Category Archives: ΑΓΝΩΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ – UNKNOW HISTORY

Η απαγορευμένη ιστορία της αριστεροχειρίας

Η απαγορευμένη ιστορία της αριστεροχειρίας

Η μεγαλύτερη “μειονότητα” του πλανήτη

13η Αυγούστου: Παγκόσμια Ημέρα Αριστεροχειρίας

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Από το 1992 η 13η Αυγούστου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα Αριστερόχειρων με πρωτοβουλία της Λέσχης Αριστερόχειρων της Μεγάλης Βρετανίας. Χρόνο με τον χρόνο η ημέρα αυτή απέκτησε παγκόσμια διάσταση, έχοντας ως στόχο την ενημέρωση των αριστερόχειρων για τις προκλήσεις, αλλά και διακρίσεις, που αντιμετωπίζουν, ζώντας σ’ ένα κόσμο δεξιόχειρων.

Που οφείλεται η αριστεροχειρία;

Υπάρχουν δύο βασικές αιτίες για να γεννηθεί κάποιος με αριστεροχειρία. Η μια αιτία, η μικρότερη, είναι παθολογική και οφείλεται στον τραυματισμό του αριστερού ημισφαιρίου κατά τη διάρκεια της κύησης. Αυτός ο τραυματισμός δημιουργεί συχνά στα παιδιά και προβλήματα δυσλεξίας ή υπερκινητικότητας. Η άλλη, και η πιο σημαντική, αιτία είναι γενετική. Αν και οι δύο γονείς είναι δεξιόχειρες τότε τα παιδιά τους έχουν 9% πιθανότητες να γεννηθούν αριστερόχειρα. Αν και οι δυο γονείς είναι αριστερόχειρες οι πιθανότητες να γεννηθεί ένα αριστερόχειρο παιδί ανεβαίνει στο 26%, ενώ ένα παιδί που θα γεννηθεί από έναν δεξιόχειρα κι έναν αριστερόχειρα γονέα έχει 19% πιθανότητες να βγει αριστερόχειρο. Ο Δρ McManus, του πανεπιστημίου της Οξφόρδης, θεωρεί πως υπάρχει ένα γονίδιο, που ευθύνεται για τη χρήση του δεξιού χεριού κι ένα ακόμη γονίδιο που, αν κληρονομηθεί, έχει 50% πιθανότητες να προκαλέσει αριστεροχειρία.

Σήμερα υπάρχουν και πιο εξεζητημένες θεωρίες για τη δημιουργία αριστεροχειρίας. Σύμφωνα με μια από αυτές η αριστεροχειρία οφείλεται στους υπερήχους. Σουηδοί επιστήμονες υποστηρίζουν πως οι εξετάσεις με υπέρηχο μπορούν να αναστατώσουν την κανονική ανάπτυξη του εγκεφάλου στα αγέννητα μωρά, προκαλώντας αριστεροχειρία. Η ιατρική ομάδα της Helle Kieler από τη Στοκχόλμη μελέτησε 7.000 παιδιά (γεννημένα από το 1973 ως το 1978), που είχαν δεχθεί υπερηχογράφημα, και 170.000 παιδιά που δεν δέχθηκαν. Το συμπέρασμα της έρευνας ήταν πως το 32%, απ’ όσους δέχθηκαν ως έμβρυα υπερηχογράφημα, έγιναν αριστερόχειρες. Μια άλλη θεωρία εξηγεί την αύξηση της αριστεροχειρίας στην όλο και μεγαλύτερη ηλικία που οι σημερινές γυναίκες γεννάνε παιδιά. Έχει υπολογιστεί πως οι γυναίκες ηλικίας άνω των 30 ετών έχουν 25% περισσότερες πιθανότητες να γεννήσουν αριστερόχειρα παιδιά. Έτσι, καθώς οι γυναίκες γεννάνε πλέον σε όλο και μεγαλύτερες ηλικίες, οι αριστερόχειρες στον κόσμο αναμένεται να αυξηθούν στα επόμενα χρόνια.

Από την άλλη, μια νέα έρευνα για τον καρκίνο του μαστού, που δημοσιεύτηκε στο British Medical Journal αποκάλυψε, έπειτα από εξέταση 12.000 γυναικών που γεννήθηκαν από το 1932 μέχρι το 1941, ότι οι αριστερόχειρες γυναίκες είναι διπλά εκτεθειμένες στον καρκίνο του μαστού πριν την εμμηνόπαυση, σε σχέση με τις δεξιόχειρες. Προηγούμενη έρευνα είχε δείξει ότι περισσότερες ορμόνες κατά τη διάρκεια της κύησης αποτελούσαν παράγοντα για την χρήση του αριστερού χεριού. Μια ανάλογη έρευνα υποστηρίζει πως ο μέσος όρος ζωής των αριστερόχειρων είναι κατά μερικούς μήνες μικρότερος απ’ αυτόν των δεξιόχειρων.

Σύμφωνα με κάποιους, πιο ακριβείς, υπολογισμούς οι αριστερόχειρες αποτελούν σήμερα το 13% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή είναι περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη «μειονότητα» του πλανήτη! Μια «μειονότητα» που συνεχίζει όμως να καταπιέζεται.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed romans

Αντι-αριστερόχειρες Ρωμαίοι

Σε όλες τις κοινωνίες και σε όλους τους πολιτισμούς η αριστεροχειρία ήταν στιγματισμένη και δαιμονοποιημένη. Πουθενά όμως η αριστεροχειρία δεν αντιμετωπίστηκε τόσο σκληρά όσο στην αρχαία Ρώμη. Οι Ρωμαίοι αρχικά θεωρούσαν το αριστερό χέρι ως τυχερή πλευρά και το χρησιμοποιούσαν στην οιωνοσκοπία. Ωστόσο άλλαξαν αργότερα συμπεριφορά, επηρεασμένοι από τις συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων, και ευνόησαν τη δεξιά πλευρά. Στην πρώτη περίοδο της ρωμαϊκής ιστορίας οι άνδρες φορούσαν απλούς χιτώνες που είχαν μια τσέπη (sinus) στην αριστερή τους πλευρά. Έτσι η πλευρά αυτή πήρε το λατινικό όνομα sinister, μια λέξη που κατέληξε στα σημερινά αγγλικά να σημαίνει όχι μόνο Αριστερά, αλλά και το κακό, το μαγικό, το παράξενο και το εγκληματικό!

Οι Ρωμαίοι ήταν φανατικοί αντι-αριστερόχειρες και οι πιο μιλιταριστικά δεξιόχειρες άνθρωποι στην Ιστορία. Ήταν αυτοί που εφήυραν τη δεξιά χειραψία και τον “φασιστικό” χαιρετισμό. Μολονότι ο Ιούλιος Καίσαρας ήταν αριστερόχειρας ήταν αυτός που διέταξε όλους τους Ρωμαίους υπηκόους του να υιοθετήσουν τη δεξιόχειρη χειραψία. Ίσως αυτό να οφείλονταν στην επιθυμία των μιλιταριστών Ρωμαίων να αποδείξουν πως «δεν κρατούσαν όπλο» με το δεξί τους χέρι είτε πρόκειται για φίλους είτε για εχθρούς. Επρόκειτο δηλαδή για μια χειρονομία εμπιστοσύνης.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed christians

Ο Διάβολος είναι αριστερόχειρας: η δαιμονοποίηση της αριστεροχειρίας απο το Χριστιανισμό

Οι Χριστιανοί υιοθέτησαν με τη σειρά τους το «αντι-αριστερό μένος» των Ρωμαίων διωκτών τους, πολύ καιρό πριν ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος μιλήσει για τη «Δεξιά του Κυρίου», κατά τη διάρκεια των τελευταίων εκλογών. Κάποτε οι αριστερόχειρες κατηγορούνταν ακόμη και για «υπηρέτες του Διαβόλου» και ήταν τα εύκολα θύματα της Ιεράς Εξέτασης. Αρκούσε να φάνε με το αριστερό χέρι ή να περπατήσουν από τα δεξιά προς τα αριστερά γύρω από ένα σπίτι για να τους κατηγορήσουν για Μαύρη Μαγεία και να τους ρίξουν στην πυρά. Εξυπακούεται πως ο Διάβολος ήταν πάντα αριστερόχειρας, ενώ οι «καλοί Χριστιανοί» κάθονταν στον Παράδεισο πάντα στα δεξιά του Κυρίου. Η Βίβλος περιέχει πάνω από 100 ευνοϊκές αναφορές στο δεξί χέρι και 25 δυσμενείς αναφορές στο αριστερό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η παραβολή με τους αμνούς και τα ερίφια. Οι αμνοί (πρόβατα) κάθονται στη δεξιά πλευρά του Κυρίου, ενώ τα ερίφια (κατσίκια) στην αριστερή. Αυτοί που βρίσκονται στη δεξιά πλευρά κληρονομούν το βασίλειο των Ουρανών, ενώ εκείνοι που βρίσκονται στην αριστερή πλευρά ετοιμάζονται να αναχωρήσουν για τα πυρωμένα τάρταρα της κόλασης…

Οι χριστιανικές τελετές γίνονται πάντα με το δεξί χέρι. Αν ευλογούσε κάποιος με το αριστερό χέρι αυτό σήμαινε την υποταγή του στο Σατανά. Ποτέ στην ιστορία δεν υπήρξε ένας αριστερόχειρας Πάπας.

Για χιλιάδες χρόνια ο Διάβολος είχε συνδεθεί με το αριστερό χέρι και απεικονίζεται πάντοτε ως αριστερόχειρας. Τον 17ο αιώνα θεωρήθηκε πως ο Διάβολος βάφτιζε τους οπαδούς του με το αριστερό του χέρι και υπάρχουν από τότε πολλές δεισιδαιμονίες που αναφέρονται στην «αριστερή πλευρά» ή στο «αριστερό μονοπάτι» που συνδέεται πάντα με το κακό. Για παράδειγμα, στη Γαλλία υποστηρίχτηκε πως οι μάγισσες χαιρετούσαν τον Σατανά με το αριστερό τους χέρι. Επίσης πιστεύεται πως μπορούμε να δούμε τα φαντάσματα μόνο εάν κοιτάζουμε πέρα από τον αριστερό ώμο μας και ότι ο Διάβολος κρύβεται πίσω από τον αριστερό μας ώμο. Τα κακά πνεύματα κρύβονται πάντα πίσω από τον αριστερό ώμο, γι’ αυτό και ο καλύτερος τρόπος για να κρατήσει κάποιος μακριά ήταν να ρίξει αλάτι στον αριστερό του ώμο! Τέλος η Ζαν Ντ’ Αρκ (Ιωάννα της Φλωρίνης), που ρίχτηκε στην πυρά το 1431 με την κατηγορία πως ήταν αιρετική, δεν ήταν απαραιτήτως αριστερόχειρας, αλλά μάλλον απεικονίστηκε μ’ αυτόν τον τρόπο για να φανεί κακή.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed

Δεισιδαιμονίες εις βάρος του αριστερού χεριού

Στο μουσουλμανικό κόσμο υπάρχει επίσης μια ξεκάθαρη προτίμηση προς το δεξί χέρι, τα δάκτυλα του οποίου χρησιμοποιούνται και σαν πιρούνια. Το αριστερό, επειδή χρησιμοποιείται για τις ανάγκες της υγιεινής (π.χ. σκούπισμα του πρωκτού μετά την αφόδευση σε μια εποχή που δεν είχαν ακόμη ανακαλυφθεί τα χαρτιά υγείας), θεωρείται «βρώμικο».

Ακόμη και στο Βουδισμό η δεξιά πλευρά του δρόμου θεωρείται «δρόμος της φώτισης», ο δρόμος του Βούδα. Στα ταντρικά κείμενα το δεξί θεωρείται πάντα αρσενικό, καλό, ιερό και φωτισμένο, ενώ το αριστερό θηλυκό, κακό, ανίερο, και σκοτεινό…

Στα γαλλικά η λέξη γκος (Gauche) δεν σημαίνει μόνο αριστερά, αλλά και «αδέξιος» δηλαδή ανίκανος, ενώ στα αραβικά η λέξη σαμάλ δεν σημαίνει μόνον αριστερός, αλλά και «ακάθαρτος». Στην Ισπανία αν θέλουν να πουν πως κάποιος είναι έξυπνος, λένε «νο σερ θούρντο», που σημαίνει «δεν είναι αριστερόχειρας». Υπάρχουν τέλος αρκετές χώρες στον κόσμο που ο χαιρετισμός με το αριστερό χέρι εκλαμβάνεται ως προσβολή. Στην Ελλάδα μάλιστα αν κάνεις το λάθος και μουτζώσεις κάποιον με την αριστερή παλάμη αυτό θεωρείται πολύ σοβαρή προσβολή και είναι αφορμή καυγάδων. Ακόμη και σήμερα οτιδήποτε αριστερόστροφο συνεχίζει να θεωρείται ατυχία ή γουρσουζιά. Ακόμη και στο μετα-βιομηχανικό μας κόσμο οι άνθρωποι αποφεύγουν να μπαίνουν στο σπίτι τους με το «κακό» αριστερό πόδι και προτιμούν πάντα με το δεξί για να φέρουν «γούρι».

Οι δεισιδαιμονίες γύρω από την κακή χρήση του αριστερού χεριού ακόμη και σήμερα οργιάζουν. Αν, όταν ξυπνήσει κάποιος, κατέβει με το αριστερό πόδι από το κρεβάτι, πιστεύει πως θα έχει μια κακή μέρα. Ένα χτύπημα στο δεξί αυτί σημαίνει ότι κάποιος σας εγκωμιάζει. Στο αριστερό αυτί όμως σημαίνει ότι κάποιος σας βρίζει ή συκοφαντεί.

Τα δακτυλίδια του γάμου φοριούνται πάντα στο αριστερό χέρι γιατί πιστεύεται πως αποτρέπουν το κακό. Δεν είναι τυχαίο πως το τέταρτο δάχτυλο του αριστερού επιλέχτηκε, γύρω στο 300 π.χ., για να είναι το δάκτυλο όπου θα έμπαινε το δακτυλίδι του γάμου, καθώς εκείνη την εποχή πίστευαν πως αυτό το δάκτυλο συνδέονταν άμεσα με την καρδιά!

Αν ακούσει κανείς τον ήχο ενός κούκου από το δεξί του αυτί, τότε θα έχει μια τυχερή χρονιά. Στην αντίθετη περίπτωση θα έχει μια άσχημη χρονία. Τα καλά ταξίδια πρέπει να ξεκινούν πάντα με το δεξί πόδι. Τέλος θεωρείται κακή τύχη το να προσφέρει κάποιος με το αριστερό του χέρι το ποτό σ’ έναν άλλο. Σε ελάχιστες περιπτώσεις υπάρχουν δεισιδαιμονίες που θεωρούν καλή τύχη τη χρήση του αριστερού χεριού.

Όλες αυτές οι αντι-αριστερόχειρες δεισιδαιμονίες ήταν αναπόφευκτο να περάσουν και στο πολιτικό πεδίο. Στο κοινοβούλιο της Γαλλίας πριν από την Γαλλική Επανάσταση, οι αριστοκράτες κάθονταν πάντα στη δεξιά πλευρά του βασιλιά, ενώ οι πλούσιοι χωρίς ευγενική καταγωγή κάθονταν στην αριστερή. Έτσι η δεξιά πλευρά συνδέθηκε με την κρατούσα κοινωνική τάξη, ενώ η αριστερή πλευρά με τα ανατρεπτικά στοιχεία που ήθελαν να την αλλάξουν. Αυτό καθιερώθηκε σε όλα τα κοινοβούλια κι από τότε τα συντηρητικά κόμματα κάθονται πάντα στα δεξιά έδρανα και τα προοδευτικά στα αριστερά. Έτσι προήλθε η πολιτική ονομασία Δεξιά και Αριστερά…

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed

ΗΠΑ: η αριστεροχειρία στην εξουσία

Στο αντίθετο άκρο με την Ιαπωνία, όπου ουσιαστικά η αριστεροχειρία ήταν παραδοσιακά απαγορευμένη (και λόγος για να χωρίσει κανείς τη σύζυγό του), βρίσκονται οι ΗΠΑ, όπου η αριστεροχειρία όχι μόνο δεν ήταν απαγορευμένη, αλλά υπάρχουν στην εποχή μας και αλυσίδες ειδικών καταστημάτων με προϊόντα ειδικά για αριστερόχειρες, εφόσον είναι γνωστό πως πάνω από 2.500 αριστερόχειρες σκοτώνονται κάθε χρόνο από τη χρήση προϊόντων που είναι κατάλληλα για δεξιόχειρες!

Ανάμεσα στους προέδρους των ΗΠΑ υπάρχει ένας ασυνήθιστος αριθμός αριστερόχειρων, σχεδόν ο ένας στους τρεις. Δεν είναι γνωστό ποιο ρόλο έπαιξε η προτίμησή τους για χρήση του αριστερού τους χεριού στην επιτυχία τους ή αν κατάφεραν να φτάσουν μέχρι εκεί λόγω αυτής τους της ιδιαιτερότητας. Γνωστοί Αμερικανοί Πρόεδροι που ήταν αριστερόχειρες ήταν ο Τόμας Τζέφερσον, ο Χάρι Τρούμαν, ο ΤζονΦ. Κένεντι, ο Ρόναλντ Ρίγκαν κ.α. Ωστόσο, στις εκλογές του 1992, και οι τρεις προεδρικοί υποψήφιοι δεν ήταν δεξιόχειρες. Τόσο ο πατέρας Τζορτζ Μπους, όσο και ο Μπίλ Κλίντον, αλλά και ο ανεξάρτητος υποψήφιος Ρος Πέροτ, ήταν αριστερόχειρες!

Οι αριστερόχειρες φαίνεται πως έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και συγκεκριμένα είναι πιο ανεξάρτητοι, έξυπνοι και επίμονοι. Στη Mensa, στη λέσχη των ανθρώπων με τον υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης, το 20% των μελών της είναι αριστερόχειρες (δύο φορές πάνω από το μέσο όρο).Το παράδοξο είναι πως δεν υπάρχουν πολλοί διάσημοι συγγραφείς ανάμεσα στους αριστερόχειρες, κάτι που ίσως οφείλεται στο γεγονός πως το αριστερό ημισφαίριο που ελέγχει το δεξί χέρι, ελέγχει και τη λειτουργία του λόγου. Αντίθετα το δεξί ημισφαίριο, που ελέγχει το αριστερό χέρι, ελέγχει και την αντίληψη του χώρου και του ρυθμού, γι’ αυτό και υπάρχουν πολλοί αριστερόχειρες που υπήρξαν διάσημοι ζωγράφοι και μουσικοί.

Γενικώς υπάρχουν πολλές παρανοήσεις σχετικά με τους αριστερόχειρες. Για παράδειγμα οι πόρτες των ντουλαπιών, των πλυντηρίων και των ψυγείων ανοίγουν συνήθως από το αριστερά. Αυτό όμως δεν ευνοεί τους αριστερόχειρες, αλλά τους δεξιόχειρες, που έχουν το καλύτερο χέρι τους ελεύθερο για την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed

Πόσο διαφορετικοί είμαστε;

Η αλήθεια είναι πως οι δεξιόχειρες και οι αριστερόχειρες βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά. Σύμφωνα με το περιοδικό Nature Neuroscience δεξιόχειρες και αριστερόχειρες, φαινόμαστε σαν να παρατηρούμε ο ένας τον άλλον από διαφορετικές πλευρές της επιφάνειας ενός καθρέπτη.Οι ψυχολόγοι έχουν ανακαλύψει ότι οι δεξιόχειρες και οι αριστερόχειρες χρησιμοποιούν διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου τους για να παρατηρούν τον κόσμο. Ερευνητές, έπειτα από μελέτες στο Πανεπιστημίου του Μπίρμιχαμ, απέδειξαν ότι οι δύο αυτές ομάδες χρησιμοποίησαν αντίθετες πλευρές του εγκεφάλου για να κοιτάξουν στην ίδια εικόνα και στις λεπτομέρειές της. Χρησιμοποιώντας μια τεχνική χάρη στην οποία διασπάται, προσωρινά, η δραστηριότητα του εγκεφάλου, κατάφεραν να επαληθεύσουν ότι οι δεξιόχειρες χρησιμοποίησαν το δεξί τους ημισφαίριο για να εστιάσουν σε ολόκληρη την εικόνα και το αριστερό ημισφαίριο για να εστιάσουν σε ένα μέρος της εικόνας. Όμως, αυτή, η ίδια λειτουργία ήταν αντίστροφη στους αριστερόχειρες! Έτσι κατέληξαν στο συμπέρασμα πως όχι μόνο η λειτουργία της γλώσσας μας αλλά, και τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο μπορεί να εξαρτάται από το ποιο είναι το κυρίαρχο χέρι μας.

