διαφορετικά; Εμείς σήμερα στη Σερβία μπορούμε να δούμε πως οι άνθρωποι γίνονται θύματα του εθνικισμού, εκτεθειμένοι καθημερινά στην πυρά των εθνικιστικών συνθημάτων. Με αυτή την έννοια δεν είχα κανένα πρόβλημα με τον Γκρας. Εμείς οι δύο παρεξηγηθήκαμε το 1999 όταν είπε ότι ήταν σωστό η Γιουγκοσλαβία να βομβαρδιστεί. Στον ανοιχτό διάλογο μαζί μου στην Κολονία δεν ήρθε. Μετά δημόσια ζήτησε συγνώμη, και είπε “δεν μπορώ εγώ να τα ξέρω όλα”. Κι εγώ του απάντησα “Βεβαίως, δεν χρειάζεται να τα ξέρεις όλα, αλλά να μη μιλάς για πράγματα που δεν ξέρεις…” Αλλά τα βρήκαμε μετά και πάλι…

Περπατώντας μαζί με τον Γερμανό καγκελάριο του SPD Βίλυ Μπράντ (αριστερά ο Ιβάνι και δεξιά ο Μπραντ).

Μ.Κ. Ο Χάινριχ Μπελ, επίσης Νομπελίστας, υπηρετούσε το Βέρμαχτ κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις επιστολές του προς τους γονείς ζητούσε συνεχώς Pervitin, ένα ψυχότροπο φάρμακο με το οποίο ο Γερμανικός Στρατός ντοπάριζε ως γνωστόν τους στρατιώτες του. Πρόσφατες αποκαλύψεις μιλούν για 200 εκατομμύρια χαπάκια που δόθηκαν στους Γερμανούς στρατιώτες, για να πολεμάνε καλύτερα, με λιγότερο φόβο, άγχος, και γενικώς να αντέχουν… Ένας απ αυτούς ήταν και ο Χάινριχ Μπελ όπως το παραδέχθηκε και ο ίδιος. Με αφορμή και αυτή την αποκάλυψη, εσείς τι πιστεύετε; Οι Ναζί και οι Γερμανοί γενικότερα κατά τη διάρκεια του πολέμου έκαναν εγκλήματα επειδή τους ανάγκασαν ή ήταν κάτι άλλο;

Ι.Ι. Με τον Μπελ δεν ήμουν τόσο οικείος όσο με τον Γκρας. Δεν το συζητήσαμε αυτό το θέμα, αλλά από τα βιβλία του μπορεί να δει κανείς πόσο μετανιώνει και ντρέπεται στο όνομα του λαού του. Είναι χαρακτηριστικό για την πλειοψηφία των Γερμανών συγγραφέων, που άρχισαν να δημοσιεύουν μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ότι έχουν μιλήσει ανοιχτά για τα εγκλήματα που έγιναν στο όνομα της Γερμανίας. Για αυτό το λόγο η ευαισθητοποίηση και συνείδηση για τη φρίκη της εποχής του Χίτλερ έγινε αρκετά διαδεδομένη, ειδικά στις νέες γενιές. Στη Γερμανία είναι μια νομική υποχρέωση ότι οι μαθητές απ’ όλα τα σχολεία, τουλάχιστον μία φορά και όλοι μαζί πρέπει να επισκεφτούν κάποιο μνημείο αφιερωμένο σε ένα από τα Στρατόπεδα Συγκέντρωσης. Είναι λίγοι οι Γερμανοί -περίπου 5 %- που αρνούνται τα εγκλήματα πολέμου των Ναζί, και αν αυτό γίνεται και δημόσια τιμωρείται ακόμη και με φυλάκιση. Μακάρι να ήταν έτσι και στις χώρες που δημιουργήθηκαν πάνω στα ερείπια της Γιουγκοσλαβίας…

Ως προς το ντόπινγκ, αυτό το πράγμα πάντα υπήρχε στην ιστορία. Και οι Ρωμαϊκές λεγεώνες έπιναν πολύ κρασί πριν τη μάχη. Και στα αρχαία χρόνια υπήρχαν επίσης μαζικές καταστροφές των άμαχων πολιτών. Για παράδειγμα, η Άννα Κομνηνή, η κόρη του Αλέξιου Α’, στο έργο της Αλεξιάδα σε 15 βιβλία, τον ενδέκατο αιώνα περιγράφει μαζικές δολοφονίες που σήμερα θα τις ονομάζαμε γενοκτονία. Εγώ δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί οι Γερμανοί στρατιώτες έκαναν μαζικές δολοφονίες, αλλά δυστυχώς αργότερα το κατάλαβα. Κατάλαβα ότι το Κακό είναι μέσα στον άνθρωπο και όχι σε κάποιο συγκεκριμένο λαό, όταν οι δικοί μου συμπατριώτες Σέρβοι, Κροάτες και Βόσνιοι, άρχισαν να αλληλοσκοτώνονται με τον ίδιο τρόπο.

Με τον Γερμανό καγκελάριο Χέλμουτ Σμιτ και τον υπ. Εξωτερικών Χανς Ντίντριχ Γκένσερ.

M.K. Πέρυσι, με αφορμή τα 60 χρόνια της ουγγρικής εξέγερσης, κυκλοφόρησε η νέα έκδοση του βιβλίου σας “Η Ουγγρική Επανάσταση του 1956″. Εσείς εκείνες τις ημέρες (23.10- 4.11. 1956) ήσασταν εκεί ως ανταποκριτής. Μ’ αυτό το βιβλίο ρίχνετε φως σ’ ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός, ειδικά όσον αφορά τους δύο πρωταγωνιστές: τον Ίμρε Νατζ, που η Δύση αργότερα τον εμφάνισε ως “αγωνιστή και ήρωα της δημοκρατίας”, και τον Γιάνος Κάνταρ, που για την Δύση πάλι ήταν ένας αντεπαναστάτης που πρόδωσε τη Δημοκρατία και τους Ούγγρους συντρόφους του, που αγωνίστηκαν για την δημοκρατία και την απελευθέρωση από την Σοβιετική Ένωση. Με το βιβλίο σας δείχνετε ότι τα πράγματα δεν ήταν ακριβώς έτσι, και ρίχνετε φως σε πολλές ανακρίβειες. Στις 27 Ιουνίου του 1989 είχαν πλέον κοπεί συρματοπλέγματα μεταξύ της Αυστρίας και της Ουγγαρίας, τα οποία επί 45 χρόνια χώριζαν την Ανατολή από τη Δύση. Σήμερα η Αυστρία και η Ουγγαρία είναι κράτη μέλη της ΕΕ και δύο χώρες που υπερηφανεύονται για τη δημοκρατία τους. Ωστόσο την ίδια στιγμή είμαστε μάρτυρες της ξενοφοβικής πολιτικής στην Αυστρία, όπου παραλίγο στην εξουσία να έρθει η ακραία Δεξιά, ενώ στην Ουγγαρία κυβερνά ο Όρμπαν που υπερηφανεύεται για τα καινούργια συρματοπλέγματα που θα προκαλούν ηλεκτροσόκ σε όσους πλησιάσουν, γιατί δεν θέλει στο έδαφος του να δεχτεί ούτε ένα πρόσφυγα από τις μουσουλμανικές χώρες, παρόλο που πρόκειται για τους ανθρώπους που προσπαθούν να σώσουν τις ζωές τους και των παιδιών τους, φεύγοντας απ την κόλαση του πολέμου, όπως ακριβώς έκαναν και οι Ούγγροι πολίτες 60 χρόνια πριν. Ποιο είναι το δικό σας σχόλιο για μία τέτοια κατάσταση σήμερα στην Ευρώπη και τον κόσμο; 

I.I. Συμφωνώ με τις διαπιστώσεις σας. Στο να γράψω αυτό το μοναδικό μου ιστορικό-δημοσιογραφικό βιβλίο, βοήθησε πολύ το γεγονός ότι ήμουν εκεί κατά την διάρκεια των επαναστατικών γεγονότων αλλά έτυχε να είμαι εκεί και μερικούς μήνες νωρίτερα, έτσι ώστε δεν είχα μόνο τους συνομιλητές αλλά και φίλους κι απ τις δύο πλευρές των οδοφραγμάτων. Ίσως ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι είχα πρόσβαση στα αρχεία, αλλά και την ευκαιρία να μιλήσω με μερικούς από τους κορυφαίους εκπροσώπους τόσο των Αμερικάνικων όσο και των Σοβιετικών υπηρεσιών πληροφοριών και μάλιστα σε μεγάλη ιστορική απόσταση, οι οποίοι μιλούσαν δημόσια αλλά και μεταξύ μας ειδικά, αρκετά ειλικρινά. Είχα την ευκαιρία λοιπόν να μιλάω και με αρκετούς συμμετέχοντες στην εξέγερση αφού αφέθηκαν ελεύθεροι από τις σταλινικές φυλακές. Μια τεράστια βοήθεια στην έρευνα μου είχα από την ιστορικό Καταρίνα Κοβάτσεβιτς. Έχω την αίσθηση ότι σήμερα όχι μόνο η Ουγγαρία αλλά η Δυτική Ευρώπη γενικότερα και η Βόρεια Αμερική, αποχαιρετούν το πολιτικό σύστημα που γεννήθηκε με την Γαλλική Επανάσταση, απομακρύνονται από τον κοινοβουλευτισμό. Η εμφάνιση των κοινωνικών δικτύων περιλαμβάνει τα προβλήματα και τις λύσεις τους. Κάθε πολίτης που ενδιαφέρεται και έχει χάσει την εμπιστοσύνη του στα παλιά πολιτικά κόμματα μπορεί μόνος του να κάνει την έρευνά του και να βγάζει συμπεράσματα. Σκέφτομαι πως οι Έλληνες το γνωρίζουν περισσότερο, επειδή το φαινόμενο Τσίπρας και ΣΥΡΙΖΑ είναι μία από τις πρώτες ενδείξεις αυτής της καινούργιας τάσης στον κόσμο. Θα μπορούσαμε να μιλάμε πολύ ώρα για αυτό. Μερικοί ονομάζουν τους σύγχρονους πολιτικούς λαϊκιστές. Ο λαϊκισμός μπορεί να πάει προς τα Δεξιά, όπως αποδεικνύεται από την επιλογή του Τραμπ για τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και προς τα Αριστερά, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας. Στη Γαλλία, με την πρώτη ματιά, υπάρχει η συνεχής άνοδος της Λεπεν στα Δεξιά, αλλά από την Αριστερά πολύ καλά της αντιστέκεται ο Εμάνουελ Μακρόν. Στην Ολλανδία απειλούσε σοβαρά τη δημοκρατία ο ακροδεξιός Γκέρτ Βίλντερς αλλά προς το παρόν δεν το κατάφερε. Όμως στη Γερμανία βλέπουμε μία καταπληκτική νέα ώθηση στη σοσιαλιστική πολιτική που δίνει ο Μάρτιν Σουλτς ο οποίος απειλεί σοβαρά την Άνγκελα Μέρκελ, αν και ο Σουλτς, βλέπω, είναι ο μοναδικός σημαντικός πολιτικός στην Ευρώπη που δεν έχει τελειώσει ούτε το Λύκειο. Όλα αυτά είναι σημάδια της απονέκρωσης των καθιερωμένων κομμάτων και της γέννησης των καινούργιων συστημάτων και θα δούμε τι θα συμβεί μετά, αφού περάσουν οι πόνοι της γέννας. Ωστόσο, αυτό είναι μόνο ένα μέρος του σύγχρονου κόσμου. Σχετικά με την ανάπτυξη στην Κίνα, στην Ινδία και στη Νότια Κορέα και ούτω καθεξής, θα πρέπει να κάνουμε μία άλλη συζήτηση γιατί αυτά είναι εντελώς διαφορετικά συστήματα.


Μ.Κ. Χρειάστηκαν 40 χρόνια για να ολοκληρωθεί η τριλογία των ιστορικών σας μυθιστορημάτων “Διοκλητιανός”, “Κωνσταντίνος” και “Ιουλιανός”, για τους τρεις Ρωμαίους αυτοκράτορες που κυβερνούσαν και τις δικές μας περιοχές. Όταν γράψατε το “ Διοκλητιανός” την δεκαετία του 1970 ξέρατε ότι θα κάνετε την τριλογία που θα τέλειωνε με τον Ιουλιανό τον Αποστάτη; Ποια θα ήταν η τύχη του ευρωπαϊκού πολιτισμού, αν ο Ιουλιανός δεν είχε δολοφονηθεί 32 χρονών και κατάφερνε να γυρίσει την ανθρωπότητα πίσω στον δωδεκαθεϊσμό;
Ι.Ι. Όταν άρχισα την έρευνά μου για να γράψω το μυθιστόρημα για τον Διοκλητιανό ακόμα δεν ήξερα προς ποια κατεύθυνση θα αναπτύξω τον μυθιστορηματικό χαρακτήρα αυτού του τόσο σημαντικού ιστορικού προσώπου, αλλά κατά τη διάρκεια της συγγραφής κατάλαβα ότι απλά πρέπει να συνεχίσω την ιστορία με τον Κωνσταντίνο, ο οποίος εμφανίζεται με ένα σημαντικό τρόπο σε σχέση με τον Διοκλητιανό. Είχα ένα προαίσθημα ότι πρέπει να γράψω μια τριλογία, αλλά για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν ήξερα ποιος θα είναι ο τρίτος. Σε σχέση με τον Ιουλιανό ανησυχούσα λίγο γιατί ο Merezhkovsky (Dmitri Sergejewitsch Mereschkowski) έγραψε για αυτόν ένα πολύ σημαντικό μυθιστόρημα, παρουσιάζοντάς όμως τον Ιουλιανό ως έναν 100% αρνητικό χαρακτήρα. Για μένα όμως αυτός ήταν μια πολύ θετική προσωπικότητα. Κατά τη διάρκεια της δουλειάς πάνω στο βιβλίο κατάλαβα ότι ο Ιουλιανός, σε αντίθεση με τους προηγούμενους δύο, ήταν ένας διανοούμενος, ο οποίος σε νεαρή ηλικία ήθελε να γίνει Χριστιανός ιερέας, αλλά στη συνέχεια σπούδασε φιλοσοφία στην Αθήνα και σε αυτή τη φάση πήρε μια κριτική στάση προς τον Χριστιανισμό ως την μεγαλύτερη θρησκεία και αγκάλιασε μια άλλη κοσμοθέαση που την ονόμασε Ελληνισμός. Με βάση την ελληνική μυθολογία (κατά τη γνώμη μου οι καλύτερες μελέτες είναι εκείνες του Robert Graves), και την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, οι θεοί είναι πάνω από δώδεκα, μαζί με τους θεούς άλλων λαών, ημίθεους και τους ήρωες υπάρχουν τουλάχιστον εκατό. Τι θα συνέβαινε αν ο Ιουλιανός δεν πήγαινε, χωρίς κανένα λόγο, να κατακτήσει την Περσία όπου και πέθανε; Θα κατάφερνε να γυρίσει στον Ελληνισμό; Δεν έχω ιδέα, αλλά αν ήμουν νεότερος αυτή την ερώτησή σας, θα την έπαιρνα ως πρόκληση να γράψω ένα μυθιστόρημα για το πως ήταν ο κόσμος την ώρα που ο Ιουλιανός Αποστάτης γιορτάζει τα 85 γενέθλιά του…

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η συνέντευξη αυτή πρωτοδημοσιεύτηκε σε τρία τμήματα στο http://www.tvxs.gr στις 24.3.2017, στις 25.3.2017 και στις 26.3.2017.

Η Μίλιτσα Κοσάνοβιτς (kosanovic@mail.com)

 είναι αρθρογράφος του Σέρβικου περιοδικού Vreme και συγγραφέας. Το τελευταίο της βιβλίο, που έγραψε μαζί με τον Γιώργο Στάμκο, έχει τίτλο “Άγνωστη Σερβία”.

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας 

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

«Οι γέφυρές μας έχουν ψυχή. Εσείς δεν έχετε»

Σύνθημα γραμμένο σε γέφυρα του Βελιγραδίου κατά τη διάρκεια των Νατοϊκών βομβαρδισμών την άνοιξη του 1999

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ»;

 

Το βιβλίο (320 σελίδες και δεκάδες φωτογραφίες)κοστίζει 20 ευρώ, και σας κάνουμε ΔΩΡΟ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω  ΕΛΤΑ,

για να σας έρθει Άμεσα στο σπίτι σας !

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Άγνωστη Σερβία”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ  – ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

UnknownSERVIA egnarts

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΜΙΑ ΝΕΑ ΜΟΡΦΗ ΑΤΑΒΙΣΜΟΥ;

Image result for orthodox followers balkans

Στα Βαλκάνια ένας πνευματικός ηγέτης , όπως ένας Αρχιεπίσκοπος, εκφράζει συχνά και πολιτικό λόγο. Συμπεριφέρεται δηλαδή σαν βυζαντινός άρχοντας. Σε οποιαδήποτε δυτική χώρα, όπου υφίσταται σαφής διαχωρισμός εκκλησίας-κράτους, κάτι τέτοιο θα ήταν αδιανόητο.

 

«Εκεί σαν μπω, μες σ’ εκκλησία των Γραικών, 

με των θυμιαμάτων της τες ευωδίες,

με τες λειτουργικές φωνές και συμφωνίες,

τες μεγαλοπρεπείς των ιερέων παρουσίες

και κάθε των κινήσεων τον σοβαρό ρυθμό

λαμπρότατοι μες στων αμφίων τον στολισμό-

ο νους μου πιαίνει σε τιμές μεγάλες της φυλής μας,

στον ένδοξο μας βυζαντινισμό»..

Στην Εκκλησία, Κ.Π. Καβάφης

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Σε πείσμα τόσο των φιλοδυτικών εκσυγχρονιστών, όσο και των όψιμα και ύποπτα αφυπνισμένων αρχαιολατρών, που βλέπουν το Βυζάντιο ως «μνημείο βαρβαρότητας», η Ελλάδα ήταν και παραμένει μια βαθιά ορθόδοξη χώρα με μια πολύ ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητα. Και αυτό είναι κάτι το ολοφάνερο. Στην ορθόδοξη Ελλάδα, όπου ο λαός αισθάνεται συνειδητά ή ασυνείδητα χρεωμένος απέναντι στην Εκκλησία του, επειδή αυτή διέδωσε το αφήγημα ότι αποτέλεσε καταφύγιο της γλώσσας και της ταυτότητας του στους δύσκολους καιρούς της Τουρκοκρατίας, το να εκφράζει ένας θρησκευτικός ηγέτης και πολιτικές θέσεις πάνω σε κρίσιμα εθνικά ζητήματα, θεωρείται φυσιολογικό και αποδεκτό.

Image result for ortodoxs in Balkans

Στον ορθόδοξο κόσμο των Βαλκανίων «η θρησκεία ιεροποιεί το έθνος και το έθνος τη θρησκεία» (Φρανσουά Τουάλ).