Τελικά το τι είμαστε είναι προϊόν της νευροχημείας μας ή των επιλογών μας; Σήμερα μπορεί το αριστερό χέρι να έχει απενοχοποιηθεί, αλλά πολλές προκαταλήψεις εξακολουθούν να παραμένουν. Οι αριστερόχειρες συνεχίζουν να πιέζονται από τη δεξιόχειρη πλειοψηφία για να μην παρεκκλίνουν. Ωστόσο η καταπιεσμένη οργή και η ενοχή είναι ένας εκρηκτικός συνδυασμός, που οδηγεί στην επανάσταση. Μήπως γι’ αυτό και οι αριστερόχειρες ηγούνται συχνά επαναστάσεων και ανατροπών;

*Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed presidents

ΔΙΑΣΗΜΟΙ ΑΡΙΣΤΕΡΟΧΕΙΡΕΣ (Ενδεικτική Λίστα)

ΗΓΕΤΕΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ

  • Μέγας Αλέξανδρος
  • Ραμσής ΙΙ
  • Ιούλιος Καίσαρας
  • Καρλομάγνος
  • Ναπολέων Βοναπάρτης
  • Μαχάτμα Γκάντι
  • Ότο Βίσμαρκ
  • Ουίνστον Τσόρτσιλ
  • Βενιαμίν Φρανγκλίνος
  • Τόμας Τζέφερσον
  • Τζον Φ. Κένεντι
  • Ρόναλντ Ρίγκαν
  • Τζορτζ Μπους (ο πρεσβύτερος)
  • Μπιλ Κλίντον
  • Φιντέλ Κάστρο

ΖΩΓΡΑΦΟΙ

  • Λεονάρντο Ντα Βίντσι
  • Μιχαελάντζελο
  • Πάμπλο Πικάσο
  • Ραφαέλ

ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

  • Αριστοτέλης
  • Νίτσε

ΜΟΥΣΙΚΟΙ

  • Μπετόβεν
  • Μότσαρντ
  • Μπαχ
  • Μπομπ Ντίλαν
  • Τζίμυ Χέντριξ
  • Άνι Λένοξ
  • Ίγκι Ποπ
  • Ντέιβιντ Μπάουι
  • Ντέιβιντ Μπερν (Talking Heads)
  • Φιλ Κόλινς
  • Στινγκ
  • Πολ Μακάρντεϊ (The Beatles)
  • Τζορτζ Μάικλ


ΗΘΟΠΟΙΟΙ

  • Τσάρλι Τσάπλιν
  • Γκρέτα Γκάρμπο
  • Μέρλιν Μονρό
  • Ρόμπερτ Ντε Νίρο
  • Ρόμπερτ Ρέντφροντ
  • Φέι Ντάναγουεϊ
  • Κιάνου Ρηβς
  • Γκάρι Όλντμαν
  • Μπρους Γουίλις
  • Ντέμι Μουρ
  • Τομ Κρουζ
  • Νικόλ Κίντμαν
  • Τζούλια Ρόμπερτς
  • Αντζελίνα Τζολί
  • Ματ Ντίλον
  • Τζούλιαν Μουρ
  • Στηβ ΜακΚουίν
  • Πίτερ Ουστίνοφ
  • Τέλης Σαβάλλας

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

  • Γκαίτε
  • Μαρκ Τουέν
  • Χανς Κρίστιαν Άντερσεν
  • Κάφκα
  • Χ. Τζ. Γουέλς
  • Μάρσαλ ΜακΛούαν
  • Ντάγκλας Άνταμς

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ

  • Άλμπερτ Άινσταϊν
  • Ισαάκ Νεύτωνας
  • Μαρί Κιουρί
  • Αλέν Τουρέν

ΑΛΛΟΙ

  • Μπιλ Γκέιτς
  • Τζον Ροκφέλερ
  • Γιούρι Γκέλερ
  • Ζαν Πολ Γκοτιέ
  • Τζέιμς Κάμερον
  • Ζαν Ντ’ Αρκ
  • Μπούφαλο Μπιλ
  • Τζακ ο Αντεροβγάλτης
Advertisements

Οι πλαστοί πίνακες του Χίτλερ Ποιοι τους αγοράζουν;

Οι πλαστοί πίνακες του Χίτλερ

Ποιοι τους αγοράζουν;

Η μαύρη αγορά των ναζιστικών αντικειμένων

Σχετική εικόνα

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Οι ιστορίες των πλαστών έργων τέχνης είναι σχεδόν τόσο παλιές όσο και οι ιστορίες των πρωτοτύπων τους που βρίσκονται στον πυρήνα μιας τέτοιας απάτης. Ξεχωριστή ωστόσο θέση στον σκοτεινό κόσμο του εγκλήματος κατέχει η νοσηρή τάση της παραποίησης των έργων, ο δημιουργός των οποίων δεν είναι άλλος από τον άνθρωπο που σημάδεψε με τρόμο τον 20ό αιώνα: ο Αδόλφος Χίτλερ.

Adolf Hitler's Art

Ποιοι είναι οι αγοραστές των έργων του Χίτλερ;

Στα τέλη Ιανουαρίου του 2019 η γερμανική αστυνομία εισήλθε στις εγκαταστάσεις της ιχθυόσκαλας στο Βερολίνο όπου και προέβη στην κατάσχεση τριών πινάκων που θεωρούνται υπόπτοι ως πλαστά έργα του Χίτλερ και που επρόκειτο να διοχετευθούν και να πωληθούν στην μαύρη αγορά έργων τέχνης με την υπογραφή του αρχηγού του Τρίτου Ράιχ. Σε μια άλλη επιχείρηση της γερμανικής αστυνομίας στη Νυρεμβέργη κατασχέθηκαν 63 σχετικοί πλαστοί πίνακες που αποδίδοπνται στον Χίτλερ, προκαλώντας αναστάτωση στους ενδιαφερόμενους αγοραστές, αλλά και την απορία του κοινού για το ποιοι είναι αυτοί που επιθυμούν να αγοράσουν και να κατέχουν πίνακες εκείνου που αιμοτοκύλησε την Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Β’ Π. Πολέμου.

Το βρετανικό περιοδικό «Πρόσπεκτ», που ήταν από τα πρώτα που ερεύνησαν το θέμα, έθεσε το εύλογο ερώτημα γιατί ασχολούνται τόσοι πολλοί με τα απλοϊκά έργα ενός αποτυχημένου καλλιτέχνη όπως ο Χίτλερ, ο οποίος κόπηκε στις εξετάσεις στη Σχολή Καλών Τεχνών της Βιέννης, και με την παραποίησή τους, δίνοντας την επίσης εύλογη απάντηση: για τα πολλά υποσχόμενα κέρδη. Κάθε εμπόρευμα άλλωστε έχει την αξία του αναλόγως με τη ζήτηση και με το πόσα είναι διατεθιμένοι να πληρώσουν οι υποψήφιοι αγοράστές του. Για τη συγκεκριμένη περίπτωση μάλιστα υπάρχει μια μικρή ομάδα ανθρώπων, που είναι πρόθυμοι να πληρώσουν πολλά χρήματα για ένα έργο, το οποίο φυσικά δεν έχει κάποια καλλιτεχνική αξία και ποιότητα, αλλα μόνο και μόνο επειδή ο δημιουργός του υπήρξε ένας από τους πιο κακόφημους πολιτικούς του 20ου αιώνα, ο οποίος βαρύνεται με τα χειρότερα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

hitler art munich house auction hitler's page

Πόσο κοστίζουν;

Οι πίνακες που αποδίδονται στον Αδόλφο Χίτλερ διατίθενται σε δημοπρασίες με αρχική τιμή περίπου 4.000 ευρώ. Επειδή ωστόσο υπάρχει ζήτηση και μεγάλος ανταγωνισμός ανάμεσα στους υποψήφιους αγοραστές, η τιμή τους ανεβαίνει κατακόρυφα κατά τη διάρκεια της δημοπρασίας. Ενδεικτικά σε μια δημοπρασία που έγινε στο Μόναχο το 2014, για έναν ταπεινό πίνακα που αντικατόπτριζε τις πρώιμες καλλιτεχνικές φιλοδοξίες του Χίτλερ καταβλήθηκε τελικά το ποσό των 130.000 ευρώ. Υποτίθεται πως ο συγκεκριμένος πίνακας άνηκε στον “μεγάλο Τίποτα” της Βιέννης, αλλά μπορεί να ήταν κι αυτός μια ακόμη επιτυχημένη παραχάραξη της “βιομηχανίας πλαστογραφιών” που έχει αναπτυχθεί και σ’ αυτόν τον τομέα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Hitler artist

Ο τζίρος της μαύρης αγοράς των ναζιστικών αντικειμένων

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών ο κύκλος εργασιών της αγοράς για αντικείμενα και έργα που σχετίζονται με τον ναζισμό υπολογίζονται σε περίπου 40 εκατομμύρια Ευρώ ετησίως. Κι αυτό, παρόλο που οι μεγαλύτεροι οίκοι δημοπρασιών δεν θέλουν, για ευνόητους λόγους, να ασχοληθούν με αυτό το είδος “εμπορίου τέχνης” και καμιά διάσημη γκαλερί δεν προτίθεται να φιλοξενήσει σχετική έκθεση, αλλά και επαγγελματίες εκτιμητές αποφεύγουν να συμμετάσχουν κι έτσι δεν υπάρχει σωστή αξιολόγηση των αντικειμένων, ούτε και της αξίας τους. Όλοι αυτές οι δημοπρασίες και συναλλαγές ναζιστικών αντικειμένων λαμβάνουν χώρα στο διαδίκτυο σε συνθήκες αδιαφάνειας και ανωνυμίας.

hitler art munich house auction hitler's page

Ζωγράφιζε εκατοντάδες φτηνούς τουριστικούς πίνακες και καρτ ποστάλ

Είναι γνωστό πως ο Αδόλφος Χίτλερ είχε στα νιάτα του καλλιτεχνικές φιλοδοξίες, αλλά απέτυχε και στις δύο προσπάθειές του να εισέλθει στην ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης. Ο ίδιος κατηγόρησε τους εξεταστές του ως “μπουρζουά ελιτιστές” και “Εβραίους”, που σκόπιμα δεν αναγνώρισαν το καλλιτεχνικό ταλέντο και τις δυνατότητές του, χωρίς ποτέ να αποδεχθεί το προφανές, δηλαδή ότι “δεν το είχε”, πως ήταν, αν όχι ατάλαντος, τουλάχιστον ανεπαρκής για να γίνει μεγάλος καλλιτέχνης. Όντας πεισματάρης και ισχυρογνώμων συνέχισε να παριστάνει τον καλλιτέχνη, τον οποίο υποτίθεται πως δεν αναγνώριζε και περιθωριοποίησε ένα “διεφθαρμένο σύστημα”. Ταυτόχρονα προσπάθησε να επιβιώσει ζωγραφίζοντας πίνακες και καρτ ποστάλ, που πουλούσε αρχικά στην πολυεθνική πρωτεύουσα της Αψβουργικής Αυτοκρατορίας και στη συνέχεια στο Μόναχο της Γερμανίας.

Προτού καταταχθεί στο Στρατό της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, με την έναρξη του Α ‘Παγκοσμίου Πολέμου, ο Χίτλερ πρόλαβε να κάνει εκατοντάδες φτηνές ζωγραφιές και τουριστικές καρτ-ποστάλ. Από αυτές σήμερα έχει απομείνει ένας περιορισμένος αριθμός έργων, που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν αδιαμφισβήτητα αυθεντικά και να αποδοθούν στον ίδιο τον Χίτλερ. Ξεχωρίζουν άλλωστε σχετικά εύκολα από το άψυχο και ατάλαντο περιεχόμενό τους, που παρουσιάζει ψυχρά πανοράματα πόλεων, στερούνται κάθε ιδιαιτερότητας, “σα να βγήκαν από μηχάνημα” και με μια τέτοια τεχνοτροπία που δεν είναι καθόλου δύσκολο να αντιγράψει κανείς.

Hitler Painting Haus Am See

Ο Χίτλερ συγκέντρωσε και κατέστρεψε τους περισσότερους πίνακές του

Ενδιαφέρον πάντως είναι πως, όταν ο Χίτλερ ανήλθε στην εξουσία κι έγινε ο νέος “σταρ” του γερμανικού λαού, αμέσως ξεκίνησε και η αντιγραφή και πλαστογράφηση των μέτριων έργων του. Το μεγαλύτερο αριθμό τέτοιων πλαστογραφιών έκανε ένας Βιεννέζος επιχειρηματίας ονόματι Reinhold Hanis, που έστησε μια μικρή “βιοτεχνία πλαστογράφησης” έργων του Χίτλερ. Όταν το αντιλήφθηκε αυτό ο Χίτλερ, όντας πλέον ο πανίσχυρος Φύρερ του Γ’ Ράιχ, έβαλε τους ανθρώπους του να συγκεντρώσουν -και πιθανώς να καταστρέψουν- όσους περισσότερους αυθεντικούς πίνακες του μπορούσαν να εντοπίσουν, απαγόρευσε την πώληση τους το 1937 και κυνήγησε τους πλαστογράφους του. Ο Reinhold Hanis συνελήφθη το 1937 και πέθανε στη φυλακή λίγους μήνες αργότερα.

Hofbrauhaus Munich Painting

Ο “αυθεντικός Χίτλερ”

Οι ειδικοί και οι εκτιμητές, παρότι θεωρούν πως είναι δύσκολο ένα έργο να χαρακτηριστεί “αυθεντικός Χίτλερ”, εντούτοις έχουν εντοπίσει κάποια βασικά στοιχεία για να αποκλείσουν τις παραχαράξεις. Για παράδειγμα ο Χίτλερ δε ζωγράφιζε ποτέ νεκρές φύσεις, δε χρησιμοποιούσε λάδι αντί για υδατογραφίες, κι επίσης δεν σχεδίαζε εικόνες πόλεων τις οποίες ποτέ του δεν επισκέφθηκε. Ωστόσο, όπως οι ίδιοι ειδικοί τονίζουν, αυτοί που ενδιαφέρονται να αγοράσουν “έργα του Χίτλερ” δεν δίνουν και τόσο σημασία σ’ αυτές τις “λεπτομέρειες” και συνήθως πιστεύουν σε αυτά που τους λένε ή θέλουν να ακούσουν, καθώς και οι ίδιοι απέχουν πολύ απο την Τέχνη αλλά βλέπουν την όλη υπόθεση μέσα από ένα ιδεολογικό πρίσμα είτε απλά ως επένδυση.

Αποτέλεσμα εικόνας για Hitler artist

Η περίπτωση του δισεκατομμυριούχου Τεξανού συλλέκτη

Δεν είναι τυχαίο πως οι περισσότεροι συλλέκτες που επικεντρώνονται στα έργα του Χίτλερ είναι επιχειρηματίες ή ζάπλουτοι, συνήθως Αμερικανοί ή Άραβες. Ανάμεσα τους ξεχωρίζει ένας διάσημος Τεξανός δισεκατομμυριούχος, ο οποίος κατέχει μια τεράστια συλλογή σχεδόν με “οτιδήποτε έχει σχέση με τον Χίτλερ”, που περιλαμβάνει από τα μαχαιροπίρουνα του μέχρι και τα φωτογραφικά άλμπουμ του. Ο ίδιος ανέθεσε στον εαυτό του την “ειδική αποστολή” να εντοπίσει όλα τα έργα που αποδίδονται στον Χίτλερ. Καυχιόταν μάλιστα πως σε μια από τις πολυτελέστατες επαύλεις του, που είχε 80 τοίχους, κρέμονταν περίπου 30 έργα του ίδιου του Χίτλερ! Μέσα στην έπαρσή του μπήκε μάλιστα στον πειρασμό να χρηματοδοτήσει την έκδοση ενός πολυτελούς καταλόγου, όπου παρουσιαζόταν όλη η “χιτλερική συλλογή” του. Ορισμένοι ειδικοί εντυπωσιάστηκαν και εξέτασαν τις φωτογραφίες του συγκεκριμένου καταλόγου. Τελικά το όλο εγχείρημα αποδείχθηκε μια παταγώδης αποτυχία καθώς αποδείχθηκε πως ένας μεγάλος αριθμός των έργων που εκτίθονταν στον κατάλογο δεν ήταν πρωτότυπα, αλλά αντίγραφα ή παραχαράξεις. Μετά από αυτό ο καυχησιάρης δισεκατομμυριούχος αποφάσισε να πουλήσει όσο-όσο την συλλογή του…

Σχετική εικόνα

Μια μακάβρια συλλογή

Μια πιο πρόσφατη περίπτωση συλλέκτη ναζιστικών αντικειμένων είναι αυτή του Kevin Vitkroft, ενός βαθύπλουτου Βρετανού, ο οποίος κατέχει ένα μεγάλο αριθμό αντικειμένων από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ανάμεσα τους και πολλά που έχουν σχέση με τους Ναζί και δεν έχουν εκτεθεί ποτέ σε δημόσια θέα. Ανάμεσα τους αυθεντικά γράμματα του Χίτλερ από τη φυλακή Landsberg, όπου είχε φυλακιστεί μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 1923, το πικάπ της Εύα Μπράουν και διάφορα άλλα αντικείμενα γνωστών Ναζί αξιωματούχων που έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Πρόκειται για μια μακάβρια συλλογή, που θα είχε βεβαίως την ιστορική της αξία, αν στην εποχή μας το φάντασμα του Ναζισμού και του Φασισμού δεν επιχειρούσε να επιστρέψει από τον τάφο του και να στοιχείωσει και πάλι την Ευρώπη…

Η Aνακάλυψη της Hλεκτρικής Kαρέκλας και ο «Πόλεμος των Ρευμάτων»: AC Vs DC

Η ανακάλυψη της «ηλεκτρικής καρέκλας»

και ο «Πόλεμος των Ρευμάτων»

AC Vs DC

ΕDISON Vs TESLA

Σχετική εικόνα

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

«Είμαι βέβαιος ότι σε χρονικό διάστημα έξι μηνών ο Γουέστινχαουζ θα σκοτώσει όποιον πελάτη ρισκάρει και προμηθευτεί οποιοδήποτε σύστημα του. Εκείνο που διαθέτει είναι ένα νέο είδος και απαιτούνται πολλά πειράματα για να μπει τελικά σε πρακτική εφαρμογή. Νομίζω ότι ποτέ δε θα είναι η χρήση του ασφαλής».

O Τόμας Έντισον για τον Τζορτζ Γουέστινχαουζ και το Εναλλασσόμενο Ρεύμα (AC) του Τέσλα

Νέα Υόρκη, 6 Αυγούστου 1890, φυλακές Auburn. Δύο γεροδεμένοι δεσμοφύλακες ξύπνησαν από τις πέντε το πρωί τον τριαντάχρονο θανατοποινίτη κρατούμενο Γουίλιαμ Κέμλερ (William Kemmler, 1860-1890). O Κέμλερ είχε καταδικαστεί με την εσχάτη των ποινών. Η απόφαση ήταν τελεσίδικη, παρά την έφεση που έκανε και απορρίφθηκε στις 30 Δεκεμβρίου 1889. Περίμενε, λοιπόν, σήμερα την εκτέλεση της ποινής του. Αντίθετα με τους υπόλοιπους θανατοποινίτες που εκτελούνταν ως τότε με το βάρβαρο ικρίωμα, εκείνος ανέμενε να εγκαταλείψει τον «μάταιο τούτο κόσμο» μ’ έναν πιο σύγχρονο και «πολιτισμένο» τρόπο. Πιο γρήγορο, πιο υγιεινό, πιο ανθρώπινο και λιγότερο επώδυνο. Έτσι τουλάχιστον το παρουσίασε δημοσίως ο διευθυντής της φυλακής Charles F. Durston. Αυτός, με την υποχθόνια παρότρυνση του Έντισον, αγόρασε από τον Α. Κ. Μπράουν, πρώην διευθυντή της Western Union και συνεταίρο του Νίκολα Τέσλα, τρεις πατέντες του Σερβοαμερικανού εφευρέτη που σχετίζονταν με γεννήτριες Εναλλασσόμενου Ρεύματος υψηλής τάσης -απαραίτητες για την κατασκευή της ηλεκτρικής καρέκλας- χωρίς αυτό να το γνωρίζει ο Γουέστινχαουζ και ο Τέσλα. Σύντομα οι αρχές της φυλακής ανακοίνωσαν πως πλέον οι εκτελέσεις δε θα γινόταν με απαγχονισμό, αλλά στην ηλεκτρική καρέκλα, η οποία θα λειτουργούσε με το Εναλλασσόμενο Ρεύμα του Γουέστινχαουζ. Άθελα του έτσι ο Μπράουν παρείχε πολύτιμες υπηρεσίες στη δυσφημιστική εκστρατεία που εξαπέλυσε ο Έντισον κατά του Εναλλασσόμενου Ρεύματος και του πολυφασικού συστήματος Τέσλα.

Πρέπει να σημειωθεί βέβαια πως ο πρώτος άνθρωπος που επρόκειτο να εκτελεστεί με βάση το νέο Νόμο περί Ηλεκτροπληξίας (Electrocution Low) της Νέας Υόρκης ήταν ο Joseph Chappleau, καταδικασμένος σε θάνατο για τη δολοφονία του γείτονά του, ωστόσο η ποινή του μετατράπηκε τελικά σε σε ισόβια κάθειρξη κι έτσι τη σειρά του πήρε ο αμέσως επόμενος, ο William Kemmler.

Αποτέλεσμα εικόνας για edison war of currents

Ο πρώτος θανατοποινίτης-πειραματόζωο

Στην όλη διαδικασία συμφώνησε τελικά και ο ίδιος ο Κέμλερ ελπίζοντας σ’ έναν «καλύτερο θάνατο». Ήταν κάτι το διαφορετικό από τον παραδοσιακό απαγχονισμό και σε κάθε περίπτωση όλοι πίστευαν πως του άξιζε. O Κέμλερ, γερμανικής καταγωγής μετανάστης, παιδί αλκοολικών γονέων που σταμάτησε το σχολείο στα δέκα του κι έκανε δουλειές του ποδαριού -με κύρια εκείνη του πλανόδιου πωλητή-, είχε καταλήξει βαρύς αλκοολικός και με πολύ βίαιη συμπεριφορά. Στις 29 Μαρτίου 1889, έπειτα από έναν ακόμη καυγά με τη σύζυγό του Matilda «Tillie» Ziegler, την κατακρεούργησε μ’ ένα τσεκούρι. Συνελήφθη, ομολόγησε, και καταδικάστηκε για φόνο. Η τελική ετυμηγορία, που βγήκε την 1η Ιανουαρίου του 1890, προέβλεπε να εκτελεστεί με θάνατο δια ηλεκτροπληξίας στην πρώτη ηλεκτρική καρέκλα που θα δοκιμάζονταν ποτέ στην ιστορία. Ήταν μια ξύλινη καρέκλα (το ξύλο είναι μονωτικό υλικό και κακός αγωγός του ηλεκτρισμού) που κατασκεύασαν ειδικά γι’ αυτό το σκοπό, γεμάτη με καλώδια συνδεδεμένα με μια γεννήτρια της εταιρείας Westinghouse από εκείνες που σχεδίασε ο Τέσλα.

Μετά το πρωινό και μια προσευχή, ένας κουρέας ξύρισε το κεφάλι του θανατοποινίτη. Στη φυλακή επικρατούσε μια περίεργα ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, καθώς άρχισαν να καταφθάνουν επίσημοι, μάρτυρες και δημοσιογράφοι. Στις 6:38 π.μ. μετέφεραν αλυσοδεμένο τον Κέμλερ στην αίθουσα εκτέλεσης, όπου ο διευθυντής των φυλακών παρουσίασε τον θανατοποινίτη στους 17 μάρτυρες που είχαν προσκληθεί ειδικά γι’ αυτό τον σκοπό. Ο Κέμλερ κοίταξε την ηλεκτρική καρέκλα και είπε: «Κύριοι, σας εύχομαι καλή τύχη. Πιστεύω ότι θα πάω σε ένα καλύτερο μέρος και είμαι έτοιμος να πάω». Οι μάρτυρες παρατήρησαν ότι ο Κέμλερ αρχικά «απολάμβανε» την εκτέλεσή του. Δεν ούρλιαζε, δεν έκλαιγε, δεν αντιστέκονταν και δεν διαμαρτυρόταν. Κάθισε στην ηλεκτρική καρέκλα, αλλά κατόπιν διατάχθηκε να σηκωθεί από τον φύλακα, ώστε να μπορέσει να κόψει μια τρύπα στο κοστούμι του, μέσω της οποίας έπρεπε να συνδεθεί ένα δεύτερο ηλεκτρικό καλώδιο. Αφού έγινε αυτό, ο Κέμλερ κάθισε και πάλι στην ηλεκτρική καρέκλα. Το πρόσωπό του καλύφθηκε με κουκούλα και ένα μεταλλικό κράνος με ηλεκτρικά καλώδια και υγρό σφουγγάρι τοποθετήθηκε στο ξυρισμένο του κεφάλι. Τότε ο Κέμλερ είπε κυνικά στους δήμιους του: «Πάρτε το εύκολα και κάντε το σωστά. Δεν βιάζομαι…» Τότε ο διευθυντής των φυλακών Charles Durston του απάντησε: «Αντίο, Γουίλιαμ!». Και αμέσως διέταξε τον «κρατικό ηλεκτρολόγο» Edwin F. Davis να ανοίξει τον διακόπτη του ρεύματος…

Η αποτυχημένη πρώτη απόπειρα

Η πρώτη απόπειρα εκτέλεσης δια ηλεκτροπληξίας ήταν για κλάματα. Μετά από ένα ηλεκτροσόκ 1.000 volt Εναλλασσόμενου Ρεύματος και διάρκειας 17 δευτερολέπτων ο θανατοποινίτης ήταν ακόμη ζωντανός. Το ηλεκτροσόκ προκάλεσε απώλεια των αισθήσεων, αλλά απέτυχε να σταματήσει την καρδιά και την αναπνοή του Κέμλερ. Οι παρευρισκόμενοι γιατροί, Edward Charles Spitzka και Carlos F. MacDonald, πήγαν να εξετάσουν τον Κέμλερ. Αφού επιβεβαίωσαν πως ήταν ακόμα ζωντανός, ο Spitzka φαίνεται να φώναξε στους ηλεκτροδήμιους: «Ανοίξτε το ρεύμα ξανά, γρήγορα και χωρίς καθυστέρηση!». Ωστόσο η γεννήτρια χρειάστηκε χρόνο για να επαναφορτιστεί. Στο μεταξύ ακούγονταν τα τρομακτικά ουρλιαχτά και βογκητά του Κέμλερ, ο οποίος είχε υποστεί φρικτά εγκαύματα από το πρώτο ηλεκτροσόκ.