Η ταύτιση και η συγχώνευση Εκκλησίας-έθνους δεν είναι μια ελληνική μοναδικότητα, αλλά κάτι το συνηθισμένο στον ορθόδοξο κόσμο. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα στους ορθόδοξους λαούς των Βαλκανίων, που χρειάστηκε να διεξάγουν αιματηρούς αγώνες κατά των Οθωμανών. Στους λαούς αυτούς η Ορθόδοξη Εκκλησία «ιεροποίησε» την εθνική τους ταυτότητα. Στη Σερβία η ορθόδοξη εκκλησία επινόησε την «επουράνια Σερβία», μια «βιβλική χώρα» (βλέπε μαρτυρική…) που έχει με το μέρος της τη «Θεία Δίκη». Στη Βουλγαρία η Εκκλησία υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους στυλοβάτες του βουλγαρικού έθνους, εφόσον η απαγκίστρωση της από τον ασφυκτικό έλεγχο του οικουμενικού πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης (Βουλγαρική Εξαρχία) πυροδότησε έναν μηχανισμό αλυσιδωτών αντιδράσεων που οδήγησε στη γέννηση του σύγχρονου βουλγαρικού κράτους. Στη Ρουμανία επίσης η Ορθόδοξη Εκκλησία, με εμφανή κατάλοιπα βυζαντινής επιρροής, έπαιξε κυρίαρχο ρόλο στη διαμόρφωση του ρουμανικού εθνικισμού. Ακόμη και στα γειτονικά νεότευκτα Σκόπια η Ορθόδοξη Εκκλησία της χώρας ιεροποιεί το λεγόμενο «Μακεδονικό έθνος», αναγάγοντας το σε έναν από τους κυριότερους δικαιούχους της βυζαντινής «σλαβοορθόδοξης» κληρονομιάς!

Image result for orthodox followers balkans

Η σημερινή αναβίωση της Ορθοδοξίας στα Βαλκάνια, έπειτα από μισόν αιώνα σοσιαλιστικού λήθαργου, είναι ένα γενικό φαινόμενο, που σχετίζεται ως ένα βαθμό και με την άνοδο του εθνικισμού στις χώρες αυτές. Πέρα όμως από αυτό έχει να κάνει και με τους πνευματικούς δρόμους, που ακολουθούν οι σημερινοί λαοί των Βαλκανίων για την επαναπροσέγγιση τους με το θείο, σε όλες του τις εκφάνσεις. Και στην προσπάθεια τους αυτή, δηλαδή στην επιθυμία τους να επανακτήσουν την πνευματική τους υπόσταση έπειτα από δύο γενιές αθείας και ιδεαλιστικής προσέγγισης της ιστορίας, αισθάνονται την ανάγκη να επιστρέψουν στις πνευματικές τους ρίζες. Να σκύψουν δηλαδή πάνω στο φαινόμενο του βυζαντινού πολιτισμού, που τους γαλούχησε πνευματικά. Όπως αρκετοί νεοέλληνες ρίχνονται σήμερα με πάθος στη μελέτη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, προκειμένου να προσεγγίσουν, όπως θεωρούν, τις πραγματικές πνευματικές τους ρίζες, έτσι και οι υπόλοιποι Βαλκάνιοι ρίχνονται με νέο πάθος πάνω στη μελέτη του βυζαντινoύ πολιτισμού, τον οποίο και προσεγγίζουν πλέον με μια νέα οπτική. Αντίθετα πάντως με τους νεοέλληνες που «κάνουν ένα πήδημα προς την αρχαιότητα, προς τον Περικλή και μένουν με όλον αυτόν το ψυχαναλυτικό τραυματισμό, παραλείποντας το Βυζάντιο» (Ελένη Αρβελέρ), οι άλλοι Ορθόδοξοι της Βαλκανικής σκοπεύουν ακριβώς στο στόχο: αναζητούν τις πνευματικές τους απαρχές στη διαδικασία του εκχριστιανισμού και του εκπολιτισμού τους, φαινόμενα που συνδέονται άρρηκτα με την ακμή και τη πνευματική λάμψη του βυζαντινού πολιτισμού. Ενός πολιτισμού που, αν και κατασυκοφαντήθηκε ως «ανατολίτικη σκοταδιστική θεοκρατία»(!), εντούτοις αποτέλεσε τη μοναδική και την πιο γνήσια συνέχεια της αρχαιοελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ποιος, εκτός από τη Νέα Ρώμη (Κωνσταντινούπολη), υπήρξε ο κύριος κληρονόμος του κλασσικού ελληνικού πολιτισμού; Μήπως ο δυτικός ή ο αραβικός κόσμος; Η απάντηση είναι ολοφάνερη. Ο εξελληνισμένος πολιτιστικά και ελληνόφωνος στην πλειοψηφία του κόσμος του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους, ήταν και παραμένει ο γνησιότερος κληρονόμος του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Και αυτό είναι κάτι που οι βόρειοι γείτονες μας φαίνεται ότι το γνωρίζουν καλύτερα από εμάς, που θεωρούμαστε ως γεννήτορες και κύριοι κληρονόμοι και των δύο πολιτισμών (κλασσικός και βυζαντινός).

Ο Τελευταίος «Βυζαντινός» Συγγραφέας

pavic-tumb

Ένας σύγχρονος συνειδητοποιημένος «Βυζαντινός» ήταν ο Σέρβος καθηγητής του Μπαρόκ και λογοτέχνης, Μίλοραντ Πάβιτς (1929-2009), υποψήφιος δύο φορές για το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας.

«Είστε μαρξιστής κύριε Πάβιτς», ρώτησε το 1988 ένας γάλλος δημοσιογράφος έναν από τους μεγαλύτερους σύγχρονους λογοτέχνες των Βαλκανίων, παίρνοντας την αποστομωτική απάντηση: «Όχι, είμαι Βυζαντινός»! Ο Σέρβος λογοτέχνης και ακαδημαϊκός Μίλοραντ Πάβιτς (1929-2009) υποψήφιος δύο φορές για το βραβείο Νόμπελ, ποτέ του δεν έκρυψε την αγάπη και την περηφάνια του για το βυζαντινό πολιτισμό, τον οποίο και θεωρεί ως έναν από τους δύο στυλοβάτες του ευρωπαϊκού πολιτισμού: «Το βυζάντιο και τα Βαλκάνια αποτελούν, ως απόγονοι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το μισό του ευρωπαϊκού πνευματικού πλούτου, τον έναν δηλαδή από τους δύο ζωντανούς ακόμη πολιτισμούς του». Τα πρωτοποριακά από κάθε άποψη κείμενα του Πάβιτς αντλούν την έμπνευση τους από το πλούσιο ιστορικό υπόβαθρο της περιοχής και κυρίως από τον πνευματικό πλούτο της βυζαντινοορθόδοξης παράδοσης. Πάνω τους επικρέμεται μια νοσταλγία για την εποχή της «βυζαντινής κοινοπολιτείας» (Byzantinische Kommonwelt), όταν οι λαοί της περιοχής ζούσαν μέσα στους κόλπους μιας «επουράνιας» Αυτοκρατορίας. Στο Λεξικό των Χαζάρων, όπου ο συγγραφέας παρουσιάζει με interactive τρόπο τις τρεις εκδοχές (χριστιανική, ισλαμική και Ιουδαϊκή) της χαζαρικής πολεμικής, διαφαίνεται ένας θαυμασμός για τον Κωνσταντίνο το Φιλόσοφο (Κύριλλος), αυτόν τον Έλληνα διαφωτιστή που κλεισμένος σ’ ένα μοναστικό κελί στον Όλυμπο της Βιθυνίας ανακάλυψε ένα κιγκλιδωτό αλφάβητο στο οποίο «φυλάκισε την άγρια σαν πουλάκι γλώσσα των βαρβάρων, που δεν ήθελε να δαμαστεί με κανένα τρόπο». 

Image result for milorad pavic

Το βιβλίο το «Λεξικό των Χαζάρων» του Μίλοραντ Πάβιτς στη σερβική γλώσσα.

Στο Τοπίο Ζωγραφισμένο με τσάι ο Πάβιτς αναζητεί την ταυτότητα της γενιάς του, που γεννήθηκε από γονείς που βγήκαν με το «φωτοστέφανο του ήρωα» από έναν αιματηρό παγκόσμιο πόλεμο: «Αλίμονο σας αν οι γονείς σας κέρδισαν τον πόλεμο! Γιατί εσείς έχετε χάσει τότε όλο τον κόσμο…». Σε αναζήτηση αυτής της χαμένης ταυτότητας ο ήρωας του μυθιστορήματος πηγαίνει —που αλλού;— στο Άγιο Όρος. Σ’ αυτή τη μοναστική πολιτεία, που κινείται σ’ ένα δικό της χωροχρόνο δράσης, φυλάσσεται το πνεύμα του βυζαντινισμού. Εκεί, και συγκεκριμένα στο σέρβικο μοναστήρι του Χιλανδαρίου, βρισκόταν τόσο χρόνια κρυμμένη η ορθόδοξη πνευματικότητα του σέρβικου λαού. Η αναζήτηση της χαμένης ταυτότητας της μεταπολεμικής γενιάς της Σερβίας αποτελεί στην ουσία μια επαναπροσέγγιση του θείου μέσα από την επαναβάπτιση στον ορθόδοξο μοναχισμό και στην Πατερική Θεολογία.Όσον αφορά τη λογοτεχνική του έκφραση, ο Πάβιτς παραδέχεται ότι οι ρίζες της είναι πιο βαθιές: «Η βαλκανική λογοτεχνία βρίσκεται σε αδιάλειπτη συνέχεια από την αρχαιότητα ως σήμερα μέσω ενός βυζαντινού πολιτισμού, που συνεχίζει σ’ ευθεία γραμμή την αρχαία κλασική παράδοση της Ελλάδας». Σε αντίθεση λοιπόν με αρκετούς νεοέλληνες λογοτέχνες, που περιφρονούν τη βυζαντινή λόγια γραμματεία θεωρώντας την «ξένο σώμα», ακόμη και «σαπρόφυτο» που αναπτύχθηκε στο πτώμα του κλασικού πολιτισμού, οι Βαλκάνιοι λογοτέχνες τη βλέπουν ως μια ζωντανή γέφυρα που τους συνδέει με την αρχαιότητα.

Βέβαια, πρέπει να παραδεχτούμε, ότι οι υπόλοιποι ορθόδοξοι λαοί της χερσονήσου μας θεωρούν το βυζαντινό και όχι τον κλασικό πολιτισμό, μήτρα της πνευματικότητας τους. Και αυτό γιατί οι λαοί αυτοί εκπολιτίστηκαν χάρη στον εκχριστιανισμό τους. Ο εντατικοποίηση του εκχριστιανισμού των σλάβων της βαλκανικής έγινε με την επιβολή μιας νέας γραφής (Κυριλλικό αλφάβητο) στο «βάρβαρο ειδωλολάτρη», ώστε να μπορεί να διαβάζει στη γλώσσα του τα θεολογικά βιβλία. Από την άλλη, σύμφωνα με το γάλλο ελληνιστή Ζακ Λακαριέρ: «Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα που έζησε τη μεγάλη μετάβαση από τον παγανισμό στο χριστιανισμό χωρίς ν’ αλλάξει γραφή και γλώσσα». Και δεν χρειάστηκε να το κάνει, εφόσον τα Ευαγγέλια γράφτηκαν στα ελληνικά, γεγονός που καθιστά αυτή τη γλώσσα «ιερή».

Image result for milorad pavic

Για τον Μ. Πάβιτς «το βυζάντιο και τα Βαλκάνια αποτελούν, ως απόγονοι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το μισό του ευρωπαϊκού πνευματικού πλούτου, τον έναν δηλαδή από τους δύο ζωντανούς ακόμη πολιτισμούς του».

Ο Πάβιτς, που αρέσκεται ν’ αποκαλείται «Τελευταίος Βυζαντινός», υποστηρίζει ότι η βυζαντινή κοινοπολιτεία είχε την πνευματική της αναγέννηση τρεις αιώνες πριν από εκείνη της Δύσης και συγκεκριμένο τον 13ο αιώνα. Ωστόσο η αναγέννηση αυτή δεν κράτησε για πολύ, εφόσον πνίγηκε από το την «ασιατική ομίχλη», δηλαδή από την εισβολή των Οθωμανών. Αντίθετα η Δύση γνώρισε μια αναγέννηση διαρκείας, που οφειλόταν εν μέρει και στους Έλληνες διανοούμενους που αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν εκεί για ν’ αποφύγουν τους Οθωμανούς.

Το «βυζαντινοκεντρικό» έργο του μπαροκολόγου (δίδασκε μπαρόκ στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου) Πάβιτς, αρδεύεται από τους πνευματικούς χυμούς των Βαλκανίων και φαίνεται επηρεασμένο από το έργο του μεγάλου Σέρβου φιλόσοφου, θεολόγου και ασκητή, του Ιουστίνου Πόποβιτς. Αυτός έζησε την περίοδο του Τιτοϊσμού (πέθανε το 1979) και διώχτηκε από το καθεστώς εξ αιτίας της εμμονής του στην ορθόδοξη πνευματικότητα. Ο Πόποβιτς, που σπούδασε θεολογία και στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, ξεκίνησε τις θεολογικές του αναζητήσεις στο χώρο των ανατολικών θρησκειών για να καταλήξει σ’ εκείνο που κρύβονταν στο πνευματικό «υπέδαφος» της ιδιαίτερης πατρίδας του, στην ορθοδοξία. Υπήρξε για χρόνια ο πνευματικός φύλακας της σέρβικης ορθοδοξίας και σ’ αυτόν έβρισκαν καταφύγιο όσοι αναζητούσαν την πραγματική «ψυχή» της χώρας. Ο Πόποβιτς φύτρωσε κατ’ ευθείαν μέσα στην ορθόδοξη σέρβικη πνευματικότητα και διέγνωσε έγκαιρα την ανάγκη επιστροφής στις ρίζες των Ελλήνων Πατέρων της Εκκλησίας, που αντιπάλευαν με οντολογικά προβλήματα που είχαν θέσει ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης. Από το έργο του Ιουνστίνου Πόποβιτς —π.χ. οι καταπληκτικές Προσευχές στη Λίμνη— υποστηρίζεται ότι ξεπήδησε η πιο αυθεντική σύγχρονη ποίηση και πεζογραφία της Σερβίας.

Η χριστοκεντρική και ελληνοπρεπής πνευματικότητα κερδίζει συνεχώς έδαφος στους κύκλους των πνευματικών ανθρώπων της Σερβίας, που προσπαθούν να τινάξουν από πάνω τους και τα τελευταία απομεινάρια μιας αθεϊστικής ιδεολογίας που τους αποξένωσε από το θείο και τις αληθινές πνευματικές τους ρίζες. Αρκετοί διανοούμενοι σκύβουν και μελετούν ορθόδοξα μυστικιστικά κείμενα, όπως για παράδειγμα τη Φιλοκαλία, που μόλις μεταφράστηκε και μάλιστα από τα ρώσικα! Πολλοί Σέρβοι ζωγράφοι αντλούν έμπνευση από τη βυζαντινή αγιογραφία, μαγεύονται από τα χρώματα της (βυζαντινό μπλε) κι εκφράζουν τις οντολογικές τους ανησυχίες μέσα από αυτή. Τα άδεια μέχρι πρότινος μοναστήρια αναγεννιούνται με «νέο αίμα». Στο Άγιο Όρος το σέρβικο μοναστήρι Χιλανδάρι, αυτός ο φάρος της ορθόδοξης πνευματικότητας, γίνεται τόπος προσκυνήματος για χιλιάδες αφυπνισμένους Σέρβους.

Related image

Το σέρβικο μοναστήρι Χιλανδάρι (Hilandar) στο Άγιον Όρος.

Το κίνημα όμως των νεοορθόδοξων βυζαντινολατρών της Σερβίας έχει και τη σκληροπυρηνική του πτέρυγα. Κύριος εκπρόσωπος της ήταν ο γνωστός ζωγράφος Μίλιτς οντ Μάνστβε (1934-2000), που υποστήριζε και την πολιτική επανίδρυση μιας «βυζαντινής κοινοπολιτείας» στα Βαλκάνια. Το καλλιτεχνικό έργο του Μίλιτς ήταν εμπνευσμένο από τη βυζαντινή παράδοση, καθώς οι μορφές των ορθόδοξων αγίων —εκτοξευμένοι σε άλλες πραγματικότητες— κατέχουν κεντρική θέση στους μικρόκοσμους του. Βαθιά μυστικιστής και συναισθηματικός ο Μίλιτς έβλεπε ως μοναδική διέξοδος για την απομόνωση της χώρας του τη συμμετοχή της σ’ ένα «ορθόδοξο μπλοκ», που θα εμφορείται από τις πνευματικές αξίες και το μεγαλείο του βυζαντινισμού.

Η Σερβία αποτελεί μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση ορθόδοξης βαλκανικής χώρας. Τα τελευταία χρόνια η χώρα έχει υποστεί μια πρωτοφανή για τα ευρωπαϊκά δεδομένα διεθνή απομόνωση, μια απερίγραπτη δυσφήμιση κι έναν οικονομικό και γεωπολιτικό υποβιβασμό, που έχει δημιουργήσει στους Σέρβους ένα ασήκωτο σύνδρομο ξενοφοβίας. Σημαντικό τμήμα της διανόησης της έχει κατασκευάσει κάποιο είδος «πνευματικής άμυνας», καλλιεργώντας στο λαό μια μορφή νεκροφιλίας: Ο Κνεζ Λάζαρος, που έπεσε το 1389 στη μάχη του Κοσσυφοπεδίου, θεωρείται ήρωας και Άγιος, ενώ οι ίδιοι οι Σέρβοι θεωρούνται «κατάλοιπα ενός σφαγμένου λαού». Αυτή ψυχωσική νεύρωση, δηλαδή το να θέλει ένας λαός να «πλαγιάσει μέσα στον τάφο», οφείλεται ίσως και στην προσκόλληση του ορθόδοξου κόσμου προς την έννοια του μαρτυρίου και της θυσίας. Σύμφωνα μάλιστα με τον Γάλλο ιστορικό Φρανσουά Τουάλ «η ψυχανάλυση του ορθόδοξου κόσμου είναι η εμμονή του στην προδοσία». Και γι’ αυτό το Βυζάντιο θεωρείται από τους Δυτικούς μελετητές ως ένας «σκοταδιστικός κόσμος προδοσίας και δολοπλοκίας». Ένας κόσμος βασανισμένος από την ιστορία.

Image result for st naum monastery ohrid macedonia

To βυζαντικό μοναστήρι του Οσίου Ναούμ στις όχθες της λίμνης Οχρίδας στην ΠΓΔΜ. Ένα ισχυρό πνευματικό κέντρο του «βυζαντινινο-σλαβικού» πολιτισμού.

Οι Νεοφώτιστοι Βυζαντινιστές των Σκοπίων

Σε μεγάλο βαθμό ο Μίλοραντ Πάβιτς ήταν ο μοναδικός σύγχρονος βαλκάνιος διανοούμενος, που συνέλαβε την έννοια της βυζαντινής Πνευματικής Κοινοπολιτείας σε όλο της το εύρος: «Είναι ο πολιτισμός της Αρχαίας Ελλάδας, της χριστιανικής Ελλάδας, πολιτισμός των εικόνων και των αγιογραφιών, πατρίδα του Ιουνστινιανού, του Ιωάννου του Χρυσόστομου, των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, του Ιωάννη του Δαμασκηνού και του Αγίου Σάββα της Σερβίας, του Ελ Γκρέκο πατρίδα, πνευματική ρίζα του Ντοστογιέφσκι, του Τολστόι και Μεντελέγιεφ, του Ιονέσκο, του Μπρανκούσι, του Τέσλα, του Καβάφη και της Μελίνας Μερκούρη, του Καντίσκυ, του Ελύτη και του Ταρκόφσκι, της Μαρίας Κάλλας, του Ίβο Άντριτς και του Καζαντζάκη, του Καρπώφ, του Κασπάρωφ…». Πρόκειται για ένα ολόκληρο σύμπαν στο οποίο έχουν λάμψει πνευματικές «σουπερνόβες», όπως οι μορφές που ανέφερε προηγουμένως κι ο Πάβιτς. Γίγαντες λοιπόν της σκέψης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας αναπτύχθηκαν στη σκιά του βυζαντινορθόδοξου πολιτισμού. Γι’ αυτό το λόγο η βυζαντινή πνευματικότητα κάθε άλλο παρά «πεθαμένη» είναι σήμερα στα Βαλκάνια. Παραμένει ενεργή κι εξακολουθεί να ζει και να εμπνέει τις νεότερες γενιές, εκφραζόμενη με ποικίλους τρόπους.