Όταν η γεννήτρια ήταν έτοιμη, προσπάθησαν ξανά, αυτή τη φορά με 2.000 volt Εναλλασσόμενου Ρεύματος. Τα αιμοφόρα αγγεία του δέρματος έσπασαν, άρχισαν να αιμορραγούν και οι περιοχές γύρω από τα ηλεκτρόδια τσίριζαν καθώς σιγοκαίγονταν. Αστραπιαία τότε απλώθηκε η μυρωδιά της καμένης σάρκας του Κέμλερ, που ούρλιαζε απίστευτα. Ο αθρόος ιδρώτας του μετατράπηκε σταδιακά σε αίμα και κατόπιν σε ατμό. Mακριές σπίθες ξεπετάχθηκαν από τα άκρα του, και μια πυκνή στήλη καπνού, γεμάτου τσίκνα, ανυψώθηκε από το κεφάλι του. Οι βολβοί των ματιών του πετάχθηκαν κυριολεκτικά έξω. Φρικτότερο θέαμα δεν είχε ξαναδεί κανείς από τους μάρτυρες, αλλά ο θάνατος του κατάδικου ήταν αδιαμφισβήτητος.

Η όλη εκτέλεση κράτησε περίπου οκτώ φρικιαστικά λεπτά. Ένας δημοσιογράφος, που ήταν μάρτυρας της εκτέλεσης, ισχυρίστηκε ότι ήταν «ένα φοβερό θέαμα, πολύ χειρότερο από το κρέμασμα». Ο Τζορτζ Γουέστινχαουζ, όταν έμαθε τις λεπτομέρειες της εκτέλεσης, σχολίασε πικρόχολα: «θα το έκαναν πολύ καλύτερα αν χρησιμοποιούσαν τσεκούρι!». Έτσι γεννήθηκε η ηλεκτρική καρέκλα, μια από τις χειρότερες συνεισφορές της Αμερικής στο σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό μας.

Η δυσφημιστική εκστρατεία του Έντισον

Ο Έντισον ήταν κατευχαριστημένος. Το σύστημα των Γουέστινχαουζ και Τέσλα ήταν αποδεδειγμένα θανατηφόρο για τους ανθρώπους. Με μια κατάλληλη διαφημιστική εκστρατεία θα μπορούσε να πείσει την αμερικανική κοινή γνώμη πως το Εναλλασσόμενο Ρεύμα ήταν ακατάλληλο για μαζική χρήση. Οι σκανδαλοθηρικές εφημερίδες, ωθούμενες κι από τον Έντισον που είχε πολλές και ισχυρές διασυνδέσεις, έγραφαν εδώ και χρόνια για την επικινδυνότητα του Εναλλασσόμενου Ρεύματος, δημοσιεύοντας με φρικιαστικές λεπτομέρειες ιστορίες ηλεκτροπληξίας. Πλέον έγραφαν ανοιχτά και ειρωνικά για τον φόβο της επερχόμενης «Γουεστινχαουζοποίησης» (Westinghoused), δηλαδή της ξαφνικής και φρικιαστικής θανάτωσης με ηλεκτροπληξία από Εναλλασσόμενο Ρεύμα.

Ο όρος αυτός υιοθετήθηκε για κάποια χρόνια ακόμη κι από έγκυρες εφημερίδες της εποχής, όπως οι The Times, που μισούσαν τη λέξη Ηλεκτροπληξία(Electrocution), η οποία και τελικά υιοθετήθηκε. Μάλιστα ένας από τους δικηγόρους του Έντισον έγραψε σε συνάδελφό του ότι οι προτεινόμενοι όροι dynamort, ampermort και electromort δεν ήταν καλοί διότι ο Έντισον θεωρούσε τον όρο «Γουεστινχαουζοποίηση» (Westinghoused) ως την καλύτερη επιλογή. Ο λόγος ήταν προφανής: μαζί με το Εναλλασσόμενο Ρεύμα ο Έντισον, με την πρωτοφανή δυσφημιστική εκστρατεία που εξαπέλυσε, επιδίωκε να στοχοποιήσει και να δυσφημίσει τον βασικό επιχειρηματικό ανταγωνιστή του, τον Τζορτζ Γουέστινχαουζ.

Αποτέλεσμα εικόνας για topsy the elephant death

Ο «Πόλεμος των Ρευμάτων»

O «Πόλεμος των Ρευμάτων» (War of the Currents) ήταν μια εμβληματική σύγκρουση στα τέλη της δεκαετίας του 1880 και στις αρχές του 1890, που αφορούσε την εισαγωγή δύο ανταγωνιστικών συστημάτων παραγωγής, μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ. Ήταν, ίσως, η πιο καθοριστική εμπορική μονομαχία της σύγχρονης ιστορίας. Μια πολυεπίπεδη, μακροχρόνια κι εξοντωτική μάχη ανάμεσα στο Συνεχές Ρεύμα (Direct Current – DC), το οποίο υποστήριζε και προωθούσε η εταιρεία του Έντισον (Edison Electric Light Company), και στο Εναλλασσόμενο Ρεύμα (Alternating Current – AC), το οποίο υποστήριζε και προωθούσε η εταιρεία του Τζορτζ Γουέστινχαουζ (Westinghouse Electric Company).

Τα βασικά επίπεδα αυτής της επικής σύγκρουσης ήταν τρία: Πρώτον, ο εμπορικός πόλεμος ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο ανταγωνιστικές εταιρείες. Δεύτερον, ο ανταγωνισμός για την υιοθέτηση από την αμερικανική αγορά των υπό ανάπτυξη συστημάτων τους. Και τρίτον η σύγκρουση τους γύρω από τη «διαχείριση του φόβου» της κοινής γνώμης σχετικά με τους κινδύνους ηλεκτροπληξίας από υψηλής τάσης Εναλλασσόμενο Ρεύμα, που χρησιμοποιήθηκε εργαλειακά για την προώθηση των επιχειρηματικών συμφερόντων του Έντισον και τη δυσφήμιση αντίστοιχα εκείνων του Γουέστινχαουζ. Ήταν επίσης και μια αρχετυπική σύγκρουση και πνευματική μονομαχία, που έλαβε μυθιστορηματικές διαστάσεις, ανάμεσα στον Τόμας Έντισον και τον Νίκολα Τέσλα, οι οποίοι αντιπροσώπευαν δύο αντικρουόμενες κοσμοαντιλήψεις και δύο διαφορετικά οράματα για το μέλλον.

Αποτέλεσμα εικόνας για edison war of currents

O Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. To τελευταίο του βιβλίο είναι το ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ: Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου.

ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ!

ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ

Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου

ΑC vs DC

Tesla VS Edison COVER jpg.


Η Αρχετυπική Σύγκρουση που Άλλαξε τον Κόσμο.
Ο πρώτος μεγάλος Τεχνολογικός και Εμπορικός Πόλεμος της σύγχρονης βιομηχανικής εποχής:

Ο «Πόλεμος των Ρευμάτων» (War of the Currents)!
Εναλλασσόμενο Ρεύμα (Alternative Current ή AC) VsΣυνεχές Ρεύμα (Direct Current ή DC)

«Προμηθέας του Ηλεκτρισμού» Vs «Μάγος του Μένλο Παρκ»
99% Έμπνευση ή 99% Πειραματισμός;

Ενορατική Επιστήμη της Ανατολής ή Πρακτική Επιστήμη της Δύσης;

ΤΕΣΛΑ ή ΕΝΤΙΣΟΝ;
Δύο διαφορετικοί τύποι ανθρώπου, δύο αλλοπαρμένες μεγαλοφυΐες με τελείως διαφορετικό όμως χαρακτήρα, τρόπο σκέψης και αντίληψης, συγκρούονται αμείλικτα στην Αμερική στα τέλη του 19ου αιώνα.
Έπαθλο; Το ίδιο το Μέλλον της ανθρωπότητας!

Ο Αόρατος Πόλεμος για τον Έλεγχο του Μέλλοντος της Ανθρωπότητας Συνεχίζεται…

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΑΦΥΠΝΙΣΤΕΙΤΕ

Tesla VS Edison COVER jpg.

«Δεν με ενοχλεί που έκλεψαν τις ιδέες μου.

Με ενοχλεί που δεν είχαν δικές τους».

Νίκολα Τέσλα (1856-1943)

«Καμιά από τις εφευρέσεις μου δεν ήρθε κατά λάθος.

Αυτό που μαγειρευόταν ήταν 1% έμπνευση και 99% ιδρώτας».

Τόμας Έντισον (1847-1931)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΝΤΙΣΟΝ Vs ΤΕΣΛΑ: Μια Αρχετυπική Σύγκρουση

1. ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ: Φωτίζοντας τον Κόσμο

2. ΤΟΜΑΣ ΈΝΤΙΣΟΝ: Ο «Μάγος του Μένλο Παρκ»

3. ΤΕΣΛΑ: Ο Προμηθέας του Ηλεκτρισμού

4. ΜΟΙΡΑΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ: Τέσλα και Έντισον, από τη Συνεργασία στη Σύγκρουση

5. AC/DC: Ο Πόλεμος των Ρευμάτων

The War of Currents

6. ΕΝΤΙΣΟΝ; 99% Ιδρώτας!

7. ΤΕΣΛΑ: 99% Έμπνευση!

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Τι θα γινόταν Αν…

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ; Τέσλα και όχι Μαρκόνι!

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ – ΟΡΟΛΟΓΙΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μέγεθος βιβλίου: 240 σελίδες, Πλούσια εικονογράφηση.

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ»;

Το νέο αποκαλυπτικό βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ

Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου

κοστίζει 20 ευρώ και σας αποστέλλεται στη διεύθυνσή σας με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ,

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215 ή στο 6945522050

Μπορείτε επίσης να στείλετε και SMS (στο 6945522050), γράφοντας το ονοματεπώνυμο σας, τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης, ένα τηλέφωνο (κινητό κατά προτίμηση) και σημειώνοντας «ΤΕΣΛΑ Vs EΝΤΙΣΟΝ»)

ή στο mail stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ – ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

 

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΕΥΕΙ ΣΤΟ ΚΟΝΤΙΝΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ,

ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΔΕΙΞΕΙ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΤΗΣ ΣΚΛΑΒΙΑ!

Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: Η Ιστορία και η Καταστροφή της μεγαλύτερης Ιουδαϊκής Νεκρόπολης στον κόσμο

Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗΣ ΙΟΥΔΑΪΚΗΣ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗΣ (με 400.000 τάφους) ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ…

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

Γράφει ο Μπάμπης Ιμβρίδης

Λίγο μετά την ίδρυση της (315 π.Χ.) στην πόλη της Θεσσαλονίκης έφτασαν κι εγκαταστάθηκαν οι πρώτοι Εβραίοι, οι οποίοι ήταν εξελληνισμένοι Αλεξανδρινοί τεχνίτες (Ρωμανιώτες), όπου και ίδρυσαν την συναγωγή «Ετς Αχάϊμ». Ήταν η συναγωγή στην οποία δίδαξε ο Απόστολος Παύλος, όταν βρέθηκε στην πόλη. Ακολούθησαν οι Εβραίοι Ασκεναζίμ, οι οποίοι έφτασαν το 1376 από την Ουγγαρία και ίδρυσαν τη συναγωγή «Ασκενάζ». Στη συνέχεια, το 1394, ήρθαν και εγκαταστάθηκαν Εβραίοι από την Προβηγκία ιδρύοντας τη συναγωγή «Προβάνς». Επί Ενετοκρατίας, το 1423, φτάνουν οι πρώτοι Εβραίοι της Σικελίας και Βενετίας και ιδρύουν τις συναγωγές «Σεσίλια» και «Ιτάλια». Όταν το 1430 η Θεσσαλονίκη κατελήφθη από τους Οθωμανούς, ο αριθμός των Χριστιανών κατοίκων της συρρικνώθηκε δραματικά. Μετά την αποπομπή τους από την Ισπανία, το 1492, ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην πόλη πάνω από 20.000 Εβραίοι, που ίδρυσαν και τις δικές τους κοινότητες. Ανάλογα με τον τόπο καταγωγής τους κάθε κοινότητα είχε και τη δική της συναγωγή (Καταλάν, Αραγών, Λισαβών, Μαγιόρ, Καστιλιάν). Εκείνη την εποχή οι Εβραίοι της πόλης πλήρωναν κάποιο φόρο έτσι ώστε να ανοίξει η πύλη και να βγουν έξω από τα τείχη προκειμένου να θάψουν τους νεκρούς τους. Αυτή είναι και η πρώτη πληροφορία για τη θέση του εβραϊκού νεκροταφείου που βρισκόταν έξω από το ανατολικό τοίχος της πόλης…

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

Η εβραϊκή νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης ήταν η πιο εκτεταμένη και η πιο ενδιαφέρουσα από όλες τις κοινότητες Σεφαραντίμ της Ανατολής. Μέχρι και το τέλος του 19ου αιώνα κάλυπτε όλη την έκταση από τις παρυφές του λόφου του Χορτιάτη έως σχεδόν τον παραλιακό χώρο. Ήταν παράλληλη με το τείχος της πόλης που συνέδεε το Άνω Κάστρο με τον Λευκό Πύργο. Περιελάμβανε όλη την περιοχή της σημερινής Πανεπιστημιούπολης, τις αθλητικές εγκαταστάσεις του συλλόγου «Ηρακλής» και όλα τα γειτονικά ακίνητα. Όταν το 1938 αναμορφώθηκε και ασφαλτοστρώθηκε η οδός Εθνικής Αμύνης βρέθηκαν τρεις επιτύμβιες εβραϊκές πλάκες κοντά στο Λευκό Πύργο, που σήμερα βρίσκονται στον προαύλιο χώρο της Ροτόντας. Στη ζώνη που περιλαμβάνεται μεταξύ του λόφου του Χορτιάτη και της Λεωφόρο Στρατού υπήρχε ένα βυζαντινό νεκροταφείο που εγκαταλείφθηκε μετά την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους, το 1430. Με την πάροδο του χρόνου προσχώσεις από τα γύρω υψώματα κάλυψαν τελείως τις επιτύμβιες πλάκες. Ανασκαφές που έγιναν πριν μερικές δεκαετίες ανακάλυψαν αρκετούς τάφους της βυζαντινής περιόδου. Πολλά από τα μάρμαρα αυτών των βυζαντινών τάφων χρησιμοποιήθηκαν σαν επιτύμβιες πλάκες από Εβραίους μετανάστες από την Ισπανία. Μερικές από αυτές τις πλάκες τοποθετήθηκαν ανάποδα πάνω στους τάφους και καλύφθηκαν από την αντίθετη πλευρά με μια εβραϊκή επιγραφή. Αυτό βοήθησε να διατηρηθούν στο ακέραιο και οι ελληνικοί χαρακτήρες της προηγούμενης περιόδου. Ένα μεγάλο μέρος από αυτές τις πλάκες βρέθηκε στο χώρο του εβραϊκού νεκροταφείου που γειτνίαζε με το Πανεπιστήμιο και το στάδιο του «Ηρακλή». Όλες αυτές οι επιγραφές αντιγράφηκαν και δημοσιεύθηκαν σε ένα τόμο με φροντίδα της «Μακεδονικής Αρχαιολογικής Εταιρείας» με τον τίτλο Αρχαίες Επιγραφές της Θεσσαλονίκης. Αυτές οι επιγραφές ανάγονται στο τέλος του 2ου π.χ. αιώνα. Παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον για τη μελέτη της ελληνικής επιγραφικής τέχνης, την επιτάφια τέχνη και την εξέλιξη του σχήματος των γραμμάτων της ελληνικής αλφαβήτου. Είκοσι περίπου απ’ αυτές τις επιτύμβιες πλάκες καλύπτονται από επιγραφές στη λατινική γλώσσα, αυτές χρονολογούνται από το δεύτερο μισό του 2ου μ .χ. αιώνα. Μέχρι σήμερα δεν κατέστη δυνατόν να βρεθεί η τοποθεσία του νεκροταφείου της Μακεδονικής, Ρωμαϊκής και Βυζαντινής εποχής που καλύπτει μια ιστορία δύο χιλιάδων χρόνων. Ο Εβραίος αρχαιολόγος Σαλομών Ραϊνάχ είχε βρει στην περιοχή της Καλαμαριάς, κοντά στο «Μεγάλο Καραμπουρνού», τμήμα μιας επιτύμβιας πλάκας που έγραφε στα ελληνικά «τάφος Αβραάμ και της συζύγου του Θεοδότας». Κατά τον Ραϊνάχ η πλάκα χρονολογείται από τις αρχές του 3ου αιώνα μ. χ., της εποχής του Σεπτίμου Σεβήρου (193-211). Κατά τον παραπάνω αρχαιολόγο δεν αποκλείεται να πρόκειται για τον τάφο ενός γεωργού ειδωλολάτρη που ασπάσθηκε τον Ιουδαϊσμό.

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

Παρ’ όλες τις απαλλοτριώσεις της εποχής, μέχρι και το 1930, η εβραϊκή νεκρόπολη κάλυπτε μια επιφάνεια 357.726 τετραγωνικών μέτρων. Συνόρευε ανατολικά με τη λεωφόρο Παύλου Μελά, νότια με το τότε γήπεδο του ΠΑΟΚ, το νεκροταφείο των Ντονμέδων και τα παραπήγματα του συνοικισμού Αγίας Φωτεινής, βόρεια με το γήπεδο του «Ηρακλή», το Πανεπιστήμιο και τα παραπήγματά του, καθώς και το «Άσυλο του Παιδιού» και δυτικά με το προάστιο Σαράντα Εκκλησιές, διάφορες ιδιωτικές εκτάσεις, ακάλυπτους χώρους και το στρατιωτικό νεκροταφείο. Η παλαιότερη επιτύμβια πλάκα που είχε βρεθεί έφερε την ημερομηνία 1493, δηλαδή ένα χρόνο μετά την έξοδο των Εβραίων από την Ισπανία. Κατά τον εκτοπισμό από την Θεσσαλονίκη χάθηκαν τα στοιχεία και οι σημειώσεις που παρείχαν αυτές τις πληροφορίες. Η αρχαιότερη σήμερα επιγραφή, που διατηρείται σε ακριβές αντίγραφο, φέρει το όνομα Άστρουκ Νάσσι και την ημερομηνία 2 Ταμμούζ 5262 (8 Ιουνίου 1502). Οι επιτύμβιες πλάκες είχαν συνήθως σχήμα τραπεζοειδή και ήταν τοποθετημένες είτε σε γραμμή δυτικοανατολική, είτε σε βορειοδυτική. Οι άνδρες ενταφιαζόταν με τα χέρια κατά μήκος του σώματος, ενώ οι γυναίκες με τα χέρια σταυρωμένα επάνω στο στήθος. Η γενιά που εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη (Salonico ή Selanik για τους Ισπανοεβραίους), έπειτα από την έξοδο της Ισπανίας καθώς και εκείνη της αμέσως επόμενης περιόδου, δεν χρησιμοποιούσαν πλάκες μεγάλων διαστάσεων, ορισμένες μάλιστα επιτύμβιες πλάκες μόλις που κάλυπταν την επιφάνεια του τάφου. Οι διαστάσεις τους ήταν συνήθως 1.15 μ. και 0.40 ή 0.50 μ. πλάτος. Όλοι οι τάφοι έφεραν μια σύντομη επιγραφή. Με το πέρασμα του χρόνου άρχισαν να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο ογκώδες και μεγαλύτερες πλάκες. Μερικές φορές έφταναν τα 2,50 μέτρα μήκος, 1,20 πλάτος και 0,20 πάχος. Χαρακτηριστική περίπτωση τέτοιας πλάκας ήταν του ραβίνου Ισαάκ Α. Μόλχο, που πέθανε το 1781. Αυτοί οι μαρμάρινοι όγκοι προέρχονταν από διάφορα λατομεία της χώρας και είχαν πολύ μεγάλο βάρος που κάποτε έφτανε τα 500 κιλά. Μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα τοποθετούσαν τις πλάκες στην επιφάνεια του εδάφους, αργότερα πάνω σε μια βάση από πέτρες ή από τούβλα. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα οικογένειες που ανήκαν στην υψηλή εβραϊκή κοινωνία της πόλης, (Φερνάντεζ, Αλλατίνι, Μορπούργο, Μοδιάνο, Τιάνο) άρχισαν να κατασκευάζουν τάφους μνημεία, συχνά πολύ δαπανηρά, συνήθως ιταλικής προέλευσης. Πλάι στην εβραϊκή επιγραφή υπήρχε και μια άλλη σε γαλλική ή ιταλική γλώσσα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

ΤΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΤΩΝ ΝΤΟΝΜΕΔΩΝ

Η αίρεση των Ντονμέδων (Εβραίων που ασπάστηκαν το Ισλάμ, αλλά στην πλειοψηφία τους παρέμεναν κρυπτοεβραίοι) ενταφίαζε τους νεκρούς της κοντά στο εβραϊκό νεκροταφείο. Το νεκροταφείο τους αποτελούσε μια σφήνα στο εβραϊκό. Οι Ντονμέδες ,που αποκαλούνταν και Καπανζί, ήταν εβραϊκή αίρεση που πίστευε στον «μεσσία» Σαμπετάϊ Σεβή. Ήταν μια πλούσια κοινωνική ομάδα της πόλης, επειδή είχε ασπαστεί το Ισλάμ και είχε έτσι κάθε ευκαιρία για να συμμετάσχει στην ανώτερη και ανώτατη οθωμανική διοίκηση. Ως μουσουλμάνοι ήταν και κυρίαρχη ομάδα και γι’ αυτό εξελίχθηκαν σε Οθωμανούς αξιωματούχους και πλούσιους έμπορους. Οι Ντονμέδες είχαν ανεγείρει στο πάνω μέρος της πόλης τη σχολή Τερεκί (Πρόοδος) και τα μέλη της κατοικούσαν στη συνοικία των Εξοχών, κοντά στο Γενί Τζαμί (το μετέπειτα Αρχαιολογικό Μουσείο), που οι ίδιοι είχαν κατασκευάσει. Αυτοί είχαν εξισλαμισθεί προς το τέλος του 17ου αιώνα, αλλά διατηρούσαν πολλές από τις εβραϊκές συνήθειες. Το νεκροταφείο τους ήταν στη βορινή άκρη της οδού Μιντάτ Πασά, (Αγίου Δημητρίου) στρίβοντας ανατολικά και μπαίνοντας στο δρόμο που οδηγούσε στο Μεβλανά, όπου ακριβώς απέναντι υπήρχε και ένα άλλο που ανήκε στην αίρεση των Ταραμπουχλούς. Στο ένα από αυτά είχε ενταφιαστεί ο Μπερούχιγα, γνωστός και με το όνομα Οσμάν Μπαμπά (1695-1740), αρχηγός των Ντονμέδων. Οι Ταραμπουχλούς είχαν το Λύκειό τους, που το ονόμαζαν Φεϋζιγιέ, κοντά στο Λύκειο των Καπανζί. Μετά την ανταλλαγή του τουρκικού (μουσουλμανικού) και ελληνικού (Ορθόδοξου) πληθυσμού, το 1923-1924, το νεκροταφείο των Ντονμέδων εγκαταλείφτηκε. Η παλιότερη επιτύμβια επιγραφή που ανακαλύφτηκε, όταν κατεδαφιζόταν οι τάφοι, έφερε τη χρονολογία 1115 της Εγίρας, δηλαδή 1737 κατά το χριστιανικό ημερολόγιο.

Σχετική εικόνα

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΚΑΙ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΒΡΑΪΚΟΥ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΥ

Με την πάροδο του χρόνου το εβραϊκό νεκροταφείο δέχθηκε καταστροφές, βανδαλισμούς και πολλές απαλλοτριώσεις. Κατά την Ελληνική Επανάσταση (1821-1829), το τείχος προς το νότιο μέρος της πόλης επισκευάσθηκε με μάρμαρα του νεκροταφείου. Στην οθωμανική περίοδο, το 1890, τμήμα του νεκροταφείου κατά μήκους του τείχους της πόλης απαλλοτριώθηκε για να γίνει η διάνοιξη της οδού Χαμιντιέ, η σημερινή Εθνικής Αμύνης. Κατά μήκος της κατασκευάσθηκε το Λύκειο Χαμιντιέ,η σημερινή παλιά Φιλοσοφική Σχολή. Για τις βάσεις του κτηρίου χρησιμοποιήθηκαν πολλές επιτύμβιες πλάκες. Για να εμποδιστεί η ιεροσυλία της μεγάλης νεκρόπολης και για να προστατευτούν οι τάφοι συστάθηκε μια εταιρία, η Χεσσέδ-βε-Εμέθ, που ανέλαβε να περιβάλλει το νεκροταφείο με ένα πέτρινο τείχος. Οι εργασίες διάρκεσαν ένα χρόνο και στη συνέχεια το 1900, διεκόπησαν ελλείψει κεφαλαίων.

Μέχρι το τέλος του 1912, μετά την είσοδο των ελληνικών στρατευμάτων, έγιναν διάφοροι βανδαλισμοί, αλλά επρόκειτο για μεμονωμένες περιπτώσεις. Μετά την μεγάλη πυρκαγιά της πόλης, τον Αύγουστο του 1917, ο Γάλλος πολεοδόμος Ερνέστο Εμπράρ, που είχε αναλάβει την επεξεργασία του σχεδίου της πόλης, προτείνει, μεταξύ των άλλων μέτρων, την επέκταση των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων και τη δημιουργία ενός μεγάλου κοινοτικού πάρκου στη θέση της εβραϊκής νεκρόπολης. Κατά την άφιξη των προσφύγων της Μικρασιατικής καταστροφής, το 1922, νέα προάστια δημιουργήθηκαν ανατολικά της πόλης και οι κάτοικοι αυτών έπρεπε να ανοίξουν μια δίοδο ανάμεσα στους τάφους για να αποφεύγουν τις μεγάλες λοξοδρομήσεις. Το 1925 ξεκινούν κάποιες διαμαρτυρίες για την ύπαρξη του νεκροταφείου μέσα στην πόλη και τίθεται ξανά το ζήτημα της απαλλοτριώσεως σύμφωνα με το σχέδιο του Εμπράρ. Κάθε μέρα δημιουργούνταν καινούργια επεισόδια, επιτύμβιες πλάκες καταστρέφονταν με τσεκούρια, ενώ η ελληνική αστυνομία αδυνατούσε να καταστείλει τις πράξεις βανδαλισμού. Τη νύχτα της 12ης Ιανουαρίου 1930 καταστράφηκαν 70 τάφοι από δυσαρεστημένους πρόσφυγες, γιατί με απόφαση της Επιτροπής Νεκροταφείου της Ισραηλιτικής Κοινότητας, έκλειναν οι πόρτες στις 9 μ. μ. και δεν μπορούσαν να περνούν δια μέσου του νεκροταφείου, που ήταν ο συντομότερος δρόμος, προς τα σπίτια τους. Στις 4 Αύγουστου 1930, δημοσιεύεται το Νομοθετικό Διάταγμα απαλλοτρίωσης του νεκροταφείου προς όφελος του Πανεπιστημίου. Οι πρυτανικές αρχές του Πανεπιστημίου επισκέπτονται τον γενικό διοικητή Μακεδονίας Σ. Γονατά για να του ζητήσουν την άδεια να αρχίσουν οι εργασίες ανέγερσης του κτηρίου της Φυσικομαθηματικής Σχολής. Ο Γονατάς καλεί τον πρόεδρο της Ισραηλιτικής Κοινότητας, τους Ισραηλίτες γερουσιαστές και βουλευτές για να τους εξηγήσει την ανάγκη χρησιμοποίησης μέρους του νεκροταφείου για την επέκταση του Πανεπιστημίου.

Το 1931, μετά το πογκρόμ των κατοίκων του συνοικισμού Κάμπελ, από μέλη της Ένωσης «3Ε» (Εθνική Ένωση Ελλάδος», ξανάρχισαν οι βανδαλισμοί με κατεδαφίσεις και καταστροφές εκατοντάδων τάφων διαφόρων εποχών. Το Ισραηλιτικό Κοινοτικό Συμβούλιο με τη συνηγορία του τότε αστυνομικού διευθυντή Καλοχριστιανάκη, καταφέρνει τη δημιουργία μιας μόνιμης υπηρεσίας επίβλεψης και την εγκατάσταση ενός αστυνομικού σταθμού με δύναμη πέντε χωροφυλάκων, με έξοδα της Ισραηλιτικής Κοινότητας σε ένα ύψωμα απ’ όπου θα επέβλεπαν όλη την έκταση. Το 1934 επικυρώνεται η απαλλοτρίωση.

Η Αρχιραββινεία και το Ισραηλιτικό Κοινοτικό Συμβούλιο ξεκινά μια σειρά διαβημάτων στην Αθήνα, ώστε να αναβληθεί η εφαρμογή του μέτρου, αλλά οι προσπάθειες απέβησαν μάταιες. Με τον Α.Ν. 890/1937 άρθρο 1 (ΦΕΚ 394/13.10.1937 τεύχος Α΄) «περί τρόπου διάθεσης της εν πόλει Θεσσαλονίκης εκτάσεως της χρησιμοποιούμενης ως Ισραηλιτικού Νεκροταφείου», μετά από διαπραγματεύσεις του ελληνικού δημοσίου, του Δήμου Θεσσαλονίκης και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, αφού ελήφθη υπ’ όψη η απαγόρευση εκταφής των νεκρών σύμφωνα με την εβραϊκή θρησκεία, επιτράπηκε η ταφή νεκρών για ένα ακόμα χρόνο, στο παλαιό νεκροταφείο. Το εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης θα μετατρεπόταν σε άλσος και ο Δήμος υποχρεώθηκε να φυτέψει δένδρα και να διατηρεί το άλσος σε καλή κατάσταση, χωρίς να θίγει τους τάφους που βρισκόταν στην έκταση αυτή. Ο Δήμος παραχώρησε έκταση στην περιοχή της Σταυρούπολης για την εγκατάσταση νέου εβραϊκού νεκροταφείου. Το 1937 η Κοινότητα συγκατατίθεται να παραχωρήσει στο Πανεπιστήμιο για τις εργασίες επέκτασης μια ζώνη 12.399 τετραγωνικών μέτρων. Την επόμενη χρονιά αρχίζει η ανακομιδή των οστών που βρισκόταν σ’ αυτή τη ζώνη. Μεταξύ αυτών ήταν και του φημισμένου μυστικιστή ραβίνου Σαμουήλ Γκαόν (1610-1667).

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΝΕΚΡΟΠΟΛΗΣ ΕΠΙ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ

Τον Απρίλιο του 1941 οι Γερμανοί καταλαμβάνουν τη Θεσσαλονίκη. Το Σεπτέμβριο του 1942 ο περιώνυμος Δρ. Μέρτεν ζήτησε από την Ισραηλιτική Κοινότητα το ποσό των 3.5 δισεκατομμυρίων δραχμών ως λύτρα, για να απαλλάξει τους Εβραίους από την καταναγκαστική εργασία στα έργα κατασκευής δρόμων στο Σέδες, στο Λιανοκλάδι, στο Γιδά, στη Μεθώνη και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Δυόμισι δισεκατομμύρια θα καταβάλλονταν σε μετρητά και ένα θα συμψηφιζόταν με την αποζημίωση της απαλλοτρίωσης του εβραϊκού νεκροταφείου, που ήθελαν, όπως έλεγαν, να το χρησιμοποιήσουν για τις ανάγκες του Γερμανικού Στρατού. Η Ισραηλιτική Κοινότητα δέχθηκε να δώσει 2 δισεκατομμύρια δραχμές (!) και δεν διαπραγματευόταν το θέμα του νεκροταφείου, γιατί δεν μπορούσε να γίνει αντικείμενο συναλλαγής. Η συμφωνία που υπογράφτηκε στις 17 Οκτωβρίου 1942, προέβλεπε ότι οι Θεσσαλονικείς Εβραίοι θα απαλλάσσονταν από τις εργασίας έναντι λύτρων 2,5 δισεκατομμυρίων δραχμών, που έπρεπε να πληρωθούν μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου του ιδίου έτους. Στις αρχές Δεκεμβρίου ο γραμματέας της Γενικής Διοίκησης υπέβαλε το σχέδιο απαλλοτρίωσης. Στις 6 Δεκεμβρίου ο Μέρτεν επισκέφτηκε το χώρο του νεκροταφείου, μαζί με τον γενικό διοικητή Β. Σιμωνίδη, τον γενικό γραμματέα του, Αλμέϊδα, τον μηχανικό του Δήμου που επίσπευσε την διαδικασία απαλλοτρίωσης, τον αρχιραβίνο Κόρετς, τον μηχανικό Ελή Μοδιάνο και τον ραβίνο Μίκαελ Μόλχο, ο οποίος έδειξε τους τάφους που είχαν μεγάλη ιστορική αξία. Ο Μέρτεν αποφάσισε επιτόπου, να απαλλοτριωθεί τμήμα του νεκροταφείου, να μείνει ανέπαφο το υπόλοιπο και να μην καταστραφούν οι τάφοι των τελευταίων 30 χρόνων. Την ίδια μέρα, λίγο μετά την αποχώρηση του Μέρτεν, από το νεκροταφείο, άρχισε η καταστροφή των τάφων. Δεν έμεινε κανένας τάφος απείραχτος. Το εβραϊκό νεκροταφείο μετατράπηκε σε ένα χώρο από κατεστραμμένες ταφόπλακες και σκορπισμένα κόκαλα νεκρών… Βιαστικά Εβραίοι της πόλης προσπάθησαν να μεταφέρουν στο νέο νεκροταφείο τους τάφους των προσφιλών συγγενών τους. Η Αρχιραβινεία αποφασίζει και προγραμματίζει τη μεταφορά των οστών των διάσημων Ραβίνων, πνευματικών αρχηγών, δικαστών, συγγραφέων και των διάσημων πολιτικών ανδρών. Το εβραϊκό νεκροταφείο με 400.000 τάφους και ιστορία πάνω από πέντε αιώνες είχε καταστραφεί…

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

Το νεκροταφείο μεταβλήθηκε σ’ ένα τεράστιο λατομείο μαρμάρου απ’ όπου οποιοσδήποτε μπορεί να προμηθευτεί τούβλα και μάρμαρο χωρίς κανένα κόστος. Ξαφνικά η τιμή του μαρμάρου πέφτει κατακόρυφα στην αγορά της πόλης. Οι μαρμαράδες πλουτίζουν το απόθεμά τους, σαν οικοδομικά υλικά μεταφέρονται εντός και εκτός της πόλης, χρησιμοποιούνται για επισκευές και στολίσματα σπιτιών. Εκκλησίες και σχολεία στρώνουν προαύλια και αυλές, ενώ οι Γερμανοί κατασκευάζουν μια πισίνα αποκλειστικά με ταφόπλακες. Χαρακτηριστικά αναφέρει ο λογοτέχνης της πόλης μας Γιώργος Ιωάννου στο βιβλίο του Για ένα Φιλότιμο στο κεφάλαιο Τα Εβραϊκά Μνήματα: «Με το μεγάλο γιάγμα της Κατοχής άρχισαν να ξηλώνουν για καλά τα εβραϊκά μνήματα. Τα περισσότερα τούβλα και τις πλάκες τις πήραν οι Εκκλησίες. Ξύσανε τα σύνεργα και τα γράμματα ή τις γυρίσαν ανάποδα και κάναν πλακοστρώσεις καλές για γονατίσματα, ακόμη και για γλυψίματα. Μόνο που πολλές απ’ αυτές έχουν ακόμα κάτι λεκέδες από λίπος. Ήταν στρουμπουλοί συνήθως οι Εβραίοι».

Λίγους μήνες μόνο μετά τον εκτοπισμό των 50.000 Εβραίων από τη Θεσσαλονίκη, με διαταγή του Υπουργείο Οικονομικών, καταλήφθηκε ο χώρος του παλαιού νεκροταφείου, ως ακίνητο εγκαταλελειμμένο από τους ιδιοκτήτες του. Το κτηματικό γραφείο Θεσσαλονίκης καταχώρησε στα βιβλία του ολόκληρη την περιοχή που θεωρήθηκε δημόσιο κτήμα. Το 1946 ένα διάταγμα έδινε στους Εβραίους το δικαίωμα να συγκεντρώσουν όσες επιτύμβιες πλάκες είχαν απομείνει. Η Ισραηλιτική Κοινότητα προσπάθησε να τις μαζέψει και να τις μεταφέρει στο καινούργιο νεκροταφείο στην περιοχή της Σταυρούπολης, ενώ ενδιαφέροντα δείγματα βρίσκονται σήμερα και στο Εβραϊκό Μουσείο της πόλης.

Σχετική εικόνα

ΤΟ ΝΕΟ ΕΒΡΑΪΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Το 1937 παραχωρήθηκε από το Δήμο Θεσσαλονίκης ο νέος χώρος για την εγκατάσταση εβραϊκού νεκροταφείου. Αυτός βρισκότανε στην ερημιά, μακριά από το κέντρο, δύσκολα προσβάσιμος, δίχως νερό και φως. Με τα σημερινά δεδομένα, βρίσκεται και πάλι μέσα στην πόλη και θεωρείται ανεπαρκής σε χωρητικότητα. Οι τάφοι στο νέο νεκροταφείο, προσανατολισμένοι όλοι προς την Ιερουσαλήμ, είναι λιτοί και σχεδόν ομοιόμορφοι. Δεν επιτρέπεται η ανάδειξη και η περίτεχνη διακόσμηση. Με την είσοδο στο χώρο του νέου νεκροταφείου δεσπόζει το μνημείο αφιερωμένο στη μνήμη των θεσσαλονικέων Εβραίων, που εκτοπίστηκαν και θανατώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και δεν αξιώθηκαν να έχουν τάφο.

Ένας τάφος που ξεχωρίζει είναι αυτός του μεγάλου ιστοριογράφου της πόλης, του Γιοσέφ Νεχαμά. Ο Νεχαμά υπήρξε ο διευθυντής της εν Θεσσαλονίκη Alliance Israelite Universalle (ένας οργανισμός Γαλλικών Εβραϊκών σχολείων), και γενικός επιθεωρητής αυτών των σχολείων της Εγγύς Ανατολής. Σ’ αυτόν οφείλεται και το μνημειώδες επτάτομο έργο για τους Εβραίους της πόλης, που διηγείται όλη την Ιστορία ακόμα πριν την εγκατάστασή τους το 1492 από την Ισπανία στη Θεσσαλονίκη. Οι πρώτοι τόμοι αναφέρονται στην ιστορία της Θεσσαλονίκης από την ίδρυση της πόλης έως και την εγκατάσταση των πρώτων Ρωμανιωτών εβραίων από την Αλεξάνδρεια, που ήρθαν να δουλέψουν σαν τεχνίτες στην πόλη. Ακολουθεί η βυζαντινή περίοδος, μέχρι και αυτή της άφιξης στην πόλη μας των 20.000 περίπου πρώτων Εβραίων από την Ισπανία. Και φυσικά διηγείται –στους υπόλοιπους πέντε τόμους– την ιστορία των σεφραδιτών Εβραίων και το πως ανέπτυξαν το εμπόριο της πόλης και συνέβαλαν γενικότερα στην ανάπτυξη της πνευματικής και εμπορικής ζωής της πόλης, στις διασυνδέσεις με τα Βαλκάνια και πολλές χώρες της Δύσης και Ανατολής.

Είναι ο μοναδικός τάφος που ξεχωρίζει, διότι φέρει δύο σύμβολα –μια πυραμίδα στην κορυφή της οποίας επικάθεται μια σφαίρα. Οι συμβολισμοί αφορούν τόσο στην προσωπικότητα του ανθρώπου αυτού, αφού η ακτινοβολία του υπήρξε διεθνής, ξεπερνούσε τα όρια της χώρας, αλλά και τη δυναμική που είχε η Θεσσαλονίκη εκείνη την περίοδο λόγω των διασυνδέσεών της με όλη τον κόσμο. Έδειχνε το παγκόσμιο πνεύμα και το χαρακτήρα της πολυπολιτισμικής αυτής πόλης, με τις τρεις μεγάλες θρησκευτικές κοινότητες: την Εβραϊκή, τη Χριστιανική και τη Μουσουλμανική, να ζουν ειρηνικά η μία δίπλα στην άλλη σ’ αυτή την πανάρχαια πόλη.

Η Θεσσαλονίκη προείχε την περίοδο εκείνη, από άποψη πληθυσμιακή αλλά και εμπορικών και πνευματικών σχέσεων, λόγω των μεγάλων σχολών που υπήρχαν στην πόλη. Υπερτερούσε του Μιλάνου, της Ανκόνας, της Βιέννης και πολλών ακόμα μεγάλων σήμερα οικονομικών και πνευματικών Ευρωπαϊκών κέντρων. Αριστερά και δεξιά της εισόδου του νεκροταφείου βρίσκονται τα κενοτάφια και οι ομαδικοί τάφοι των οστών που έχουν μεταφερθεί από το παλιό νεκροταφείο, καθώς και μερικοί πλινθόκτιστοι πίσω ακριβώς του μνημείου των εκτελεσθέντων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Διάσπαρτες μαρμάρινες και πέτρινες ταφόπλακες υπάρχουν κατά μήκος των περιφράξεων καθώς και στους κήπους του χώρου. Όλες αυτές περισυλλέγησαν, τόσο από το χώρο του πανεπιστημίου αλλά και από διάφορα άλλα σημεία της παλιάς εβραϊκής νεκρόπολης. Ακόμα και σήμερα, όταν βρίσκονται διάφορες τέτοιες πλάκες σε σημεία της πόλης αλλά και έξω από αυτήν, μεταφέρονται με ευθύνη της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης στο σημερινό νεκροταφείο. Λίγες βέβαια είναι αυτές που έχουν διασωθεί και περισυλλεχθεί μπροστά στον όγκο των μνημείων που αποτελούσαν το παλιό νεκροταφείο. Αυτές με τη μεγαλύτερη ιστορική αξία βρίσκονται στο εβραϊκό μουσείο της πόλης. Δεξιά της εισόδου επίσης, βρίσκονται οι τάφοι των Ραβίνων και των ιεροδιδασκάλων που μεταφέρθηκαν στον χώρο μετά από ειδική τελετή.

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

ΟΙ ΕΒΡΑΪΚΕΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η τεχνοτροπία όλων των παλιών επιτύμβιων επιγραφών. Επάνω αναγράφεται στα εβραϊκά και στα Λαντίνο, με εβραϊκούς ή ακόμα και με λατινικούς χαρακτήρες, η ημερομηνία γέννησης και θανάτου στο Ιουδαϊκό και στο Γρηγοριανό ημερολόγιο, το όνομα του θανόντος και μερικά ακόμα νεκρώσιμα λόγια, ή ακόμα μικρά κείμενα με ομοιοκαταληξία. Λαντίνο είναι τα Ισπανικά που μιλούσαν οι Εβραίοι που ήλθαν το 1492 από την Ισπανία. Η γλώσσα αυτή διατηρείται ακόμα και σήμερα από αρκετούς Σεφαραδίτες της Θεσσαλονίκης και της Κωνσταντινούπολης. Υπάρχουν επίσης επιγραφές στα Πορτογαλικά, Τουρκικά, Ιταλικά, Γαλλικά και Ελληνικά. Μετά την απελευθέρωση της πόλης, το 1912, συναντάμε συχνότερα και ελληνικές επιγραφές εκτός των εβραϊκών. Στον τάφο του Δαβίδ Ματαλόν για παράδειγμα, που πέθανε το 1931, οι επιγραφές αναγράφονται στα εβραϊκά, γαλλικά και λαντίνο με εβραϊκούς χαρακτήρες, και στα ελληνικά. Το κείμενο της ελληνικής επιγραφής έχει ως εξής: «Ένθάδε κείται Δαβίδ Ιακώβ Ματαλόν. Απεβίωσε 7 Οκτωβρίου 1931, ετών 57. Διετέλεσεν επί τρεις περιόδους βουλευτής του Ελληνικού Κοινοβουλίου, ηγωνίσθη υπέρ της Ελληνικής και Σιωνιστικής ιδέας. Υπήρξεν πρότυπον ανδρός φιλάνθρωπου και καλού πολίτου».

Συνήθιζαν να γράφουν επίσης το επάγγελμα του θανόντος ή γεγονότα της εποχής, αν πέθαναν π.χ. από χολέρα, από μεγάλη πυρκαγιά ή σε περίοδο άλλων καταστροφών. Ενδιαφέρον επίσης έχουν και τα σκαλισμένα εικονογραφήματα σε πολλούς από αυτούς που αφορούν στο επάγγελμα του θανόντος. Μπορεί να δει κανείς, λεπίδα και χτένα για κάποιον κουρέα της εποχής. Ραπτομηχανή και μεζούρα για κάποιον ράπτη ή σκεπάρνι για κάποιον κτίστη…

Γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Ιωάννου: «Η πλάκα είχε σκαλισμένα σχέδια σχετικά με το επάγγελμα του πεθαμένου: παπούτσια, καπέλα, μασέλες, πιρούνια, φουρναρόξυλα, βαρέλια, πόδια και χέρια, πολλές φορές και γυμνούς ανθρώπους. Πολλά σχέδια τα καταλάβαινα αμέσως, τότε που έπαιζα μικρός. Άλλα όμως ήταν τόσο συμβολικά που δεν μπορούσα να τα εξηγήσω».