Image result for ANASTASIA group macedonia

Οι ANASTASIA είναι επηρεασμένοι από την ατμόσφαιρα του πάθους της ορθόδοξης κληρονομιάς, τους παλιούς βυζαντινούς ναούς και την αρχιτεκτονική τους, τον ήχο της λαϊκής εκκλησιαστικής μουσικής.

Στα γειτονικά Σκόπια το μουσικό σχήμα των ANASTASIA ακουμπάει γερά στο υπόβαθρο των βυζαντινών ύμνων καθώς και στην παραδοσιακή λαϊκή μουσική των Βαλκανίων. Οι ANASTASIA είναι επηρεασμένοι από την ατμόσφαιρα του πάθους της ορθόδοξης κληρονομιάς, τους παλιούς βυζαντινούς ναούς και την αρχιτεκτονική τους, τον ήχο της λαϊκής εκκλησιαστικής μουσικής, δηλαδή όλο το «μυστικιστικό στοιχείο» που μοιράζονται οι λαοί με κοινό βυζαντινό παρελθόν. Κατά κάποιο τρόπο οι ANASTASIA εκφράζουν μουσικά ένα «βαλκανικό γκόθικ», που βασίζεται στον πλούσιο βυζαντινό μυστικισμό. (στην Ελλάδα αντίστοιχη προσπάθεια έχει γίνει από το σχήμα των ΑΒΑΤΟΝ).

Τα μέλη των ANASTASIA θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως «νεοφώτιστα», με την έννοια ότι ανακάλυψαν την πνευματικότητα της Ορθοδοξίας και του βυζαντινού πολιτισμού ύστερα από πενήντα χρόνια “σοσιαλιστικής ύπνωσης”. Ο ενθουσιασμός τους είναι μεγάλος, όπως και το ταλέντο τους να συνδυάζουν αρμονικά το παλιό με το νέο. Ζώντας σε μια κεντροβαλκανική περιοχή, που βρισκόταν ανέκαθεν κάτω από την αδιάλειπτη επιρροή του βυζαντινισμού, οι ANASTASIA νιώθουν έντονα την οικουμενικότητα του βυζαντινού πολιτισμού, αλλά για ευνόητους λόγους παραλείπουν προς το παρόν την ελληνικότητα του. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η ελληνο-σκοπιανή διαμάχη για το όνομα Μακεδονία έχει χαρακτηριστεί από πολλούς δυτικούς αναλυτές ως «αδελφική βυζαντινή ίντριγκα»!

Image result for Greece Vs macedonia

Πολλοί περιγράφουν τη διαμάχη Αθηνών και Σκοπίων γύρω από την ονοματολογία και την αποκλειστική χρήση του ονόματος Μακεδονία, ως μια ακόμη «βυζαντινή ίντριγκα» που ταλανίζει τα Βαλκάνια!

Η αναγέννηση του βυζαντινισμού στο νεότευκτο κράτος των Σκοπίων εκφράζεται και μέσα από την αναβίωση του ορθόδοξου μοναχισμού, που έχει προσελκύσει δεκάδες νέους και μορφωμένους ανθρώπους, που γεμάτοι ενθουσιασμό και «θείο έρωτα» εγκατέλειψαν τα εγκόσμια και φόρεσαν το καλογερικό ράσο. Ένας από αυτός είναι και ο πάτερ Μεθόδιος, που έπειτα από σπουδές στη φιλοσοφία και στη θεολογία (αλλά κι από κάποιες μουσικές-ποιητικές περιπλανήσεις με την intermedial ομάδα ΑΠΟΡΙΑ), στράφηκε προς το μοναχισμό, γοητευμένος αρχικά από το βυζαντινό πολιτισμό και την υπερβατική αισθητική του. Για τον ίδιο το Βυζάντιο «είναι ένα ‘’εικονοστάσι φτιαγμένο από ζωντανά και άγια πρόσωπα, που μας αποκαλύπτουν και φωτίζουν το δρόμο προς την πραγματική μας πατρίδα, το Ουράνιο Βασίλειο!». Δεν θεωρεί απλά το Βυζάντιο ως μια μακρόβια αλλά νεκρή αυτοκρατορία, αλλά ως έναν «απέραντο πνευματικό θησαυρό, που ανήκει σ’ όλους τους ανθρώπους, που ήταν και είναι μέρος του». Παραδέχεται βέβαια ότι πέρα από τον Πατριάρχη Φώτιο, τον Κύριλλο και Μεθόδιο, το Γρηγόριο Παλαμά και τους Ησυχαστές, το Βυζάντιο είναι γι’ αυτόν και λεγόμενος «βυζαντινοσλαβικός» πολιτισμός: ένα «σύμπαν» μέσα σ’ ένα μεγαλύτερο πνευματικό σύμπαν. Οι νεοφώτιστοι βυζαντινιστές των Σκοπίων φαίνεται ότι είναι οι μόνοι που πατούν καλά και στον ελληνικό και στο σλαβικό βυζαντινό κόσμο.

Image result for monastery macedonia

Γιατί Επιστρέφει ο Βυζαντινισμός;

Το φαινόμενο της αναγέννησης του βυζαντισμού, που εκτός από την Ελλάδα, τη Σερβία και τα Σκόπια παρατηρείται σε μικρότερο βαθμό στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία, συνδέεται ως ένα σημείο και με τις αταβιστικές (προγονιστικές) τάσεις των λαών της χερσονήσου, που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν ιδεολογικές και γεωπολιτικές βεβαιότητες δεκαετιών και να ενταχθούν σ’ έναν διεθνοποιημένο ανταγωνιστικό κόσμο, όπου οι υλικές αξίες έχουν την τιμητική τους. Απέναντι στην επέλαση του εξουθενωτικού καπιταλισμού και του «Βασίλειου της ύλης», οι Βαλκάνιοι επιζητούν την επιστροφή στην πατροπαράδοτη βυζαντινή πνευματικότητα, που έχει ως ιδανικό της τη λιτότητα και την εθελοντική παραίτηση από τις υλικές απολαύσεις. Η δεινή οικονομική τους κατάσταση και η παρατεταμένη επιβίωση της πλειοψηφίας των λαών της Βαλκανικής στα όρια της αθλιότητας, χωρίς ελπίδα ευημερίας στον ορίζοντα, καθιστούν ελκυστικό —ή απλά αναγκαίο κακό— έναν πνευματικό δρόμο, που «αγιάζει» τη λιτότητα και τη στέρηση. Έναν δρόμο που ιεροποιεί το μαρτύριο…

Image result for orthodox followers balkans

Η επιστροφή, λοιπόν, του βυζαντινισμού απορρέει από τον έντονο αταβισμό που διακατέχει τους λαούς της χερσονήσου μας, που στους δύσκολους καιρούς αναζητούν τους άξονες αναφοράς τους στο παρελθόν και στις απαρχές της εθνογέννεσης τους. Και στην αναζήτηση τους αυτή σκοντάφτουν πάντα στον «ογκόλιθο» του βυζαντινού πολιτισμού: ένας γίγαντας που στοιχειώνει το μεσαιωνικό τους παρελθόν. Για τους λαούς αυτούς το Βυζάντιο υπήρξε ο πνευματικός νονός τους. Μέσα από αυτό ήρθαν σε επαφή και μυήθηκαν στο Θείο. Οι λαοί αυτοί ανδρώθηκαν πνευματικά και «ενθεώθηκαν» μέσα στο μεταφυσικό σύμπαν του ελληνοορθόδοξου βυζαντινού πολιτισμού. Και μέσα από το Βυζάντιο έμαθαν και για τον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας.

Image result for orthodox followers balkans

Από την άλλη, η αναγέννηση του βυζαντινισμού θα μπορούσε να εκληφθεί και ως μια μορφή αντίστασης και συσπείρωσης των ορθόδοξων βαλκανικών λαών γύρω από μια κοινή ιδέα. Είναι σαν να λένε: «Έχουμε κοινούς εχθρούς και είμαστε κληρονόμοι του ίδιου σλαβο-βυζαντινού κόσμου». Κάτι τέτοιο όμως οδηγεί σε επικίνδυνες θρησκευτικές περιχαρακώσεις «τύπου Χάντινγκτον». Αν η επιστροφή του βυζαντινισμού εκλάβει, εκτός από πνευματικές, και πολιτικές προεκτάσεις, τότε η θεωρία του Χάντινγκτον περί Σύγκρουσης των Πολιτισμών θα έχει επιβεβαιωθεί. Θα ήταν λάθος η άνοδος του βυζαντινισμού να χρησιμοποιηθεί ως αφορμή για τον αυτοαποκλεισμό των Βαλκανίων από το Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Αντίθετα θα πρέπει ν’ αποτελέσει τη «χρυσή ευκαιρία» ώστε η Δυτική Ευρώπη να συνειδητοποιήσει τον πνευματικό πλούτο και τη δύναμη του πολιτισμού της ορθόδοξης Ευρώπης. Γιατί, όπως είχε πει χαρακτηριστικά ο Μίλοραντ Πάβιτς:

«η Ευρώπη χρειάζεται και τα δύο της πόδια για να σταθεί όρθια και να τρέξει. Πρέπει να βασιστεί και στους δύο πολιτισμούς της. Και στο Δυτικό και στον Ανατολικό. Και στο σημερινό κόσμο, που πολλοί θα ήθελαν να δουν την Ευρώπη μονίμως ανάπηρη, δεν είναι τυχαίο που ιδέες, όπως του Χάντινγκτον, υποστηρίζονται και επικροτούνται».

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ 

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας 

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα ΚοσάνοβιτςΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

ΙΕΡΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ # ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ # ΥΠΟΓΕΙΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥLEPENSKI VIR # ΦΕΣΤΙΒΑΛ GUCA # ТО ПАРАΞΕΝΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΥΣΤΟΥΡΙΤΣΑ # ΚΡΑΪΠΟΥΤΑΣΙ # Η ΚΡΥΦΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΖΙΤΣ # ΝΙΚΟΛΑ ΤΕΣΛΑ # ΜΙΛΕΒΑ ΜΑΡΙΤΣ-ΑΪΝΣΤΑΪΝ # ΜΙΛΟΥΤΙΝ ΜΙΛΑΝΚΟΒΙΤΣ # ΑΡΤΑΝ (RTANJ): ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΒΟΥΝΟ # LIBERLAND: ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΝΗΣΙ-ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ# ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΩΝ ΚΡΕΜΝΑ # ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ # ΤΟ ΣΕΡΒΙΚΟ “ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ” # ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ # ΕΠΟΥΡΑΝΙΑ ΣΕΡΒΙΑ (ΝEBESKA SRBIJA) # ΒΑΜΠΙΡ, ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΟΡΑ # ΣΛΑΒΙΚΟΣ ΠΑΓΑΝΙΣΜΟΣ # ΒΕΝΤΕΤΕΣ ΣΤΟ ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΟ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ # ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΒΟΪΝΟΝΤΙΝΑ # ΝΟΒΙ ΣΑΝΤ: Η ΣΕΡΒΙΚΗ “ΑΘΗΝΑ” # ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΒΟΪΒΟΝΤΙΝΑ # Ο “ΠΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΝΙΩΝ” ΣΤΗ ΝΙΣ # ΣΟΥΜΑΝΤΙΑ: Η “ΤΟΣΚΑΝΗ” ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ # ΤΟ ΜΑΥΣΩΛΕΙΟ ΤΩΝ ΚΑΡΑΤΖΟΡΤΖΕΒΙΤΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΛΙΒΟΒΙΤΣΑ ΚΑΙ ΣΑΪΚΑΤΣΑ # ΚΡΑΓΚΟΥΓΙΕΒΑΤΣ: ΤΟ “ΜΑΝΤΣΕΣΤΕΡ” ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΣΥΝΩΜΟΣΙΟΛΟΓΙΑ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΝΕΚΡΟΦΙΛΙΑ # ΒΑΜΠΙΡ-ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ # ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ # ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ # ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ # ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ “ΣΕΡΒΟΣ ΝΤΑΛΙ” # ΙΒΟ ΑΝΤΡΙΤΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΟΥ ΔΡΙΝΟΥ # ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΕΣ ΝΕΚΡΟΠΟΛΕΙΣ # ΠΑΡΑΞΕΝΟΙ ΣΕΡΒΟΙ # YUGONOSTALGIA # ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΗ ΣΕΡΒΙΑ

Εξερευνήστε τα μυστικά της Άγνωστης Σερβίας

UnknownSERVIA egnarts

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ»;

 

Το βιβλίο (320 σελίδες και δεκάδες φωτογραφίες)κοστίζει 20 ευρώ, και σας κάνουμε ΔΩΡΟ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω  ΕΛΤΑ,

για να σας έρθει Άμεσα στο σπίτι σας !

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Άγνωστη Σερβία”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ  – ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

AGNOSTI SERBIA Exofyllo 2

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ: Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας

 

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ 

Εξερευνώντας τα Μυστικά της Σερβίας 

Γιώργος Στάμκος, Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

«Οι γέφυρές μας έχουν ψυχή. Εσείς δεν έχετε»

Σύνθημα γραμμένο σε γέφυρα του Βελιγραδίου κατά τη διάρκεια των Νατοϊκών βομβαρδισμών την άνοιξη του 1999

Βαθιά μέσα στη βαλκανική ενδοχώρα, μακριά από τους καταπραϋντικούς ανέμους του Αιγαίου, υπάρχει μια χώρα που λέγεται Σερβία και είναι ίσως η πιο παράξενη και η πιο ενδιαφέρουσα για τους Έλληνες. Δεν είναι μόνον το γεγονός ότι υπάρχουν ισχυροί ιστορικοί, γεωπολιτικοί, θρησκευτικοί, πολιτιστικοί και συναισθηματικοί δεσμοί, ανάμεσα στους Έλληνες και στους Σέρβους, ομόδοξους και παραδοσιακά συμμάχους. Το σημαντικότερο είναι ότι αυτές οι δυο βαλκανικές χώρες είναι εκ φύσεως τόσο διαφορετικές, που γι’ αυτό το λόγο έλκονται ακαταμάχητα! Η Σερβία είναι ηπειρωτική χώρα, ενώ η Ελλάδα μεσογειακή, με διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες. Η Ελλάδα είναι φιλοδυτική χώρα, στραμμένη προς τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον, ενώ η Σερβία φιλορωσική, κοιτώντας μονίμως προς τη Μόσχα. Οι Σέρβοι παραδοσιακά είναι κυρίως αγρότες, κτηνοτρόφοι, βιομηχανικοί εργάτες και πολεμιστές, ενώ οι Έλληνες ναυτικοί, έμποροι, επιχειρηματίες και λόγιοι. Οι Σέρβοι διαπρέπουν συνήθως στα σπορ και στις τέχνες, ενώ οι Έλληνες στην επιχειρηματικότητα και στις επιστήμες. Οι Σέρβοι είναι σχετικά νέος λαός στα Βαλκάνια, ενώ οι Έλληνες είναι κληρονόμοι ενός πανάρχαιου πολιτισμού. Οι Σέρβοι ανήκουν στη σλαβική οικογένεια κι έχουν τουλάχιστον δέκα συγγενικά έθνη, ενώ οι Έλληνες είναι “έθνος ανάδελφον”. Οι Σέρβοι δεν έχουν μεγάλη εμπειρία δημοκρατίας και επί μισό αιώνα ζούσαν υπό το καθεστώς ενός “αιρετικού” κομμουνισμού, ενώ οι Έλληνες γέννησαν τη Δημοκρατία και από την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους ο ελληνικός λαός έδωσε πολλούς αγώνες για να υπερασπιστεί τις δημοκρατικές του αξίες.

Η Σερβία αποτελεί, λοιπόν, το βαλκανικό αντίστροφο της Ελλάδας και αυτός είναι ένας ακόμη λόγος, που πολλαπλασιάζει την περιέργεια μας γι’ αυτήν. Επιπλέον, αυτή η βαλκανική χώρα είχε γίνει κατά τη δεκαετία του 1990 η “αγαπημένη” των δελτίων ειδήσεων, εξαιτίας των πολέμων στην πρώην Γιουγκοσλαβία, όταν οι Σέρβοι δαιμονοποιήθηκαν από τα Δυτικά μέσα μαζικής επικοινωνίας ως οι “Κακοί” της ιστορίας. Αντίστοιχα μετά το 2010 και την Κρίση του ελληνικού χρέους η Ελλάδα ήταν αυτή που έγινε η “αγαπημένη” των παγκόσμιων δελτίων ειδήσεων, απειλούμενη συνεχώς από χρεοκοπία και Grexit, ενώ ο ελληνικός λαός δυσφημίστηκε ως “τεμπέλης”, ανοργάνωτος και ανεπίδεκτος μαθήσεως. Οι συγκρίσεις της πρόσφατης ιστορίας των δύο χωρών και των λαών τους είναι χρήσιμες από κάθε άποψη για να καταλάβει κανείς το πως τα παγκόσμια κέντρα εξουσίας αντιμετωπίζουν δύο βαλκανικούς λαούς, δηλαδή ως εξιλαστήρια θύματα και πειραματόζωα. Βέβαια η Ελλάδα δεν βομβαρδίστηκε, όπως η Σερβία, αλλά υπέστη μια τέτοιας κλίμακας οικονομική καταστροφή, λόγω της εφαρμογής αδιέξοδων προγραμμάτων υπερλιτότητας, που συνήθως είναι αποτέλεσμα πολεμικών συγκρούσεων.

H ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο που φιλοδοξεί να συμβάλει μ’ έναν δικό του, μοναδικό κι “αιρετικό” τρόπο, στην ελληνική Βαλκανολογία και Σερβολογία. Αποτελεί έναν ιδιάζοντα “διανοητικό χάρτη”, κατασκευασμένο από δύο Βαλκάνιους συγγραφείς με διαφορετική εθνική καταγωγή αλλά και κοσμοθέαση, που ταξιδεύει τον αναγνώστη, ορθολογικά και μεταφυσικά, στο πολυσύνθετο σύμπαν της Σερβίας. Εκφράζει την “αρσενική” και τη “θηλυκή” όψη των Βαλκανίων. Δεν αντιλαμβάνεται τη Σερβία ασπρόμαυρα και αποσπασματικά, αλλά πολύχρωμα και συνθετικά. Στις σελίδες του παρελαύνουν θέματα άγνωστης ιστορίας, ανθρωπογεωγραφίας, επιστήμης, ταξιδιωτικής λογοτεχνίας, λαογραφίας, μεταφυσικής, παραδοξολογίας, θρύλοι και παραδόσεις της Σερβίας. Ιστορίες για βρυκόλακες και θαύματα, μυστήρια και παράξενες παραδόσεις, μαζί με Ιερή Γεωγραφία, τόπους δύναμης και αστικούς θρύλους (Urban Legends). Η ιστορία και η γεωπολιτική μαζί με τη μεταφυσική και την παραδοξολογία. Το ορθολογικό μαζί με το φαντασιακό. Κοντολογίς είναι ένας εξερευνητικός έντυπος οδηγός για την πραγματική και την ονειρική Σερβία. Αποτελεί απόσταγμα πολύχρονης μελέτης και βιωμάτων των δύο συγγραφέων του πάνω στα βαλκανικά, γιουγκοσλαβικά και σερβικά ζητήματα. Οι συγγραφείς του δεν ταξίδεψαν μονάχα βιβλιογραφικά, μέσα από τις έρευνες και τις σκέψεις άλλων συγγραφέων. Δεν κατέφυγαν στην “ξενοδοχειακή δημοσιογραφία”, αλλά ταξίδεψαν πάρα πολλά χρόνια και συνεχώς στο χώρο αλλά και στο εσωτερικό σύμπαν της Σερβίας. Διέσχισαν μεγάλα τμήματα της χώρας και βίωσαν τις εμπειρίες, τις αγωνίες αλλά και τα όνειρα των κατοίκων της. Έζησαν στις πόλεις και στα χωριά της Σερβίας. Ειδικά στη σέρβικη ύπαιθρο, που είναι ένα αληθινό “Ποίημα Ανάμεσα στις Δαμασκηνιές”.