Σχετική εικόνα

ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ ΜΕ ΜΙΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΤΕΛΕΤΗ

Τα τελευταία χρόνια μεταφέρθηκαν με άγημα του 3ου Σώματος Στρατού τα οστά του συνταγματάρχη Μαρδοχαίου Φριζή, που αναγνωρίστηκαν στην Αλβανία και ενταφιάστηκαν στις 24 Οκτωβρίου 2002 στο νεκροταφείο. Ο Συνταγματάρχης Φριζής, ήταν ο πρώτος ανώτερος Έλληνας αξιωματικός που έπεσε στο πεδίο της μάχης στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940. Εβραίος στο θρήσκευμα, γεννήθηκε το 1893 στη Χαλκίδα και σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1916 κατατάχθηκε εθελοντικά στο στρατό και αποφοίτησε από τη Σχολή Ουλαμού με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού. Έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού μετώπου, στην εκστρατεία της Ουκρανίας και της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος τον βρήκε διοικητή του υποτομέα Δελβινακίου της 8ης μεραρχίας. Είναι αυτός που ανέκοψε την προέλαση των Ιταλών, συνέλαβε τους πρώτους αιχμαλώτους και, επιτυγχάνοντας αναστροφή του μετώπου, προχώρησε στο αλβανικό έδαφος. Στις 5 Δεκεμβρίου του 1940 σκοτώθηκε πολεμώντας έφιππος στην περιοχή Πρεμετής από βολή Ιταλικού αεροπλάνου. Στον πόλεμο του 1940-41 συμμετείχαν 12.898 Έλληνες Εβραίοι, που αγωνίσθηκαν υπερασπιζόμενοι την πατρίδα τους από το φασιστικό εισβολέα. Οι περισσότεροι ανήκαν στο 50ο Σύνταγμα Πεζικού, και από αυτούς 513 άφησαν τη ζωή τους στα αλβανικά βουνά. Ένας από αυτούς ήταν ο Μαρδοχαίος Φριζής…

Η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης πρότεινε στο γιο του Συνταγματάρχη ο ενταφιασμός των οστών του πατέρα του να γίνει στη Θεσσαλονίκη. Τα οστά του Συνταγματάρχη αφίχθησαν στο αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης με στρατιωτικό αεροπλάνο. Ο γιος του, Ιάκωβος Φριζής, ευχαρίστησε τις στρατιωτικές αρχές, που συνέβαλαν στην ανεύρεση των οστών του πατέρα του, καθώς και την Ισραηλιτική Κοινότητα της πόλης για την πρότασή της για να ταφούν στο νεκροταφείο της. Ανέφερε επίσης ότι αποδέχθηκε την πρόταση, διότι οι περισσότεροι Εβραίοι Έλληνες πολεμιστές του 1940-41 ήταν Θεσσαλονικείς, ακόμα πως η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης πλήρωσε βαρύτατο φόρο αίματος στο Ολοκαύτωμα, χάνοντας το 96% του πληθυσμού της, που ανερχόταν τότε στις 50.000 ψυχές. Όλες οι ληξιαρχικές πράξεις θανάτου της Ισραηλιτικής Κοινότητας βρίσκονται σήμερα στο Δήμο Σταυρούπολης μιας και ο χώρος του νεκροταφείου υπάγεται στην περιοχή.

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΝΕΚΡΙΚΕΣ ΤΕΛΕΤΕΣ ΤΩΝ ΣΑΛΟΝΙΚIΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Η διαδικασία της ταφής που ακολουθείται σήμερα από τους Εβραίους Θεσσαλονικείς, που αριθμούν περίπου 2.000, διαφέρει από την χριστιανική που ξέρουμε. Το σώμα του νεκρού μεταφέρεται σε ειδικό χώρο του νεκροταφείου όπου και πλένεται, και κατόπιν γυμνό τυλίγεται με σάβανο –δεν ντύνεται ο νεκρός– και μεταφέρεται με φέρετρο σε ευκτήριο του νεκροταφείου, όπου ακολουθεί η νεκρώσιμος τελετή. Αυτή περιλαμβάνει επτά κύκλους γύρω από το φέρετρο που παραπέμπουν στην καταστροφή της Ιερουσαλήμ, ψάλλονται κάποιοι από τους θρησκευτικούς ψαλμούς του Δαβίδ, ακολουθούν οι προσευχές και στη συνέχεια το φέρετρο μεταφέρεται στον τάφο, όπου τοποθετείται το σώμα του νεκρού χωρίς το φέρετρο. Το φέρετρο χρησιμοποιείται μόνο για τη μεταφορά του νεκρού μέχρι το μνήμα, η οποία γίνεται συνήθως από μέλη της οικογένειας του νεκρού. Ακολουθούν τρεις μνημονικοί κύκλοι. Είναι ο κύκλος των επτά ημερών, του μήνα και του έτους. Σύμφωνα με την Ιουδαϊκή παράδοση οι συγγενείς έρχονται στο νεκροταφείο εκτός του ετήσιου μνημόσυνου και στη διάρκεια των μεγάλων εορτών του έτους, δηλαδή πριν την πρωτοχρονιά, (Ρος Ασανά) αρχή του Εβραϊκού ημερολογίου, και την παραμονή του Πάσχα, όπου προσκυνούν στους τάφους των προσφιλών νεκρών καθώς και των Ραβίνων ζητώντας απ’ αυτούς δύναμη και προστασία. Όταν κάποιος συγγενής επισκέπτεται τον τάφο του νεκρού, εναποθέτει επάνω σε αυτόν μια πέτρα, είναι μια συμβολική χειρονομία, που δηλώνει την επίσκεψη κάποιου στο χώρο. Και στην Εβραϊκή παράδοση όπως και στη Χριστιανική, πιστεύεται πως μόνο το σώμα πεθαίνει και όχι η ψυχή.

Εντύπωση προκαλεί μια πινακίδα στο χώρο της θρησκευτικής τελετής που απαγορεύει τις γυναίκες να συνοδεύσουν το νεκρό στο χώρο ταφής. Υποστηρίζεται πως ο μόνος λόγος ύπαρξής της, είναι πως πολλές φορές οι γυναίκες, με τον σπαραγμό και την προσωπική τους οδύνη, δυσχεραίνουν το έργο της ταφής. Κανείς σήμερα δεν εμποδίζει τις γυναίκες να παραστούν στη διαδικασία ταφής. Δεν υπάρχει κανένας γραπτός εβραϊκός κανόνας που να αναφέρει κάτι τέτοιο και η παρουσία των γυναικών δε δηλώνει καμιά ιεροσυλία. Το να ακολουθούν μόνο οι άντρες την ταφή, μάλλον πρόκειται για τοπική συνήθεια των Θεσσαλονικέων Εβραίων. Σήμερα διατηρείται και το έθιμο της εναπόθεσης λουλουδιών και στεφανιών, που δεν υπήρχε παλιότερα και ίσως προέκυψε από φίλους και συγγενείς Χριστιανούς, που ερχόταν και έρχονται σε εβραϊκές κηδείες. Αυτά είναι μερικά απ’ τα βασικά στοιχεία εβραϊκών τελετών που ίσως για πολλούς από εμάς να είναι παντελώς άγνωστα…

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης


Βιβλιογραφία

Μίκαελ Μόλχο, InMemorian, Έκδοσης Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης.

Στέλλα Σαλέμ, Το Παλαιό Εβραϊκό Νεκροταφείο, «Θεσσαλονικέων Πόλις» Τεύχος 6

Χρονικά, Τόμος ΚΕ Αρ. Φύλλου 181

Γιώργος Ιωάννου, Για ένα Φιλότιμο, Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ

Αποτέλεσμα εικόνας για Εβραϊκο νεκροταφείο Θεσσαλονίκης

ΤΑ 10 ΣΚΟΤΕΙΝΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

ΤΑ 10 ΣΚΟΤΕΙΝΑ ΜΥΣΤΙΚΑ

ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

Αποτέλεσμα εικόνας για byzantine empire

Αποτέλεσμα εικόνας για byzantine empire

Για περισσότερα από 1.000 χρόνια το Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ή Βυζαντινή Αυτοκρατορία δέσποσε στον ευρύτερο μεσογειακό χώρο. Ένα μεγάλο μέρος τής δύναμης και της επιρροής της το οφείλει στον πανίσχυρο κρατικό μηχανισμό της. Η Αυλή της, όμως, ήταν ένας λαβύρινθος από μηχανορραφίες, δολοπλοκίες και σκοτεινά μυστικά. Τα πισώπλατα μαχαιρώματα (κυριολεκτικά και όχι μεταφορικά, όπως στις μέρες μας) έδιναν κι έπαιρναν. Κανείς δεν ήταν ασφαλής και δεν μπορούσε να εμπιστευθεί κανέναν.

Αποτέλεσμα εικόνας για ζηλωτές θεσσαλονίκη

10 – Οι Ζηλωτές της Θεσσαλονίκης

Το 1341, η αυτοκρατορία βρισκόταν σ’ έναν από τους συνήθεις εμφύλιους πολέμους. Ο νέος αυτοκράτορας Ιωάννης Ε’ Παλαιολόγος (1332-1391) ήταν εννέα ετών και ο φίλος τού πατέρα του Ιωάννης Καντακουζηνός (1292-1383) είχε διοριστεί αντιβασιλέας. Η μητέρα του αγοριού, η Άννα, και ο μέγας δούκας Αλέξιος Απόκαυκος συνέπηξαν συμμαχία για να σφετεριστούν την αντιβασιλεία, πυροδοτώντας μία τεράστια σύγκρουση. Αλλά αυτή τη φορά συνέβη κάτι το απρόσμενο. Στην πόλη της Θεσσαλονίκης, οι απλοί άνθρωποι επαναστάτησαν, πήραν τον έλεγχο από την αριστοκρατία και υπερασπίστηκαν τα δικαιώματα των φτωχών. Χρονικά της εποχής αναφέρουν ότι βίαιοι όχλοι «Ζηλωτών», όπως αποκαλούνταν, επιτέθηκαν κι έσφαξαν τους πλούσιους. Το Συμβούλιο των Ζηλωτών κυβέρνησε τη Θεσσαλονίκη καθ’ όλη τη διάρκεια της εμφύλιας διαμάχης. Για κάποιο χρονικό διάστημα ορκίστηκαν πίστη στον Αλέξιο Απόκαυκο, αλλά παρέμεναν σταθερά εχθρικοί προς την αριστοκρατία. Τελικά τον αποκήρυξαν, δολοφονώντας μάλιστα τον γιο του. Η εξέγερση των Ζηλωτών κατεστάλη από τον Ιωάννη Καντακουζηνό, όταν έγινε αυτοκράτορας. Κάποιοι από τους Ζηλωτές κάλεσαν το Σέρβο βασιλιά Στέφανο Δουσάν να καταλάβει την πόλη, άλλοι όμως το θεώρησαν προδοσία και βρέθηκαν αντιμέτωποι με τους παλιούς συναγωνιστές τους. Ο Καντακουζηνός κατέλαβε τη Θεσσαλονίκη εύκολα και εκτέλεσε τους πρωταίτιους της εξέγερσης.

Αποτέλεσμα εικόνας για byzantine empire

9 – Σκλάβοι του σεξ

Ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι οι ευνούχοι χρησιμοποιούνταν ως σκλάβοι του σεξ, επειδή διατηρούσαν τα νεανικά τους χαρακτηριστικά. Αυτό επισήμως απαγορευόταν, αλλά εκκλησία έψαχνε τρόπους να εξαλείψει αυτή την κατάσταση χωρίς να καταδικάζει τη δουλεία και κατ’ επέκταση τον αυτοκράτορα. Το πρόβλημα εικονογραφείται στο Βίο του Αγίου Ανδρέα του εις Χριστόν Σαλού, που έγραψε τον 10ο αιώνα ο πρεσβύτερος Νικηφόρος της Αγίας Σοφίας. Ένας από τους χαρακτήρες του βιβλίου σημειώνει: «Εάν ένας σκλάβος δεν υπακούει στις εντολές του κυρίου του, τότε σίγουρα ξέρετε πόσο θα υποφέρει, αυτός θα τον κακομεταχειριστεί και θα τον ξυλοκοπήσει». Αλλά ο Ανδρέας επιμένει ότι «αν οι σκλάβοι δεν υποκύψουν στα αποτρόπαια πάθη των κυρίων τους, θα είναι τρεις φορές ευλογημένοι, και εξαιτίας των βασάνων που μου ανέφερες, θα καταχωρηθούν στους μάρτυρες».

 

Αποτέλεσμα εικόνας για ευνουχοι βυζαντιο

8 – Ευνουχισμός

Οι Ευνούχοι υπηρέτησαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία από κάθε δυνατό πόστο, από αυλικοί και στρατηγοί έως ιερείς. Δεν αποτελούσαν απειλή για την αυτοκρατορία, διότι δεν είχαν κατιόντες για να κληρονομήσουν τη θέση τους. Όμως, ευνούχοι όπως ο Ιωάννης ο Ορφανοτρόφος (11ος αιώνας) έγιναν διάσημοι, επειδή προώθησαν συγγενείς τους σε υψηλές θέσεις. Ήταν τόσο ισχυρός, ώστε όλα τα μέλη της οικογένειάς του ευνουχίστηκαν και εξορίστηκαν από τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Ε’ τον Καλαφάτη. Ο ευνουχισμός θεωρούνταν παράνομος στο Βυζάντιο, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι ευνούχοι να είναι σκλάβοι, οι οποίοι ευνουχίζονταν προτού εισέλθουν στα όρια της αυτοκρατορίας. Αλλά είναι γνωστό ότι πολλοί φτωχοί γονείς ευνούχιζαν τα παιδιά τους, ελπίζοντας ότι θα έχουν μία καλύτερη ζωή από αυτούς.

Αποτέλεσμα εικόνας για byzantine empire

7 – Εξεγέρσεις

Ως πολίτες της «μεγαλύτερης πόλης της Γης», ο λαός της Κωνσταντινούπολης δεν δίσταζε να εκφράζει τις απόψεις του, συχνά με βίαιους τρόπους. Το πιο διάσημο παράδειγμα είναι η Στάση του Νίκα (532), κατά την οποία μία αθλητική διαμάχη στον ιππόδρομο μετατράπηκε σε λαϊκή εξέγερση εναντίον του αυτοκράτορα Ιουστινιανού. Ο Ιουστιανιανός ήταν έτοιμος να τα παρατήσει και να εγκαταλείψει το θρόνο, αλλά μεταπείστηκε από τη σύζυγό του Θεοδώρα, η οποία του διαμήνυσε ότι προτιμούσε να πεθάνει ως αυτοκράτειρα παρά ως κοινή θνητή. Τελικά, ο Ιουστινιανός κατέστειλε με σκληρό τρόπο την εξέγερση και διέσωσε το θρόνο του. Όλες οι ταραχές δεν αποσταθεροποίησαν την αυτοκρατορία. Μία αιματηρή εμφύλια διαμάχη κατέληξε σε εξέγερση φυλακισμένων. Ο Μέγας Δούκας Αλέξιος Απόκαυκος (? – 1345), κατά τη διάρκεια της επιθεώρησης μιας νέα φυλακής, δολοφονήθηκε από πολιτικούς του αντιπάλους, οι οποίοι στη συνέχεια εξολόθρευσαν και τα μέλη της οικογένειάς του.

Αποτέλεσμα εικόνας για byzantine empire

 

6 – Ο Πορφυρογέννητος

Οι Βυζαντινοί θεωρούσαν το πορφυρό (βαθυκόκκινο) ως το αυτοκρατορικό χρώμα και μόνο τα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας επιτρεπόταν να φορούν ρούχα με τέτοιο χρώμα. Στο παλάτι υπήρχε ένα ιδιαίτερο δωμάτιο με τοίχους από πολύτιμη πορφυρή πέτρα. Τα παιδιά που γεννιόνταν σ’ αυτό το δωμάτιο ονομάζονταν πορφυρογέννητα. Είχαν ιδιαίτερα προνόμια και δεν μπορούσαν να παντρευτούν έξω από τα όρια της αυτοκρατορίας, αν και ο ηγέτης των Ρως Βλαδίμηρος του Κιέβου (950-1015) απαίτησε πορφυρογέννητη νύφη σε αντάλλαγμα για στρατιωτική βοήθεια στον Βασίλειο Β’ τον Βουλγαροκτόνο και τη μεταστροφή του στο χριστιανισμό. Τελικά, νυμφεύτηκε την Άννα την Πορφυρογέννητη, αδελφή του αυτοκράτορα. Ο πορφυρογέννητος απολάμβανε μεγάλη εκτίμησης και αφοσίωσης από τους κοινούς ανθρώπους. Ο Κωνσταντίνος Ζ’ ο Πορφυρογέννητος μπορεί να ανατράπηκε σε μικρή ηλικία, αλλά ως πορφυρογέννητος παρέμεινε ως συναυτοκράτορας για 24 χρόνια, προτού αναλάβει την εξουσία το 945. Όταν ο Βασίλειος Β’ ο Βουλγαροκτόνος πέθανε, οι μόνοι πορφυρογέννητοι ήταν οι αδελφές του Ζωή και Θεοδώρα. Οι πολίτες της Κωνσταντινούπολης ξεσηκώνονταν κάθε φορά που κάποιοι ήθελαν να τις διώξουν από την εξουσία, με αποτέλεσμα οι δύο αδελφές να κυριαρχήσουν στα πολιτικά πράγματα μέχρι το θάνατο της Θεοδώρας το 1056.

Αποτέλεσμα εικόνας για ευνουχοι βυζαντιο

5 – Εμφύλιοι Πόλεμοι

Το 813, ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Α’ ο Ραγκαβές (770-844) εκθρονίστηκε από τον στρατό, μετά την ήττα του από τους Βουλγάρους στη Μάχη της Βερσινικίας. Στην εκθρόνισή του πρωτοστάτησαν τρεις από τους στρατηγούς του, ο Λέων ο Αρμένιος, ο Μιχαήλ Τραυλός και ο Θωμάς Σκλαβηνός. Ο Λέων έγινε αυτοκράτορας (Λέων Ε’), αλλά όταν απαλλάχθηκε από την παρουσία του Μιχαήλ, οι οπαδοί του τον κυνήγησαν και τον σκότωσαν. Ο Θωμάς επαναστάτησε κατά του Μιχαήλ, που είχε ανέβει στο θρόνο ως Μιχαήλ Β’, πυροδοτώντας έναν εμφύλιο πόλεμο που αδυνάτισε την αυτοκρατορία έναντι των Αράβων, οι οποίοι είχαν κάνει αισθητή την παρουσία τους εκείνα τα χρόνια. Ανάλογα προβλήματα αναφύησαν και τον 10ο αιώνα, όταν η εξέγερση του στρατηγού Βάρδα Φωκά κατεστάλη από τον στρατηγό Βάρδα Σκληρό. Όταν ο ευνούχος Βασίλειος Λεκαπηνός στράφηκε κατά του Σκληρού, αυτός άρχισε τη δική του εξέγερση για να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Ο Λεκαπηνός έβγαλε από τη φυλακή τον Βάρδα Φωκά και τον έστρεψε κατά του Σκληρού. Ο Φωκάς νίκησε τον Σκληρό και κατέστρεψε τις δυνάμεις του. Στη συνέχεια, όμως, ο Φωκάς, ο Σκληρός και ο Λεκαπηνός συνασπίστηκαν κατά του Βασιλείου, του μετέπειτα Βουλγαροκτόνου, ο οποίος τους νίκησε και στερέωσε την εξουσία του στον βυζαντινό θρόνο.

Αποτέλεσμα εικόνας για byzantine empire

4 – Μηχανορραφίες

Στη σύγχρονη εποχή η λέξη βυζαντινισμός είναι συνώνυμο της ίντριγκας και της δολοπλοκίας. Και δεν φαίνεται να είχαν άδικο αυτοί που τον καθιέρωσαν. Στην αυλή της Κωνσταντινούπολης υπήρχαν οι ευνούχοι και οι αυλικοί, που διαγκωνίζονταν για να κερδίσουν την εύνοια του αυτοκράτορα, ο οποίος κυβερνούσε με τους πανίσχυρους ευνοούμενους του. Σ’ ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο ευνούχος Σταυράκιος (?-800) βοήθησε την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία να ανατρέψει και να σκοτώσει το ίδιο της το παιδί, τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΣΤ’ (771-797). Στη συνέχεια ο Σταυράκιος ανατράπηκε από τον ευνούχο Αέτιο, που ήθελε να τοποθετήσει τον αδελφό του ως αυτοκράτορα. Αλλά ο Αέτιος απέτυχε, καθώς ο Λογοθέτης του Γενικού (ταυτίζεται με τον σημερινό υπουργό Οικονομικών) Νικηφόρος οργάνωσε πραξικόπημα και χρίστηκε αυτός αυτοκράτορας (Νικηφόρος Α’) έως ότου οι Βούλγαροι τον νίκησαν στη Μάχη της Πλίσκας (811) κι έκαναν το κρανίο του κρασοπότηρο. Οι μηχανορραφίες και δολοπλοκίες συνεχίστηκαν έως την πτώση της Κωνσταντινούπολης. Ακόμη και όταν οι Οθωμανοί του Μωάμεθ βρίσκονταν έξω από τα τείχη της και οι ημέρες της Βασιλεύουσας ήταν μετρημένες, ο μέγας δούκας Λουκάς Νοταράς προσπαθούσε να εξασφαλίσει προσοδοφόρες αυλικές θέσεις για τους γιους του.

Αποτέλεσμα εικόνας για ευνουχοι βυζαντιο

3 – Ο ρινότμητος αυτοκράτορας

Ο τρομερός και φοβερός Ιουστινιανός Β’ (668-711) ανατράπηκε για πρώτη φορά το 695. Οι επαναστάτες τού έκοψαν τη μύτη και τη γλώσσα και τον εξόρισαν στην Κριμαία, στη χώρα των Χαζάρων. Αυτός, όμως, κατόρθωσε να δραπετεύσει και άρχισε τις μηχανορραφίες για την επάνοδό του στην εξουσία. Ο νέος αυτοκράτορας Λεόντιος (600-706) δωροδόκησε τους Χαζάρους για να τον δολοφονήσουν, αλλά ο Ιουστινιανός σκότωσε τους δολοφόνους τους και δραπέτευσε στη Βουλγαρία μ’ ένα ψαράδικο. Εκεί συμμάχησε με τον χαγάνο Τερβέλη (675-721) και οδήγησε ένα στρατό από 15.000 Βούλγαρους και Σλάβους έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Αφού δεν μπόρεσε να την καταλάβει με έφοδο, τα κατάφερε οδηγώντας μία ομάδα ανδρών του μέσα από τους υπονόμους της Πόλης, αιφνιδιάζοντας τον αυτοκράτορα Τιβέριο Γ’ (?-706) . Ο Ιουστινιανός ανέκτησε την εξουσία και τιμώρησε σκληρά τους εχθρούς του. Κυβέρνησε για άλλα έξι χρόνια, έχοντας προσαρμόσει μία χρυσή μύτη στη θέση της φυσικής κι έχοντας δίπλα του ένα διερμηνέα για να αποκρυπτογραφεί τους γρυλλισμούς του. Ανατράπηκε εκ νέου το 711 με πραξικόπημα του στρατηγού Φιλιππικού Βαρδάνη και αυτή τη φορά δολοφονήθηκε.

Αποτέλεσμα εικόνας για ευνουχοι βυζαντιο

2 – Ακρωτηριασμοί

Οι Βυζαντινοί πίστευαν ότι οι άνθρωποι με αναπηρίες ήταν ακατάλληλοι για το θρόνο. Γι’ αυτό κάποιοι από τους διεκδικητές του θρόνου φρόντιζαν να ακρωτηριάζουν τους αντιπάλους τους παρά να τους σκοτώνουν. Η τύφλωση ήταν πολύ δημοφιλής, όπως και το κόψιμο της μύτης και της γλώσσας. Στα όψιμα χρόνια της αυτοκρατορίας ο ευνουχισμός ήταν κοινή πρακτική. Ο Ιωάννης Δ’ Λάσκαρης (1250-1305) έζησε 40 χρόνια τυφλός, καθώς τυφλώθηκε ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1261, με διαταγή του αυτοκράτορα Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου (1223-1282) για να μην απειλήσει στο μέλλον τη δυναστεία των Παλαιολόγων. Η αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία (752-803) δεν δίστασε να τυφλώσει τον μοναχογιό της Κωνσταντίνο ΣΤ’ (771-805), προκειμένου να ασκεί ακώλυτα την εξουσία με τον ευνοούμενό της Σταυράκιο. Όμως, υπήρχαν και οι εξαιρέσεις. Ο Βασίλειος Λεκαπηνός (910-996) ευνουχίστηκε σε μικρή ηλικία, αλλά κατόρθωσε να ανέβει στα ανώτερα κλιμάκια της βυζαντινής εξουσίας και να γίνει ένας πανίσχυρος αυλικός, επηρεάζοντας από το παρασκήνιο μία σειρά από ανίσχυρους αυτοκράτορες.

Αποτέλεσμα εικόνας για ευνουχοι βυζαντιο

1 – Δολοφονίες

Σε αρκετές περιπτώσεις το δυναστικό ζήτημα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία λυνόταν με δολοφονίες αυτοκρατόρων. Ο Κώνστας Β’ (630-668), γνωστός και ως Πωγωνάτος, χτυπήθηκε μέχρι θανάτου με μία σαπουνοθήκη από άνθρωπο της αυλής του, την ώρα που έπαιρνε το λουτρό του στις Συρακούσες. Ο Μιχαήλ Γ’ ο Μέθυσος (839-867) σκοτώθηκε μέσα στην κρεβατοκάμαρά του από άνδρα του μετέπειτα διαδόχου του Βασιλείου Α’ (ιδρυτή της Μακεδονικής δυναστείας), καθώς δεν μπόρεσε να προβάλει αντίσταση, ύστερα από ένα άγριο μεθύσι. Στην κρεβατοκάμαρά του δολοφονήθηκε και ο πιο διάσημος Νικηφόρος Φωκάς (912-969), ο οποίος είχε αντιληφθεί την εναντίον του συνωμοσία, αλλά δεν φανταζόταν ότι η σύζυγός του θα έκρυβε τους δολοφόνους του στο ιδιαίτερο διαμέρισμά του. Ο Λέων Ε’ ο Αρμένιος (775-823) βρισκόταν σε αντιπαράθεση με τον παλιό συναγωνιστή Μιχαήλ Τραυλό, τον οποίο φυλάκισε. Ο Μιχαήλ από τη φυλακή οργάνωσε συνωμοσία εναντίον του αυτοκράτορα και ανήμερα τα Χριστούγεννα, άνθρωποί του μεταμφιεσμένοι σε μοναχούς μπήκαν στο παρεκκλήσιο του παλατιού και επιτέθηκαν στον Λέοντα με μαχαίρια και σπαθιά. Ο αυτοκράτορας άρπαξε ένα βαρύ σταυρό για να αμυνθεί, αλλά οι συνωμότες ήταν περισσότεροι και τον αποτελείωσαν. Στη συνέχεια, αφού πέταξαν τη σορό του στην αποχέτευση, ανακήρυξαν τον εκλεκτό τους αυτοκράτορα με το όνομα Μιχαήλ Β’.

Πηγή: Σαν Σήμερα

Αποτέλεσμα εικόνας για ευνουχοι βυζαντιο


geopolitiki-stamkos1

Ο ΑΤΑΒΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΛΑΩΝ: Ήταν η Άλωση της Κωνσταντινούπολης η εκδίκηση για την Καταστροφή της Τροίας;

Ο ΑΤΑΒΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΛΑΩΝ

Ήταν η Άλωση της Κωνσταντινούπολης η εκδίκηση για την Καταστροφή της Τροίας;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Αποτέλεσμα εικόνας για constantinopolis

Τον 15ο αιώνα η αρχαιογνωσία και η ελληνομάθεια είχαν γίνει βασικό χαρακτηριστικό της εναπομείνασας βυζαντινής διανόησης. Ο Γεώργιος Γεμιστός-Πλήθωνας, πνευματικός ηγέτης του δεσποτάτου του Μυστρά, ταύτιζε τους σύγχρονους Βυζαντινούς με τους αρχαίους Έλληνες λέγοντας: “Έλληνες εσμέν γένει τε και παιδεία”.

Ο μαθητής του Λαόνικος Χαλκοκονδύλης (1432-1490), μελετητής του Ηροδότου και του Θουκυδίδη, τοποθέτησε τη βυζαντινο-τουρκική σύγκρουση στα πλαίσια μιας διαχρονικής αντιπαράθεσης Ανατολής-Δύσης, που ανάγεται στην αρχαία Ελλάδα. Ο ίδιος ερμήνευσε τη μοιραία σύγκρουση της δύουσας Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με τους ορμώμενους εξ ανατολών Οθωμανούς ως σύγχρονο στάδιο της προαιώνιας διαμάχης του ελληνικού κόσμου με το βάρβαρο κόσμο της Ανατολής. Η απαρχή αυτής της “αρχέγονης” σύγκρουσης αναγόταν στον πόλεμο Ελλήνων και Τρωών και στην καταστροφή της Τροίας. Η σύγκρουση αυτή κλιμακώθηκε με την επίθεση των Περσών κατά της Ελλάδας (5ος π.Χ. αιώνας) και, τελικά, με την απώθηση των πρώτων στην Ασία.

Αποτέλεσμα εικόνας για constantinople

Σύμφωνα με το ερμηνευτικό σχήμα του Χαλκοκονδύλη, η πτώση της Κωνσταντινούπολης ήταν η νομοτελειακή εκδίκηση της Ασίας για την καταστροφή της Τροίας από τους Έλληνες. Οι βάρβαροι Ασιάτες (Τούρκοι) εκδικήθηκαν για λογαριασμό της Τροίας με την εξόντωση των Ελλήνων και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, της μεγαλύτερης πόλης που ίδρυσαν ποτέ οι Έλληνες. Έτσι οι Έλληνες τιμωρήθηκαν μέσω των Τούρκων για τον όλεθρο που προκάλεσαν στους Τρώες πριν από 27 αιώνες!

Βέβαια οι “Τούρκοι” που εκπόρθησαν τη μεγαλύτερη πόλη των Ελλήνων δεν ήταν τίποτε νεόφερτες ορδές προερχόμενες από τα βάθη της Ασίας, αλλά λαοί της Μικράς Ασίας που παλαιότερα ήταν ελληνόφωνοι Χριστιανοί και, στη συνέχεια, εξισλαμίστηκαν, εκτουρκίστηκαν και στράφηκαν κατά της Κωνσταντινούπολης, υπακούοντας έτσι σε μια αταβιστική παρόρμηση να εκδικηθούν τους Έλληνες για κάτι που συνέβη πριν από σχεδόν τρεις χιλιετίες στην Τροία. Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης ήταν, σύμφωνα μ’ αυτή την εκδοχή, η εκδίκηση της Τροίας!

Αποτέλεσμα εικόνας για constantinopolis

Ο φιλόδοξος Μωάμεθ Β΄ πάντως δεν είχε κατά νου να εκδικηθεί για την καταστροφή της Τροίας, αλλά ν’ ανασυστήσει την Αυτοκρατορία του Ιουστινιανού σε τουρκομουσουλμανικό όμως πλαίσιο. Ήθελε ν’ ανταποδώσει στη Δύση τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ανατολή, δηλαδή να σπρώξει την Ασία προς την Ευρώπη, επιδιώκοντας πάντα την παγκόσμια κυριαρχία. Έτσι, αμέσως μετά την τριήμερη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης ο Πορθητής φέρεται να λέει: “Ευχαριστώ τον Αλλάχ γιατί μας έδωσε τη λαμπρή αυτή νίκη, αλλά τον παρακαλώ επίσης να μου επιτρέψει να ζήσω αρκετό καιρό ακόμη ώστε να νικήσω και να υποτάξω, μετά τη Νέα, και την Παλιά Ρώμη”.

«Μακεδονική Σαλάτα» με μύθους, θρησκείες και εθνικισμούς

«Μακεδονική Σαλάτα»

με μύθους, θρησκείες και εθνικισμούς

Σχετική εικόνα

Γράφει ο Τάκης Καμπύλης

 

Τα ρημαγμένα μάτια σε εικόνες αγίων στα βυζαντινά ξωκλήσια ή στα μοναστήρια της Ελλάδας είχαν πάντα την (εύκολη) εξήγησή τους: «Οι Τούρκοι».

Σε ένα πρόσφατο post των blogger Sraosha & Rakasha γίνεται αναφορά σε βιβλίο του Σλοβένου Bojidar Jezernik, ο οποίος αναφέρεται στην ίδια αντίληψη που επικρατεί σε μεγάλη περιοχή της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Εκεί, μια σειρά ορθόδοξων ναών διακρίνεται από τους αγίους με τα βγαλμένα μάτια. Η κυρίαρχη αντίληψη στην περιοχή ήταν πως το είχαν κάνει οι «Τούρκοι» την οθωμανική περίοδο – «χωρίς, όπως αναφέρεται στο post, να εξηγείται αποτελεσματικά γιατί η συμβολική βία της απόξεσης των αγιογραφιών δεν εκδηλωνόταν με λιγότερο εκλεπτυσμένα μέσα (τη φωτιά και το τσεκούρι, για παράδειγμα). Η ιστορική έρευνα έδειξε ότι στην πραγματικότητα ο εικονικός ακρωτηριασμός οφειλόταν στην υπερβολική ευσέβεια των χριστιανών κατοίκων, οι οποίοι, έντονα δεισιδαίμονες, χρησιμοποιούσαν πόσιμα διαλύματα τοιχογραφιών από τα μάτια των αγίων για να θεραπεύουν τις οφθαλμικές τους ασθένειες.»

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian issue

Και μετά οι κομμουνιστές

«Αυτό βέβαια δεν εμπόδισε τους Σέρβους διανοουμένους της δεκαετίας του ’80 να ανασύρουν από τη λήθη τη δοκιμασμένη συνταγή, επιρρίπτοντας τις ευθύνες για την ανάλογη βεβήλωση του μοναστηριού της Gracanica τον 19ο αιώνα στους Αλβανούς του Κοσόβου, κακούς, ψυχρούς, μουσουλμάνους και, κυρίως, πρόχειρους εχθρούς. Οταν ο συγγραφέας βρέθηκε το 2000, μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, μπροστά σε μια ανάλογη εικόνα στο Jovan Bigorski (FYROM) παρατήρησε ότι οι ευθύνες είχαν αλλάξει κατεύθυνση: τώρα, κατά τους σεβάσμιους μοναχούς, ήταν πλέον οι άθεοι κομμουνιστές που είχαν χαρακώσει τους αγίους».

«Ενα διδακτικό παράδειγμα για το πώς η ιστορία προσαρμόζεται βολικά και εύπλαστα στα αιτήματα των καιρών».

Η βυζαντινολόγος Μαρία Βασιλάκη (διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) έχει το αντίστοιχο παράδειγμα από μια επίσκεψη με φοιτητές της σε ξωκλήσι στην Ελλάδα. Μπροστά στα βγαλμένα μάτια της εικόνας του αγίου οι φοιτητές αναφώνησαν: «Α, οι Τούρκοι». «Και όμως -λέει η Μαρία Βασιλάκη- έχουμε πολλές ενδείξεις και στοιχεία ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτό που αποδόθηκε στους «άλλους» είχε γίνει από τους ίδιους τους χριστιανούς. Υπάρχουν σημαντικές δημοσιεύσεις προς τούτο. Και μάλιστα δεν αναφερόμαστε μόνο στον 19ο αιώνα αλλά και παλαιότερα, τον 12ο και 13ο αιώνα – χωρίς βέβαια να είμαστε σίγουροι ποια χρονική στιγμή έγινε η καταστροφή. Οι χριστιανοί πίστευαν ότι οι εικόνες ήταν πρόσωπα του Θείου ή του Αγίου και κατά συνέπεια τους απέδιδαν στοιχεία και ικανότητες της αγιογραφίας. Ετσι, πολλές εικόνες τεμαχίστηκαν για να έχει ένα κομμάτι τους μια οικογένεια. Και σε πολλές περιπτώσεις τα μάτια έβγαιναν με κάποιο διάλυμα ή πιο πρόχειρα και στη συνέχεια γίνονταν η βάση για «θεραπευτικές» αλοιφές».

Προφανώς, καταστροφές υπήρξαν και από τους Τούρκους, όπως και το αντίστροφο, αν μετρήσει κανείς σήμερα τα τζαμιά που έχουν απομείνει στην Ελλάδα, αλλά αυτό το «αντίστροφο» δεν βρήκε χώρο στις εθνικές μνήμες των Βαλκανίων.

Το σημειώνει -για τη χρήση της θρησκείας από τους βαλκανικούς εθνικισμούς- η Χριστίνα Κουλούρη (αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας): «Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της βουλγαρικής Εξαρχίας (της ρήξης με το Οικουμενικό Πατριαρχείο) και μάλιστα σε μία περίοδο που το Πατριαρχείο δεν είχε παίξει εξ αρχής εθνικό (ελληνικό) ρόλο. Ωστόσο, ο βουλγάρικος εθνικισμός χρησιμοποίησε τη θρησκεία απέναντι σε ποιον; Χρειαζόταν έναν «άλλο»».

Ετσι, τα υπαρκτά προβλήματα των σλαβόφωνων ορθοδόξων από τους ιερείς και αρχιεπισκόπους που διορίζονταν από το Πατριαρχείο, γρήγορα φόρεσαν τον εθνικιστικό μανδύα. «Ακόμη πιο χαρακτηριστικό -λέει η κ. Χριστίνα Κουλούρη- υπήρξε το παράδειγμα του ρουμανικού εθνικισμού. Οι Ελληνες ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας μετατράπηκαν σε εθνικούς καταπιεστές, ενώ στην πραγματικότητα ήταν κοινωνικοί καταπιεστές – συγκεντρώνοντας φόρους κ.λπ.». Ο εκ των υστέρων εθνικισμός παρενέβη «δημιουργικά» στο παρελθόν αποδίδοντας στον «άλλο» χαρακτηριστικά που δεν είχε – τουλάχιστον τη συγκεκριμένη περίοδο.

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian issue

Αποτέλεσμα εικόνας για macedonian issue

«Τι είσαι εσύ;»

Η Ελπίδα Κ. Βόγλη (διδάκτωρ Ιστορίας) σημειώνει το ιδιόμορφο πρόβλημα που αντιμετώπισαν οι ελληνικές επαναστατικές αρχές κατά τη διάρκεια του ’21. Υπήρξαν σε πολλές περιπτώσεις εκείνη την περίοδο μαζικοί «εκχριστιανισμοί» Τούρκων στις ελευθερωμένες περιοχές, προφανώς από φόβο. Το ερώτημα λοιπον που ετέθη τότε είναι, αν αυτοί αναγνωρίζονται ως «Ελληνες πολίτες» αφού η μέχρι τότε πραγματικά ουσιαστική διαφορά ήταν η θρησκευτική. (Στο μωσαϊκό των επαναστατημένων περιοχών υπήρχαν αλβανόφωνοι χριστιανοί, αλλά και μουσουλμάνοι, ελληνόφωνοι χριστιανοί, σλαβόφωνοι χριστιανοί, αρκετές χιλιάδες εβραίων -που σφαγιάστηκαν με την πτώση της Τριπολιτσάς- ακόμη και ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι, αλλά και τουρκόφωνοι χριστιανοί). Το ζήτημα λοιπόν που ετέθη από το Βουλευτικό, αλλά διαφώνησε το Συντακτικό ήταν ότι οι εκχριστιανισμένοι πρέπει να θεωρηθούν «Ελληνες πολίτες». «Η θρησκευτική διαφορά του «άλλου» έμοιαζε σιγά σιγά να μην αρκεί στα ζητήματα «γένους» που ετίθεντο από την αυγή του ελληνικού εθνικισμού».

Τα αντίστοιχα ζητήματα στη Μακεδονία ήταν ακόμη πιο σύνθετα. Οπως αναφέρει ο Τάσος Κωστόπουλος (ιστορικός), «το 1912, λίγο πριν αρχίσουν οι μάχες, κατοικούσαν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας 2.500.000 άνθρωποι. Από αυτούς λίγο περισσότεροι από 900.000 είναι μουσουλμάνοι, άλλοι 900.000 σλαβόφωνοι χριστιανοί (χωρισμένοι σε τρία «κόμματα», το ελληνικό, το βουλγαρικό και το σερβικό και λίγο αργότερα προσετέθη το μακεδονικό), περίπου 360.000 ελληνόφωνοι χριστιανοί, κάπου 100.000 Βλάχοι, γύρω στους 70 – 90.000 Εβραίοι και μικρές κοινότητες αλβανόφωνων και τουρκόφωνων χριστιανών και άγνωστος αριθμός Τσιγγάνων.»

Σχετική εικόνα

Στα 1900 ο Τζορτζ Φ. Αμποτ πατάει το πόδι του στη Μακεδονία, ένας οξυδερκής παρατηρητής ως απεσταλμένος του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ. Το μωσαϊκό που συναντά και περιγράφει δεν αφήνει χώρο για τις εκ των υστέρων εθνικιστικές αφηγήσεις. Πολύ δε περισσότερο για τις σημερινές αναφορές στα εθνικά δίκαια όταν αυτά πηγάζουν από τότε. Σε σκηνικό «μακεδονικής σαλάτας», ο Αμποτ φτάνοντας στην περιοχή των Σερρών θα εκτιμήσει πως «οι σερβικές διεκδικήσεις επί αυτού του τμήματος της Μακεδονίας αποτελούν μια σύγχρονη επινόηση(…) Για να πούμε την αλήθεια, σπανίως είναι δυνατόν να αποδώσεις με οποιαδήποτε βεβαιότητα μια συγκεκριμένη εθνικότητα στους Σλάβους της Μακεδονίας. Η γλώσσα τους είναι αναμφίβολα μια σλαβική διάλεκτος καθαρότερη στον βορρά και διαρκώς περισσότερο αναμεμειγμένη με τα ελληνικά προς νότον. Ενας Σλάβος Μακεδόνας είναι εξίσου κατανοητός και ακατανόητος σε Σέρβους και Βουλγάρους. Σε μερικές περιοχές η ομοιότητα είναι μεγαλύτερη προς το ένα ιδίωμα και σε μερικές προς το άλλο. Ωστόσο, αυτή η ομοιότητα δεν συμβαδίζει πάντοτε με την εγγύτητα προς το συγκεκριμένο κράτος. Από αυτό το γεγονός προκύπτει και η δυσκολία χάραξης σαφών και ευδιάκριτων ορίων ανάμεσα στις αντίπαλες σφαίρες επιρροής. (…) Σε ένα και το αυτό νοικοκυριό μπορεί κανείς να βρει περιστασιακά εκπροσώπους όλων των κλάδων της ανθρώπινης φυλής. Μπορεί ο πατέρας να ισχυρίζεται ότι είναι σερβικής καταγωγής, ο γιος να ορκίζεται ότι στις φλέβες του δεν τρέχει τίποτα άλλο από βουλγαρικό αίμα, ενώ οι κόρες, αν τους επιτραπεί να μιλήσουν, να είναι εξίσου βέβαιες ότι η Ελένη της Τροίας, η Αικατερίνη της Ρωσίας και η Αφροδίτη της Μήλου συγκαταλέγονται στους προγόνους τους. Η ηλικιωμένη μητέρα αρκείται συνήθως να ενσωματώσει τις εθνικές της πεποιθήσεις στη δήλωση ότι είναι χριστιανή. Πρόκειται για μία πραγματική κωμωδία καταστάσεων, στην οποία κανένας δεν γνωρίζει ποιος είναι ποιος, αλλά ενστικτωδώς ότι καθένας είναι κάτι άλλο». Ο Αμποτ (στο πλαίσιο του γνωστού «βαλκανισμού»;) θα μιλήσει ακόμη και για την ανάγκη «τρελοκομείου»…

Ο ίδιος βρέθηκε στο Πετρίτσι Σερρών και παρακολούθησε μια τελετή περιτομής τριών αγοριών και παράλληλα το σχετικό πανηγύρι από τους ομοθρήσκους τους. Περίπου εκατό χρόνια μετά, ούτε καν ο Αμποτ θα υποψιαζόταν πώς εκτός από το «παλαιό» Πετρίτσι θα υπήρχε σήμερα και το νέο Πετρίτσι, στην άλλη πλευρά των ελληνοβουλγαρικών συνόρων.

Η μακεδονική «σαλάτα» όλο και θα ανακαλύπτεται από την ιστορική έρευνα, δείχνοντας ότι η συζήτηση δεν είναι τι «ανήκε προαιώνια και σε ποιον». Και πως βεβαιότητες, όπως οι βανδαλισμοί αγίων, δεν ήταν παρά μύθοι, διότι ο «άλλος», αν δεν υπήρχε αρκετά, έπρεπε να κατασκευαστεί.

Αποτέλεσμα εικόνας για Μακεδονικη Σαλατα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-http://sraosha.blogspot.com/2008/03/uses-of-history.html

-Τάσος Κωστόπουλος «Πόλεμος και εθνοκάθαρση», Αθήνα 2008, εκδ. Βιβλιόραμα

-Τζωρτζ Φ. Αμποτ «Ενας Αγγλος στη Μακεδονία του 1900», Αθήνα 2004, εκδ. Στοχαστής

-Βασίλης Κ. Γούναρης «Τα Βαλκάνια των Ελλήνων», Θεσσαλονίκη 2007, εκδ. Επίκεντρο

-Ελπίδα Κ. Βόγλη «Ελληνες το Γένος», Ηράκλειο 2007, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης

-Παντελής Βουτουρής – Γιώργος Γεωργής «Ο Ελληνισμός στον 19ο αιώνα», Αθήνα 2006, εκδ. Καστανιώτης.

Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο

unknownservia-egnarts (1)ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ jpg

Η μεγάλη αρπαγή των ελληνικών αρχαιοτήτων στην Κατοχή

ΝΑΖΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΕΙΑ 

ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΤΟΥΣ

Η αρπαγή των ελληνικών αρχαιοτήτων

στην Κατοχή

και ο αγώνας για την επιστροφή τους  

«... Αι γερμανικαί αρχαί δΗ αρπαγή των αρχαιοτήτων στην Κατοχή και ο αγώνας για την επιστροφή τους» ιά του αρχαιολόγου Dr von Schonebeck, πρώτον, είτα δε διά του καθ. Kraiker επίεζον και συνέθλιβον την αρχαιολογικήν υπηρεσίαν του ελληνικού κράτους, άλλοτε μεν ίνα προστατεύωσιν αρχαιοκαπήλους, άλλοτε δε ίνα συγκαλύψωσι καταστροφάς υπό στρατιωτικών ομάδων προξενηθείσας, άλλοτε ίνα μη δυνηθή το κράτος να παρακολουθήση τυχαίαν ανεύρεσιν αρχαίων και την ενέργειαν στρατιωτικών έργων και άλλοτε ίνα αρνηθώσιν εις το κράτος το δικαίωμα της ασκήσεως κυριότητος επί των ανεσκαμμένων αρχαιοτήτων…»*

Σχετική εικόνα

 

Αρχαιολόγοι και εργαζόμενοι στα μουσεία της χώρας μας προχώρησαν την περίοδο της γερμανικής κατοχής με αυτοθυσία στην «απόκρυψη» σημαντικών αρχαιοτήτων των μεγάλων μουσείων, γεγονός που συντέλεσε στη διάσωσή τους. Ωστόσο, χιλιάδες ευρήματα απ’ όλη την Ελλάδα δεν έγινε δυνατό να διασωθούν από την αρπακτική διάθεση των στρατευμάτων κατοχής και εκλάπησαν μεθοδικά από τα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, καθώς και μέσω μιας σειράς παράνομων ανασκαφών. Τα ανυπολόγιστης αξίας πολιτιστικά αγαθά μεταφέρθηκαν παρανόμως εκτός Ελλάδας και σήμερα βρίσκονται στην Γερμανία και αλλού. Με αφορμή την  Ημερίδα με θέμα «Η αρπαγή των αρχαιοτήτων στην Κατοχή και ο αγώνας για την επιστροφή τους» που διοργανώθηκε στην Παλαιά Βουλή, από το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα και τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, το Tvxs συνομίλησε με την πρόεδρο του ΣΕΑ, Τούλα Μαρκέτου.

Σχετική εικόνα

– Υπάρχει καταγραφή των έργων τα οποία εκλάπησαν και των μουσείων που λεηλατήθηκαν;

Βεβαίως. Υπάρχει μία καταγραφή η οποία έγινε πολύ γρήγορα κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Οι συνάδελφοι μας την περίοδο εκείνη, με επικεφαλής τον Χρήστο Καρούζο, διευθυντή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και ακαδημαϊκό και τον Μαρίνο Καλλιγά, έφορο Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, κατόπιν διευθυντή της Εθνικής Πινακοθήκης και άλλους συναδέλφους, τον αείμνηστο Νικόλαο Ζαφειρόπουλο -ηγετικές φυσιογνωμίες, σεβάσμιες, σημαντικές μορφές της Αρχαιολογίας- κατέγραφαν τις ζημίες κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Μάλιστα, η τότε Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Ιστορικών Μνημείων, που υπαγόταν στο Υπουργείο Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας, εξέδωσε το 1946 από το Εθνικό Τυπογραφείο ένα βιβλίο (το οποίο υπάρχει και στο διαδίκτυο υπό τη μορφή pdf) με τίτλο «Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατευμάτων κατοχής». Γιατί δεν ήταν μόνο οι Γερμανοί, κανείς δεν σέβεται τις αρχαιότητες στον πόλεμο, εδώ δεν σέβεται την ανθρώπινη ζωή. Βεβαίως καταγράφηκαν τα μεγάλα και σημαντικά ευρήματα- παραμένει άγνωστο τι περιείχαν κιβώτια που έφευγαν από διάφορα μουσεία, ούτε ξέρουμε που πήγαν. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να επαναπατριστούν όλα. Και ο λόγος είναι ότι δεν βρίσκονται σε μουσεία. Υπάρχουν και σε σπίτια…

– Εννοείτε, ιδιωτικές συλλογές;

… Ναι, αλλά και σε σπίτια ανθρώπων οι παππούδες των οποίων άρπαξαν αρχαιότητες. Ένα παράδειγμα είναι το Μουσείο της Ελευσίνας στο οποίο μπήκαν μέσα -σοβαροί άνθρωποι υποτίθεται- και άρπαζαν αρχαία. Εννοώ, πρόσωπα τα οποία βρίσκονταν υπό καθεστώς προστασίας σε σχέση με τους Γερμανούς. Παράλληλα, ήταν και οι λαθρανασκαφές, για τις οποίες δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τι βρήκαν, το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι έγιναν. Και έγιναν σε πάρα πολλές περιοχές. Πώς είναι δυνατόν να τα βρούμε όλα αυτά όταν: Στην Αίγινα έσκαβε ένας Γερμανός αρχαιολόγος, ο Βάλτερ, που γέμισε 4 – 5 κιβώτια με ευρήματα -αυτό γνωρίζουμε. Κάποια τα παρέδωσε στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, κάποια μας δόθηκαν, άλλα χάθηκαν. Το 1941 γίνεται διάρρηξη του Μουσείου Θήβας, πρόκειται για γεγονός καταγεγραμμένο. Στην Τανάγρα, στη Χαιρώνεια, στην Ερέτρια, στις Μυκήνες, έκαναν ανασκαφές σε γνωστές αρχαιολογικές θέσεις, στα Κύθηρα -ξέρουμε, για παράδειγμα ότι είχαν πάρει έναν μαρμάρινο λέοντα από το λόφο Καστρί**- στο Θέρμο, ένα επίσης γνωστός γεγονός είναι η αρπαγή γλυπτού από την πλατεία Δικαστηρίων στη Θεσσαλονίκη, στη Σάμο… Σε όλα αυτά προστίθενται οι καταστροφές των μουσείων από βομβαρδισμούς -χαρακτηριστική περίπτωση το Μουσείο Ηρακλείου το οποίο είχε εκκενωθεί. Οι συνάδελφοι τότε εκκένωναν τα μουσεία, παρά την απαγόρευση από το καθεστώς Κατοχής, καθώς ήθελε τα έργα για δικούς του, ιδεολογικούς λόγους.

– Η πιο γνωστή ιστορία διάσωσης και απόκρυψης ήταν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο λίγες εβδομάδες πριν από την Κατοχή.

Ναι, μία ιστορία που έγινε ντοκιμαντέρ και τεκμηριώνεται επίσης από φωτογραφικό υλικό, όπως το στιγμιότυπο με το άγαλμα του Ποσειδώνα της Μήλου. Καταλαβαίνετε τις συνθήκες υπό τις οποίες γίνονταν αυτά. Τόσο λίγοι αρχαιολόγοι να έχουν ξεκινήσει έναν αγώνα απόκρυψης των αρχαιοτήτων, άλλοι όπως στο Εθνικό Αρχαιολογικό ανοίγοντας λάκκους για να τις κρύψουν, άλλοι αναζητώντας προστασία σε υπόγεια, όπως στο Μουσείο Ηρακλείου, άλλοι σε θησαυροφυλάκια τραπεζών, άλλοι σε σπηλιές…. Με πόσο σθένος, ομοψυχία και αγωνιστικότητα οι συνάδελφοι μας τότε κατάφεραν να διασώσουν τους θησαυρούς αυτούς -συχνά βοηθούσαν και οι φύλακες- συχνά με κίνδυνο της ζωής τους.

Αποτέλεσμα εικόνας για Ναζι αρχαιοκάπηλοι στην Ελλαδα

-Για την Ακρόπολη, το πλέον εμβληματικό μνημείο, και λαμβάνοντας υπόψιν ότι οι Γερμανοί είχαν κάνει κατάληψη στον Βράχο, οι μαρτυρίες για αρπαγές είναι γνωστές, παρότι τα γλυπτά του παλαιού Μουσείου Ακρόπολης είχαν διασκορπιστεί σε κρύπτες.

Ναι και ακριβώς γι’ αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντική και συγκινητική η μέρα αυτή για εμάς, που υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων, παρουσία και του Μανώλη Γλέζου, μαζί με το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, στο ιστορικό κτίριο της Παλαιάς Βουλής συναντιόμαστε και συνεχίζουμε τον αγώνα των συναδέλφων μας. Στόχος της ημερίδας είναι να θυμηθούμε και να συζητήσουμε τί έγινε τότε και πώς θα συνεχίσουμε από δω και πέρα. Και πιστεύω ότι θα είναι μία ευκαιρία επανεκκίνησης σε μία συγκυρία κατά την οποία πολύ κοντά μας μαίνονται πόλεμοι και καταστρέφονται αρχαιότητες. Όπως στο Αφρίν της Συρίας, για το οποίο ο ΣΕΑ εξέδωσε σχετική ανακοίνωση, όπως το 2015, όταν οι τζιχαντιστές αποκεφάλισαν τον Σύρο αρχαιολόγο και τέως διευθυντή του αρχαιολογικού χώρου της Παλμύρας, Χαλέντ αλ Ασάαντ, επειδή αρνούνταν να αποκαλύψει την τοποθεσία των κρυμμένων θησαυρών στην αρχαία πόλη. Ο πόλεμος δεν έχει έλεος. Ούτε Μνημεία Unesco σέβεται, ούτε υπάρχει περίπτωση ποτέ να αποζημιωθούν όλα αυτά. Οι καταστροφές είναι μη αναστρέψιμες, όπως και οι ανθρώπινες ζωές που χάνονται. Μέσα στο σκοτάδι που μας περιβάλλει και στην άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη, είναι εξαιρετικά σημαντικό ότι κάποιοι απόγονοι των Γερμανών επιστρέφουν αρχαιότητες, όπως η περίπτωση του Γερμανού πολίτη, ο οποίος παρέδωσε οικειοθελώς μία ακέραια κύλικα Κλασικής περιόδου στην Ελληνική Πρεσβεία στο Βερολίνο. Μετά το τέλος του Πολέμου έχουν καταγραφεί πάνω από 20 υποθέσεις επαναπατρισμού.

-Σε επίπεδο θεσμικό πώς σκεφτόμαστε να τα διεκδικήσουμε;

Αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο, καθώς όπως είπαμε, δεν γνωρίζουμε πού βρίσκονται και επιπλέον, είναι πάρα πολλά τα μέτωπα. Υπάρχει η διάθεση των μουσείων να μας ενημερώνουν. Και βέβαια, προσπαθούμε -θυμίζω ότι υπάρχει αρμόδια Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών- να το θεμελιώσουμε νομικά. Ελπίζω ότι στο μέλλον θα έχουμε αποτελέσματα. Στόχος είναι εντοπίσουμε τις αρχαιότητες και να τις ταυτίσουμε.

-Οι Γερμανοί αρχαιολόγοι;

Υπάρχουν πολλοί προοδευτικοί συνάδελφοι οι οποίοι είναι στο πλάι μας. Δεν είναι όπως τότε που το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο είχε τον φοβερό και τρομερό Βάλτερ Βρέντε, ο οποίος ήταν υψηλόβαθμος αξιωματούχος του ναζιστικού κόμματος και έφερε όλα τα χαρακτηριστικά της ιδεολογίας του. Είναι συνεργάτες, φίλοι, γράφουμε συχνά μαζί άρθρα. Αλλά, εάν πρόκειται για έργα που παραμένουν κρυμμένα δεν ξέρω πόσο μπορούν να βοηθήσουν.

Αποτέλεσμα εικόνας για Ναζι αρχαιοκάπηλοι στην Ελλαδα

Από τους πρώτους μήνες της Κατοχής επέκτειναν τη δράση τους στην Ελλάδα με παραρτήματά τους η Ειδική Στρατιωτική Υπηρεσία για την Προστασία της Τέχνης, η λεγόμενη Kunstschutz, με επικεφαλής τον αρχαιολόγο δρ Hans Ulrich von Schoenebeck, και το Ίδρυμα Rosenberg με εκπρόσωπο τον λοχαγό Herman von Ingram. Οι δύο αυτοί φορείς είχαν ως κύριο σκοπό την επέμβαση στα πολιτιστικά πράγματα της κάθε κατεχόμενης χώρας. Το Ίδρυμα Rosenberg στην Ελλάδα, όσον αφορά στα αρχαιολογικά πράγματα, ενδιαφερόταν κυρίως για ανασκαφές. Αυτές διενεργούνταν χωρίς την άδεια των ελληνικών αρχών και έγιναν με σκοπό, μεταξύ άλλων, την τεκμηρίωση ιδεολογικών ακροβατισμών σχετικά με την καταγωγή των ινδοευρωπαϊκών φύλων [….] Βεβαίως λειτουργούσε πάντα στην Ελλάδα από το 1874 και το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Πηγή: archaiologia.gr

** Ο Λέων των Κυθήρων, γλυπτό των αρχαϊκών χρόνων, είχε αφαιρεθεί  από τον Γερμανό Στρατιωτικό Διοικητή του νησιού και απεστάλη στη Γερμανία. Εντοπίστηκε το 1952 και επέστρεψε στην Ελλάδα  το 1957.

Πηγή:  http://www.tvxs.gr 20.4.2018

1821 ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

1821

& ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

ΚΑΙ ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΣ

Γράφει ο Χρίστος Γούδης*

«…σ΄ αυτούς τους μαχητές τέκτονες που έπεσαν στον αγώνα για τη Λευτεριά των Ελλήνων αδελφών τους».

Από τα πρακτικά της Παρισινής στοάς «των Τρινοσόφων», 30 Ιουνίου 1824

«Τον Φεβρουάριον μήναν τω 1821 έτος, το πρώτον Σάββατον της αγίας μεγάλης τεσσαρακοστής του αγίου Θεοδώρου, λαμβάνω επιστολήν από Κισνόβιν παρά του Αλεξάνδρου Υψηλάντη, ο οποίος μοί έγραφεν ούτως: Αδελφέ Σταμάτη Κουμπάρη! Είναι καιρός. Ήλθεν η ώρα όπου θα αποφασισθή η τύχη της πατρίδος μας και των αδελφών μας. Εγώ με τους αδελφούς μου και με τον κνιάζ (=πρίγκηπα) Κατακουζηνόν αφίνομεν την γην της Ρωσσίας και απερνούμεν εις Ιάσιον. Εκεί προετοίμασα τα πάντα και την πρώτην Κυριακήν της Αγίας Τεσσαρακοστής, της ονομαζόμενης της Ορθοδοξίας υψώνω εις Ιάσιον την Σημαίαν της ελευθερίας της πατρίδος μας, και αρχίζει ο αγώνας περί της ελευθερίας μας και των αδελφών μας. Λοιπόν ειδοποίησε τους αυτού αδερφούς μας να τρέξωμεν εις το στάδιον του αγώνος, ενθυμούμενοι τον όρκον, όπου έδώσαν δια την Πατρίδαν των και αδελφών των. Εις Ιάσιον προσμένω και εσέ τον ίδιον».

Tις ημέρες εκείνες παρόμοιες επιστολές έφταναν σε χιλιάδες Φιλικούς τόσο στην κυρίως Ελλάδα όσο και στις ελληνικές παροικίες, που ήσαν διάσπαρτες μέσα και έξω από την οθωμανική επικράτεια. Η επανάσταση του Γένους για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού ήταν πια ζήτημα ολίγων ημερών. Η Φιλική Εταιρεία, επί επτά συνεχή έτη μετά την ίδρυσή της το 1814 από τους Ξάνθο, Τσακάλωφ, και Σκουφά και κάτω από την ηγεσία του Αλέξανδρου Υψηλάντη, είχε προετοιμάσει το έδαφος για τον αγώνα. Στους κόλπους της είχαν μυηθεί πρόκριτοι, ιερείς, έμποροι, αρματωλοί, καπεταναίοι, καραβοκύρηδες, διανοούμενοι, και γενικά όλοι εκείνοι που μπορούσαν να συνεισφέρουν στον αγώνα. Οι δραστηριότητές της απλώνονταν στην Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, την Αλεξάνδρεια, την Οδησσό, τη Μόσχα, τις παραδουνάβιες ηγεμονίες, τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, τα Ιόνια νησιά, και φυσικά την κυρίως Ελλάδα με επίκεντρο την Πελοπόννησο. Η προσπάθεια της Φιλικής Εταιρείας για το συντονισμό της εξέγερσης των Ελλήνων ήταν μεγάλη και επιτυχής. Δεν ήταν όμως η πρώτη.Image result for Τεκτονικη στοά Κερκυρας

ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Στα χρόνια που πέρασαν από το 1770 έως το 1814 εταιρείες παρόμοιας φύσεως ξεφύτρωναν από τους Έλληνες της διασποράς σε διάφορα σημεία της Ευρώπης. Οι πιο γνωστές ήταν η μυστική εταιρεία που ιδρύθηκε στη Ρωσία επί Μεγάλης Αικατερίνης (1762-1796) από τον στρατηγό Πέτρο Μελισσηνό, η λέσχη «Αλέξανδρος» της Τρανσυλβανίας που ιδρύθηκε από τον οσποδάρο της Βλαχίας Αλέξανδρο Μουρούζη το 1777, η «Εταιρεία των Φίλων» στο Βουκουρέστι που συστήθηκε από τον Ρήγα Φεραίο το 1780, η λέσχη «Φοίνιξ» στη Μόσχα που ιδρύθηκε το 1787 από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, τον λεγόμενο Φυραρή, όπως και η «Ελληνική Εταιρεία» και το «Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο» που συστήθηκαν στο Παρίσι το 1809, από τον Τσακάλωφ η πρώτη και από τους Gouffier, Ζαλίκη, Ομηρίδη-Σκυλίτση, Χατζημόσχο, Νικολόπουλο και Τσακάλωφ το δεύτερο. Την ίδια εποχή εμφανίζεται στη Βιέννη η «Εταιρεία των 5» ή «της Σιωπής των Ελλήνων» που θεωρείται αδελφή της εταιρείας των Καρβονάρων. Στη συνέχεια το 1812 ιδρύεται στο Παρίσι η εταιρεία «Αθηνά» ενώ κατά την περίοδο 1812-1815 ιδρύεται η «Φιλόμουσος Εταιρεία» αρχικά στην Αθήνα, μετά στη Βιέννη και μετά τη διάλυσή της εκεί από τον Μέττερνιχ, στο Μόναχο. Η Φιλόμουσος Εταιρεία οφείλει την ίδρυσή της στις δραστηριότητες του Ιωάννη Καποδίστρια που στάλθηκε γι΄ αυτό τον σκοπό από την Κέρκυρα στην Ευρώπη, τη υποδείξει και προτροπή ενός μεγάλου Έλληνα, του Διονυσίου Ρώμα. Τέλος στην Κωνσταντινούπολη ιδρύεται από τον Χρυσοσπάθη η «Εταιρεία των Καλών Εξαδέλφων» (dei buoni cugini) που συνυπάρχει για μικρό χρονικό διάστημα με την Φιλική Εταιρεία πριν να απορροφηθεί τελικά από αυτήν. Όλες οι προσπάθειες για τη δημιουργία εταιρειών με σκοπό την προώθηση των δικαίων του υπόδουλου Ελληνισμού και την προετοιμασία της εξεγέρσεώς του παρουσιάζουν μία κοινή ιδιομορφία. Οι κινητήριοι μοχλοί, οι άνθρωποι που συνέλαβαν την ιδέα της ιδρύσεως και εξαπλώσεώς τους, όλοι αυτοί των οποίων τα ονόματα αναφέρθηκαν πιο πάνω είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό, ήταν τέκτονες.

Η τεκμηρίωση της τεκτονικής τους ιδιότητος στηρίζεται κυρίως σε πρακτικά των στοών της εποχής από τα οποία μαθαίνουμε για τον πρωταρχικό ρόλο που διαδραμάτισε ο στρατηγός Μελισσηνός στη διάδοση του τεκτονισμού στη Ρωσία, για τη μύηση του Αλέξανδρου Μουρούζη στη στοά «Εστεμμένη Άγκυρα» της πόλεως Hermannstadt το 1776, για την μύηση του Αλέξανδρου Υψηλάντη στη στοά «Παλαιστίνη» της Πετρουπόλεως το 1810, την ανύψωσή του στο βαθμό του διδασκάλου το 1816, την υιοθεσία του από τη στοά «Τρεις Αρετές» την περίοδο 1816-1819, για την μύηση του αδελφού του Νικολάου στη στοά «Φίλοι του Βορρά» της Πετρουπόλεως, τη μύηση του Ξάνθου, στη στοά «Ένωση (Union) της Αγίας Μαύρας» στην Λευκάδα το 1813, την εκλογή του Διονυσίου Ρώμα ως σεβάσμιου της στοάς της Κέρκυρας «Αγαθοεργία και Φιλογένεια Ενωμένες» (Beneficenza et Filogenia Riunite) το 1815, και για τις συνεχείς επισκέψεις του Ιωάννη Καποδίστρια στη στοά «Μετριοφροσύνη» (Modestie) της Ζυρίχης την περίοδο 1820-1825.

ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

Τέκτονες δεν ήσαν μόνο οι ιδρυτές και συντονιστές των μυστικών εταιρειών αλλά κατά πάσα πιθανότητα και πολλοί από τους γνωστούς πολεμάρχους του αγώνα. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ήταν τέκτων της μοναδικής εν Ελλάδι στοάς το 1820, της «Amici Riuniti della Scuola de Pitagora» που βρισκόταν στην Πάτρα και λειτουργούσε υπό την αιγίδα της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας. Εξάλλου τόσο o Κολοκοτρώνης και οι γιοί του, όσο και ο Πλαπούτας, ο Νικηταράς αλλά και άλλοι αγωνιστές, που είχαν καταφύγει στα Ιόνια νησιά πριν από την επανάσταση, φημολογείται από τεκτονικούς κύκλους ότι μυήθηκαν σε στοά της Ζακύνθου, πιθανώς στη στοά «Αναγεννώμενος Φοίνιξ» (Fenice Risorta), κατ΄ άλλους στον «Αστέρα της Ανατολής» (Star of the East).