UnknownSERVIA egnarts

ΙΕΡΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗ # ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ # ΥΠΟΓΕΙΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥLEPENSKI VIR # ΦΕΣΤΙΒΑΛ GUCA # ТО ПАРАΞΕΝΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΥΣΤΟΥΡΙΤΣΑ # ΚΡΑΪΠΟΥΤΑΣΙ # Η ΚΡΥΦΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΖΙΤΣ # ΝΙΚΟΛΑ ΤΕΣΛΑ # ΜΙΛΕΒΑ ΜΑΡΙΤΣ-ΑΪΝΣΤΑΪΝ # ΜΙΛΟΥΤΙΝ ΜΙΛΑΝΚΟΒΙΤΣ # ΑΡΤΑΝ (RTANJ): ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΒΟΥΝΟ # LIBERLAND: ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΝΗΣΙ-ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΟ ΔΟΥΝΑΒΗ# ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΤΩΝ ΚΡΕΜΝΑ # ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ # ΤΟ ΣΕΡΒΙΚΟ “ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ” # ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ # ΕΠΟΥΡΑΝΙΑ ΣΕΡΒΙΑ (ΝEBESKA SRBIJA) # ΒΑΜΠΙΡ, ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΜΟΡΑ # ΣΛΑΒΙΚΟΣ ΠΑΓΑΝΙΣΜΟΣ # ΒΕΝΤΕΤΕΣ ΣΤΟ ΑΝΥΠΟΤΑΚΤΟ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟ # ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΒΟΪΝΟΝΤΙΝΑ # ΝΟΒΙ ΣΑΝΤ: Η ΣΕΡΒΙΚΗ “ΑΘΗΝΑ” # ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΒΟΪΒΟΝΤΙΝΑ # Ο “ΠΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΝΙΩΝ” ΣΤΗ ΝΙΣ # ΣΟΥΜΑΝΤΙΑ: Η “ΤΟΣΚΑΝΗ” ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ # ΤΟ ΜΑΥΣΩΛΕΙΟ ΤΩΝ ΚΑΡΑΤΖΟΡΤΖΕΒΙΤΣ # ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΛΙΒΟΒΙΤΣΑ ΚΑΙ ΣΑΪΚΑΤΣΑ # ΚΡΑΓΚΟΥΓΙΕΒΑΤΣ: ΤΟ “ΜΑΝΤΣΕΣΤΕΡ” ΤΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΣΥΝΩΜΟΣΙΟΛΟΓΙΑ # ΣΕΡΒΙΚΗ ΝΕΚΡΟΦΙΛΙΑ # ΒΑΜΠΙΡ-ΜΙΛΟΣΕΒΙΤΣ # ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ # ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ # ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ # ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ # Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ “ΣΕΡΒΟΣ ΝΤΑΛΙ” # ΙΒΟ ΑΝΤΡΙΤΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΦΥΡΙ ΤΟΥ ΔΡΙΝΟΥ # ΒΟΓΟΜΙΛΙΚΕΣ ΝΕΚΡΟΠΟΛΕΙΣ # ΠΑΡΑΞΕΝΟΙ ΣΕΡΒΟΙ # YUGONOSTALGIA # ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΗ ΣΕΡΒΙΑ

Εξερευνήστε τα μυστικά της Άγνωστης Σερβίας

ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ Εξώφυλλο βιβλίου

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΓΝΩΣΤΗ ΣΕΡΒΙΑ»;

 

Το βιβλίο (320 σελίδες και δεκάδες φωτογραφίες) κοστίζει 20 ευρώ, και σας κάνουμε ΔΩΡΟ τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω  ΕΛΤΑ,

για να σας έρθει Άμεσα στο σπίτι σας !

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Άγνωστη Σερβία”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ  – ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

AGNOSTI SERBIA Exofyllo 2

Εκχριστιανισμένα αρχαία ιερά στη Βουλγαρία

Εκχριστιανισμένα αρχαία ιερά στη Βουλγαρία

ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΓΑΝΙΣΜΟ ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟ

Ο Χριστιανισμός αρνείται τον παγανισμό. Συχνά, όμως, μεταξύ των παγανιστικών και των χριστιανικών χώρων υπάρχουν ενδιαφέρουσες αμοιβαίες σχέσεις που δεν έχουν συστηματικά μελετηθεί και αναλυθεί, σύμφωνα με τον υφηγητή Βούλγαρο Λιουμπομίρ Τσόνεφ από το Ινστιτούτο Φυσικής Στερεάς Κατάστασης.

Ιερό-ανάθημα «Κραστάτι κάμεν», νότια της πόλης Κιουστεντίλ (Δυτική Βουλγαρία)
Φωτογραφία: προσωπικό αρχείο του υφηγητή Λιουμπομίρ Τσόνεφ

 

 

Γράφει η Μιγκλένα Ιβάνβοβα

«Στα χωριά συχνά ακούμε θρύλους, σύμφωνα με τους οποίους κάποιος είχε όνειρο, ότι κάπου υπήρχε κειμήλιο. Όταν οι άνθρωποι πήγαιναν στο συγκεκριμένο σημείο, πραγματικά έβρισκαν κάτι και έχτιζαν παρεκκλήσι. Οι περιπτώσεις αυτές είναι πάρα πολλές, για να είναι τυχαίες. Νομίζω ότι η διαδοχικότητα αυτή συνδέεται με την μνήμη των ντόπιων για τους ιερούς τόπους του παρελθόντος.»

Ένα παράδειγμα για το φαινόμενο αυτό βρίσκεται κοντά στο Κιουστεντίλ, στα σύνορα μας με την Π.Γ.Δ.Μ.. Πρόκειται για «Κραστάτι κάμεν» – αναθηματικό σταυρό ύψους 2 μέτρων, σκαλισμένο σε βράχο. Ο σταυρός έπεσε και έσπασε από το χτύπημα στον βράχο πίσω του.

 

«Αποφάσισα να ερευνήσω τον βράχο και παρατήρησα προσεκτικά σκαλισμένες στρογγυλές λεκάνες, στις οποίες, όπως υποστηρίζουν οι αρχαιολόγοι, χυνόταν γάλα, κρασί ή νερό. Αυτό δεν είναι γνωστό, διότι πρόκειται, κατά πάσα πιθανότητα, για προϊστορικό ιερό της δεύτερης χιλιετίας προ Χριστού.»

Ένας άλλος αξιοσημείωτος χώρος είναι το ιερό των Αγίου Πέτρου και Παύλου στο χωριό Τσερβέν μπριαγκ, κοντά στην πόλη Ντούπνιτσα, λέει ο επιστήμονας:

 

 

«Στον τόπο υπάρχει προϊστορικός τύμβος. Στην κορυφή του έχει μενίρ – μακρόστενο ογκόλιθο τοποθετημένο όρθια, ύψους περίπου δύο μέτρων. Στη χριστιανική εποχή το άνω άκρο του έχει διαμορφωθεί σε σχήμα σταυρού. Από τη μία πλευρά χαράχτηκε μια θέση για τοποθέτηση κεριών. Αποδείχθηκε ότι στη Δυτική Ευρώπη επίσης υπάρχουν παρόμοιες περιπτώσεις – πάνω σε μενίρ δημιουργείται σταυρός ως σύμβολο της νέας εποχής, και σε αναχώματα με άλλα μεγαλιθικά μνημεία, ντόλμεν για παράδειγμα, χτίζονται παρεκκλήσια. Αλλά στη Δυτική Ευρώπη, μνημεία αυτά συντηρούνται, ενώ εδώ δύσκολα βρίσκονται ή είναι απρόσιτα.»- λέει ο υφηγητής Τσόνεφ, τονίζοντας ότι οι πληροφορίες για τους χώρους αυτούς εξαφανίζονται μαζί με τους ηλικιωμένους.

Η σχέση Παγανισμού – Χριστιανισμού μπορεί να εντοπιστεί και στην υιοθέτηση και την μετατροπή των μορφών. Τέτοια είναι η περίπτωση με τον Θράκα ιππέα, μια θεότητα, που ονομάζεται «Ήρως». Περισσότερα μαθαίνουμε από τον Λιουμπομίρ Τσόνεφ:

 

 

«Η μορφή του Θράκα ιππέα δημιουργήθηκε από τις φυλές στα Βαλκάνια από την περίοδο προ Χριστού. Βρέθηκαν περίπου 5000 πέτρινα ανάγλυφα μ’ αυτήν την απεικόνιση. Προφανώς ο ντόπιος πληθυσμός ήταν διατεθειμένος να φαντάζεται τον Θεό του ως ιππέα. Ο ιππέας δεν ήταν επιθετικός. Συνήθως κάλπαζε ή κυνηγούσε. Τέτοια πέτρινα ανάγλυφα κατασκευάζονται μέχρι τον 4ο αιώνα. Κατά τον 9ο -10ο αιώνα οι άνθρωποι άρχισαν να τιμούν τον Άγιο Γεώργιο, ο οποίος σύμφωνα με τον μύθο ήταν πολεμιστής. Στις πρώτες εικόνες του κρατά σπαθί, ασπίδα, απεικονίζεται όρθιος ή καθισμένος. Αλλά εδώ, στα Βαλκάνια κατά τον 9οαιώνα εμφανίζεται απεικόνιση του έφιππου Αγίου Γεωργίου. θεωρώ ότι ο ντόπιος πληθυσμός απεικονίζει τους θεούς και τους ήρωες του ως καβαλάρηδες. Κατά τη διάρκεια του 15ου – 16ουαιώνα σε πολλά μέρη της χώρας πλάκες με απεικονίσεις του Θράκα ιππέα τιμούνται ως εικόνες του Αγίου Γεωργίου.»
Παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στο Ζάμπερνοβο του βουνού Στράντζα. Εκεί ανάγλυφο του Θράκα ιππέα τιμάται ως εικόνα του χριστιανού αγίου

 

Παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στο Ζάμπερνοβο του βουνού Στράντζα. Εκεί ανάγλυφο του Θράκα ιππέα τιμάται ως εικόνα του χριστιανού αγίου.

Ενδιαφέρουσα μαρτυρία για τη σχέση μεταξύ των παλιών απεικονίσεων του Θράκα ιππέα και της μορφής του Αγίου Γεωργίου, σύμφωνα με τον υφηγητή Τσόνεφ, είναι διπλή εικόνα, που βρέθηκε στη Σωζόπολη στις αρχές του 20ου αιώνα, ( σ.σ. όπου τότε ο πληθυσμός ήταν στην πλειονότητα του ελληνικός και το εληνικό στοιχείο παραμένει ακόμη ζωντανό):

«Πρόκειται για ξύλινο ανάγλυφο με δύο ιππείς – τον Άγιο Γεώργιο και τον Άγιο Δημήτριο, τοποθετημένο σε πλαίσιο με σκηνές από τους βίους τους.Το πλαίσιο χρονολογείται στον 17ο αιώνα. Κατά πάσα πιθανότητα όμως η ξύλινη πλάκα είναι παλιότερη. Ο Άγιος Γεώργιος απεικονίζεται με δόρυ να πολεμά έναν δράκο. Στην πλάτη του έχει τόξο και φαρέτρα, μοτίβο που δεν βρίσκεται σε άλλη εικόνα του Αγίου και θυμίζει τον Θράκα ιππέα, ο οποίος ήταν κυνηγός. Το μοτίβο του Ήρωα, και το φίδι, που βρίσκεται περιτυλιγμένο γύρω από ένα δένδρο, απεικονίζεται στις μισές τουλάχιστον ανάγλυφες πλάκεςτης περιόδου των Θρακών. Ο Αγιογράφος συνειδητά ήξερε και αντέγραψε τα παλαιά πρότυπα. Στον Χριστιανισμό δεν απεικονίζεται παρόμοια θέμα» – τονίζει ο επιστήμονας.

Μετάφραση: Πένκα Βέλεβα

Φωτογραφίες: προσωπικό αρχείο του υφηγητή Λιουμπομίρ Τσόνεφ

 

balkania

 

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής(μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

 

Tα μυστήρια της βουλγαρικής πόλης Μπρέζνικ

μυστήρια της βουλγαρικής πόλης Μπρέζνικ

Кοντά στα σύνορα της Βουλγαρίας με τη Σερβία και την πόλη Τραν βρίσκεται η γνωστή, αλλά στην πραγματικότητα αρκετά άγνωστή για τους βουλγάρους πόλη Μπρέζνικ. Ανεξάρτητα από τα διασωθέντα εδώ αρχαιολογικά απομεινάρια από την περίοδο των Θρακών και των αρχαίων Ρωμαίων, η πόλη δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλής ανάμεσα στους τουρίστες.

Γράφει η Μιγκλένα Ιβάνβοβα

Η Ανιέλα Ασένοβα είναι ερευνήτρια της περιοχής και ιστορικός. Γυρίζει πολλά χρόνια με τα παιδιά από το ντόπιο σχολείο τον κάμπο του Μπρέζνικ σε αναζήτηση μαρτυριών για τη χιλιετή ιστορίας της πόλης. Σε οργανωμένο από την ίδια σχολικό μουσείο ανάμεσα στα εκθέματα είναι και θρακική αναθηματική πλάκα. «Οι ιστορικοί που έρχονται στο Μπρέζνικ λένε ότι δεν υπάρχει τίποτα ενδιαφέρον στην περιοχή μας, αλλά δεν είναι έτσι» είναι κατηγορηματική η Ασένοβα.

«Με τους μαθητές μου έχουμε ανακαλύψει παλιές εκκλησίες, βωμούς, αναμνηστικούς σταυρούς που περιγράψαμε λεπτομερώς. Οι αναμνηστικοί σταυροί τοποθετούνται σε περιοχές όπου υπήρχαν παλιές εκκλησίες και μοναστήρια. Εξαφανίστηκε ο ναός, καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Κυριαρχίας και οι άνθρωποι, για να σημαδέψουν τη θέση του, τοποθετούσαν πέτρινο σταυρό. Οι σταυροί αυτοί προκαλούν ενδιαφέρον. Αποτελούν έναν κύκλο, στη μέση του οποίου έχει σταυρό. Στην πόλη ήρθαν Ιταλοί, οι οποίοι εντυπωσιάστηκαν από τους σταυρούς, νομίζοντας ότι ήταν των Ναϊτών Ιπποτών. Και εγώ έμεινα έκπληκτη, γιατί είναι χαρακτηριστικοί για την περιοχή μας – τη Δυτική Βουλγαρία, αλλά δεν έχουν ερευνηθεί καλά. Καθήκον μας ήταν να σημειώσουμε στα χωριά και στις τοποθεσίες της περιοχής τι σταυροί υπάρχουν. Και εάν επιθυμήσουν οι αρχαιολόγοι και έχουν οικονομικούς πόρους, μπορεί να έρθουν και να τους εξερευνήσουν. Δυστυχώς, μερικά βήματα μπροστά μας είναι οι αρχαιοκάπηλοι», λέει η Ανιέλα Ασένοβα και συμπληρώνει ότι το καμάρι της πόλης δεν είναι μόνο τα ιστορικά αξιοθέατα.

«Στην περιοχή μας υπάρχουν πολλές θεραπευτικές πηγές. Χάρη στη μνήμη των ηλικιωμένων και τους θρύλους τις καταγράψαμε. Οι περισσότερες θεραπεύουν οφθαλμολογικά νοσήματα», – εξηγεί η κα Ασένοβα, προσθέτοντας ότι οι πήγες δέχονται πολλούς επισκέπτες και σήμερα και εκεί μπορείτε να δείτε τα σημάδια που άφησαν οι άνθρωποι που γιατρεύτηκαν.

Γνωστή από την αρχαιότητα είναι η πηγή με μεταλλικό νερό, εξαιρετικά πλούσιο σε σίδηρο στον κοντινό λόφο Μπάρντοτο. Το 1907 οι κάτοικοι του Μπρέζνικ παρουσιάζουν το «σιδερένιο» νερό τους στην έκθεση του Λονδίνου και επιστρέφουν με χρυσό μετάλλιο. Από το ίδιο νερό, αλλά με μικρότερη περιεκτικότητα σε σίδηρο, μπορείτε να πιείτε από τη βρύση μπροστά στην Εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στους πρόποδες του λόφου. Μέχρι πριν από χρόνια λίγοι τουρίστες, που περνούσαν από το Μπρέζνικ, είχαν ακούσει για τον ναό αυτό, αν και να είναι πολιτιστικό μνημείο εθνικής σημασίας. Σήμερα γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής, χάρη στην Ανιέλα Ασένοβα και τους μαθητές της, που υποδέχονται τους τουρίστες στην κεντρική πλατεία της πόλης, προσκαλώντας τους να επισκεφθούν τον ναό και να ακούσουν την συναρπαστική ιστορία του.

«Εδώ πρώτα υπήρχε θρακικό ιερό. Τον 15ο αιώνα χτίστηκε ναός, αλλά ο Τούρκος Καρά Φεΐζ τον κατέστρεψε. Στη συνέχεια, οι ντόπιοι ιερείς τον χτίζουν εκ νέου. Είναι πράγμα που προκαλεί υπερηφάνεια. Στην αυλή της εκκλησίας υπάρχουν και επιτύμβια τουρκικά μνημεία. Όταν σταμάτησε να λειτουργεί το τζαμί της πόλης, τα μετέφεραν εδώ να φυλάσσονται στην εκκλησία» – λέει η Ανιέλα Ασένοβα. – «Πρόκειται για χειροποίητα δείγματα της οθωμανικής τέχνης. Όλοι οι ξένοι που επισκέπτονται τον ναό, λένε, πώς εδώ υπάρχει ανεξιθρησκία και ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ του Ισλάμ και του Χριστιανισμού.»

Η Ανιέλα Ασένοβα λέει ότι όταν στον σεισμό του 1838 πέφτουν οι θόλοι της Εκκλησίας της Αγίας Κυριακής στη Σόφια οι κάτοικοι του Μπρέζνικ βοηθούν στην αποκατάστασή τους – οι φτωχοί με εργασία και οι πλούσιοι με χρήματα. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης λαμβάνουν σε προσιτή τιμή λειτουργικά βιβλία του 1765. «Στα βιβλία αυτά υπάρχει πολλή ιστορία και μπορείτε να μάθετε από αυτά για γεγονότα και ανθρώπους στο Μπρέζνικ. Μερικά από τα πράγματα που γνωρίζω για την πόλη, τα αντλώ από εκεί.», λέει η Ανιέλα Ασένοβα, δίνοντας πληροφορίες για την προέλευση του ονόματος της πόλης:

«Στο ανατολικό τμήμα του λόφου Μπάρντοτο υπήρχαν σημύδες. Εκεί βρίσκεται ένα αρχαίο θρακικό ιερό, το οποίο αναφέρεται μόνο στα έργα της καθηγήτριας Ντιμιτρίνα Μίτοβα-Ντζόνοβα και δεν έχει ερευνηθεί από άλλους αρχαιολόγους. Πρόκειται για πέτρινους κύκλους, λαξευμένους στον βράχο. Ήταν ναός που ήταν στραμμένος στην ανατολή του ηλίου και τις σημύδες. Και η πόλη μας φέρει το όνομα των σημύδων». /σημύδα – «бреза» /μπρεζά/ στα βουλγαρικά/.

Μετάφραση από τα Βουλγαρικά: Πένκα Βέλεβα  (Φωτογραφίες: Μιγκλένα Ιβανόβα)

Πηγή:  http://bnr.bg/

balkania

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;

 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής(μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειώνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

Virgjinesha: Οι «ανδρογυναίκες» της βόρειας Αλβανίας

Η «άλλη κοινότητα» της Αλβανίας

Αλβανίδες που επέλεξαν να ζουν σαν άνδρες και να θεωρούνται άνδρες

Το λυκόφως των «ορκισμένων παρθένων» της Αλβανίας…

«Οσοι με αγαπούν με φωνάζουν Σκουρτάν, όσοι θέλουν να με προσβάλουν λένε Σκούρτα», το θηλυκό του ονόματος: λέει η ογδοντάχρονη Αλβανή, μία από τις τελευταίες «ορκισμένες παρθένες», αυτές τις γυναίκες της Αλβανίας που επέλεξαν να ζουν σαν άνδρες και να θεωρούνται άνδρες.

Αυτές οι«virgjinesha»έχουν ορκιστεί να μην παντρευτούν και να μην έχουν ποτέ σεξουαλικές σχέσεις. Στα βουνά της βόρειας Αλβανίας, μπορεί να προέρχονται από οικογένειες που δεν έχουν αρσενικούς απογόνους. Ή απλώς να είναι ο μόνος τρόπος για να ξεφύγουν από έναν συμφωνημένο γάμο χωρίς να ατιμάσουν την οικογένειά τους.

Σε αντάλλαγμα, μπορούν να ζουν τη ζωή του άνδρα: να εργάζονται, να φωτογραφίζονται με άνδρες, να καπνίζουν, να πίνουν ρακί στα καφενεία, να φορούν παντελόνι, να βγαίνουν χωρίς να ντροπιάζουν το οικογενειακό τους περιβάλλον, να συμμετέχουν στη λήψη των αποφάσεων της οικογένειας…

Και «να μην σερβίρουν το φαγητό στους άνδρες με κατεβασμένο το κεφάλι, πριν αποσυρθούν χωρίς να κοιτάξουν τους προσκεκλημένους», λέει η Ντιάνα Ρακίπι ή Λάλι, 62 ετών, η οποία κάθε μέρα πηγαίνει να εργασθεί σε ιχθυοπωλείο του Δυρραχίου για «να δώσει ένα χέρι».

Γραβάτα στον λαιμό και στρατιωτικό μπερέ, οι γροθιές της σιδερένιες, τα τσιγάρα συνεχή και η υπερηφάνειά της μεγάλη όταν ο φύλακας του λιμανιού την αποκαλεί «μεγάλο αρχηγό».

Η ελευθερία ήταν ταμπού

Στο χωριό της την Τροπόγια, στη βόρεια Αλβανία, η γέννηση της Σκούρτα και της δίδυμης αδελφής της το 1932, μετά τον θάνατο τριών αρσενικών παιδιών, θεωρήθηκε συμφορά.

Η αδελφή της ονομάζεται Σόσε (Σώσε, φτάνει), εξηγεί η Σκουρτάν Χασάνπαπατζ , που θυμάται την παιδική της ηλικία χωρίς σχολείο, αφιερωμένη στο κοπάδι των ζώων: «Ηθελα να βγω, αρνιόμουν να μείνω στα δωμάτια που προορίζονταν για τις γυναίκες , αποφάσισα να είμαι μαζί με τους άνδρες». Στα 16 της χρόνια, για να απορρίψει την πρόταση γάμου που της έκανε ένα αγόρι του χωριού, ο όρκος παρθενίας ήταν η μόνη επιλογή.

Η Λάλι, που γεννήθηκε επίσης στην περιοχή της Τροπόγια και έφτασε σε πολύ νεαρή ηλικία στο Δυρράχιο, δεν εξηγεί τους λόγους για τους οποίους πήρε την απόφαση, αλλά αναφέρεται στην αγάπη της για το ποδόσφαιρο, στην εξεγερμένη της φύση και στην επιλογή της ελευθερίας: «Για μία γυναίκα, ήταν δύσκολο να συμμετάσχει στη ζωή…η ελευθερία ήταν ταμπού για τις γυναίκες».

Οπως και για τη Σκουρτάν, που «δεν νοιάζεται για παιδιά», το θέμα μίας ζωής χωρίς έρωτα και σεξουαλικές σχέσεις δεν την απασχολεί: «Είμαι ερωτευμένος με τη φύση, τον ήλιο, ζωγραφίζω. Υπάρχει μεγαλύτερος έρωτας από αυτόν;».

Οι «ορκισμένες παρθένες» της Αλβανίας απορρίπτουν κατηγορηματικά την ομοφυλοφιλία. «Δεν είναι ηθικό», λέει η Λάλι που δεν δέχεται ότι ο τρόπος της ζωής της υπαγορεύεται από έναν τέτοιο σεξουαλικό προσανατολισμό: «Δύο άνδρες, δύο γυναίκες να παντρεύονται, τα ύστερα του κόσμου!».

Ούτε Γκέι, Ούτε Στρέητ: Η «άλλη» κοινότητα της Αλβανίας

Για τη βρετανίδα ανθρωπολόγο Αντόνια Γιουνγκ, συγγραφέα του «Albania sworn Virgins ( Οι ορκισμένες Παρθένες της Αλβανίας, Ed. Berg Publishers), το θέμα του σεξουαλικού προσανατολισμού είναι ανύπαρκτο.

Οι virgjinesha ζουν εντός του κόσμου των ανδρών, «βγαίνουν με τους άνδρες, πίνουν με τους άνδρες, ιδίως στα καφενεία», ακόμη και αν οι «ορκισμένες παρθένες» δεν έχουν ποτέ αναγνωρισθεί ως άνδρες στο ληξιαρχείο και αν η Σκουρτάν τελειώνει τις μέρες της στη γυναικεία πτέρυγα ενός γηροκομείου της Σκόδρα.

Υπό το καθεστώς του Εμβέρ Χότζα, η Σκουρτάν ήταν επικεφαλής της τοπικής οργάνωσης του Κομμουνιστικού Κόμματος και διοικητής μίας «μπριγκάντας μιας πενηνταριάς χωρικών», χωρίς πρόβλημα επιβολής: «Ημουν σκληρός», λέει.

Η Λάλι, που δεν κρύβει τη νοσταλγία της για το κομμουνιστικό καθεστώς, «το οποίο τη θεωρούσε πάντα άνδρα», ήταν στρατιωτικός και δίδασκε στους φοιτητές πώς να συναρμολογούν ένα καλάσνικοφ, πριν ενταχθεί στην αστυνομία.

Η Λάλι, όπως και η Σκουρτάν, δηλώνουν ότι επέλεξαν τη ζωή τους. Κάθε μία από τις «ορκισμένες παρθένες» «έχει τους λόγους της, αλλά η απόφασή τους επηρεάσθηκε από την κοινωνική κατάσταση», λέει ωστόσο η Αντόνια Γιουνγκ.

Ολες συμφωνούσαν με τις παραδοσιακές αξίες. Η απόφασή τους ελήφθη «στο όνομα της κοινότητας και σε σχέση με την οικογενειακή τους κατάσταση. Δεν ήταν προσωπική επιλογή», εξηγεί η ερευνήτρια.

Η παράδοση σβήνει. Αν νεαρές γυναίκες συνεχίσουν να δίνουν ίσως ακόμη τον όρκο, η σημασία θα είναι διαφορετική, προβλέπει η Αντόνια Γιουνγκ: θα πρόκειται μάλλον για γυναίκες που επιδιώκουν μία πιο ελεύθερη ζωή, αλλά θα είναι μία προσωπική απόφαση και όχι μία απόφαση για το καλό της κοινότητας ή της οικογένειας.

ΠΡΟΣΦΟΡΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

balkania

Μέχρι πρόσφατα τα Βαλκάνια ήταν μια ανεξερεύνητη χερσόνησος για τους περισσότερους Έλληνες. Η πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων, το άνοιγμα των συνόρων και η ευρωπαϊκή προοπτική των βαλκανικών χωρών, επανέφεραν την Ελλάδα στο φυσικό της χώρο και ώθησαν τους Έλληνες να ξαναανακαλύψουν τη βαλκανική τους ενδοχώρα. Σ’ αυτό συνετέλεσαν και οι πόλεμοι στην πρώην Γιουγκοσλαβία που υπενθύμισαν με δραματικό τρόπο ότι τα Βαλκάνια συνεχίζουν να αποτελούν κι έναν χώρο απειλών, όπου οι παλιοί δαίμονες του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας παραμένουν ακόμη ζωντανοί διψόντας για αίμα.

Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας συνεισφέρει μ’ έναν μοναδικό τρόπο στην ελληνική Βαλκανολογία. Δεν είναι ένα τυπικό βιβλίο μελέτης των Βαλκανίων. Αποτελεί περισσότερο έναν ιδιαίτερο «διανοητικό χάρτη», κατασκευασμένο από τον Γιώργο Στάμκο και τη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς, δύο Βαλκάνιους συγγραφείς με διαφορετική εθνική καταγωγή αλλά και κοσμοθέαση, που ταξιδεύει τον αναγνώστη, ορθολογικά και μεταφυσικά, στο πολυσύνθετο σύμπαν των Βαλκανίων. Εκφράζει την «αρσενική» και τη «θηλυκή» όψη των Βαλκανίων, τα οποία δεν τα αντιλαμβάνεται ασπρόμαυρα και αποσπασματικά, αλλά πολύχρωμα και συνθετικά.

Στις σελίδες του παρελαύνουν θέματα άγνωστης ιστορίας, σύγχρονης πολιτικής, ανθρωπογεωγραφίας, μεταφυσικής, παραδοξολογίας, θρύλοι και παραδόσεις της χερσονήσου μας. Η ιστορία και η γεωπολιτική μαζί με τη μεταφυσική και την παραδοξολογία. Το ορθολογικό μαζί με το φαντασιακό. Κοντολογίς είναι ένα βιβλίο-οδηγός για τα πραγματικά και τα ονειρικά Βαλκάνια. Πάνω απ’ όλα όμως είναι ένα βιβλίο φτιαγμένο από αγάπη και πραγματικό ενδιαφέρον για τη χερσόνησό μας και τους λαούς που κατοικούν σ’ αυτήν. Ένα βιβλίο, που αποτελεί απόσταγμα πολύχρονης μελέτης αλλά και βιωμάτων των δύο συγγραφέων του πάνω στα βαλκανικά ζητήματα. Ένα βιβλίο που σας καλεί να εξερευνήσετε τα Στοιχειωμένα Βαλκάνια

 Σύνολο σελίδων: 400

dracula's castle

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

1. ΜΥΣΤΙΚΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ: Μυστήρια στις Όχθες του Δούναβη

2. ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ:  Ένα Μυστικό Ταξίδι στην Ανατολική Σερβία

3.ΟΡΟΣ ΡΑΝΤΑΝ ΚΑΙ ΤΟ «ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ»: Τα Μυστικά της Σέρβικης «Πεντέλης»

4. ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η Σκιά μιας Μεσαιωνικής Αίρεσης που Στοιχειώνει τα Βαλκάνια

5. Η  ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ  ΤΩΝ   ΠΑΛAΙΩΝ  ΘΕΩΝ: O Νεοπαγανισμός στις Σλαβικές Χώρες των Βαλκανίων

6. Η ΚΟΚΚΙΝΗ «ΘΡΗΣΚΕΙΑ» ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ: Οι Θεοί της Προηγούμενης Θρησκείας Γίνονται Πάντα οι «Διάβολοι» της Επόμενης!

 7. ΤΣΕΤΝΙΚΣ ΚΑΙ ΠΑΡΤΙΖΑΝΟΙ: Το  Αντάρτικο των Τσέτνικς στη Σερβία (1941-1945) και οι Παρτιζάνοι του Τίτο

8. ΣΙΩΠΗΡΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ: Το Ολοκαύτωμα των Σέρβων από τους Κροάτες Ούστασι (1941-1945)

9. Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ: Το «Ιδιωτικό Βασίλειο» του Μάρκο Μιλόσεβιτς στο Ποζάρεβατς

10: ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ

11.ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΒΑΡΔΑΡΗΣ: Tα Μυστικά της Άλλης «Μακεδονίας» και η Βυζαντινή Διαμάχη για το Όνομα Μακεδονία

12. ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ DNA ΤΟΥ ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ; Η Διαμάχη για την Προέλευση των Αρχαίων Μακεδόνων και οι Ανορθόδοξες Έρευνες των Σκοπίων

 13. ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: Θρακικά Μυστήρια, Σλαβικός Μυστικισμός και Εξωγήινα Κρανία

14. VANGA: Η Τυφλή Προφήτισσα των Βαλκανίων

15 ΜΑΓΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ: Περιπλάνηση σε μια Αθάνατη Πόλη

16. ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΒΑΜΠΙΡ: Οι Νυχτερινοί Δαίμονες των Βαλκανίων

17. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΔΡΑΚΟΥΛΑ: Γιατί ο Βλαντ Τέπες Έγινε Βαμπίρ;

18. ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Βρυκολακιασμένοι και Νεραϊδοπαρμένοι Βαλκάνιοι

19. Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΖΟΥΓΚΟΡΙΕ: Ο Ισχυρότερος Θαυματουργός Τόπος των Καθολικών στα Βαλκάνια

20. ΙΕΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ: Κυνήγι Μαγισσών στα Δυτικά Βαλκάνια

21. ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ: H «Ιερή Γη» των Σέρβων στα Χέρια των Αλβανών

22. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ; Τα Νέα «Εθνικά Καθαρά» Βαλκάνια και Σενάρια Επαναχάραξης των Συνόρων

23. Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ: Οι «Αστικοί Θρύλοι» της Μυστικής Πρωτεύουσας των Βαλκανίων

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Gefyra Drina

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Γράφει η Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Εδώ στα Βαλκάνια η ιστορία μας παράγεται συνεχώς. Πολλές φορές παράγεται περισσότερο από ό τι μπορεί να καταναλωθεί, όπως αρέσει στον Γιώργο Στάμκο να το λέει συχνά. Έπειτα αυτή η ιστορία μας διδάσκεται στα σχολεία και πολλές φορές διδάσκεται σε κάθε χώρα με ένα διαφορετικό τρόπο και από μια άλλη οπτική γωνία, ανάλογα από την πλευρά που την παρουσιάζει. Ξέρουμε ότι η ιστορία μας παράγεται συνεχώς λόγο της γεωγραφικής και γεωπολιτικής θέσης των Βαλκανίων, και αυτό είναι θέμα και κύριο κομμάτι του βιβλίου με το οποίο ασχολήθηκε ο Γιώργος.

Υπάρχει όμως και μία άγραφη, τεράστια ζωντανή ιστορία που επαναλαμβάνεται ασταμάτητα και συνήθως δεν καταγράφεται. Πρόκειται για την παράδοση, τα έθιμα και τις δοξασίες που μας κάνουν να αισθανόμαστε εμείς οι Βαλκάνιοι ακόμη πιο κοντά, να καταλαβαινόμαστε μεταξύ μας χωρίς τους φραγμούς των διαφορετικών γλωσσών, της διαφορετικής πολιτικής ή των διαφορετικών θρησκειών. Η προφορική παράδοση, τα έθιμα και οι δοξασίες των Βαλκάνιων μοιάζουν μεταξύ τους συναρπαστικά πολύ, που καμία φορά αναρωτιέμαι τι θα γινόταν αν δεν υπήρχαν οι διαφορετικές θρησκείες και αν μιλούσαμε όλοι την ίδια γλώσσα; Γιατί πράγματι, ΟΙ ΛΑΟΙ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΤΙΠΟΤΑ ΝΑ ΧΩΡΙΣΟΥΝ!!!

Υπάρχει λοιπόν ένας τεράστιος πολιτιστικός και λαογραφικός πλούτος, άγραφος ως επί τω πλείστον, ή γραμμένος από μερικούς δασκάλους – κολοσσούς, της Βαλκανικής εθνογραφίας όπως ήταν το Βέσελιν Τσαικάνοβιτς και ο Γιόβαν Τσβίγιτς, τους οποίους αγάπησα μόλις τους πρωτοδιάβασα ως νεαρή φοιτήτρια της φιλοσοφικής σχολής του Βελιγραδίου και συγκεκριμένα κλασσικής φιλολογίας. Ασχολήθηκα με λαογραφία και εθνογραφία όχι επειδή ήταν ένα υποχρεωτικό κομμάτι των σπουδών μου αλλά επειδή ήταν ένα κομμάτι της αυθόρμητης αναζήτησής του τόπου, της γλώσσας και της καταγωγής που συνδέονταν άμεσα με την αρχαία ελληνική και λατινική κουλτούρα την οποία κληρονομήσαμε εμείς οι Βαλκάνιοι. Πολύ σύντομα ανακάλυψα ότι η μυθολογία μας και τα όνειρα μας είναι κοινά, πέρα από τις επιθυμίες, ελπίδες αλλά και σκλαβιά και βάσανα που ως λαοί περάσαμε όλοι μας. Ανακάλυψα ότι όσο μεγαλύτερα βάσανα στη ζωή των λαών τόσο μεγαλύτερη και πλουσιότερη η μυθολογία και η φαντασία τους, αλλά και ελπίδες και τα όνειρα για ένα καλύτερο μέλλον. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που τα μεγαλύτερα παραμύθια του κόσμου δημιουργήθηκαν στις εποχές προ-βιομηχανικής εποχής, όταν οι περισσότεροι άνθρωποι ζούσαν πολύ δύσκολα και δούλευαν πολύ σκληρά εκμεταλλευόμενοι για μια κόρα ψωμί. Και αυτά είναι τα κοινά υμών των Βαλκάνιων.