Ο κατάλογος των τεκτόνων αγωνιστών είναι πάντως γεμάτος από Έλληνες και Φιλέλληνες. Μεταξύ των τελευταίων ο λόρδος Βύρων, ο Φαβιέρος, ο Σανταρόζα, ο Σατωβριάνδος, ο ναύαρχος Κόδριγκτων, είναι μερικά από τα κτυπητά ονόματα, στα οποία όμως θα πρέπει να προσθέσουμε και πλήθος άλλων, λιγότερο γνωστών αλλά εξίσου ηρωικών, όπως οι 70 τέκτονες που πέσανε στα Ψαρά όπως μαρτυρούν τα πρακτικά της Παρισινής στοάς «των Τρινοσόφων», της 30ης Ιουνίου 1824, που αναφέρονται στην απότιση φόρου τιμής «σ΄ αυτούς τους μαχητές τέκτονες που έπεσαν στον αγώνα για τη Λευτεριά των Ελλήνων αδελφών τους».

Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι η τεκτονική ιδιότητα ήταν προϋπόθεση εκ των sine qua non για τη βαθύτερη κατανόηση των σκοπών, της οργανώσεως και του τρόπου δράσεως της Φιλικής Εταιρείας. Χαρακτηριστικό ίσως είναι το γεγονός που αναφέρει ο Νικόλαος Υψηλάντης στα απομνημονεύματά του, κατά το οποίο η μύηση του Πρίγκηπος Κατακουζηνού στην Φιλική Εταιρεία κρίθηκε σκόπιμο να γίνει μετά τη μύησή του στον Τεκτονισμό, πράγμα που διευκόλυνε την κατήχησή του. Πράγματι το τυπικό της Φιλικής Εταιρείας, η εσωτερική ιεραρχία της σε αρχικά τρεις και μετέπειτα επτά βαθμούς (βλάμηδες ή αδελφοποιητοί, συστημένοι, ιερείς, ποιμένες, αρχιποιμένες, αφιερωμένοι και αρχηγοί αφιερωμένων), η μετέπειτα εισαγωγή του βαθμού του μεγάλου ιερέως των Ελευσινίων που απενέμετο εις τους αποτελούντας την Ανωτάτην Αρχήν, η ταύτιση της Φιλικής Εταιρείας με ναό, ο όρκος κατά τη μύηση με μόνο μάρτυρα το «κίτρινον κηρίον», τα σύμβολα, οι χειραψίες, τα σημεία αναγνωρίσεως, οι συνθηματικές λέξεις, όλα αυτά έχουν προέλευση και σημασία τεκτονική. Η εγκαθίδρυση το 1826 της τεκτονικής στοάς των δύο φίλων «Δάμωνος και Φιδίου» στο Ναύπλιο, πρωτεύουσα του επαναστατημένου κράτους, διαρκούσης ακόμη της Επαναστάσεως και η μακρά λίστα των τεκτόνων επάρχων και γραμματέων του νεοσύστατου ελληνικού κράτους πείθει για την παρουσία που είχε ο τεκτονισμός κατά την περίοδο που μεσολάβησε από τη συνειδητοποίηση της ανάγκης για εξέγερση και την προετοιμασία της επαναστάσεως, μέχρι και της δημιουργίας του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΥ ΣΤΙΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ

Η επίδραση όμως του τεκτονισμού στη διαμόρφωση της δυναμικής που οδήγησε στην ελληνική επανάσταση και η ενεργός συμμετοχή του σ΄ αυτήν δεν είναι φαινόμενο ιδιόμορφο στην ιστορία. Αντίθετα είναι χαρακτηριστικό επακόλουθο της ενδογενούς σχέσεως του τεκτονισμού με δυναμικά κοινωνικά φαινόμενα μεγάλης εκτάσεως και μεγάλου βάθους όπως αυτά των επαναστάσεων. Τον καταλυτικό ρόλο των τεκτόνων συναντάμε σε μια σειρά εθνικο-απελευθερωτικών και κοινωνικών αγώνων. Στην αμερικανική επανάσταση του 1774 καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν τα μέλη της στοάς της Βοστώνης, ενώ ο Βενιαμίν Φρανκλίνος, ο Πωλ Ρηβέρ, και ο Γάλλος στρατηγός Λαφαγιέτ, είναι όλοι τέκτονες. Πριν από τη Γαλλική Επανάσταση του 1789 η Παρισινή στοά «Οι Εννέα Αδελφές» (Les neuf Soeurs) που ιδρύθηκε το 1769 αποτελεί τον πόλο έλξεως όλων των διανοούμενων με κορυφαία μέλη τούς Diderot, Helvetius, Lalande, Montesquie, DAlembert, Condorset και Βολταίρο, ενώ πρωτεύοντα ρόλο κατά τη διάρκεια της επαναστάσεως και μετά διαδραματίζουν οι Danton, Marat, Mirabeau και Ροβεσπιέρος.

Στην Λατινοαμερικανική επανάσταση για την αποτίναξη της ισπανικής κυριαρχίας, που ξετυλίγεται την ίδια χρονική περίοδο με τη δική μας, τον συντονιστικό ρόλο επωμίζονται οι παρατεκτονικές στοές Lautaro (Logias Lautarinas) που ιδρύθηκαν γι΄ αυτόν τον λόγο από τους τέκτονες εθνικούς ήρωες της Νότιας Αμερικής Francisco de Miranda και José de San Martin. Μαζί με αυτούς κεντρική θέση στο πάνθεον των ηρώων της Νότιας Αμερικής κατέχει και ο επίσης τέκτονας Simón Bolivar ο αποκληθείς ελευθερωτής (el Libertador) ενώ οι τέκτονες Bernardo OHiggins, Sucre, Miguel Hidalgo, Bernardino Rivadavia και Manuel Belgrano είναι οι εθνικοί ήρωες της Χιλής, της Βολιβίας, του Μεξικού και (οι δύο τελευταίοι) της Αργεντινής αντίστοιχα. Ιδιαίτερα στο Μεξικό οι τέκτονες διακρίνονται σε όλες τις μετέπειτα κοινωνικές επαναστάσεις με προεξάρχουσα μορφή τον Benito Juarez, γνωστό για τους αγώνες του κατά του απολυταρχικού καθεστώτος του αυτοκράτορα Μαξιμιλιανού των Αψβούργων. Τέλος οι πρωτεργάτες της Ιταλικής επαναστάσεως εναντίων των Αυστριακών και οι δημιουργοί της ενοποιήσεως της Ιταλίας ήσαν οι γνωστοί τέκτονες Mazzini, Crispi, Cavour και ο μετέπειτα Μέγας Διδάσκαλος της Ιταλικής Μεγάλης Στοάς Giussepe Garibaldi.

Image result for Τεκτονικη στοά Κερκυρας

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΣ;

Η σύντομη ιστορική αναδρομή της συμβολής των τεκτόνων στις επαναστάσεις που προανέφερα έγινε για να καταδειχθεί, μέσα από τη συγκριτική μελέτη του φαινομένου, η ενδογενής ιστορική σχέση μεταξύ τεκτονισμού και των μεγάλων επαναστάσεων που ξέσπασαν κατά την περίοδο από το 1770 έως και του 1870. Η παράθεση των συγκριτικών στοιχείων έγινε για να φανεί καθαρά, ότι, η συμμετοχή των τεκτόνων στην Ελληνική Επανάσταση δεν ήταν απλώς περιστασιακό, τυχαίο, συμπτωματικό φαινόμενο αλλά φαινόμενο με βαθύτερη σημασία, που για να εκτιμηθεί σωστά απαιτεί περαιτέρω μελέτη και διερεύνηση από τους σύγχρονους ιστορικούς.

Ούτως ή άλλως η κατανόηση της σχέσεως Τεκτονισμός-Ελληνική Επανάσταση δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί χωρίς την προσέγγιση της έννοιας «τεκτονισμός», του ιδιόμορφου αυτού συστήματος ηθικής που είναι επικαλυμμένο με τα πέπλα της αλληγορίας και τη χρήση μυστηριακών συμβόλων. Στόχοι του, σύμφωνα με τις επίσημες διακηρύξεις του, είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, η αυτογνωσία του, η σχέση του με την κοινωνία και τη Φύση, η εξοικείωση του με τον θάνατο και η καλλιέργεια υπερβάσεώς του.

Σύμφωνα πάντα με τους μελετητές του τεκτονισμού, η τεκτονική ιδεολογία χαρακτηρίζεται από μία δυναμική θεώρηση των πραγμάτων η οποία στοχεύει στην συνεχή βελτίωση των ανθρωπίνων όντων. Τονίζει τις πολλές εξελικτικές δυνατότητες που έχει ο άνθρωπος και πιστεύει στον αγώνα για την τελείωσή του, στην βαθμιαία μεταμόρφωση-μετασχηματισμό τού άμορφου, ακατέργαστου λίθου, σε λαξευμένο, τέλειο κύβο, δομική μονάδα απαραίτητη για το κτίσιμο του μεγάλου συμβολικού Τεκτονικού Ναού, του Ναού της Ανθρωπότητας, σύμφωνα με την λανθάνουσα εντελέχεια που υποκρύπτει το σχέδιο που έχει καταστρώσει μια υπέρτατη νόηση, ο Μεγάλος Αρχιτέκτονας του Σύμπαντος (με άλλα λόγια ο Θεός). Θεωρεί ως δρόμο μοναδικό για την επίτευξη μιας τελειότερης κοινωνίας την καλλιέργεια του ατόμου, μια καλλιέργεια που επιτυγχάνεται μέσα από αγώνες δύσκολους και μακρόχρονους, εσωτερικούς και εξωτερικούς, με στόχο την απόκτηση του μέτρου, την αίσθηση της αναλογίας, τη γνώση του καλού και του κακού, τη διάκριση του μικρού από το μεγάλο, την ανοχή στην ετερότητα, την σφυρηλάτηση του χαρακτήρα μπροστά στα δύσκολα προβλήματα, και την αντοχή να μάχεται χωρίς συμβιβασμούς γι΄ αυτό που είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να επιτύχει την τελείωσή του, την αντοχή να μάχεται για την ελευθερία του. Ο θάνατος μικρή μόνο σημασία έχει μπροστά στο ιδανικό της ελευθερίας. Γιατί χωρίς αυτήν ο άνθρωπος παύει να είναι άνθρωπος μια και δεν υπάρχουν οι αναγκαίες προϋποθέσεις για να υπερβεί τον εαυτό του.

ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΗ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ

Από αυτήν την άποψη ο τεκτονισμός συνδέθηκε ιστορικά με την εθνικοαπελευθερωτική νοοτροπία, μια νοοτροπία που επικράτησε στην Δυτική Ευρώπη και την Αμερική από το τέλος του 18ου αιώνα και η οποία καλλιέργησε τις ανατρεπτικές τάσεις της τότε καθεστηκυίας τάξεως των πραγμάτων. Η συνεχισθείσα και κατά τις αρχές του 20ου αιώνα σχέση του με τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες της χώρας μας διαφαίνεται και από την απάντηση που έδωσε στην ερώτηση «τίνα προς την Πατρίδα και την Κοινωνίαν καθήκοντα» ένας, διάσημος αργότερα, τέκτονας, κατά τη μύησή του στη στοά «Αθηνά» των Αθηνών, στις 25 Φεβρουαρίου του 1898.

Η απάντησή ήταν: «Η αφιέρωσις πασών των πνευματικών δυνάμεών μου προς επίτευξιν της ελευθερίας της δούλης Πατρίδος μου, η μετά την επίτευξιν της ελευθερίας ταύτης τελεία υποταγή εις τους νόμους της Πολιτείας και η προσπάθεια προς λυσιτελεστέραν αυτής διοργάνωσιν, επιτρέπουσαν την εν πολιτισμώ ανάπτυξιν, την ανεύρεσιν της αλήθειας, την άσκησιν της αρετής. Απέναντι της κοινωνίας οφείλω τον σεβασμόν προς τα δικαιώματα των άλλων και την προσπάθεια προς ανακούφισιν και βοήθειαν, είτε υλικήν είτε ηθικήν, είτε πνευματικήν».

Ο τέκτονας που έδωσε αυτή την απάντηση ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος…

Image result for Ελευθεριος βενιζέλος

*O ΧΡΙΣΤΟΣ ΓΟΥΔΗΣ είναι καθηγητής Αστροφυσικής και συγγραφέας.

 

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ στην ΕΙδική Έκδοση «ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΕΣ».

Συνέχεια

Ποια ήταν η καταγωγή των Αρχαίων Μακεδόνων;

Ποια ήταν η καταγωγή των Αρχαίων Μακεδόνων;

Με το λεγόμενο Μακεδονικό Ζήτημα να εμφανίζεται ύστερα από αρκετά χρόνια και πάλι στο προσκήνιο και τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλάδας και ΠΓΔΜ να βρίσκονται ως γνωστόν σε εξέλιξη, θεωρήσαμε σκόπιμο και ωφέλιμο να μοιραστούμε μαζί σας πληροφορίες που περιλαμβάνονται σε ένα βιβλίο που συνέγραψε προ πολλών ετών ο Δημήτρης Ι. Τσιμπουκίδης με τίτλο «Φίλιππος Β’ ο Μακεδών και ο ιστορικός του ρόλος» (εκδόσεις Δημ. Ν. Παπαδήμα, 1985).

Έχουμε την άποψη ότι τα όσα θα διαβάσετε στις γραμμές που ακολουθούν έχουν ιδιαίτερη αξία για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ότι γράφτηκαν αρκετά χρόνια πριν ξεσπάσει η κρίση αναφορικά με το Μακεδονικό, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, κρίση που μας ταλανίζει ως κρατική οντότητα και ως κοινωνικό σώμα ακόμη και σήμερα. Ο δεύτερος, ότι ο συγγραφέας της εν λόγω μονογραφίας, ο Δημήτρης Τσιμπουκίδης, πανεπιστημιακός καθηγητής  και διδάκτωρ Ιστορίας Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ τον καιρό της εκδόσεως του συγγραφικού πονήματος, έχει ως αφετηρία του στοχασμού του κάθε άλλο παρά εθνικιστικές αντιλήψεις, δυστυχώς ευρύτατα διαδεδομένες στη σημερινή εποχή.

Ο ίδιος, στο προλογικό σημείωμα του έργου του, σπεύδει να δηλώσει τα εξής: «Μα η πιο μεγάλη δυσκολία είναι η προσπάθεια για μια νέα θεώρηση του υλικού που έδωσαν οι κάθε λογής πηγές, αυτή τη φορά από θέσεις μαρξιστικές. Αυτό, θέλουμε να πιστεύουμε, είναι το νέο στοιχείο που προσφέρει η μονογραφία αυτή».

Τούτων δοθέντων, ας δούμε ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα του συγγραφικού έργου του Δημήτρη Τσιμπουκίδη σχετικά με τη Μακεδονία και τους Μακεδόνες:

Ερευνητές σε διάφορες χώρες του κόσμου, που άρχισαν να μελετούν την ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας γενικά και την ιστορία του Φιλίππου Β’ ιδιαίτερα, υποστήριξαν διαφορετικές απόψεις σχετικά με τη φυλετική καταγωγή των αρχαίων Μακεδόνων. Ανάμεσα σ’ αυτούς είναι ο Ο. Μύλλερ [στο έργο του]«Περί τόπου, καταγωγής και αρχαίας ιστορίας του μακεδονικού λαού», όπου επιχείρησε να μελετήσει το πρόβλημα της εθνικής ένταξης των Μακεδόνων και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είναι «ιλλυρικής καταγωγής». Ο Μύλλερ έγραψε ότι τα μακεδονικά έθιμα δεν μοιάζουν με τα ελληνικά, στηρίχτηκε περισσότερο στους λόγους του Δημοσθένη, σε ορισμένα σημεία των λόγων του Ισοκράτη, ισχυρίστηκε ακόμα πως η γλώσσα τους δεν ήτανε ελληνική και επικαλέστηκε το διαχωρισμό που κάνουν οι αρχαίοι ιστοριογράφοι ανάμεσα σε Μακεδόνες και Έλληνες.

Image result for ancient Macedonians

Είναι γεγονός ότι ο Δημοσθένης χαρακτήριζε το Φίλιππο και τους Μακεδόνες «βάρβαρους», αλλά με αυτό ήθελε μόνο να υπογραμμίσει την πολιτιστική υπεροχή των άλλων Ελλήνων. Έτσι επιδίωκε να πείσει τους Αθηναίους για την ανάγκη να αποκρουστεί μια πιθανή επίθεση.

Θα ήτανε άτοπο, ίσως, να σταθούμε εδώ στο πρόβλημα της ελληνικότητας των αρχαίων Μακεδόνων, αν δεν εξακολουθούσε να υπάρχει η άποψη ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες δεν ήτανε Έλληνες, αλλά απόγονοι των παραδουνάβιων θρακικών φυλών. Για πολλούς ερευνητές το ζήτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Κατά τη γνώμη μας, ο Φίλιππος Β’ και ο γιος του Αλέξανδρος ήτανε ελληνικής καταγωγής. Η άποψη αυτή στηρίζεται στις μαρτυρίες των εκπροσώπων της αρχαίας ιστοριογραφίας, μαρτυρίες που στο μεγαλύτερο μέρος τους έχουν σαν βάση τις ιστορικο-φιλολογικές πηγές.

Ήδη τον 5ο αιώνα π.Χ. διαμορφώθηκε ένα σύνολο αντιλήψεων ότι οι Μακεδόνες μονάρχες ήτανε ελληνικής καταγωγής, οι δε μακεδονικές φυλές «βάρβαρης» (η άποψη αυτή υπάρχει στους Ηρόδοτο, Θουκυδίδη, Ισοκράτη, στους μεταγενέστερους ιστοριογράφους Διόδωρο, Αρριανό, Κούρτιο, επίσης στους λόγους του Δημοσθένη και Αισχίνη). Γενικά η γνώμη για την ελληνικότητα των αρχαίων Μακεδόνων συνδέεται με τη μεταγενέστερη αρχαιότητα, επίσης με τις σκόρπιες μαρτυρίες που υπάρχουν στα έργα του Πολύβιου, του Πλούταρχου, του Λίβιου. Κρίνοντας από ορισμένες αρχαίες μαρτυρίες, μπορούμε να πούμε πως η αφοσίωση των αρχαίων Μακεδόνων σε καθετί ελληνικό ήτανε αναντίρρητη.

Image result for ancient Macedonians

Ο Πλούταρχος θεωρεί το Φίλιππο Β’ γνήσιο Έλληνα, συνδέει την παραμονή του στη Θήβα, όπου έμεινε τρία χρόνια όμηρος, με τη μόρφωση που πήρε εκεί.

Αρκετοί γνωστοί επιστήμονες μετά το Μύλλερ [δηλαδή μετά το 1825], όπως οι Άμπελ, Γκέγιερ και άλλοι, που ασχολήθηκαν με τη φυλετική καταγωγή των Μακεδόνων, υποστήριξαν την ελληνικότητά τους.

Ο Γερμανός ιστορικός Άμπελ, τον περασμένο ακόμη αιώνα, στη μονογραφία του «Η Μακεδονία ως το Φίλιππο Β’» (1874), έκανε προσπάθεια να μελετήσει το πρόβλημα της εθνογένεσης των αρχαίων Μακεδόνων. Συμπέρασμά του: οι αρχαίοι Μακεδόνες ήτανε Έλληνες. Αναφέρει αρκετά παραδείγματα γλωσσικής ομοιομορφίας, επίσης ομοιότητας στα ήθη, έθιμα, καθώς και στους πολιτειακούς θεσμούς. Η μακεδονική διάλεκτος, λέει ο Άμπελ, ύστερα από τη σχετική μελέτη που έκανε, αποδείχνει την ελληνική καταγωγή των Μακεδόνων, και καταλήγει ότι η θρησκεία των Ελλήνων ήτανε και θρησκεία των Μακεδόνων.

Η μονογραφία του Φ. Γκέγιερ «Η Μακεδονία πριν από το Φίλιππο Β’» ασχολείται και με την καταγωγή των αρχαίων Μακεδόνων και υποστηρίζει την ελληνικότητά τους. Παραθέτει στοιχεία για τον εξελληνισμό, όπως λέει, της Μακεδονίας μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα (επικράτηση της ελληνικής γλώσσας στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα, πλαισίωση του μακεδονικού στρατού με Έλληνες αξιωματικούς κ.ά.). Υπογραμμίζει ότι ο χαρακτηρισμός «βάρβαροι» που υπάρχει στις πηγές είναι πολιτιστικός και όχι φυλετικός.

Η μελέτη του προβλήματος της εθνογένεσης των Μακεδόνων στην ελληνική ιστοριογραφία ανάγεται στη γλωσσολογική έρευνα ενός αριθμού λέξεων και κυρίων ονομάτων και στα αρχαιολογικά ευρήματα. Από γλωσσολογική άποψη, με το πρόβλημα αυτό ασχολήθηκαν ο Γ. Χατζιδάκις και αργότερα οι Γ. Καλλέρης και Ν. Ανδριώτης. Όλοι, όπως και αρκετοί άλλοι ξένοι ερευνητές, υποθέτουν πως δεν υπήρχε φυλετικός διαχωρισμός, ότι η γλώσσα των Μακεδόνων ήτανε στη βάση της ελληνική με ένα στρώμα διαλέκτου ξένης προέλευσης.

Αντίθετα, ο Ταρν και μερικοί άλλοι ερευνητές ισχυρίζονται ότι η μακεδονική διάλεκτος είχε πολλές επιστρώσεις, ελληνικές και «βαρβαρικές», πράγμα που δεν δέχεται η ελληνική ιστοριογραφία. Παρά τις διαφορές που υπάρχουν, οι απόψεις αυτές έχουν ένα κοινό σημείο: τον εξελληνισμό των αρχαίων Μακεδόνων, που έγινε με γρήγορους ρυθμούς.

Η σοβιετική ιστοριογραφία θεωρεί ότι η εθνογένεση των Μακεδόνων υπήρξε μια διαδικασία μακρά και περίπλοκη, εφόσον οι Μακεδόνες σ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους συνδέονταν στενά με άλλους βαλκανικούς λαούς, τόσο ελληνικής όσο και ιλλυρο-θρακικής προέλευσης. Ο Σοβιετικός ερευνητής Α. Σόφμαν γράφει: «Η πλατιά διαδομένη άποψη για την ελληνική καταγωγή των Μακεδόνων απολυτοποιεί τη μια πλευρά του ζητήματος, δηλαδή το ρόλο του ελληνικού στοιχείου στον τομέα της μακεδονικής εθνογένεσης, και αρνείται εντελώς τη σημασία των πολυάριθμων φυλετικών ομάδων που ζούσαν στο έδαφος του βόρειου τμήματος της Βαλκανικής Χερσονήσου. Ιδιαίτερα δεν παίρνεται υπόψη ο τοπικός πληθυσμός της παραδουνάβιας κουλτούρας και η διαδικασία της διασταύρωσής του με την πλουσιότατη κουλτούρα της Μικράς Ασίας».

Γενικά όσοι σήμερα αμφισβητούν την ελληνικότητα των αρχαίων Μακεδόνων δεν παίρνουν υπόψη τα αρχαιολογικά ευρήματα στη Μακεδονία, όχι μόνο τα παλαιότερα της περιοχής Τρεμπένιστε, αλλά και τα εντελώς πρόσφατα ευρήματα της Βεργίνας με τα ελληνικά ονόματα δεκάδων Μακεδόνων που υπάρχουν σε στήλες του 4ου αιώνα π.Χ.