Όλα αυτά και άλλα λοιπόν συν το γεγονός ότι η ίδια έχω μία τάση φυγής από την πραγματικότητα, με έκαναν από μικρό παιδί να ακούω πολύ προσεκτικά τις ιστορίες της γιαγιάς μου για τους βρικόλακες και τις νεράιδες, για τον Ντρέκαβατς που συνάντησε ο γείτονας στο δρόμο και τρελάθηκε, για τον βούκοντλάκ που μπορεί να δει ή να ακούσει κανείς μετά τα μεσάνυχτα στην διασταύρωση λίγο πιο κάτω από το παμπάλαιο νεκροταφείο του χωριού… για τις νεράιδες που βοηθάνε τις γυναίκες μετά τη γέννα ή της καλές μάγισσες που ξέουν από βότανα και βοηθάνε ζευγάρια να αποκτήσουν παιδί. Αλλά και για τις κακές μάγισσες που ασχολούνται με τα ερωτικά προβλήματα των ανθρώπων και κάνουν μάγια … Με αυτά και άλλα πολλά ασχολήθηκα λοιπόν σε αυτό το βιβλίο: με τη Βλάχικη Μαγεία, τους θρύλους του όρους Ράνταν, με το σλάβικο δωδεκάθεο και την μυθολογία της προχριστιανικής εποχής, ασχολήθηκα αρκετά με το φαινόμενο της Γιαγιάς Βάγκα (Baba Vanga), της γνωστής Βουλγάρας προφήτισσας που τυφλή και καθισμένη σε ένα σκοτεινό δωμάτιο δεχόταν και τους πιο πλουσίους και δυνατούς ανθρώπους βοηθώντας τους να λύσουν τα προβλήματα τους, για την οποία σήμερα πολλοί Βαλκάνιοι πιστεύουν πως είναι άγια. Έγραψα επίσης σε αυτό το βιβλίο για την «κόκκινη θρησκεία» όπως ονόμασα τον πρακτικό κομουνισμό και τον Τιτοϊσμό στον οποίον μεγάλωσαν οι γενιές μας στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Προσπάθησα να εξηγήσω γιατί όλη η Ευρώπη πίστευε ότι η καταγωγή των βρικολάκων είναι από τα Βαλκάνια και γιατί η Ιερά εξέταση κράτησε τα περισσότερα χρόνια στα Βαλκάνια, και μάλιστα στη Κροατία. Και άλλα…

Ακόμα να πω, ότι χρωστάω ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Γιώργο Στάμκο που με εμπιστεύτηκε και μου πρότεινε να ενώσουμε τις γνώσεις μας τις ανησυχίες και τις έρευνές μας σε θέματα των Βαλκανίων, ο καθένας από την πλευρά του και έτσι αυτό το βιβλίο μπόρεσε να γίνει πραγματικότητα. Όσοι το διαβάσετε, ελπίζω να το απολαύσετε!

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

 

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ: Το όνομα μας είναι η Ψυχή μας;

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Το όνομα μας είναι η Ψυχή μας;

λευκος πυργος διαδηλώσεις

 

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ζήσαμε μια πρωτοφανή έξαρση του ελληνικού εθνικισμού με επίκεντρο το Μακεδονικό ζήτημα. Ένας εθνικιστικός πυρετός προσέβαλε εκείνη την περίοδο τεράστια τμήματα της ελληνικής κοινωνίας, κινητοποιώντας μάλιστα και τις κοινότητες της διασποράς που συμμετείχαν αποφασιστικά σ’ έναν «οικουμενικό πολιτισμικό πόλεμο». Στόχος αυτού του «πολέμου» δεν ήταν η αλλαγή συνόρων και η κατάκτηση εδαφών. Ήταν η διεκδίκηση συμβόλων και ονομάτων, σημαιών κι ένδοξων προγόνων καθώς και η υπεράσπιση της πολιτιστικής κληρονομιάς, της ιστορίας και της ταυτότητας…

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Τα «μέτωπα» αυτού του «οικουμενικού πολιτιστικού πολέμου», που ξέσπασε μεταξύ των Ελλήνων από τη μια και των «Μακεδόνων» από την άλλη, δεν ήταν μόνον η Θεσσαλονίκη και τα Σκόπια, όπου και πραγματοποιήθηκαν μαζικές διαδηλώσεις. Ήταν επίσης η Μελβούρνη, το Τορόντο και όπου αλλού διαβιούσαν ευάριθμες κοινότητες των δύο αντίπαλων εθνοπολιτιστικών ομάδων. Νεκροί ευτυχώς δεν υπήρξαν, ούτε βέβαια νικητές και ηττημένοι. Κέρδισε ωστόσο η καχυποψία κι έχασε η αλληλεγγύη μεταξύ των λαών.

Macedonian_Greek-Australians_rally_in_Melbourne,_people_with_flags_and_signs

Σήμερα, από την ασφαλή απόσταση μερικών ετών, μπορούμε να δούμε την ελληνο-«μακεδονική» διαμάχη με πιο ψύχραιμη ματιά και να κάνουμε τον απολογισμό της: Επρόκειτο για μια «άσκοπη πολυτέλεια», για μια «τεράστια σπατάλη» που γελοιοποίησε την Ελλάδα διεθνώς, αποδυνάμωσε το ρόλο της στα Βαλκάνια, ενώ αποτέλεσε τροχοπέδη στην οικονομική ανασυγκρότηση της γειτονικής μας χώρας, ενισχύοντας παράλληλα την εγγενή της αστάθεια.Σπατάλη και πολυτέλεια γιατί, αν υπάρχουν στα Βαλκάνια δύο χώρες που τα γεωπολιτικά, στρατηγικά και οικονομικά τους συμφέροντα συμπίπτουν σχεδόν απόλυτα, αυτές είναι αναμφισβήτητα η Ελλάδα και η «Μακεδονία» (FYROM). Η λογική μας λέει λοιπόν ότι αυτές οι δύο γειτονικές χώρες είναι καταδικασμένες να είναι στρατηγικοί σύμμαχοι και συνεργάτες. Ο εθνικισμός όμως, που αποτελεί μια «ανορθολογική έκφανση του θυμικού», κωφεύει πάντα μπροστά στις φωνές της λογικής κι επιζητά συναισθηματικούς και μεταφυσικούς τρόπους προσέγγισης της ιστορίας αλλά και της πραγματικότητας. Ως γνωστόν ο εθνικισμός, για τα αμείλικτα προβλήματα της καθημερινότητας, προσφέρει ως αντίδοτο τη φυγή προς το όνειρο…

Αριστοτελους 1992

Εθνικιστικό Ντόπινγκ

14 Φεβρουαρίου 1992. Η πλατεία Αριστοτέλους στη Θεσσαλονίκη ήταν πλημμυρισμένη από γαλανόλευκες σημαίες, πλακάτ και οργισμένους διαδηλωτές, που φώναζαν συνθήματα υπέρ της ελληνικότητας της Μακεδονίας: «Η Μακεδονία είναι μια και είναι ελληνική!», «Η Μακεδονία είναι Ελλάδα», «Μακεδονία: 4000 χρόνια ελληνικής ιστορίας και πολιτισμού»… Οι εθνικιστικές οργανώσεις φούσκωσαν τον αριθμό των διαδηλωτών σε «ένα εκατομμύριο». Αναμφίβολα ήταν πολύ λιγότεροι. Μπορώ να σας το διαβεβαιώσω γιατί ένας απ’ αυτούς ήμουν κι εγώ.

Έχω ακόμη κρατημένη μια φωτογραφία, όπου φαίνεται η αφεντιά μου να κρατάει μια μικρή πλαστική γαλανόλευκη ίδια μ’ εκείνη που κρατούν τα παιδάκια στις παρελάσεις. Το πρόσωπο μου έλαμπε από ένα (ηλίθιο) χαμόγελο αυταρέσκειας. Φαινόμουν «ντοπαρισμένος» από εθνικισμό. Οι πάντες γύρω μου δονούνταν από «εθνική συγκίνηση». Στα πρόσωπα τους έβλεπες την έξαψη. Φαινόταν να έχουν ξεχάσει προς στιγμήν τις πολιτικές τους διαφορές, τη μιζέρια της καθημερινότητας, τα ψυχολογικό-υπαρξιακά τους προβλήματα και -το σημαντικότερο- την επώδυνη φορολογική επέλαση της τότε κυβέρνησης στο όνομα της εξυγίανσης της ελληνικής οικονομίας και την προσαρμογή στα κριτήρια του Μάαστριχ. Τι σημασία είχαν όλα αυτά μπροστά στον κίνδυνο να μας υφαρπάσουν οι Σκοπιανοί το «ιερό» όνομα Μακεδονία, που αποτελούσε αναπαλλοτρίωτο «κτήμα ες αεί» του Ελληνισμού; Έπρεπε λοιπόν να διαφυλάξουμε πάση θυσία το Copyright του ονόματος Μακεδονία. Έπρεπε να εμποδίσουμε τη χρήση του από τους Σκοπιανούς, το μάτι των οποίων γυάλιζε κοιτώντας λαίμαργα στο παρελθόν, ορεγόμενοι την ένδοξη ιστορία των αρχαίων Μακεδόνων και του σημαντικότερου τέκνου τους: του Μέγα Αλέξανδρου.

Πιστεύω ότι σχεδόν όλοι μοιραστήκαμε τότε την ίδια σκέψη: η Μακεδονία και ότι σχετίζεται μαζί της είναι αποκλειστικά ελληνικά. Έχοντας αυτή την «κρυστάλλινη» άποψη εμφυτευμένη στο μυαλό μας διαλυθήκαμε, ενώ οι καφετερίες στην παραλιακή γέμιζαν από κόσμο… Το «πανηγύρι» είχε τελειώσει. Κάναμε ότι μπορούσαμε. Δείξαμε ότι ήμασταν αποφασισμένοι. Μπορούσαμε να επιστρέψουμε πλέον στην καθημερινότητα μας. Τι άλλο να κάναμε;

Όταν οι εικόνες από τη μαζική διαδήλωση της Θεσσαλονίκης ταξίδεψαν σ’ όλο τον κόσμο οι μετοχές της Ελλάδας, ως χώρας μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχασαν μεγάλο μέρος από την αξία τους στο «χρηματιστήριο της αξιοπιστίας». Οι Έλληνες θεωρήθηκαν «παρανοϊκοί», ένας λαός που πήγαινε γυρεύοντας να εμπλακεί στις αιματηρές διαμάχες που είχαν αρχίσει να φουντώνουν στο χώρο της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Για τους Ευρωπαίους και -ακόμη χειρότερα- για τους Αμερικανούς όλος αυτός ο καβγάς για το όνομα Μακεδονία ήταν μια καθαρή τρέλα ή στην καλύτερη περίπτωση μια «μεταφυσική διένεξη», που δεν είχε λογική βάση. Πως αλλιώς να εξηγούσαν τον υπερβολικό φόβο που ενέπνεε στην Ελλάδα η προσπάθεια ενός μικρού λαού να εμφανιστεί στη διεθνή σκηνή μ’ ένα όνομα που ήδη χρησιμοποιούσε επίσημα εδώ και μισό αιώνα; Στο κάτω-κάτω ο κάθε λαός έχει το δικαίωμα να αυτοπροσδιορίζεται όπως αυτός θέλει, υποστήριζαν οι «ψύχραιμοι» αναλυτές. Ο κάθε λαός έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να διαλέγει ο ίδιος το όνομα του. Στο κάτω-κάτω οι ίδιοι οι Έλληνες δεν επέλεξαν να λέγονται Έλληνες και όχι Γραικοί ή Ρωμιοί;

Greek pasport

Η Ύπαρξη σου Κλέβει την Ταυτότητα μου

Την περίοδο του εμπάργκο της Ελλάδας κατά της «Μακεδονίας»(1994-1995) διέσχιζα συχνά το έδαφος του μικρού εκνευριστικού μας γείτονα με κατεύθυνση το Βελιγράδι. Πάντα αισθανόμουν μεγάλη δυσφορία όταν οι «Μακεδόνες» συνοριακοί υπάλληλοι έπαιρναν το «ευρωπαϊκό» μου διαβατήριο και το στιγμάτιζαν με μια ολοσέλιδη αυτοκόλλητη ακριβοπληρωμένη (κόστιζε 6.000 δραχμές.) βίζα, που έγραφε στα κυριλλικά «Ρεπούμπλικα Μακεντόνιγια». Μεγαλύτερη προσβολή δεν μπορούσε να γίνει τότε σ’ έναν Έλληνα. Όταν επέστρεφα στην Ελλάδα οι δικοί μας συνοριακοί υπάλληλοι αναλάμβαναν να διορθώσουν την προσβολή. Στη θέση της «μακεδονικής» βίζας έβαζαν την ατιμωτική σφραγίδα: ΘΕΩΡΗΣΗ ΑΚΥΡΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ. Το διαβατήριο μου έμοιαζε με πεδίο μάχης ενός ακήρυκτου πολέμου…

Διασχίζοντας τότε την απόσταση των 180χλμ., που καταλάμβανε αυτό το ενοχλητικό κρατίδιο, έπιανα τον εαυτό μου να κάνει διάφορες «επικίνδυνες» σκέψεις. Όντας ακόμη ορθολογιστής καταλάβαινα καταρχάς ότι σ’ αυτή τη, στριμωγμένη στο κέντρο βαλκανικής, γκριζωπή χώρα, κατοικούσαν, μαζί με αρκετές άλλες εθνότητες, πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι, που δεν ήταν -ή δεν ήθελαν να είναι- ούτε Βούλγαροι, ούτε Σέρβοι, ούτε φυσικά και Έλληνες. Οι άνθρωποι αυτοί μιλούσαν μια σλαβική γλώσσα (ή αν θέλετε διάλεκτο), που την έλεγαν «μακεδόνικα». Οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονταν ως «Μακεντόντσι», για να ξεχωρίζουν από τους (Σλάβους κυρίως) γείτονες τους. Το όνομα τους προέρχονταν από το γεωγραφικό χώρο στον οποίο ζούσαν εδώ και πολλούς αιώνες. Ο λαός αυτός λοιπόν υπήρχε -όσο κι αν με πλήγωνε η ύπαρξη του- και δεν εμφανίστηκε, ούτε «εφευρέθηκε» ή «κατασκευάστηκε» ξαφνικά από το πουθενά. Αυτή ήταν η αλήθεια και -ειλικρινά- με πήρε πολύ καιρό για να την χωνέψω. Όσο κι αν δυσφορούσα οι «Μακεντόντσι» ήταν πέρα για πέρα αληθινοί, όσο αληθινοί ήμασταν κι εμείς οι Έλληνες και σε καμιά περίπτωση δεν ήταν αποκύημα της ανθελληνικής φαντασίας του Στρατάρχη Τίτο, όπως υποστήριζαν οι Έλληνες εθνικιστές.

Κάποια στιγμή λοιπόν παραδέχτηκα ότι η μη αναγνώριση της ύπαρξης αυτού του λαού και του κράτους, που ανακήρυξε επίσημα ως ανεξάρτητο το 1991, ήταν καθαρή ανοησία. Παραδέχτηκα όμως ότι ήταν πλέον αργά, εφόσον ως χώρα και ως λαός είχαμε περάσει το «σημείο χωρίς επιστροφή». Ακολουθήσαμε εξ αρχής μιαν εσφαλμένη πολιτική, απαράδεκτη για γείτονες, και δεν ήταν εύκολο ξαφνικά να κάνουμε πίσω και να παραδεχτούμε το λάθος μας. Δεν μπορούσαμε να παραδεχτούμε ανοικτά ότι οι «Μακεδόνες» υπάρχουν.

«Σου φαίνομαι ανύπαρκτος; Τσίμπησε με αν δεν πιστεύεις στα μάτια σου», με πείραζε ο Τράικο, ένας «Μακεδόνας» που γνώρισα στο Βελιγράδι. Όλοι οι Σέρβοι γύρω μου γελούσαν, καθώς εγώ κοκκίνιζα από ντροπή. Δεν το έβαζα όμως κάτω και συνέχιζα απτόητος: «Φυσικά και υπάρχεις. Μόνο που δεν είσαι Μακεδόνας. Είσαι μια παράξενη βαλκανική αλχημεία. Για την ακρίβεια είσαι Βουλγαρο-Σερβο-Έλληνας. Μακεδόνας πάντως δεν είσαι! Οι πραγματικοί Μακεδόνες είναι μόνον Έλληνες και όχι Σλάβοι! Ο Μέγας Αλέξανδρος δεν μιλούσε σλαβικά. Αν είσαι κάτι, αυτό είναι σίγουρα Μακεδόνας-μαϊμού! Και ξέρεις γιατί: πραγματικοί Μακεδόνες είναι μόνον οι Έλληνες της Μακεδονίας, όπως εγώ. Μόνον οι Ελληνομακεδόνες έχουν το δικαίωμα να λέγονται Μακεδόνες». Ο Τράικο γινόταν τότε παπόρι: «Έι γκρίτστο (σ.σ. ελληνάκι) χώνεψε το: δεν μπορείς να είσαι και Έλληνας και Μακεδόνας. Δεν γίνεται να είσαι και κατσίκι και πρόβατο. Οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν ξεχωριστός λαός από τους Έλληνες. Ήταν όμως φιλέλληνες. Όπως και ο Μέγας Αλέξανδρος (Βέλικι Αλεξάντρ), που ήταν φιλέλληνας εξ αιτίας του Αριστοτέλη. Ο Δημοσθένης θεωρούσε τους Μακεδόνες ‘’βαρβάρους’’. Επομένως δεν τους θεωρούσαν Έλληνες. Ήταν Γκραικομάνοι, όπως είναι και πολλοί Μακεδόνες σήμερα στη Μακεδονία του Αιγαίου. Εσύ, εφόσον είσαι Έλληνας δεν μπορείς να είσαι Μακεδόνας».

Σ’ αυτές τις έντονες συζητήσεις μας, όπου ο καθένας επιχειρηματολογούσε υπέρ των εθνικιστικών θέσεων της μιας πλευράς, καταλήγαμε σχεδόν πάντα στο ίδιο πράγμα: στο ζήτημα της ταυτότητας. Το πρόβλημα από ελληνικής πλευράς ήταν ότι αν οι «Σκοπιανοί» αναγνωριζόταν ως εθνοτικά «Μακεδόνες», τότε οι Έλληνες Μακεδόνες(μιλάω για τους αυτόχθονες ελληνόφωνους της Μακεδονίας και όχι για τους σλαβόφωνους, ούτε για τους πρόσφυγες) θα ήταν μόνον γεωγραφικά Μακεδόνες. «Η ύπαρξη αυτής της ομάδας μου κλέβει την ταυτότητα μου», παραπονέθηκε στον ανθρωπολόγο Loring Danforth ένα ηλικιωμένος Ελληνομακεδόνας της Αυστραλίας. Και κατάλαβα πολύ καλά τι εννοούσε όταν, σε ξένο περιβάλλον, ήμουν αναγκασμένος να υπερασπίσω την (ελληνομακεδονική) ταυτότητα μου, χωρίς τα συμπλέγματα κατωτερότητας που έχουν οι εξελληνισμένοι σλαβόφωνοι και χωρίς την ανασφάλεια που αισθάνονται οι πρόσφυγες, που φοβούνται μήπως και χάσουν τη νέα τους πατρίδα.

Balkan wars ethinic groups

Μακεδονία: Ένα «Εργαστήρι» Κατασκευής Ταυτοτήτων

Ενοχλούσε συχνά τους «Μακεδόνες» συνομιλητές μου το γεγονός ότι καταγόμουν από τα δυτικά Πιέρια, μια περιοχή που άνηκε στην ελληνόφωνη ζώνη της τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας (γι’ αυτούς, βλέπετε, οι Έλληνες θεωρούνται «ξένος» λαός στη Μακεδονία). Πάνω από τα ελληνόφωνα Πιέρια κατοικούσαν οι Βαλαάδες, ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι (ή εξισλαμισθέντες «Μακεδόνες» σύμφωνα με την προπαγάνδα των Σκοπίων), οι οποίοι και ανταλλάχτηκαν το 1924. Και πιο πάνω, βορείως της γραμμής Καστοριά-Αμύνταιο-Έδεσσα-Κιλκίς, απλωνόταν η σλαβόφωνη ζώνη της Μακεδονίας. Ως γνωστόν ολόκληρος σχεδόν ο Μακεδονικός Αγώνας, που έλαβε χώρα στις αρχές του 20ου αιώνα, εκτυλίχτηκε στην κεντρική σλαβόφωνη ζώνη της Μακεδονίας, τους «ρευστοσυνείδητους» πληθυσμούς της οποίας διεκδικούσαν τόσο ο βουλγαρικός, όσο και ο ελληνικός εθνικισμός.

Οι Βούλγαροι στήριζαν τις διεκδικήσεις τους στην «κοινή» γλώσσα, στη σλαβική κουλτούρα και στην κοινωνική δυσαρέσκεια των σλαβόφωνων αγροτικών πληθυσμών απέναντι στους Έλληνες αστούς των μακεδονικών πόλεων και την εκκλησιαστική ιεραρχία του Φαναρίου. Έχει μείνει στην ιστορία τα λόγια που έλεγαν οι σλαβόφωνοι παπάδες όταν μνημόνευαν το όνομα του -φορομπήχτη- Φαναριώτη Μητροπολίτη τους: «Ο Θεός να μας φυλάει από τους λύκους που κατεβαίνουν από τα Καρπάθια, τους βαρείς χειμώνες κι από τους Έλληνες που έρχονται από το Βόσπορο και τη θάλασσα του Μαρμαρά»!Αυτό το προλεταριακό μίσος του κατώτερου σλαβόφωνου κλήρου, παρέσυρε και τις αγροτικές μάζες, δημιουργώντας σταδιακά ένα ρεύμα αποστροφής προς την ελληνική κουλτούρα με πρώτο θύμα την ελληνική παιδεία: οι σλαβόφωνοι χωρικοί σταμάτησαν σιγά-σιγά να στέλνουν τα παιδιά τους σε ελληνικά σχολεία. Αυτό αποτέλεσε πολύ σημαντική εξέλιξη εφόσον, ως τα τέλη του 19ου αιώνα, όποιος σλαβόφωνος της Μακεδονίας ακόμη και Βούλγαρος μορφωνόταν ή έμπαινε στην εκκλησιαστική ιεραρχία ή γινόταν έμπορος, τότε θεωρούνταν αυτομάτως Γκρκ, γινόταν «Έλληνας». Δηλαδή όταν ο χωρικός ή ο βοσκός γινόταν αστός και έμπορος, έπαυε αυτομάτως να θεωρείται «Βούλγαρος» ή «Βλάχος» και γινόταν «Έλληνας».

Παρά την υποχώρηση της επιρροής τους στα τέλη του 19ου οι Έλληνες συνέχισαν να προωθούν την εθνικιστική τους ιδεολογία μεταξύ των σλαβόφωνων πληθυσμών βασιζόμενοι στην εξελληνιστική εκκλησιαστική πολιτική του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στα εκπαιδευτικά τους δίκτυα, που ασκούσαν μεγάλη έλξη εξαιτίας της πολιτιστικής ανωτερότητας του Ελληνισμού, στα εμπορικά τους κεφάλαια και τέλος στους αστούς των πόλεων της κεντρικής Μακεδονίας (Μοναστήρι, Αχρίδα, Φλώρινα, Καστοριά, Περλεπές κ.α.).

Ethnic cart of Macedonia 1900

Μεγάλο τμήμα των σλαβόφωνων της Μακεδονίας προσχώρησε ωστόσο στη βουλγαρική Εξαρχία και θεωρήθηκαν «Βούλγαροι». Σημαντικό όμως τμήμα τους παρέμεινε πιστό στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και θεωρήθηκαν «Έλληνες». Ενδιαφέρον έχουν οι στατιστικές της Μακεδονίας των αρχών του 20ου αιώνα, που έμοιαζε μ’ ένα πολύχρωμο εθνολογικό λιβάδι (εξού και η έκφραση «μακεδονική σαλάτα»). Μια ελληνική στατιστική(1904) μέτρησε 630.000 «Τούρκους», 653.000 «Έλληνες»(πιστούς στο Πατριαρχείο) και 334.000 «Βούλγαρους»(Εξαρχικούς). Οι Βούλγαροι στατιστικολόγοι ξέθαψαν 1.181.000 «Βουλγάρους», κανένα «Μακεδόνα», 229.000 Έλληνες, 700(!) Σέρβους και 500.000 «Τούρκους». Η Πύλη τέλος έδωσε το 1906 την εξής επίσημη στατιστική: 1.145.000 Μουσουλμάνοι, 623.000 «Έλληνες»(Πατριαρχικοί) και 626.000 «Βούλγαροι»(Εξαρχικοί). Οι Έλληνες παραδέχτηκαν ότι οι στατιστικές των τουρκικών αρχών σε τελική ανάλυση τους ευνοούσαν, ενώ στην προσπάθεια τους να μειώσουν τους Βουλγάρους, αναγκάστηκαν να παραδεχτούν ότι οι Σλαβομακεδόνες υπήρχαν (κάποιος μέτρησε απρόθυμα γύρω στις 450.000).Ενδεικτικό του όλου κλίματος και του γεγονότος ότι οι «Μακεδόνες» δεν ήταν παρά «πολεμική λεία» ήταν η κυνική δήλωση του Χαρίλαου Τρικούπη(1895): «Τους Μακεδόνες θα τους πάρει όποιος θα νικήσει στον επόμενο πόλεμο. Αν νικήσουν οι Βούλγαροι, θα γίνουν Βούλγαροι. Αν νικήσουν οι Έλληνες θα γίνουν Έλληνες».

Πολλά παράδοξα συνέβαιναν εκείνη την εποχή, όταν στην εθνολογικά ανομοιογενή Μακεδονία επικρατούσε ένα πραγματικό χάος και ολόκληροι πληθυσμοί βρισκόταν στη «νεκρή ζώνη», μετέωροι ανάμεσα σε διαφορετικές εθνικές ταυτότητες. Τα περάσματα από τη μια κουλτούρα στην άλλη ήταν πολύ συνηθισμένο φαινόμενο. Υπήρχαν χωριά που ήταν «σλαβικά στο αίμα και στη λαλιά» αλλά άνηκαν στην «ελληνική»(Πατριαρχική) πλευρά. Συχνές ήταν οι περιπτώσεις Ελλήνων οικογενειαρχών που έβλεπαν το γιο τους να γίνεται «Βούλγαρος» πηγαίνοντας σε εξαρχικό σχολείο, όπου κι επηρεαζόταν από τη βουλγαρική εθνικιστική προπαγάνδα. Παρομοίως ένας Βούλγαρος πατέρας έβλεπε με βαριά καρδιά το παιδί του να γίνεται «Έλληνας» με το που πήγαινε σ’ ένα Πατριαρχικό σχολείο. Υπήρχαν οικογένειες όπου ο ένας γιος πήγαινε στον οθωμανικό στρατό, εξισλαμιζόταν και γινόταν Τούρκος, ο άλλος προσχωρούσε στην Εξαρχία και γινόταν Βούλγαρος, ενώ ο τρίτος παρέμεινε πιστός στην ελληνορθόδοξη εκκλησία, και θεωρούταν Έλληνας. Εφόσον πάντα υπήρχαν (και συνεχίζουν να υπάρχουν) οικογένειες που τροφοδοτούσαν με μέλη ανταγωνιστικές μεταξύ τους κουλτούρες και έθνη, τότε για ποια «έθνη» μιλάμε; Σίγουρα όχι γι’ αυτά που βασίζονται σε «συγγένεια αίματος», εφόσον η ιστορία μας δείχνει ότι κάτι τέτοιο είναι ουσιαστικά ανύπαρκτο.

skopje-2014-warrior-horizontal-large-gallery

Έθνη: Φαντασιακές Κοινότητες ή Πανάρχαια Φυσικά Φαινόμενα;

Μπορεί τα έθνη να μην αποτελούν «φαντασιακές κοινότητες» (Anderson), ούτε όμως και βασίζονται σε κάποια «αρχέγονα αισθήματα». Στην πραγματικότητα συμβαίνουν ως ένα βαθμό και τα δύο. Μια πιθανή εξήγηση της έννοιας έθνοςμας δίνει ο Γερμανός φιλόσοφος Max Weber: «…Τι σημαίνει άραγε έθνος και εθνικό συναίσθημα; Μια έννοια έθνους θα μπορούσε να οριστεί κάπως έτσι: πρόκειται για μια αισθηματική κοινότητα, της οποίας η κατάλληλη έκφραση θα ήταν ένα δικό της κράτος και η οποία, ως εκ τούτου, κατά κανόνα έχει την τάση να προωθήσει εκ των έσω κάτι τέτοιο».

Από την οπτική γωνία του εθνικισμού τα έθνη θεωρούνται σχεδόν αυθύπαρκτα, πανάρχαια φυσικά φαινόμενα, που συχνά εκλαμβάνονται ως «θεόσταλτοι τρόποι ταξινόμησης των ανθρώπων». Από την άποψη όμως της ανθρωπολογίας τα έθνη είναι τεχνητά. Σύμφωνα με την οπτική της ανθρωπολογίας τα έθνη δεν είναι παρά ανθρώπινες επινοήσεις και πολιτισμικά προϊόντα πρόσφατων ιστορικών διαδικασιών. Ενώ οι εθνικιστές παρουσιάζουν τα έθνη ως βρισκόμενα σε «λήθαργο» και κάποια στιγμή «αφυπνίζονται», οι ανθρωπολόγοι επιμένουν ότι αυτό δεν είναι παρά ένας ακόμη εθνικιστικός μύθος, εφόσον ένα έθνος «είτε υπάρχει είτε δεν υπάρχει. Δεν μπορεί να βρίσκεται σε νάρκη και κατόπιν ν’ αφυπνιστεί»(Greenfeld).

Το εθνικό κράτος ή το έθνος-κράτος εμφανίστηκε ως πολιτική οντότητα στο προσκήνιο της ιστορίας μόλις στα τέλη του 18ου αιώνα. Πρόκειται δηλαδή για ένα σχετικά πρόσφατο ιστορικό φαινόμενο, που αναμφίβολα σχετίζεται με την εκβιομηχάνιση, την αστυφιλία και κυρίως την άνοδο της φιλελεύθερης αστικής τάξης στην Ευρώπη. Δεν είναι σύμπτωση λοιπόν που η συγκρότηση των περισσοτέρων εθνικών κρατών στην Ευρώπη έλαβε χώρα τον 19ο αιώνα, όταν η αστική τάξη κάθε «έθνους» θεώρησε ότι η ομογενοποίηση στα πλαίσια μιας αγοράς, προστατευμένης από κρατικά σύνορα, ήταν η καλύτερη λύση για τα συμφέροντα και τις φιλοδοξίες της.

Ο εθνικισμός -ένα αστικό ιδεολογικό προϊόν- προώθησε με πάθος την αρχή ότι «τα πολιτικά και τα εθνικά σύνορα πρέπει να συμπίπτουν», αρχή που οδήγησε σε κατάρρευση τις προγενέστερες πολιτικές οντότητες που κυριαρχούσαν στην Ευρώπη (Αυτοκρατορίες, φέουδα, πόλεις-κράτη κ.α.). Συνήθως τα κράτη κατασκεύαζαν έθνη (π.χ. Γαλλία), συχνά όμως συνέβαινε και το αντίθετο (Βαλκάνια). Όπως και να ‘χει πάντως κατά τη διαδικασία συγκρότησης των εθνικών κρατών στην Ευρώπη, η συναισθηματική δύναμη του έθνους, ενσωματωνόταν και υποτασσόταν στην πολιτική ισχύ ενός απρόσωπου κράτους, που το χρησιμοποιούσε για την επίτευξη των δικών του στόχων. Στο τέλος το κράτος ταυτιζόταν πάντα με το έθνος. Έτσι, το να είναι κανείς πολίτης ενός κράτους ισοδυναμούσε με το να ανήκει στο έθνος το οποίο δημιούργησε το κράτος αυτό (βλέπε: Κάθε άνθρωπος που ζει μέσα στο πολιτικό πλαίσιο της Τουρκίας είναι Τούρκος).

Πατρονάροντας τους «Μακεδόνες»

Στην περίπτωση όμως της Μακεδονίας των αρχών του 20ου αιώνα τα πράγματα ήταν χαοτικά. Είχαμε μια απαρχαιωμένη πολιτική οντότητα(Οθωμανική Αυτοκρατορία) σε κατάσταση αποσύνθεσης, δύο ή τρεις(αν υπολογιστούν και οι Σέρβοι) αντίπαλους εθνικισμούς, που διεκδικούσαν τις ίδιες περιοχές κι έναν σλαβόφωνο πληθυσμό(κάπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι), που δεν ήξερε ποια εθνική ταυτότητα να επιλέξει, ενώ γνώρίζε κατά βάθος ότι ο ίδιος είχε όλα τα χαρακτηριστικά ενός ιδιαίτερου έθνους. Το τμήμα αυτού του αναποφάσιστου πληθυσμού που κατάφερε να μην μολυνθεί από τις εθνικιστικές ιδεολογίες των Βουλγάρων, Σέρβων και Ελλήνων, αλλά αντίθετα ν’ αποκτήσει «ανοσία» σ’ αυτές, αποτέλεσε τον εθνογενετικό πυρήνα των σύγχρονων «Μακεδόνων». Οι ίδιοι κατασκεύασαν την ιδιαίτερη ταυτότητα τους προβάλλοντας τις διαφορές τους με τις γειτονικές εθνικές κουλτούρες. Διαφοροποιήθηκαν σε σχέση με τους Βουλγάρους με βάση την ιστορία και τη γεωγραφία. Απέναντι στους Έλληνες τα πράγματα ήταν πιο εύκολα μιας και υπήρχε πάντα το φράγμα της γλώσσας: εφόσον δε μιλούσαν ελληνικά, δεν μπορούσαν να είναι Έλληνες. Και αυτό συνέβαινε επειδή από τα τέλη του 19ου αιώνα η προώθηση των ελληνικών εθνικών διεκδικήσεων στα Βαλκάνια γινόταν πλέον με κριτήριο τη γλώσσα και όχι τη θρησκεία, όπως στη Μικρά Ασία και στον Πόντο.

Προηγουμένως η γλώσσα δεν αποτελούσε αναγκαία προϋπόθεση για ν’ ανήκει κανείς στον Ελληνισμό. Αρβανίτες, Βλάχοι, σλαβόφωνοι και τουρκόφωνοι μπορούσαν να γίνουν εύκολα μέλη του Ελληνισμού, δηλώνοντας απλά ότι ανήκουν σ’ αυτόν άσχετα αν δεν ήξεραν λέξη στα ελληνικά. Υπεύθυνη για την ταύτιση αυτών των γλωσσικών ομάδων με τον Ελληνισμό πρέπει να θεωρηθεί η εξελληνιστική πολιτική του Πατριαρχείου, που καλλιεργούσε την ταυτότητα του Ρουμ (Ρωμιού, δηλαδή ελληνορθόδοξου), παρακάμπτοντας τις επιμέρους γλωσσικές και εθνοπολιτιστικές ταυτότητες. Εξάλλου «η χρήση της ελληνικής ως γλώσσας-φορέα σ’ ένα μεγάλο μέρος της Αυτοκρατορίας και το κύρος του ελληνικού πολιτισμού έσπρωχναν πολλούς σλαβόφωνους, αλβανόφωνους ή βλαχόφωνους να εξελληνιστούν»(Πρεβελάκης). Με αυτή τη λογική, σύμφωνα με την οποία Έλληνας είναι όποιος αυτοπροσδιορίζεται ως τέτοιος, η δήλωση και μόνον ενός σλαβόφωνου του 19ου αιώνα ότι είναι «Μακεδόνας» αρκούσε για να τον κάνει δεκτό στον Ελληνισμό (κάτι αδύνατο σήμερα…).

Ethnic_map_of_Balkans_-_german_1882

Όσο κι αν μας φαίνεται παράξενο ο πραγματικός υπεύθυνος για την καλλιέργεια της «μακεδονικής» ταυτότητας στους σλαβόφωνους πληθυσμούς δεν είναι άλλος από την επίσημη ελληνική (αντιβουλγαρική) πολιτική! Και θα σας εξηγήσω αμέσως το γιατί. Στην προσπάθεια τους να βρουν τρόπους για να προσεταιριστούν τους επίμαχους σλαβόφωνους πληθυσμούς της Μακεδονίας οι Έλληνες, που δε διέθεταν το πλεονέκτημα της γλωσσικής συγγένειας (όπως οι Βούλγαροι), επιχείρησαν να εμφυσήσουν σ’ αυτούς τους πληθυσμούς την προπαγανδιστική ιδέα ότι είναι απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων και του Μεγάλου Αλεξάνδρου, επομένως ότι δεν είχαν σλαβική καταγωγή! «Αυτός ο Μέγας Αλέξανδρος, παιδιά μου, αυτός ο βασιλεύς των πατέρων σας, έγινεν όργανο του Θεού, διότι εις όλον τον κόσμο που εκυρίευσε διέδωκε την ωραίαν ελληνικήν γλώσσα μας», εξηγούσε ο μακεδονομάχος Παπα-δράκος στους σλαβόφωνους κατοίκους του χωριού Σλήμνιτσα. Αυτό το προερχόμενο από το ελληνικό προπαγανδιστικό οπλοστάσιο τερατώδες επιχείρημα στέφθηκε με απρόσμενη επιτυχία: ενώ μέχρι τότε ακόμη και το όνομα «Αλέξανδρος»(Αλεξάντρ) ήταν άγνωστο μεταξύ των σλαβόφωνων, χάρη στην ελληνική εξόρμηση οι σλαβόφωνοι της Μακεδονίας άρχισαν να αισθάνονται περήφανοι που κατάγονταν από το Φίλιππο και τον Μέγα Αλέξανδρο! Μάλιστα, ελληνικές οργανώσεις με έδρα την Αθήνα έφθασαν στο σημείο να τυπώσουν Διακηρύξεις καθώς και τις περίφημεςΠροφητείες του Μέγα Αλέξανδρου στη «μακεδονική» γλώσσα αλλά με ελληνικό αλφάβητο! Ως γνωστόν όλη αυτή η πετυχημένη εθνική επιχειρηματολογία υπέρ της μακεδονικής ταυτότητας των σλαβόφωνων επέστρεψε, κατά την επόμενη ιστορική φάση(μετά το 1912), ως μπούμερανγκ σε βάρος των ελληνικών θέσεων. Και αυτό γιατί δεν μπορείς να αρνείσαι κάτι που εσύ δημιούργησες…

atanas_the_macedonian_1845_0

Το Όνομα μας είναι η Ψυχή μας!

Σε πολλά ζητήματα υπήρξαμε μέντορες των «Μακεδόνων». Σε πρώτη φάση οι σλαβόφωνοι υιοθέτησαν την ελληνικής εμπνεύσεως θεωρία ότι ήταν απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων και του Μέγα Αλέξανδρου και ότι η γλώσσα τους ήταν η «παλιά μακεδονική γλώσσα», στοιχεία που τους διαφοροποιούσαν από τους Βουλγάρους. Σε δεύτερη φάση, όταν ο «μακεδονικός» εθνικισμός πλέον καθιερώθηκε, οι «Μακεδόνες» προσπάθησαν ν’ αναπαράγουν το ελληνικό μοντέλο συγκρότησης της εθνικής ταυτότητας. Γνωρίζοντας ότι το μυστικό της επιτυχίας της Ελλάδας ήταν και παραμένει ο νεοκλασικός μύθος, προσπάθησαν να προσδώσουν στην ταυτότητα τους στοιχεία από το κλασικό παρελθόν και συγκεκριμένα να οικειοποιηθούν το όνομα και την ιστορία των αρχαίων Μακεδόνων. Η λογική τους ήταν απλή: εφόσον οι Ρωμιοί της νότιας βαλκανικής κατάφεραν να αναγνωριστούν ως (νεο)Έλληνες, δηλαδή ως ξεπεσμένοι κληρονόμοι ενός μεγάλου πολιτισμού και μιας ένδοξης ιστορίας και να εισπράξουν έτσι την εύνοια (αλλά και τα δάνεια) της πολιτισμένης Ευρώπης, τι εμπόδιζε τους νεοαφυπνησθέντες σλαβόφωνους της Μακεδονίας να εφαρμόσουν την ίδια τακτική; Άλλωστε ως λ.χ. «Δημοκρατία της Δαρδανίας» ή «Κεντροβαλκανική Δημοκρατία» είχαν λιγότερες πιθανότητες να περάσουν το κατώφλι του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και να πάρουν δάνεια, από το αν πήγαιναν με το «ένδοξο» όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Βλέπετε, κανείς δεν αρνείται εύκολα τα δανεικά στους «ξεπεσμένους απογόνους» του Μέγα Αλέξανδρου, όπως δεν αρνήθηκε τα δανεικά στους απογόνους του Περικλή…

megalh-makedonia

To όνομα μας είναι η ψυχή μας, υποστηρίζουν οι σύγχρονοι «Μακεδόνες», που δεν θέλουν να κάνουν την παραμικρή υποχώρηση στο ζήτημα του ονόματος. «Χάνοντας αυτό το όνομα, χάνουμε την ταυτότητα μας… Αν παραμείνουμε δίχως όνομα θα αναζωπυρωθούν οι παλιές διενέξεις και οι παλιές ορέξεις…», δήλωσε χαρακτηριστικά ο πρώην Πρόεδρος της «Μακεδονίας» Κίρο Γκλιγκόρωφ. Για να αμβλύνει ωστόσο τις ελληνικές αντιδράσεις ο ίδιος είχε δηλώσει ότι «είμαστε Σλάβοι και ήρθαμε σε αυτή την περιοχή τον 6ο αιώνα… δεν είμαστε απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων».Ωστόσο, το γεγονός ότι οι γείτονες μας αρνούνται να συζητήσουν ακόμη και την ονομασία «Νέα Μακεδονία», που θα τους αποσύνδεε από τον Μέγα Αλέξανδρο και τους αρχαίους Μακεδόνες, σημαίνει ότι θέλουν «και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο». Φαίνεται δηλαδή ότι προσβλέπουν σε μια μελλοντική αποκλειστικότητα της χρήσης του ονόματος Μακεδονία και ότι συνδέεται μ’ αυτό. Θέλουν να ταυτίσουν στο μυαλό του κόσμου τη Μακεδονία με τα Σκόπια και όχι με την Αθήνα. Και αυτή είναι μια κατάσταση που πιστεύω ότι ανησυχεί και πολλούς άλλους εκτός από εμένα.

Το 1993 ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είπε μια από της μεγαλύτερες αλήθειες που ειπώθηκαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα: «Σε πέντε, το πολύ δέκα χρόνια κανείς δε θα θυμάται το όνομα Μακεδονία…». Έτσι ακριβώς συνέβη. Για τη συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού το ζήτημα θεωρείται πλέον λήξαν ή στην καλύτερη περίπτωση ιστορία. Για κάποιους όμως συνεχίζει ν’ αποτελεί κίνητρο για μια εκ νέου αναζήτηση ταυτότητας. Έλληνες και «Μακεδόνες» συνδέονται με πολλούς πολιτιστικούς δεσμούς. Έτσι για ν’ αποφύγουν την μεταξύ τους αφομοίωση, κατέληξαν τελικά στην εχθρότητα. Τόσο η ελληνική, όσο και η «μακεδονική» εθνική ταυτότητα διαμορφώθηκαν μέσα από τραυματικές εμπειρίες (Εμφύλιος πόλεμος) και αμοιβαία καχυποψία.

Σήμερα όμως τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά απ’ ότι ήταν πριν από 100 χρόνια. Η Ελλάδα μεταμορφώνεται σε ώριμη δημοκρατία που τείνει ν’ αποτινάξει «παιδικές ασθένειες», όπως ο εθνικισμός. Ο ελλαδισμός, ως νεωτερικό φαινόμενο, αρχίζει να παρακμάζει, ενώ επανεμφανίζεται στο προσκήνιο ο Ελληνισμός, κυρίως μέσω της διασποράς. Μια νέα ελληνική ταυτότητα, που δεν βασίζεται στον ελλαδοκεντρικό εθνικισμό, αρχίζει να διαμορφώνεται. Στα πλαίσια του ανανεωμένου Ελληνισμού, το όραμα του οποίου έγκειται στη συνεργασία και στην ανάπτυξη των λαών της βαλκανικής, οι «Μακεδόνες» δεν είναι πλέον αντίπαλοι, αλλά συνεργάτες στην οικοδόμηση ενός νέου κλίματος στην περιοχή. Αυτός ο λαός, που άνηκε μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα στη σφαίρα της πολιτιστικής επιρροής του Ελληνισμού, θα καταστεί κομβικός σύμμαχος του Ελληνισμού στην προσπάθεια του να αναδείξει την μοναδική αξία των Βαλκανίων ως οργανικού τμήματος του ευρωπαϊκού πολιτισμού και όχι ως ο «σκοτεινός Άλλος εαυτός του».

Σημείωση: Το άρθρο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικόΑΒΑΤΟΝ το Μάρτιο του 2000.

geopolitiki-book

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Γιώργος Στάμκος, Γεωπολιτική του Αρχιπελάγους, α’ έκδοση Αρχέτυπο 2000, (γ’ έκδοση, ανανεωμένη, Άγνωστο 2008) 

Loring Danforth, H Mακεδονική Διαμάχη: Ο Εθνικισμός σ’ έναν Υπερεθνικό Κόσμο, Αλεξάνδρεια 1999.

Francois Thual, Η Κληρονομιά του Βυζαντίου: Γεωπολιτική της Ορθοδοξίας, ΡΟΕΣ 1999.

Max Weber, Εθνοτικές Σχέσεις και Πολιτικές Κοινότητες, ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ 1997.

Ζωρζ Καστελλάν, Ιστορία των Βαλκανίων, Γκοβόστης 1996.

Μεγαλέξανδροι Όλων των Χωρών, Ο Ιός της Κυριακής, Ελευθεροτυπία 12/1/1997.

Γιώργος Στάμκος, Η «Άνοιξη» στις Ελληνο-Σκοπιανές Σχέσεις: Μπορούν τα Σκόπια να Εισέλθουν σε Φιλλεληνική Τροχιά; Περιοδικό ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ, Νο 34, Ιούλιος 1997.

Γιώργος Πρεβελάκης, Γεωπολιτική της Ελλάδας, Libro 1998.

Omer Asan, Ο Πολιτισμός του Πόντου, αφοι Κυριακίδη 1998.

ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Η ΔΥΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗ (Maria Todorova, Imagining the Balkans)

ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Η ΔΥΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗ

Maria Todorova, Imagining the Balkans

im balkans

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό. Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Μαρία Τοντόροβα

58391small

Τα τελευταία χρόνια η βαλκανολογία έγινε της μόδας στη Δύση, καθώς ο «πολιτισμένος κόσμος» ένιωσε για μια ακόμη φορά σοκαρισμένος από την βαλκανική «βαρβαρότητα» των Γιουγκοσλαβικών πολέμων, κι επιστράτευσε μια ολόκληρη στρατιά ειδικών για να τη μελετήσουν. Η προηγούμενη φορά που η «πολιτισμένη» Ευρώπη συγκλονίστηκε από τις βαλκανικές «φρικαλεότητες» ήταν την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων του 1912-13. Άσχετα αν στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους που ακολούθησαν η «πολιτισμένη» Ευρώπη αποκάλυψε με τον πιο ωμό τρόπο το δικό της φρικαλέο πρόσωπο –με τις εκατόμβες των χαρακωμάτων, τις μαζικές εκτοπίσεις, τους βομβαρδισμούς αμάχων και τη γενοκτονία λαών– η Δυτική προκατάληψη απέναντι στα Βαλκάνια συνεχίζει να υπάρχει, οδηγώντας τη χερσόνησο μας και τους λαούς της στην περιθωριοποίηση.

αρχείο λήψης


Απεχθανόμενη αυτή ακριβώς τη γκετοποίηση των Βαλκανίων η Μαρία Τοντόροβα, καθηγήτρια ιστορίας στο πανεπιστήμιο της Φλόριντας, επιχειρεί να προσδιορίσει το πως διαμορφώθηκε ανά τους αιώνες η ιδέα του «Βαλκανισμού» και του «απολίτιστου Βαλκάνιου» στην Ευρώπη και να αποδείξει ότι τα Βαλκάνια δεν είναι απόκλιση, ούτε εξαίρεση, αλλά κανονικό τμήμα της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Ούτε τα εθνικιστικά μίση, ούτε η πολεμική βαρβαρότητα υπήρξαν ποτέ αποκλειστικό προνόμιο των Βαλκανίων.

IMG_1179

Στο βιβλίο της Βαλκάνια: Η Δυτική Φαντασίωση (Imagining the Balkans είναι ο αγγλικός τίτλος) η βουλγαρικής καταγωγής Αμερικανίδα συγγραφέας και ακαδημαϊκός προσφέρει έναν εναλλακτικό «διανοητικό χάρτη» των Βαλκανίων. Αναλύοντας τα δυτικά στερεότυπα και γενικώς την εικόνα των Βαλκανίων που εντυπώθηκε π.χ. μέσα από την ταξιδιωτική λογοτεχνία στη σκέψη και στο συλλογικό ασυνείδητο της Δύσης, η Μαρία Τοντόροβα επιχειρεί να αποδείξει ότι η εικόνα των Βαλκανίων είναι τεχνητή, μια κατασκευή, μια Δυτική φαντασίωση, την οποία ωστόσο φροντίζουν να συντηρούν και να αναπαραγάγουν και οι ίδιοι οι βαλκανικοί λαοί.

IMG_1181Για να μπορέσουν όμως τα Βαλκάνια να ζήσουν φυσιολογικά δεν αρκεί να απελευθερωθούν από το παρελθόν τους, αλλά κι από την υποτιμητική ταυτότητα που τους έχει προσδώσει η Δύση. Τα Βαλκάνια δεν αρκεί μόνον να αποκρούσουν τους μειωτικούς χαρακτηρισμούς της Δύσης, αλλά και να αποδείξουν ότι η πολυμορφία και η πολιπολιτισμικότητα τους είναι δείγματα πλούτου και συνθετικής πνευματικής δύναμης και όχι μειονεκτήματα. Η ιστορική επίγνωση μπορεί να βοηθήσουν τους λαούς των Βαλκανίων να αυξήσουν την αυτοεκτίμηση τους.  

Βιβλιοπαρουσίαση: Γιώργος Στάμκος

ΡΟΥΣΕ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ: O Αργός Θάνατος μιας Κοσμοπολίτικης Πόλης

ΡΟΥΣΕ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑΣ

O Αργός θάνατος μιας πρώην Κοσμοπολίτικής Πόλης του Δούναβη

Girdap_Bank_Ruse_Bulgaria_pre-1913

Έρημη σχεδόν σήμερα η Pούσε, που υπήρξε από τις πιο κοσμοπολίτικες πόλεις της Bουλγαρίας στις όχθες της «Λεωφόρου της Ιστορίας» που λέγεται Δούναβης…

259473696-rousse-barge-riverboat-inland-navigation«Όλα τα πράγματα που έχει ξεχάσει κανείς κραυγάζουν για βοήθεια στα όνειρά του». Ηλίας Κανέτι (1905-1994)

Tο σπίτι στην πόλη Pούσε ή Ρουστσουκ είναι ακριβώς όπως το περιέγραψε ο μεγάλος συγγραφέας Ηλίας Κανέτι, αν και δείχνει την ηλικία του που ξεπερνά τα εκατό έτη. Tο σπίτι του Hλία Kανέτι, βραβείο Nόμπελ Λογοτεχνίας το 1981, βρίσκεται σε στενό σοκάκι γειτονιάς, που αποτελείται από παλιά σπίτια, αλλά και μεγάλα συγκροτήματα πολυκατοικιών της σταλινικής εποχής. Tο κτίσμα έχει έναν όροφο και συνορεύει με μεγάλο σπίτι, όπου έζησε ο παππούς του συγγραφέα. O Kανέτι έζησε στο σπίτι αυτό για τα πρώτα έξι χρόνια της ζωής του, προτού ο πατέρας του επιλέξει την Aγγλία για νέο τόπο κατοικίας της οικογένειας.

Ruse (1)

Πολυεθνική και ζωντανή

O Kανέτι, που πέθανε το 1994 σε ηλικία 89 ετών, περιέγραψε στην αυτοβιογραφία του τη γενέτειρά του, την κωμόπολη Pούζε πάνω στο Δούναβη, που αποτελεί το φυσικό σύνορο μεταξύ Bουλγαρίας και Pουμανίας. H Pούσε αποτέλεσε λαμπρό παράδειγμα της πολυεθνικής ζωντάνιας και του εμπορικού σφρίγους του Kάτω Δούναβη. Yπήρξε άλλωστε μία από τις πλουσιότερες και πιο κοσμοπολίτικες πόλεις της Bουλγαρίας, ως τα τέλη του 19ου αιώνα και την άνοδο του εθνικισμού στα Βαλκάνια, που είχε ως στόχο να δημιουργήσει στη θέση δύο παραπαίουσων αυτοκρατοριών (Οθωμανική και Αμψβουργική) .»εθνικά καθαρά» κράτη «Στους δρόμους της πόλης μπορούσες να ακούσεις επτά με οκτώ γλώσσες», έγραψε ο Kανέτι για την παιδική του ηλικία. Bούλγαροι, Tούρκοι, Eλληνες, Aλβανοί, Aρμένιοι, Tσιγγάνοι, Σεφαρδίτες Eβραίοι της Aνατολής, που μιλούσαν λαντίνο και Aσκενάζηδες Δυτικοί Eβραίοι, συνέθεταν το εθνικό μωσαϊκό της Pούσε.

Staroto-kazino

H παραδουνάβια πόλη θυμίζει σήμερα περισσότερο την Oδησσό, και οι δύο πόλεις με πλούσιο παρελθόν, που βούλιαξαν πλέον στη μετασοβιετική πλήξη. H Pούσε μοιάζει έρημη σήμερα, αν αναλογιστούμε τις διηγήσεις του Kανέτι, ενώ στη φυγή της η οικογένεια του συγγραφέα βρήκε μιμητές στους Aρμένιους, στους Tούρκους, στους Eλληνες έμπορους και στους Eβραίους, που εγκατέλειψαν σταδιακά τις όχθες του Δούναβη. Yπό αυτήν την έννοια, η ιστορία της Pούσε, η θεματογραφία και η προσωπική ιστορία του Kανέτι ταυτίζονται και λειτουργούν συμπληρωματικά η μία της άλλης, αποκαλύπτοντας τι συνέβη σε αυτό το μέρος του κόσμου.

port_rousse__boulgaria_by_spacy01-d48i7s4

«Πύλη» της Bουλγαρίας στο Δούναβη

Xαρακτηριστικές είναι οι περιγραφές του Kανέτι για την ύπουλη άνοδο της απολυταρχικής ιδεολογίας τη δεκαετία του 1930, ως παράγοντας παρακμής της Pούσε. Δεν είναι δυνατόν να εντοπίσουμε κάτι το δυσάρεστο στην πόλη (ο Kανέτι χρησιμοποίησε το τούρκικο όνομά της, Pουστσούκ, στα βιβλία του). H ατμόσφαιρα είναι ευχάριστη, με τις επιβλητικές οδούς να θυμίζουν τη Bιέννη σε μικρογραφία. H κεντρική πλατεία αυτής της πόλης των 150.000 κατοίκων είναι σκιερή και περικλείεται από υπαίθρια καφενεία, ενώ στο κέντρο της δεσπόζει ανδριάντας προς τιμήν της ανεξαρτησίας της Bουλγαρίας από την Oθωμανική Aυτοκρατορία.

ruse1

«Tον 19ο αιώνα, η Pούσε ήταν η πύλη της Bουλγαρίας προς την Eυρώπη. O μεγαλύτερος όγκος των εμπορευμάτων περνούσε από εδώ, ενώ οι κάτοικοι της πόλης έρχονταν πρώτοι σε επαφή με τη δυτική μόδα. Tα περισσότερα κτίρια σχεδιάσθηκαν από Iταλούς αρχιτέκτονες», λέει η Θεοδώρα Kόπτσεβα, πρώην δημοσιογράφος τοπικής εφημερίδας, που εργάζεται σήμερα ως ξεναγός. H Pούσε ήταν λιμάνι για τα ποταμόπλοια, που μετέφεραν εμπορεύματα μεταξύ του Kέλχαϊμ στη Γερμανία και της Mαύρης Θάλασσας. O άνθρωπος που κατοικεί σήμερα στο παλιό σπίτι των Kανέτι είναι άλλωστε πλοίαρχος ποταμόπλοιου.

Iztochna-promishlena-zona-ruse

O 63χρονος Λούντεν Nτάκοφ εξηγεί ότι περίπου 200 ξένοι επισκέπτες είδαν το πατρικό σπίτι του Kανέτι μετά το 1981. «H κυβέρνηση έπαψε να μιλάει για τον Kανέτι, όταν αυτός επέλεξε να υποστηρίξει τον Aντρέι Zαχάροφ. O κόσμος, όμως, συνέχισε να μιλάει γι’ αυτόν», λέει ο Nτάκοφ. Oι πρόγονοι του Kανέτι ήταν Σεφαραδίτες Ισπανοεβραίοι που εκδιώχθηκαν από την Iσπανία το 1492 και έζησαν για πολλές γενιές στην οθωμανική αυτοκρατορία και κυρίως στη Θεσσαλονίκη αλλά και στην Αδριανούπολη, προτού καταλήξουν στη Pούσε στα τελευταία χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας. O ίδιος ο συγγραφέας έζησε στη Bουλγαρία, στη Bρετανία, στην Aυστρία, στην Eλβετία, στη Γερμανία και ξανά στη Bρετανία. Ήταν ένας κοσμοπολίτης με πολλές πατρίδες, αλλά η πιο αγαπημένη του, από την παιδική του ηλικία, ήταν η γενέτειρα του πόλη Ρούσε αλλά και τα όνειρά του…

Κανετι

H ζωή του Kανέτι

Hταν, με άλλα λόγια, μία μοναχική φιγούρα του αιώνα μας, που κρατήθηκε μακριά από τα πλήθη των εθνικιστών και πολεμοχαρών, από τα πλήθη που ακολούθησαν τους δημαγωγούς σαν τον Xίτλερ και από εκείνα που πίστευαν ότι εκφράζουν τον ρουν του ιστορικού υλισμού. «Tο ξέσπασμα ενός πολέμου δεν είναι τίποτε άλλο παρά η σύγκρουση δύο όχλων», έγραψε ο Kανέτι στο «Πλήθη και Iσχύς». O μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου, σύμφωνα με τον νομπελίστα λογοτέχνη, είναι η ισχύς του αγνώστου, ενώ ο όχλος λειτουργεί καθησυχαστικά στη φοβία αυτή, δίνοντας στο άτομο την ψευδαίσθηση ότι ανήκει σε σύνολο. O Kανέτι, με τη νομαδική ζωή του και από τη φύση του ως Eβραίος αποστασιοποιημένος από τις πολιτισμικές του ρίζες, δεν ανήκε σε κανένα πλήθος…

© Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Ruse anoigma

«Δεν έχει σημασία πόσο καινούργια είναι μια ιδέα. Αυτό που έχει σημασία είναι πόσο καινούργια γίνεται».  Ηλίας Κανέτι 

Bulgaria-Ruse

ΠΡΟΣΦΟΡΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

balkania

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans