Category Archives: ΑΓΝΩΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ – UNKNOW HISTORY

Σύροι έποικοι στα Βαλκάνια: Μια άγνωστη μεσαιωνική ιστορία

Σύροι έποικοι στα Βαλκάνια

Μια άγνωστη μεσαιωνική ιστορία

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Καθώς κύματα εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων από τη Συρία καταφθάνουν ακατάπαυστα εδώ και χρόνια στα ελληνικά νησιά, με σκοπό να βρουν ένα “ασφαλές καταφύγιο” στην Ευρώπη για να ξεκινήσουν μια νέα ζωή, τόσο η εγχώρια, όσο και η βαλκανική αλλά και η ευρωπαϊκή ακροδεξιά ευρύτερα, έχει στοχοποιήσει τους Σύρους πρόσφυγες και μετανάστες, κατηγορώντας τους ως “λαθροεισβολείς” που έχουν δήθεν σχέδιο να “εποικίσουν μαζικά” την Ελλάδα, τα Βαλκάνια και την Ευρώπη. Φυσικά αυτό απέχει πολύ από την αλήθεια. Ωστόσο, το γεγονός ότι η Ελλάδα και τα Βαλκάνια γίνονται στην εποχή μας τόπος φιλοξενίας και μόνιμης εγκατάστασης προσφύγων από τη Συρία, δεν πρέπει να μας παραξενεύει καθώς κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει για πρώτη φορά στην ιστορία. Κύματα Σύρων μεταναστών έχουν εγκατασταθεί αρκετές φορές στα Βαλκάνια κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα και μάλιστα με τις ευλογίες και την υποστήριξη της Κωνσταντινούπολης και του εκάστοτε Βυζαντινού Αυτοκράτορα, που παραχωρούσε στους Σύριους πρόσφυγες εύφορες εκτάσεις και προνόμια ώστε να γίνουν νομιμόφρονες Ρωμαίοι πολίτες και υπερασπιστές της Αυτοκρατορίας, και μάλιστα σε ιδιαίτερα δύσκολες περιόδους. Τα ίχνη των μεσαιωνικών συριακών εποικισμών στα Βαλκάνια δεν έχουν εξαφανιστεί εντελώς, ενώ οι Σύριοι έχουν συμβάλει κι αυτοί από την πλευρά τους στη συγκρότηση του σφριγηλού αμαλγάματος των σύγχρονων βαλκανικών λαών…

Υποχρεωτικές μετοικεσίες: μια πάγια πολιτική του Βυζαντίου

H πάγια στρατηγική της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ήταν η ανάμειξη των πληθυσμών της επικράτειας της σ’ ένα μεγάλο “χωνευτήρι” (melting pot), με κύρια ομογενοποιητικά στοιχεία την υπακοή στους νόμους και στην Αυτοκρατορική εξουσία, την πίστη στο Ορθόδοξο δόγμα και την υιοθέτηση αρχικά της Λατινικής και στη συνέχεια της Ελληνικής γλώσσας, που ήταν και η Lingua Franca” της Ανατολής. Στόχος ήταν η ομογενοποίηση των ετερόκλητων πληθυσμών της Αυτοκρατορίας, ο εκρωμαϊσμός/εξελληνισμός τους κι εν τέλει ο έλεγχός τους, μέσω της πειθαρχίας και της τήρησης της βυζαντινής Ευταξίας. Το όλο εγχείρημα δεν ήταν καθόλου εύκολο, ειδικά όσον αφορούσε συμπαγείς ετερόφυλους και ετερόδοξους πληθυσμούς, που ζούσαν σε απομακρυσμένες επαρχίες στην περιφέρεια της Αυτοκρατορίας. Και ειδικά όταν αυτοί οι πληθυσμοί ήταν ανυπάκουοι, αντιστέκονταν κι εξεγείρονταν με το παραμικρό, όπως για παράδειγμα οι αιρετικοί Παυλικιανοί της Μικρά Ασίας.

Σ’ αυτή την περίπτωση η πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση, πέρα από τη στρατιωτική συντριβή και υποταγή τους, ήταν η υποχρεωτική μετοικεσία τους σε άλλες περιοχές της Αυτοκρατορίας. Αυτή η τακτική έγινε αρκετά συνήθης μετά την περίοδο του Ιουστινιανού, όταν οι εισβολές, διεισδύσεις και εγκαταστάσεις ξένων φυλών στα αυτοκρατορικά εδάφη υποχρέωσαν την Κωνσταντινούπολη να επεξεργαστεί και να εφαρμόσει μεθοδικά μια πληθυσμιακή και δημογραφική πολιτική, η οποία θα μπορούσε να της εξασφαλίσει τον έλεγχο στις κλονιζόμενες περιοχές, την ασφάλεια των υπηκόων της και σε τελευταία ανάλυση τη δυνατότητα προσάρτησης και ένταξης στη ζώνη επιρροής της άλλότριων εθνικών και θρησκευτικών στοιχείων, με απώτερο στόχο την ενσωμάτωσή τους στον κόσμο της ρωμαϊκής Ευταξίας.

Η μαζική διείσδυση κι εγκατάσταση των σλαβικών πληθυσμών στη βαλκανική χερσόνησο στα τέλη του 6ου μ.Χ. αιώνα, από το Δούναβη μέχρι την Πελοπόννησο, προκάλεσε συχνές αναταραχές, αλλά και ανασφάλεια στους ντόπιους πληθυσμούς, ακόμη κι όταν οι νεοφερμένοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα και σχημάτισαν Σκλαβηνίες υποτελείς στην Κωνσταντινούπολη. Οι συχνά επαναλαμβανόμενες στάσεις και αποστασίες των Σκαλβηνιών και γενικά ή αμφιταλαντευόμενη στάση των νεοφερμένων πληθυσμών της βαλκανικής ενδοχώρας, και ειδικά της μεθορίου, απέναντι στην Αυτοκρατορία και τα ζωτικά συμφέροντά της, ώθησαν τους Αυτοκράτορες να μετοικίσουν υποχρεωτικά τους πληθυσμούς αυτούς και να εγκαταστήσουν στη θέση τους επήλυδες πού ήταν, για λόγους εθνικής ταύτισης με τους Ρωμαίους ή συμφερόντων, πρόθυμοι να υπηρετήσουν την Αυτοκρατορική επίσημη πολιτική και να εδραιώσουν τη Ρωμαϊκή παρουσία σε ανομοιογενείς επαρχίες.

Από τα Βαλκάνια στη Μικρά Ασία: η περίπτωση των Σλάβων

Έτσι δεκάδες χιλιάδες, φιλικά προσκείμενοι προς τους Βούλγαρους, Σλάβοι της Μακεδονίας, μετακινήθηκαν υποχρεωτικά μακριά από τη “βουλγαρική μεθόριο” προς τα ενδότερα τής Μικράς Ασίας, ώστε να συνεισφέρουν στην ασφάλεια και στην άμυνα των στρατηγικών μεθοριακών περιοχών των αρμενικών βυζαντινών Θεμάτων τής Ανατολής απέναντι στους Άραβες. Στα χρόνια του Ιουστινιανού Β’ αυτοί οι Σλάβοι μέτοικοι τοποθετούνται κυρίως στην Αρμενο-συριακή μεθόριο κι αργότερα στο Θέμα του Οψικίου, στη Βιθυνία. Ωστόσο η νομιμοφροσύνη των Σλάβων μετοίκων της Μικράς Ασίας προς την Κωνσταντινούπολη δεν ήταν πάντα δεδομένη και συχνά επαναστατούσαν ή αποστατούσαν.

Τέτοια ήταν και η αποστασία το 692 μ.Χ. 5.000 Σλάβων της Βιθυνίας (από τους τουλάχιστον 30.000 χιλιάδες περίπου που είχαν μετεγκατασταθεί εκεί), που όπως περιγράφει ο Θεοφάνης, πέρασαν στους Σαρακηνούς (Άραβες) όταν εκείνοι εισέβαλαν στη Μικρά Ασία. Αυτό όμως δεν εμπόδιζε τους Βυζαντινούς Αυτοκράτορες να συνεχίσουν την ίδια πολιτική με αποκορύφωμα το 765 μ.Χ. όταν, σύμφωνα με τον Πατριάρχη Νικόλαο, ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Δ’ έδωσε εντολή να μεταφερθούν 208.000 Σλάβοι των Βαλκανίων στη Μικρά Ασία και ειδικά στη Βιθυνία, όπου και σώζονται ως σήμερα πληθώρα σλαβικών τοπωνυμίων, όπως για παράδειγμα η Γιάλοβα, Παμούκοβα, Ακτσάοβα κ.α. (Charanis P. The Slavic Element in Byzantine Asia Minor, 1972, σελ. 70.)

Δύσκολα μπορεί να αποτιμήσει κανείς αν αυτή η πολιτική της υποχρεωτικής μετεγκατάστασης πληθυσμών είχε περισσότερα θετικά παρά αρνητικά αποτελέσματα στα γενικότερα συμφέροντα της Αυτοκρατορίας. Το γεγονός ωστόσο πως η Κωνσταντινούπολη εφάρμοζε συστηματικά την πολιτική της υποχρεωτικής μετοικεσίας επί σχεδόν πέντε αιώνες σημαίνει πως είχε συμφέρον να το κάνει και ότι το τελικό αποτέλεσμα απέβαινε συνήθως προς όφελος της.

Μετεγκατάσταση Σύρων Μονοφυσίτων στη Θράκη

Προκειμένου να ενισχυθούν τα βόρεια σύνορα της Αυτοκρατορίας από την Βουλγαροσλαβική απειλή ο Αυτοκράτορας Λέοντας Δ (775-780), μετέφερε το 777 και εγκατέστησε στη Θράκη πλήθος Σύρων Ιακωβιτών Μονοφυσίτων. Το ίδιο έκανε και ο Αυτοκράτορας Νικηφόρος Α’ (802-811). Ο στόχος ήταν από τη μία να “αραιώσουν” οι ανατολικές ακριτικές επαρχίες της Αυτοκρατορίας από δυσκολοκυβέρνητους αιρετικούς πληθυσμούς, κι από την άλλη, εγκατεστημένοι πλέον στην άμεση ενδοχώρα (Θράκη) της πρωτεύουσας, να ελέγχονται καλύτερα, αλλά και να χρησιμοποιούνται και ως ανθρώπινη ασπίδα κατά των βουλγαρικών και άλλων επιδρομών από το βορρά. Ωστόσο αυτή η πολιτική αναγκαστικών μετοικήσεων κάθε άλλο παρά πετυχημένη αποδείχθηκε.

Την περίοδο πάντως που οι Ρωμαίοι Αυτοκράτορες μετέφεραν διαδοχικά κύματα από ανυπάκουους σλαβικούς πληθυσμούς από τα κεντρικά και νότια Βαλκάνια, και ειδικά από τη Μακεδονία και τη Θράκη, για να τους εγκαταστήσουν στη Μικρά Ασία, δηλαδή από τον 6ο μ.Χ. αιώνα ως τον 11ο μ.Χ. αιώνα, οι ίδιοι υποχρέωναν ανυπάκουους μικρασιατικούς πληθυσμούς και κυρίως Αρμένιους, Σύριους, αποστάτες μουσουλμάνους (Κιαφήρ), Μανιχαίους, αιρετικούς Μεσσαλιανούς και Παυλικιανούς, να μετεγκατασταθούν στα Βαλκάνια και κυρίως σε “μεθοριακές” περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης όπου, εκτός από Ρωμαίους (Έλληνες) ζούσαν και Σλάβοι, Βούλγαροι, Κουμάνοι κ.α. Σ’ αυτές τις περιοχές υπήρχε η διαβρωτική επίδραση του ενδοβυζαντινού σλαβικού στοιχείου, πού στάθηκε συχνά ατίθασο απέναντι στη βυζαντινή διοίκηση, και φάνηκε πρόθυμο και έτοιμο να προσφέρει βοήθεια και συνεργασία στους εξωτερικούς γειτονικούς ομόγλωσσους του, πάντοτε φανατικούς πολεμίους και εχθρούς τού Βυζαντίου: τους Βουλγάρους.

Η υποχρεωτική μετοικεσία, στην ουσία ο ξεριζωμός των Σύρων, αλλά ειδικά των ατίθασων και αιρετικών Παυλικιανών, και η εγκατάστασή τους στη Θράκη, είχε διπλό στόχο: από τη μία να τους διασπάσει, να τους κατακερματίσει και να τους αποδυναμώσει στην κοιτίδα τους (ανατολική Μικρά Ασία), κι από την άλλη να τους χρησιμοποιήσει ως ασπίδα και στρατιωτική εφεδρεία απέναντι στη βουλγαρική απειλή. Αυτό ήθελε να κάνει και ο αρμενικής καταγωγής αυτοκράτορας Ιωάννης Τσιμισκής (969-976), που μετακίνησε μαζικά ένα δεύτερο κύμα από αιρετικούς Παυλικιανούς της Μικράς Ασίας στη Φιλιππούπολη και στα περίχωρά της, ώστε να προστατέψει τη Θράκη από τους Βουλγάρους, τρέφοντας ενδόμυχα και την ελπίδα να τους επαναφέρει στον “ορθό δρόμο” (Ορθοδοξία) και να τους εκρωμαϊσει. Ωστόσο, τίποτε απ’ όλα αυτά δεν συνέβη.

Εν οις οικίζειν Σύρους και Αρμενίους”: Αρμενοσύριοι στα Βαλκάνια με αυτοκρατορική βούλα

Για να αποδυναμώσουν λοιπόν το δυιστικό αντιεξουσιαστικό κίνημα των Παυλικιανών στη Μικρά Ασία, οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες, αφού τους νίκησαν στρατιωτικά, μετέφεραν δεκάδες χιλιάδες οικογένειες Παυλικιανών στα Βαλκάνια, κυρίως στην περιοχή της Θράκης. Έτσι, αντί το κίνημα να σβήσει μεταλαμπαδεύτηκε στα Βαλκάνια, και ειδικά στη Θράκη με επίκεντρο τη Φιλιππούπολη.Είναι μάλιστα σχεδόν βέβαιο πως το μετέπειτα αιρετικό κίνημα των Βογόμιλων, που απλώθηκε σ’ ολόκληρα τα Βαλκάνια και διέδωσε τη δυιστική θρησκεία στη Δύση, μέσω της αίρεσης των Παταρένων και των Καθαρών, ξεπήδησε υπό την ισχυρή επίδραση του Παυλικιανισμού, του Συριακού Μεσσαλιανισμού και του Μανιχαϊσμού, στους κατοίκους των Βαλκανίων (Βλ. Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων: Στη Σκιά του Άλλου Θεού, Γιώργος Στάμκος, Πύρινος Κόσμος, 2017).

Η πρώτη αναγκαστική μετοίκηση Παυλικιανών, αρμενοσυριακής καταγωγής, στη Θράκη έλαβε χώρα το 751 μ.Χ., όταν δεκάδες χιλιάδες αιρετικοί υποχρεώθηκαν από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ε’τον Κοπρώνυμο, που ήταν και ο ίδιος αρμενοσυριακής καταγωγής, να εγκατασταθούν στη σημερινή νότια Βουλγαρία και στην ανατολική Θράκη. Όπως αναφέρεται στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (1981, Τόμος ΣΤ, Εκδοτική Αθηνών, σελ. 33): “Ο Κωνσταντίνος Ε’… πραγματοποίησε το 746 εκστρατεία στη Συρία και το 752 στην Αρμενία και στη Μεσοποταμία. Κατά την πρώτη κατέλαβε τη Γερμανικεία και τη Δολίχη από τις οποίες μετέφερε συριακούς μονοφυσιτικούς πληθυσμούς στη Θράκη, και κατά τη Δεύτερη μετοίκισε πάλι στη Θράκη Αρμένιους και Σύριους από τη Μελιτινή και τη Θεοδοσούπολη, τις οποίες επίσης κατέλαβε”. Στη σελίδα 183 του ίδιου τόμου (ΣΤ) της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους αναφέρεται επίσης πως “Ο Κωνσταντίνος Ε’ μεταφέρει από τις περιοχές της Καμάχου, Μελετινή και Θεοδοσιουπόλεως Παυλικιανούς Αρμένιους και τους εγκαθιστά στα ‘ανιδρυόμενα πολίχνια’ της Θράκης.

Οι ανατολικές πηγές ανεβάζουν σε 150.000 τους κατοίκους της Κιλικίας και της Συρίας που ο Λέων Δ’ μετέφερε στην ίδια περιοχή. Σύμφωνα με τις πηγές “Κωνσταντίνος ήρξε δομείσθαι τα επί Θράκης πολίσματα, εν οις οικίζειν Σύρους και Αρμενίους, ους εκ τε Μελετηναίων πόλεως και Θεοδοσιοπόλεως ως μετανάστας πεποίηκε, τα εις την χρείαν αυτοίς ανήοντα, φιλοτίμως δωρησάμενος”. Όπως γράφει και ο Θεοφάνης: “ο δε Βασιλεύς Κωνσταντίνος Σύρους τε και Αρμενίους, ους ήγαγεν από Θεοδοσιουπόλεως και Μελετινής, εις την Θράκην μετώκισαν, εξ ων επλατύνθη η αίρεσις των Παυλικιανών” (Theophanes G.S.H.B. Vol 1. σελ. 66).

Η δεύτερη ιστορικά τεκμηριωμένη μετοίκηση συμπαγών πληθυσμών Παυλιακιανών και Μανιχαίων από την ανατολική Μικρά Ασία, βόρεια Συρία και την Καππαδοκία στη βυζαντινή Θράκη και συγκεκριμένα στην περιοχή της Φιλιππούπολης, έγινε το 974 μ.Χ. από τον αρμενικής καταγωγής στρατηγό και κατόπιν Αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή, που κατανίκησε τους Άραβες και απελευθέρωσε την Κιλικία και πολλά εδάφη της Αρμενίας και της βόρειας Συρίας, που κατοικούνταν από Αρμένιους, Μανιχαίους, Παυλικιανούς κ.α. Μάλιστα ο τότε Πατριάρχης Αντιοχείας Θεόδωρος, ανησυχώντας για τον έντονο προσηλυτισμό που διενεργούσαν οι Παυλικιανοί στις περιοχές της δικαιοδοσίας του, απευθύνθηκε προσωπικά προς το Αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή: “αξιώσιν εθέτο προς τον Ιωάννην τους Μανιχαίους εκ της εωάς μετοικίσαι προς τα εσπέρια, πολλούς τη αυτών μυσαρά αιρέσει διαφθείροντας”.

O διωγμός των Παυλικιανών από τη Μικρά Ασία στα Βαλκάνια

O Τσιμισκής επιθυμούσε να χρησιμοποιήσει τους εγκατεστημένους στη Φιλιππούπολη Παυλικιανούς ως προμάχους κατά των βουλγαρικών και άλλων επιδρομών από το βορρά: “Ιωάννης ο Τζιμισκής πολέμω νικήσας, εξανδραποδισάμενος εκ της Ασίας… εις την Θράκην μετήνεγκε. Και τα περί την Φιλιππούπολιν αυλίζεσθαι κατηνάγκασεν, άμα μεν των ερυμνοτάτων πόλεων και φρουρίων, α κατείχον τυρρανιώντες, απαγαγών, άμα δε και φύλακας επιστήσας ασφαλεστάτους των σκυθικών εκείνων διεκδρομών, ας υποσύχνως υπό βαρβάρων ταπί Θράκης επεπόνθει χωρία”. Οι νεοφερμένοι Παυλικιανοί συνάντησαν στην περιοχή αυτή απογόνους ομοθρήσκων τους, καθώς και Σύριους Ιακωβίτες Μονοφυσίτες, αλλά και Βογόμιλους, μια νέα αίρεση που εμφανίστηκε στη Θράκη την εποχή της αναταραχής και της κρίσης που προέκυψε από τους μακροχρόνιους πολέμους του βασιλιά Πέτρου της Βουλγαρίας (927-969). Ωστόσο οι Παυλικιανοί αποδείχθηκαν ανυπότακτοι, κακομεταχειρίζονταν τους ορθόδοξους κατοίκους της περιοχής, αρπάζοντας ακόμη και τις περιουσίες τους, ενώ δε δίστασαν να συμμαχήσουν με τους Πετσενέγκους και τους Κουμάνους κατά της Κωνσταντινούπολης.

Η τρίτη και τελευταία εγκατάσταση Μικρασιατών Παυλικιανών στη Θράκη έλαβε χώρα το 1020 μ.Χ. με εντολή του αυτοκράτορα Βασίλειου Β’ Βουλγαροκτόνου, ο οποίος, αφού προηγουμένως είχε καταστείλει τις επαναστάσεις του Βάρδα Σκληρού και Βάρδα Φωκά, ανάγκασε τους χιλιάδες αιχμάλωτους, που ήταν στην πλειοψηφία τους Παυλικιανοί και μονοφυσίτες Σύροι, να μετοικήσουν στα Βαλκάνια, κοντά στις βουλγαρικές περιοχές που μόλις είχε επανακτήσει. Μέσα στα σχέδια του βυζαντινού αυτοκράτορα ήταν, εκτός από το να αποδυναμώσει τους αιρετικούς της ανατολικής Μικρά Ασίας και της Αρμενίας, να τους χρησιμοποιήσει στα Βαλκάνια ως “στρατιωτική εφεδρεία”, εμφυτεύοντας τους ανάμεσα σε ανυπότακτους πληθυσμούς, όπως οι Βούλγαροι και οι Σλάβοι, για να τους ελέγχει καλύτερα και τελικά να τους προσηλυτίσει στην Ορθοδοξία.

Αντίσταση στον εκρωμαϊσμό επί πέντε αιώνες

Ωστόσο ο φανατισμός αυτών των Μανιχαίων και των Παυλικιανών ήταν τόσο ισχυρός, όπως και το μίσος τους για την Ορθοδοξία, που στάθηκε αδύνατον να προσηλυτιστούν στο Ορθόδοξο δόγμα, αλλά και να εξελληνιστούν γλωσσικά. Διατήρησαν έτσι, επί σχεδόν πέντε αιώνες ακόμη, την ιδιαίτερη ταυτότητά τους, μαζί με την αρμενική γλώσσα τους και τον φανατικό μανιχαϊσμό τους. Με επίκεντρο τους τη Φιλιππούπολη, τα γύρω χωριά της και κάποια ακόμη χωριά τους στην Αξιούπολη ή Νεόκαστρο του Έβρου (Μαρίτσα), διέδιδαν τον Μανιχαϊσμό με ζέση και στους υπόλοιπους κατοίκους των Βαλκανίων που δεν είχαν ακόμη περάσει οριστικά στην Ορθοδοξία, ενώ επαναστατούσαν με την πρώτη ευκαιρία κατά της Κωνσταντινούπολης.

Επί Νικηφόρου Βοτανειάτη (1078-1081), σε συνεργασία με Κουμάνους και Πετσενέγκους, επαναστάτησαν και κατέλαβαν τη Σερδική (τη σημερινή Σόφια). Δεν επιθυμούσαν επαφή με Ορθοδόξους κι έλεγαν πως δεν άντεχαν ούτε τη θέα τους. Τα αισθήματα βέβαια ήταν αμοιβαία καθώς και οι Ορθόδοξοι περιφρονούσαν τους Παυλικιανούς, θεωρώντας τους μιάσματα, αποτρόπαιους αιρετικούς που δήθεν έτρωγαν χελώνες και σαύρες. Αυτό βέβαια δεν εμπόδιζε τους Ρωμαίους αυτοκράτορες να τους αξιοποιήσουν ως πηγή άντλησης στρατιωτών, καθώς ήταν γνωστοί για τη μαχητικότητα και τις στρατιωτικές τους δεξιότητες.

* Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος, ειδικός για τα Βαλκανια. Στο βιβλίο του Οι Πρόδρομοι των Βογόμιλων: στη Σκιά του Άλλου Θεού, αναπτύσσει εκτενώς και το ζήτημα των βυζαντινών μετοικισιών πληθυσμών από τη Μικρά Ασία στα Βαλκάνια και το αντίστροφο.

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ COVER

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ”;

Το βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΤΩΝ

ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ

στη Σκιά του Άλλου Θεού

Γνωστικοί ● Ζωροάστρες ● Μιθραϊστές ● Μανιχαίοι ● Μεσσσαλιανοί ●Αλαουίτες ● Γεζίντι ● Μπεκτασήδες● Παυλικιανοί

Το βιβλίο κοστίζει 22 ευρώ, συν τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ ή Κούριερ,

για να σας έρθει Άμεσα στο σπίτι σας !

Επικοινωνήστε στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Πρόδρομοι των Βογόμιλων”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ»

                        Για περισσσότερες πληροφορίες

ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ – Βιβλία, Εκδόσεις 

Ιπποκράτους 16, 106 80, Αθήνα
Τηλ: +30 210 3602883
Fax: +30 210 3611234
e-mail:info@pyrinoskosmos.gr

Σιγκισοάρα, η «Νυρεμβέργη της Τρανσυλβανίας»

Σιγκισοάρα, η «Νυρεμβέργη της Τρανσυλβανίας»

Και το παράξενο σαξονικό νεκροταφείο της

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η Σιγκισοάρα (Sighișoara), μια παλιά σαξονική πόλη της Τρανσυλβανίας, η οποία έφερε επί αιώνες το γερμανικό όνομα Σάσμπουργκ (Schazburg, δηλαδή «Έκτος Πύργος»), αλλά και το ουγγρικό όνομα Σεγεκσβάρ, είναι και η γενέτειρα του Βλάχου ηγεμόνα Βλάντ Γ’ Τέπες, γνωστού και ως μυθιστορηματικού Δράκουλα.

Λίγο πριν τα μεσάνυχτα, όλες οι σκιές, οι πρόσγειοι, και τα φαντάσματα της πόλης, αφήνουν για λίγο τα ομιχλώδη νεκροταφεία τους και τα οικόσιτα τους στοιχειώματα, και περιδιαβαίνουν στα παλιά καντούνια γύρω από τον μεσαιωνικό Πύργο του Ρολογιού, όπου αντηχούν οι μηχανικοί ήχοι της αλλαγής της ώρας, ελπίζοντας πως στον δρόμο τους θα συναντήσουν κάποιον ευφάνταστο κι αλαφροΐσκιωτο για να του πάρουν εντελώς τα μυαλά!

Balkan Gothic: το παλιό σαξονικό νεκροταφείο της Σιγκισοάρα

Το παλιό σαξονικό νεκροταφείο της Σιγκισοάρα, όμορφο και στοιχειωμένο, κείται έξω από μια μεσαιωνική ακρόπολη, και είναι γεμάτο από στριφογυριστά μονοπάτια και τάφους που καλύπτονται από κισσούς. Μοιάζει σαν να βγήκε από γκόθικ ιστορία μυστηρίου. Είναι παλιό, αλλά όχι κατεστραμμένο, ευκολοδιάβατο, με όμορφα γλυπτά του 19ου αιώνα και μονοπατάκια. Αυτό το παλιό σαξονικό νεκροταφείο καταλαμβάνει ολόκληρη τη δυτική πλαγιά του λόφου όπου βρίσκεται η μεσαιωνική ακρόπολη. Η κατασκευή της εκκλησίας, που βρίσκεται πάνω στον λόφο, ξεκίνησε το 1345 και το 1350 κτίστηκε το πρώτο αμυντικό τείχος γύρω από τη Σιγκισοάρα.

Αρχικά, οι νεκροί θάβονταν γύρω από την εκκλησία για να έχουν «μεταθάνατον ηρεμία», οι λειτουργίες και οι ήχοι της καμπάνας να τους καθησυχάζουν ώστε και να μη σηκωθούν από τους τάφους τους. Καθώς όμως αυξανόταν ο πληθυσμός και περνούσαν τα χρόνια, ο χώρος ακριβώς έξω από την πάνω πύλη της οχύρωσης μετατράπηκε στο νεκροταφείο που υπάρχει μέχρι σήμερα. Όταν, λόγω απουσίας επιδρομών, οι πύργοι έπαψαν να επιτελούν αμυντικό έργο, ο Πύργος του Ρομπεμέρ, ο οποίος φυλάει την έξοδο προς το νεκροταφείο, παροπλίστηκε και δόθηκε σε μια φτωχή σαξονική οικογένεια για να χρησιμοποιηθεί ως κατοικία της. Ως αντάλλαγμα, τα μέλη αυτής της οικογένειας έπρεπε να χτυπάνε την καμπάνα στις 7:00 το πρωί, το μεσημέρι, και στις 7:00 το απόγευμα -με γερμανική, δηλαδή, ακρίβεια- και να διατηρούν τα καντούνια καθαρά. Όταν ήρθε η Μεταρρύθμιση (16ος αιώνας), ο σαξονικός πληθυσμός της πόλης, καθώς και μερικοί από τους Ούγγρους, μεταστράφηκαν στον Λουθηρανισμό.

Οι Προτεστάντες του Ζίμπενμπουργκεν

Αυτό το νεκροταφείο αφηγείται εντυπωσιακές ιστορίες για τη θρυλική πίστη, την εργασιακή ηθική και τις οικογενειακές αξίες των Προτεσταντών της Τρανσυλβανίας, η οποία λεγόταν Ζίμπενμπουργκεν, δηλαδή Επταπύργιο στα Γερμανικά. Κάποιες από τις παλαιότερες διατηρημένες προτεσταντικές ταφόπετρες είναι από τις αρχές του 1700 και φέρουν όχι μόνο τα ονόματα, αλλά και τα επαγγέλματα εκείνων που θάφτηκαν εκεί και άνηκαν σε συγκεκριμένες συντεχνίες της πόλης. Σιδεράδες, οικοδόμοι, τσαγκαράδες, ραφτάδες, βυρσοδέψες, χαλκουργοί, ωρολογοποιοί και άλλοι, είχαν τη δική τους περιοχή ταφής, λες και ο θάνατος δεν έπρεπε να διασπάσει την άρρηκτη ενότητα της κάθε συντεχνίας.

Οι Σάξονες του «Έκτου Πύργου» ήταν πολύ περήφανοι για τα επιτεύγματά τους και δεν είναι ασυνήθιστο να διαβάστε τίτλους, όπως «Master Carpenter», που προστέθηκαν δίπλα στα επαγγέλματά τους. Άλλες ταφόπλακες χρησιμοποιήθηκαν για τη σταθεροποίηση των πλαγιών του νεκροταφείου και τώρα είναι δυσανάγνωστες, υπομένουν τη βροχή και τον άνεμο και καλύπτονται από κισσό και βρύα.

Οι τάφοι διηγούνται τις δικές τους ιστορίες

Η λουθηρανική Εκκλησία στον Λόφο φιλοξενεί τις πιο όμορφα διακοσμημένες ταφόπλακες των πιο σημαντικών ανθρώπων της πόλης, όπως δημάρχους, εμπόρους και πλούσιους τεχνίτες, που εντοπίζονται χρονολογικά μεταξύ 1600 και 1700. Πάντως, ένα από τα πιο εντυπωσιακά ταφικά μνημεία ανήκει σε έναν πλούσιο βιομήχανο που γεννήθηκε το 1860. Η επιτύμβια πλάκα του αποκαλύπτει το γεγονός ότι τέσσερα από τα παιδιά του πέθαναν πριν φτάσουν στην ηλικία των πέντε ετών, πιθανώς λόγω επιδημίας! Ήταν μια εποχή που η παιδική θνησιμότητα, λόγω επιδημιών, θέριζε πολλές ζωές και μόνο το ένα στα δύο παιδιά είχε την πιθανότητα να φθάσει ζωντανό ως την ενηλικίωσή του.

Πιο κατηφορικά και βγαίνοντας από τη δευτερεύουσα πύλη, υπάρχει ένα όμορφο, στενό μονοπάτι με δέντρα και θάμνους τριγύρω. Στην αριστερή πλευρά βρίσκεται το καθολικό νεκροταφείο της πόλης, και στη συνέχεια το ορθόδοξο ρουμανικό. Εκεί, ανάμεσα στους θάμνους, βρίσκεται και το μνημείο των Γερμανών στρατιωτών, που πολέμησαν και πέθαναν στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο μέτωπο της Τρανσυλβανίας. Πρόκειται για μια μικρή ομάδα πανομοιότυπων σταυρών με έναν ψηλό «γερμανικό αετό».

Η «Νυρεμβέργη της Τρανσυλβανίας»

Γνωστή και ως «Νυρεμβέργη της Τρανσυλβανίας», η Σιγκισοάρα, με τα γοτθικού ρυθμού σπίτια της, τους πύργους που ανήκαν σε διάφορες συντεχνίες, τις μεσαιωνικές της εκκλησίες, και το σαξονικό της νεκροταφείο, αναδίδει μυστήριο, μια εραλδική χάρη, και μια μεταφυσική ατμόσφαιρα, σαν να πρόκειται για μια μυστική πύλη που οδηγεί σε αλλοκοσμικά πεδία. Εδώ αισθάνεσαι τη ζωοποιό ενέργεια της αρχιτεκτονικής που αντιστέκεται στη φθορά του χρόνου. Οι κορυφές των μεσαιωνικών πύργων της Σιγκισοάρα διαγράφονται ασάλευτες, άφοβες στην αρένα της κονταρομαχίας με το άγνωστο πεπρωμένο τους. Οι πύλες, τα δρομάκια, τα παλαιά σπίτια, καθώς και κάθε πέτρα αυτής της μεσαιωνικής σαξονικής πόλης, αναδίδουν μυστήριο. Οι πύλες της σα να ανοίγονται σε έναν άλλο, μυστηριακό κόσμο, που δύσκολα σε αφήνει ασυγκίνητο. (Βλέπε το νεοεκδοθέν βιβλίο Balkan Gothic, Ταξίδι στα Αλλοκοσμικά Βαλκάνια, Γ. Στάμκος)

Αισθάνεσαι πως αυτή η πόλη είναι στοιχειωμένη. Όχι μόνο από τα φαντάσματα των Σαξόνων οικιστών της, αλλά και του μακάβριου Βλαντ Τέπες, γνωστού και ως Δράκουλα. Άλλωστε, ο τρομερός ηγέτης της Βλαχίας γεννήθηκε το 1431 εδώ, στη Σιγκισοάρα, σ’ ένα πέτρινο τριώροφο σπίτι που σήμερα είναι μουσείο. Καθόλου παράξενο λοιπόν που ο μύθος του Δράκουλα αποτελεί σήμερα και το τουριστικό σύμβολο της πόλης…

* Ο Γιώργος Στάμκος είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο έχει τίτλο Balkan Gothic, Ταξίδι στα Αλλοκοσμικά Βαλκάνια.

Περισσότερα στο νέο βιβλίο: https://zenithmag.wordpress.com/balkangothic/

BALKAN GOTHIC, Ταξίδι στα Αλλοκοσμικά Βαλκάνια

Πως μπορώ να αποκτήσω το βιβλίο σας

Balkan Gothic;

Το βιβλίο κοστίζει 25 ευρώ μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ η Κούριερ (20 ευρώ χωρίς τα ταχυδρομικά έξοδα).

Καλέστε στο 2392.110215 ή στο 6945522050

και δώστε την παραγγελία σας ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS)με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Balkan Gothic”.

Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ● ΔΕΝ ΔΙΑΤΙΘΕΤΑΙ ΣΕ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ ●

ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

«Ένα φάντασμα στοιχειώνει το δυτικό πολιτισμό: το φάντασμα των Βαλκανίων»

Μαρία Τοντόροβα, Imagining the Balkans

Κωνσταντινούπολη, Θρύλοι για την Άλωση και η «εκδίκηση» της Τροίας

Κωνσταντινούπολη

Θρύλοι για την Άλωση και η “εκδίκηση” της Τροίας

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Όταν στα μέσα του 7ου π.Χ. αιώνα Έλληνες άποικοι από τα Μέγαρα εγκαταστάθηκαν απέναντι από την Χαλκηδόνα, ιδρύοντας μια μικρή πόλη με το όνομα Βυζάντιο, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ότι χίλια χρόνια αργότερα αυτή η μικρή πόλη θα επιλεγόταν να γίνει η πρωτεύουσα μιας τεράστιας αυτοκρατορίας, και θα εξελισσόταν στη λαμπρότερη πόλη του Μεσαίωνα. Περισσότερο διορατικός από τον μυθικό ήρωα Βύζαντα, που ίδρυσε την αποικία που πήρε το όνομα του σ’ ένα τριγωνικό ακρωτήρι απέναντι από τη «χώρα των τυφλών» (Χαλκηδόνα), ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος εκτίμησε ιδιαίτερα την γεωγραφική θέση του Βυζαντίου και προέβλεψε ότι αυτή η πόλη θα διαδραμάτιζε πρωτεύοντα ρόλο στην παγκόσμια ιστορία.

Μια σύνθεση Ανατολής-Δύσης

Κτισμένη πάνω σε επτά λόφους, όπως και η Ρώμη, και βρισκόμενη στο νοτιοδυτικό άκρο του Βοσπόρου, στο σημείο όπου ενώνεται η Ευρώπη με την Ασία, η Κωνσταντινούπολη κατέστη Βασιλεύουσα πόλη για 11 αιώνες και κέντρο του Ελληνισμού ως τις αρχές του 20ου αιώνα. Στις 29 Μαίου του 1453 η «Βασιλίδα των Πόλεων» έπεσε στα χέρια των Οθωμανών κι έτσι κατακτήθηκε η καρδιά της Ρωμιοσύνης, αυτής που προέκυψε από το πάντρεμα της Ελληνικής αρχαιότητος και της Ρωμαϊκής. Η Κωνσταντινούπολη και η ανατολικη΄αυτοκρατορία της κληρονόμησε την εξουσία από τη Ρώμη, την εξ αποκαλύψεως αλήθεια από την Ιερουσαλήμ, τα καλλιτεχνικά πρότυπα από την Αλεξάνδρεια και τα φιλολογικά και φιλοσοφικά από την Αθήνα. Η σύνθεση όλων αυτών των στοιχείων παρήγαγε αυτό που σήμερα αποκαλούμε βυζαντινό πολιτισμό.

Η Κωνσταντινούπολη υπήρξε η αυτοκρατορική πόλη της Ρωμιοσύνης. Και σήμερα ακόμη ο Οικουμενικός Πατριάρχης φέρει τον τίτλο του αρχιεπισκόπου Νέας Ρώμης, δηλαδή της Κωνσταντινουπόλεως. Ακόμη και στις μέρες μας το Οικουμενικό Πατριαρχείο στα τουρκικά γράφεται και ονομάζεται «Ρούμ Πατρικανεζί» (Rum Patrihanesi), που σημαίνει Πατριαρχείο των Ρωμαίων, δηλαδή των Ρωμιών.

Η Κωνσταντινούπολη κτίστηκε στο «κέντρον των τεσσάρων του κόσμου μερών», σύμφωνα με τον Βυζαντινό ιστορικό Δούκα, δηλαδή στο σημείο όπου τα νερά του Βοσπόρου χωρίζουν κι ενώνουν την Ανατολή και τη Δύση. Ένα σημείο κομβικό κι από την άποψη της ιερής γεωγραφίας, καθώς συγκεράζει τον Ανατολικό με το Δυτικό κόσμο κι αποτελεί δίαυλο ροής και σύνθεσης πνευματικών ενεργειών.

Η θέση της ήταν μοναδική για τον τότε γνωστό κόσμο, ενώ ακόμη και σήμερα αποτελεί ένα από τα στρατηγικότερα σημεία της υδρογείου. Βρίσκεται στο σημείο όπου ενώνονται οι δυο ήπειροι, η Ευρώπη και η Ασία, ενώ ταυτόχρονα ελέγχει τους στρατιωτικούς και θαλάσσιους δρόμους από τη Μαύρη θάλασσα προς τη Μεσόγειο.

Η Ελληνό-Χριστιανική πρωτεύουσα

Η απόφαση του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου να εγκαταστήσει το 324 μ.Χ. το διοικητικό κέντρο της Αυτοκρατορίας στη μικρή πόλη του Βυζαντίου, ξάφνιασε ακόμη τους καλά πληροφορημένους κύκλους της Ρώμης. Μπορεί να υποψιάζονταν ότι ο Κωνσταντίνος επιθυμούσε να νομιμοποιήσει το Χριστιανισμό, ακόμη και ότι ήθελε ν’ αλλάξει πρωτεύουσα, αλλά δεν μπορούσαν ν’ αντιληφθούν εξαρχής τους λόγους που διάλεξε μια μικρή κι «ασήμαντη» πόλη για πρωτεύουσα του. Κτισμένη πάνω σ’ ένα τριγωνικό ακρωτήρι η πόλη του Βυζαντίου, άσχετα αν το μέγεθος της ήταν ακόμη μικρό, διέθετε, για όσους είχαν βέβαια τη διορατικότητα να το αντιληφθούν, τα απαραίτητα προσόντα για να εξελιχθεί σε πρώτη πόλη της Αυτοκρατορίας.

Καταρχάς η τοποθεσία της ήταν οχυρή και δυσκολοπρόσβλητη, καθώς περιβαλλόταν στα τρία σημεία του ορίζοντα από θάλασσα (Προποντίδα, Βόσπορος, Κεράτιος κόλπος), ενώ από την τέταρτη μπορούσε να οχυρωθεί εύκολα με τείχος. Η γεωγραφική της θέση ήταν τέτοια που αποτελούσε το τέλος των χερσαίων δρόμων από την Ευρώπη προς την Ασία. Αποτελούσε την κατάληξη της Εγνατίας Οδού, του σημαντικότερου χερσαίου δρόμου της χερσονήσου του Αίμου. Έλεγχε αποτελεσματικά τη ναυσιπλοΐα μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Μεσογείου. Επίσης διέθετε ένα πολύ καλό φυσικό λιμάνι, τον Κεράτιο κόλπο, που ονομάστηκε κατόπιν και «Χρυσό Κέρας» από τον πλούτο των εμπορευμάτων που συγκεντρώθηκαν στα νερά του.

Αμέσως μόλις ανακηρύχτηκε πρωτεύουσα άρχισαν να ρέουν στην Κωνσταντινούπολη προϊόντα ακόμη και από μακρινές περιοχές του κόσμου, όπως ήταν οι Σκανδιναβικές χώρες και η Κίνα. Προτού όμως καταστεί το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο του κόσμου η Κωνσταντινούπολη έγινε το κέντρο του Χριστιανισμού.

Αναμφίβολα βάραινε πολύ στην απόφαση του Κωνσταντίνου να μεταφέρει την πρωτεύουσα στην Ανατολή, το γεγονός ότι στις ανατολικές επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κυριαρχούσε ο χριστιανισμός, καθώς ο ίδιος αποδείχθηκε προστάτης κι ευεργέτης αυτής της θρησκείας, που έμελλε να γίνει και η κυρίαρχη στην Αυτοκρατορία για τους αιώνες που θ’ ακολουθούσαν. Ο προσηλυτισμός του Κωνσταντίνου στο χριστιανισμό το 312 μ.Χ. ήταν ένα πολύ σημαντικό γεγονός στην ιστορία της Εκκλησίας. Την ίδια χρονιά νίκησε τον Μαξέντιο, γεγονός που απέδωσε στη βοήθεια του Θεού των Χριστιανών. Χάρη στο θρησκευτικό φανατισμό των Χριστιανών στρατιωτών του νίκησε και στη μάχη του Λικινίου το 324μ.Χ. Πριν από τη μάχη ο Κωνσταντίνος είχε δει το περίφημο όραμα του με τον σταυρό να οδηγεί τα στρατεύματα του. Ο Κωνσταντίνος αντιλήφθηκε σύντομα ότι ο χριστιανισμός μπορούσε να λειτουργήσει ως ενοποιητικός παράγοντας της αυτοκρατορίας κι άρχισε να βλέπει τον εαυτό του ως χριστιανό ηγεμόνα προικισμένο με εξουσία από το Θεό. «Ως επίσκοποι έχετε δικαιοδοσία εντός της εκκλησίας: είμαι κι εγώ επίσκοπος, αλλά ο Θεός μου όρισε να επιτηρώ όσους βρίσκονται έξω από την εκκλησία», φέρεται να είπε ο Κωνσταντίνος κατά την Α’ Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας (325 μ.Χ.).

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι και η μητέρα του Κωνσταντίνου, η Ελένη έγινε σύμβολο του χριστιανικού τρόπου ζωής καθώς ήταν εκείνη που έκανε πρώτη ένα ταξίδι-προσκύνημα στην Ιερουσαλήμ κι έφερε πίσω ένα κομμάτι από τον Τίμιο Σταυρό, που έγινε το πιο σεβαστό κειμήλιο του Βυζαντίου. Γι’ αυτούς τους λόγους ο Κωνσταντίνος και η Ελένη παριστάνονται σε έργα τέχνης όρθιοι μ’ έναν σταυρό ανάμεσα τους.

Η ελληνόφωνη κοσμοπολίτικη “Νέα Ρώμη”

Εκτός από τον Χριστιανισμό σημαντικό ρόλο στην επιλογή του Βυζαντίου ως πρωτεύουσας διαδραμάτιζε και ο ρόλος του Ελληνισμού στον ανατολικό τομέα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, καθώς ολόκληρη η ανατολική Μεσόγειος, τα Βαλκάνια και η εγγύς Ανατολή ήταν ελληνόφωνη από την εποχή ακόμη των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τα ελληνικά, και συγκεκριμένα η «κοινή» ελληνική και όχι τα λατινικά ήταν η Lingua Franca στην Ανατολή. Στην ίδια περιοχή κυριαρχούσε ο ελληνικός πολιτισμός και οι διάφορες συνθέσεις του. Η Μικρά Ασία, που ήταν το υπ’ αριθμόν 1 ελληνόφωνο κέντρο του χριστιανισμού, αποτελούσε την μια από τις δύο ενδοχώρες της νέας πρωτεύουσας. Επόμενο ήταν λοιπόν η Κωνσταντινούπολη από την πρώτη στιγμή της ανακήρυξης της ως πρωτεύουσας, να γινόταν μια πόλη όπου τον κυρίαρχο ρόλο θα τον έπαιζε ο Ελληνισμός και ο Χριστιανισμός.

Όμως, παρά την αμετάκλητη απόφαση για τη μεταφορά της πρωτεύουσας της Αυτοκρατορίας στην Ανατολή, η Παλαιά Ρώμη ποτέ δεν αποδέχθηκε τον υποβιβασμό της και θέλησε –πράγμα που κάνει ως σήμερα– να κρατήσει τουλάχιστον τα εκκλησιαστικά πρωτεία μέσω του πάπα. Μάλιστα τον 8ο μ.Χ. αιώνα χαλκεύτηκε στη Ρώμη ένα έγγραφο γνωστό ως Constitutum Constantini ή «Κωνσταντίνεια Δωρεά», σύμφωνα με την οποία ο Μέγας Κωνσταντίνος, κατά τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη, παραχώρησε στον Πάπα τα ρωμαϊκά εδάφη, καθώς και το αυτοκρατορικό δικαίωμα να διορίζει ύπατους και πατρικίους!

Την περίοδο της ακμής της η Κωνσταντινούπολη φιλοξενούσε περίπου ένα εκατομμύριο κατοίκους προερχόμενους απ’ όλα τα σημεία της αυτοκρατορίας, αλλά και πέρα απ’ αυτή. Δεν υπήρχε φυλή του τότε γνωστού κόσμου που να μην είχε στείλει έστω κι έναν αντιπρόσωπο της στην πρωτεύουσα του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους. Στους δρόμους της μιλιόνταν δεκάδες γλώσσες και για να μπορέσει κάποιος να περιδιαβεί άνετα στις συνοικίες της θα έπρεπε να γνωρίζει, εκτός από τα Ελληνικά (Ρωμαίϊκα) που ήταν η κυρίαρχη γλώσσα, τουλάχιστον πεντέ-έξι άλλες γλώσσες: λατινικά, αραβικά, σλαβικά, εβραϊκά, περσικά κι αλανικά. Ακόμη και οι ίδιοι οι Κωνσταντινοπολίτες ξαφνιάζονταν από την πολυγλωσσία της πόλης τους. Ο Ιωάννης Τετζής, που έζησε τον 12ο μ.Χ. αιώνα, επαινούσε συχνά τον εαυτό του για την ικανότητα του να μιλά τις μισές από τις γλώσσες που ήταν απαραίτητες για να συνεννοηθεί κανείς στους δρόμους της πρωτεύουσας. Ο ίδιος παρατηρούσε ότι «εκείνοι που ζουν στην αυτοκρατορική Κωνσταντινούπολη δεν έχουν μία γλώσσα και δεν ανήκουν σε μια φυλή, αλλά χρησιμοποιούσαν ένα μείγμα παράξενων γλωσσών». Αυτή η εθνογλωσσική ανομοιογένεια της Κωνσταντινούπολης εξηγούσε τις συχνές εξεγέρσεις, την αστάθεια και την ανυποταξία του λαού της.

Η Πόλη με τα χίλια ονόματα

Στην Κωνσταντινούπολη Έλληνες και Ρωμαίοι λειτούργησαν συνδυαστικά και εξελικτικά για να δημιουργήσουν έναν καινούργιο, χριστιανικό πνευματικό πολιτισμό, που άντεξε αρκετούς αιώνες. Από την μια υπήρχε η ρωμαϊκή ευταξία, μεθοδικότητα και δικαιοσύνη κι από την άλλη η ελληνική σκέψη και καλαισθησία. Σε αντίθεση με τους πιο ορθολογιστές Ρωμαίους οι Έλληνες και οι Ανατολίτες έλκονταν περισσότερο από τη μυστικιστική πλευρά του χριστιανισμού και αναλίσκονταν σε βαθιές θρησκευτικές συζητήσεις, πράγμα που καλλιέργησε μια τάση προς τον συμβολισμό. Το εξατομικευμένο πάντως καλλιτεχνικό γούστο θεωρούνταν επικίνδυνο, σχεδόν μια εωσφορική ανταρσία στην εξουσία των χριστιανικών προτύπων.

Εκτός από Νέα Ρώμη η Κωνσταντινούπολη προσέλαβε και άλλα ονόματα. Την αποκαλούσαν Βασιλεύουσα ή Πόλις του Κωνσταντίνου. Με τον καιρό, όταν αναφερόταν κανείς σ’ αυτήν, χρησιμοποιούσε απλώς τη λέξη Πόλη, εννοώντας αποκλειστικά την πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας. Η φράση «εις την Πόλη», που συνήθιζαν να χρησιμοποιούν οι Βυζαντινοί της Μικράς Ασίας, αποτελεί και την προέλευση της τουρκικής της ονομασίας (Ιστανμπούλ ή Στανμπούλ).

Άλλα ονόματα που προσέλαβε η Κωνσταντινούπολη ήταν το Επτάλοφος ή Νέα Επτάλοφος, σε αντιδιαστολή με την Παλαιά Επτάλοφο, δηλαδή τη Ρώμη. Ορισμένοι την αποκαλούσαν και «Νέα Ιερουσαλήμ», επειδή τη θεωρούσαν ως τη δεύτερη ιερότερη πόλη της Χριστιανοσύνης. Ο λαός, πιστεύοντας ότι η Πόλη προστατεύονταν από τη Θεία Χάρη, την αποκαλούσε επίσης Θεοφρούρητη, Θεόσκεπη και Θεόσωστη. Τέλος, οι Σλάβοι αποκαλούσαν την Κωνσταντινούπολη Τσάριγκραντ, που σημαίνει «αυτοκρατορική πόλη», ενώ οι Τούρκοι χρησιμοποιούσαν γι’ αυτήν εκτός από το Ισταμπούλ και τη φράση Ντέρι-σααδέτ, δηλαδή «πύλη της ευτυχίας»…

Η «Νέα Ιερουσαλήμ»

Η μεταφορά της αυτοκρατορικής πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη, δεν έγινε μόνο για πολιτικούς αλλά, όπως προαναφέραμε, και για θρησκευτικούς λόγους. Αυτή η «Νέα Ρώμη» υπήρξε ταυτόχρονα και «Νέα Ιερουσαλήμ», καθώς μεταβλήθηκε σε χριστιανικό κέντρο παγκόσμιας εμβέλειας -ο τόπος όπου φυλάσσονταν τα πολυτιμότερα λείψανα της χριστιανοσύνης. Σ’ αυτή τη «Θεοσκεπή» πόλη, λίκνο και κιβωτό της Ορθοδοξίας, μεταφέρθηκαν σταδιακά όλα τα ιερά και όσια του χριστιανισμού (Τίμιος Σταυρός, λείψανα αγίων, σκεύη και εικόνες), ενώ εκεί κτίστηκε και ο πιο μεγαλοπρεπής ναός της χριστιανοσύνης: η Αγιά Σοφιά. Επόμενο ήταν λοιπόν η μοίρα της Πόλης και της Αυτοκρατορίας (άρα και του χριστιανισμού…) να ταυτιστεί με τη μοίρα της οικουμένης.

Άλλωστε ο ιδρυτής της Κωνσταντινούπολης, ο Κωνσταντίνος, υπήρξε αυτός που συνέλαβε πρώτος την ιδέα της «Οικουμενικής Χριστιανικής Αυτοκρατορίας», μ’ έναν Θεό στον ουρανό κι έναν Αυτοκράτορα στη Γη. Ο Κωνσταντίνος έβλεπε το έργο του ως «θεία αποστολή», απαραίτητη για την επικράτηση του χριστιανισμού στη Γη. Ο Ιουστινιανός, που είχε όνειρο του την ανασύσταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας απελευθερώνοντας τα εδάφη της Δύσης από τους βαρβάρους δεν έβλεπε την νέα πρωτεύουσα απλά ως Νέα Ρώμη, αλλά κι ως Νέα Ιερουσαλήμ, ως «Βασιλεύουσα» πόλη της Οικουμένης.

Το Βυζάντιο, λοιπόν, είχε ως πολιτικό του δόγμα τη μοναδικότητα της «Χριστιανικής Αυτοκρατορίας» και το μοιραίο ρόλο της στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι Βυζαντινοί έβλεπαν τον εαυτό τους ως «περιούσιο λαό», διάδοχο της Ρώμης και κληρονόμο του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού. Ήταν αφοσιωμένοι στον Αυτοκράτορα και στην Αυτοκρατορία, την οποία θεωρούσαν «Βασίλειο του Θεού» και «ιερόν κράτος της Βασιλείας». Το σημαντικότερο πράγμα γι’ αυτούς ήταν να διατηρήσουν την πίστη τους αλώβητη, ώστε να εξασφαλίσουν μια θέση στη «βασιλεία των Ουρανών»…

Σύμφωνα με το οικουμενικό τους δόγμα, ο Αυτοκράτωρ των Ρωμαίων ήταν ο «κυρίαρχος της γης»: όλοι οι υπόλοιποι βασιλιάδες και κυβερνήτες ήταν κατώτεροι του και όφειλαν να είναι υποτελείς, όπως τα μέλη μιας οικογένειας όφειλαν τιμή και σεβασμό στον πατέρα τους. Ο Αυτοκράτορας ήταν Κοσμοκράτωρ, τοποτηρητής του Θεού στη Γη και προστάτης της Χριστιανικής Εκκλησίας. Το πρόσωπο του περιβάλλονταν με ιερότητα. Τον αποκαλούσαν ισαπόστολο, θεόπνευστο και άγιο, ενώ το ανάκτορο του ονομάζονταν «ιερόν παλάτιον», το συμβούλιο του «ιερό» και τα γράμματα του «θεια»!

Οι υπήκοοι της αυτοκρατορίας, οι «Ρωμαίοι», θεωρούνταν «εκλεκτός λαός» του Θεού. Η Κωνσταντινούπολη ήταν η «Βασιλεύουσα», η «Κιβωτός της Χριστιανοσύνης», μια «θεοφρούρητη» πόλη που την προστάτευε η χάρη του Θεού. Αν έπεφτε στα χέρια των βαρβάρων αυτομάτως, πίστευαν, θα ερχόταν και το Τέλος του Κόσμου.

Θεοφρούρητη Πόλη με ημερομηνία λήξεως

Την εποχή των Κομνηνών η φιλοσοφία, η αστρολογία και η μαγεία γνώρισαν περίεργη άνθηση, γεγονός που προκάλεσε εκθετική αύξηση των προφητειών και γενικότερα των λαϊκών προλήψεων. Οι Βυζαντινοί πίστευαν πάντα αλλά και φοβόντουσαν τους μάγους και τους προφήτες. Ιδιαίτερα οι τελευταίοι έχαιραν μεγάλης εκτίμησης. Δεν είναι περίεργο που η Βιβλιοθήκη του Μεγάλου Παλατιού περιελάμβανε ένα βιβλίο εικονογραφημένο με προσωπογραφίες αυτοκρατόρων που ήθελαν να μαθαίνουν για το μέλλον της αυτοκρατορίας από τους αστρολόγους. Ένας από αυτούς ήταν και ο Αλέξιος Α’ Κομνηνός.

Πολλοί πίστευαν ότι οι κατασκευές της Πόλης ήταν φτιαγμένες από «αρχαίους φιλόσοφους» και περιείχαν μυστικά, που προέλεγαν το Τέλος του Κόσμου, όπως κάποια αινιγματικά μνημεία, παράξενες κολώνες και θριαμβευτικές αψίδες. Την ίδια εποχή κάποιοι υπολόγισαν ότι η «Θεοφρούρητη» Πόλη δε θα επιβίωνε περισσότερο από 1000 χρόνια, υπολογίζοντας από την ημερομηνία της ίδρυσης της, επομένως θα έπεφτε πριν το 1324 μ.Χ.

Την ίδια εποχή, όταν το Βυζάντιο πολιορκούνταν ασφυκτικά από Ανατολή και Δύση, εμφανίστηκε κι ένα αυξημένο ενδιαφέρον του λαού για τον «ελευθερωτή βασιλιά», που θα εκδικούνταν για τα βάσανα των Βυζαντινών, νικώντας Τούρκους και Δυτικούς, και μ αυτόν τον τρόπο θα έφερνε τη Συντέλεια του Κόσμου.

Αρκετοί ιστορικοί συμφωνούν ότι η Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους, που έγινε στις 29 Μαΐου 1453, ίσως να μη συνέβαινε ποτέ αν προηγουμένως δεν γινόταν μια άλλη Άλωση, εκείνη από τους Σταυροφόρους στις 13 Απριλίου του 1204. Εξαιτίας της πρώτης Άλωσης από τους «Χριστιανούς» της Δύσης οι Οθωμανοί βρήκαν αδύναμο το Βυζαντινό κράτος, που είχε καταντήσει σκιά του αλλοτινού εαυτού του. Με τη δεύτερη Άλωση οι Τούρκοι κατέφεραν απλώς τη χαριστική βολή σ’ ένα τραυματισμένο κι ετοιμοθάνατο σώμα…

Η Άλωση της Πόλης ως αποτέλεσμα “αμαρτίας”

Πάρα την ολοφάνερη παρακμή και αποδυνάμωση τους κατά τους τελευταίους αιώνες, οι Βυζαντινοί διακατέχονταν από την έμμονη μεταφυσική ιδέα ότι η Κωνσταντινούπολη, ως κτήμα του «Κυρίου των Δυνάμεων», αν έπεφτε στους αλλόδοξους αυτό θα σήμαινε αυτομάτως και το Τέλος του Κόσμου. Από την άλλη δεν μπορούσαν και να πιστέψουν ότι το μοιραίο Τέλος πλησίαζε. Αν και έβλεπαν χρόνο με το χρόνο τη σταθερή πρόοδο των Οθωμανών, ευελπιστούσαν ότι την τελευταία στιγμή η θεία παρέμβαση θα έσωζε την Πόλη. Ακόμη και στις παραμονές της Άλωσης η λαϊκή ψυχή τρεφόταν με προφητείες και μύθους περί σημαδιών, που θα φανέρωναν τη θεϊκή θέληση. Τέτοια «σημάδια» θεωρήθηκαν η πτώση της εικόνας της Παναγίας στη διάρκεια μιας λιτανείας, το «υπερφυσικής» προέλευσης φως πάνω από τον τρούλο της Αγίας Σοφίας, ο θρύλος για τα τηγανισμένα ψάρια που πηδούν από το τηγάνι κ.α.

Ενώ λοιπόν η Κωνσταντινούπολη ήταν θέμα χρόνου να πέσει στα χέρια των Οθωμανών, που τη θεωρούσαν προαιώνιο στόχο και επιδίωκαν φανατικά την κατάκτηση της για να νομιμοποιήσουν την εξουσία τους στα βυζαντινά εδάφη, πολλοί άρχισαν να πιστεύουν ότι το μοιραίο τέλος θα έρχονταν με το τέλος της 7ης χιλιετίας από τη «Δημιουργία του Κόσμου» (5506π.Χ.), που κατά τους Βυζαντινούς αντιστοιχούσε στο 1492μ.Χ.

Ο αρχηγός των ανθενωτικών Γεννάδιος Β’ Σχολάριος ήταν βαθιά πεπεισμένος ότι πλησίαζε το Τέλος του Κόσμου, το οποίο υπολόγιζε μεταξύ 1493-1494 υπολογίζοντας την αρχή του το 5506π.Χ.. Δεν είχε πρόβλημα λοιπόν να αποδεχτεί τη θέση του Οικουμενικού Πατριάρχη, που του πρότεινε ο Μωάμεθ ο Πορθητής, εφόσον πίστευε ότι μιας και ο αγώνας στη γη έχανε κάθε νόημα, η ουράνια ανταμοιβή ήταν κοντά. Έτσι, για τον ίδιο, το μόνο πράγμα που είχε πλέον σημασία, ήταν να κρατήσουν οι Ορθόδοξοι την πίστη τους αμόλυντη, να μη δεχτούν δηλαδή τη «μιαρή» ένωση με την παπική εκκλησία. Όσο για τα δεινά και τις συμφορές, που έπεφταν σωρηδόν στα κεφάλια των Βυζαντινών, ο Γεννάδιος τα δικαιολογούσε θεωρώντας τα ως «τελική δοκιμασία» για να ξεχωρίσουν οι Εκλεκτοί από τους Αμαρτωλούς! Ο ανθενωτικός Πατριάρχης υποστήριζε ότι ήταν ευλογημένοι όσοι Ορθόδοξοι κράτησαν την πίστη τους σταθερή στη διάρκεια των τελευταίων συμφορών.

Ο προστατευόμενος από τον Μωάμεθ Β’ Πατριάρχης των υπόδουλων Χριστιανών Γεννάδιος, σε «απανταχού» επιστολή που έστειλε λίγο μετά την ενθρόνιση του στις 4 Ιανουαρίου του 1454, εξηγούσε τη νέα κατάσταση λέγοντας ότι η Άλωση της Πόλης ήταν αποτέλεσμα των αμαρτημάτων των Βυζαντινών και της επακόλουθης εγκατάλειψης τους από το Θεό. Η «θεία δίκη» ήταν που είχε εξοπλίσει με ισχύ και στρατιωτική δύναμη τους Οθωμανούς έτσι ώστε να πετύχουν την εκπόρθηση της Κωνσταντινούπολης.

Συνέπεια όλης αυτής της μεταφυσικής επιχειρηματολογίας ήταν να προωθηθεί η άποψη ότι, πρώτον κάθε στρατιωτική αντίσταση στους Οθωμανούς ήταν μάταιη, και δεύτερον το ορθόδοξο ποίμνιο θα έπρεπε από εδώ και στο εξής να δείξει νομιμοφροσύνη προς τον Σουλτάνο γιατί μ’ αυτόν τον τρόπο θα έδειχνε υποταγή και στη θεία βούληση!

Η “εκδίκηση” της Τροίας

Τον 15ο αιώνα η αρχαιογνωσία και η ελληνομάθεια είχε γίνει βασικό χαρακτηριστικό της εναπομείνασας βυζαντινής διανόησης. Ο Γεώργιος Γεμιστός-Πλήθωνας, πνευματικός ηγέτης του δεσποτάτου του Μυστρά, ταύτιζε τους σύγχρονους Ρωμαίους (Βυζαντινούς) με τους αρχαίους Έλληνες λέγοντας: «Έλληνες εσμέν γένει τε και παιδεία». Ο μαθητής του Λαόνικος Χαλκοκονδύλης( 1432-1490), μελετητής του Ηρόδοτου και του Θουκυδίδη, τοποθέτησε την βυζαντινο-τουρκική σύγκρουση στα πλαίσια μιας διαχρονικής αντιπαράθεσης Ανατολής-Δύσης, που ανάγεται στην αρχαία Ελλάδα. Ο ίδιος ερμήνευσε τη μοιραία σύγκρουση της δύουσας Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με τους ορμώμενους εξ ανατολών Οθωμανούς ως σύγχρονο στάδιο της προαιώνιας διαμάχης του ελληνικού κόσμου με τον βάρβαρο κόσμο της Ανατολής. Η απαρχή αυτής της «αρχέγονης» σύγκρουσης ανάγονταν στον πόλεμο Ελλήνων και Τρωών και στην καταστροφή της Τροίας. Η σύγκρουση αυτή κλιμακώθηκε με την επίθεση των Περσών κατά της Ελλάδας(5ος π.Χ. αιώνας) και τελικά την απώθηση των πρώτων στην Ασία.

Σύμφωνα με το ερμηνευτικό σχήμα του Χαλκοκονδύλη η πτώση της Κωνσταντινούπολης ήταν η νομοτελειακή εκδίκηση της Ασίας για την καταστροφή της Τροίας από τους Έλληνες. Οι βάρβαροι Ασιάτες (Τούρκοι) εκδικήθηκαν για λογαριασμό της Τροίας με την εξόντωση των Ελλήνων και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, της μεγαλύτερης πόλης που ίδρυσαν ποτέ οι Έλληνες. Έτσι οι Έλληνες τιμωρήθηκαν μέσω των Τούρκων για τον όλεθρο που προκάλεσαν στους Τρώες πριν από 27 αιώνες!

Ο φιλόδοξος Μωάμεθ Β’ πάντως δεν είχε κατά νου να εκδικηθεί για την καταστροφή της Τροίας, αλλά ν’ ανασυστήσει την αυτοκρατορία του Ιουστινιανού σε τουρκομουσουλμανικό όμως πλαίσιο. Ήθελε ν’ ανταποδώσει στη Δύση τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ανατολή, δηλαδή να σπρώξει την Ασία προς την Ευρώπη, επιδιώκοντας πάντα την παγκόσμια κυριαρχία. Έτσι, αμέσως μετά την τριήμερη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης ο Πορθητής φέρεται να λέει: «Ευχαριστώ τον Αλλάχ γιατί μας έδωσε τη λαμπρή αυτή νίκη, αλλά τον παρακαλώ επίσης να μου επιτρέψει να ζήσω αρκετό καιρό ακόμη, ώστε να νικήσω και να υποτάξω, μετά τη Νέα, και την Παλιά Ρώμη».

* Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Περισσότερα για τη μαγική Κωνσταντινούπολη, τους θρύλους και τα μυστήρια της, στο βιβλίο «Στοιχειωμένα Βαλκάνια«: https://zenithmag.wordpress.com/%ce%b2%ce%b9%ce%b2%ce%bb%ce%b9%ce%bf-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%b9%cf%87%ce%b5%ce%b9%cf%89%ce%bc%ce%b5%ce%bd%ce%b1-%ce%b2%ce%b1%ce%bb%ce%ba%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%b1/

Βαμπίρ στη σύγχρονη Ρουμανία

Βαμπίρ στη σύγχρονη Ρουμανία

Δοξασίες για τα αλλοκοσμικά όντα της Νύχτας

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Οι ρουμανικές δοξασίες για τα βαμπίρ, τα Στρίγκοϊ και τους πρικόλιτσι, χάνονται στα βάθη των αιώνων και σίγουρα ανάγονται στη «σκοτεινή» εποχή του Μεσαίωνα, αν όχι πιο πριν, στις πανάρχαιες πεποιθήσεις, τελετουργίες και νεκρικά έθιμα των αρχαίων δακοθρακικών φυλών που κατοικούσαν στην περιοχή. Οι επίσημες καταγραφές ήρθαν ωστόσο πολύ αργότερα.

Ο Μολδαβός στρατιωτικός και πολιτικός Ντιμίτρου Καντεμίρ, στο έργο του το Descriptio Moldaviae (1714–1716), αναφέρεται στις λαϊκές δοξασίες για τη στρίγκα, που ενδημούσαν κυρίως στη Μολδαβία και στην Τρανσυλβανία. Ο ίδιος όμως δε συσχέτιζε τη στρίγκα με τους αιμοπότες βρικόλακες, αλλά με τις μάγισσες ή με αφύσικα εμπόδια που συναντούσε κανείς στη ζωή του. Στο βιβλίο του περιγράφει και μια παραδοσιακή μαγική πρακτική ως συνηθισμένη μέθοδο αναγνώρισης μιας στρίγκας.

Το 1865, σ’ ένα άρθρο του σχετικά με τις δοξασίες της Τρανσυλβανίας, ο Γερμανός Βίλχελμ Σμίτ (Wilhelm Schmidt) περιγράφει τους στρίγκοϊ ως πλάσματα της νύκτας που βγαίνουν για να θηρεύσουν βρέφη. Αυτοί θεωρούνται ως μια από τις βασικότερες αιτίες της βρεφικής θνησιμότητας και όχι οι επιδημίες, οι ιώσεις και οι παιδικές ασθένειες. Αναφέρει μάλιστα μια διαδεδομένη παράδοση κατά την οποία, όταν γεννιέται ένα μωρό, ο γονέας του πετάει μια πέτρα πίσω του αναφωνώντας: «Αυτό να μπει στο στόμα των στρίγκοϊ!»

Το 1909, ο Φραντς Χάρτμαν (Franz Hartmann) ανέφερε στο βιβλίο του, το οποίο έφερε τον απροσχημάτιστο τίτλο Μια Αυθεντική Ιστορία Βαμπίρ (An Authenticated Vampire Story), ότι τα παιδιά των αγροτών από ένα χωριό στα Καρπάθια άρχισαν να πεθαίνουν μυστηριωδώς. Οι χωρικοί άρχισαν τότε να υποψιάζονται ότι ένας πρόσφατα νεκρός ήταν βαμπίρ, που κατοικούσε στο παλιό του κάστρο. Τότε οι φοβισμένοι χωρικοί αποφάσισαν να κάψουν το κάστρο για να σταματήσουν οι θάνατοι των παιδιών τους. Υποτίθεται πως η φωτιά σταματούσε τα πάντα, ακόμη και τα βαμπίρ,

Ο Ρουμάνος ιστορικός Ραντού Φλορέσκου (Radu Florescu), στο εμβριθές βιβλίο του In Search of Dracula: The History of Dracula and Vampires (εκδόθηκε στα Αγγλικά το 1994), περιγράφει ένα γεγονός που έλαβε χώρα το 1969 στο Τσαπατάνεμι (Căpăţâneni), στην ορεινή Μουντένια της κεντρικής Ρουμανίας. Εκεί, μετά τον θάνατο ενός ηλικιωμένου, αρκετά μέλη της οικογένειάς του άρχισαν να πεθαίνουν ξαφνικά από μυστηριώδεις αιτίες. Όταν ανάσκαψαν τον τάφο του νεκρού, το πτώμα του δεν έδειχνε σημάδια αποσύνθεσης, τα μάτια του ήταν ανοιχτά και το πρόσωπό του ήταν κόκκινο και πρησμένο! Το πτώμα του «βαμπίρ» κάηκε για να σωθεί η ψυχή του, αλλά και για να γλιτώσουν οι ζωντανοί συγγενείς από τις ύπουλες επιθέσεις του…

Κατά τη Ρουμανική Επανάσταση του Δεκεμβρίου του 1989 το πτώμα του Ρουμάνου δικτάτορα Νίκολαε Τσαουσέσκου, ο οποίος εκτελέστηκε με συνοπτικές διαδικασίες μαζί με τη σύζυγό του Έλενα, δεν έλαβε την κατάλληλη ταφή, αφού θάφτηκε πρόχειρα και βιαστικά. Έτσι, στο φαντασιακό πολλών προληπτικών Ρουμάνων ο πρώην δικτάτορας δεν ησύχασε στον τάφο του, αλλά μεταμορφωνόταν σε φάντασμα και στρίγκοϊ για προκαλέσει μετά θάνατον επιπλέον δεινά στον ρουμανικό λαό. Γι’ αυτό, καλού κακού, πολλοί έχουν στα σπίτια και στα διαμερίσματά τους μακριές πλεξούδες με σκόρδα, που θεωρούνται παραδοσιακά πως αποτρέπουν τις επιθέσεις των αιμοβόρων στρίγκοϊ.

Περισσότερα στο νέο βιβλίο:

BALKAN GOTHIC, Ταξίδι στα Αλλοκοσμικά Βαλκάνια

Πως μπορώ να αποκτήσω το βιβλίο σας

Balkan Gothic;

Το βιβλίο κοστίζει 25 ευρώ μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ η Κούριερ (20 ευρώ χωρίς τα ταχυδρομικά έξοδα).

Καλέστε στο 2392.110215 ή στο 6945522050

και δώστε την παραγγελία σας ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS)με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Balkan Gothic”.

Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ● ΔΕΝ ΔΙΑΤΙΘΕΤΑΙ ΣΕ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ ●

ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ

«Ένα φάντασμα στοιχειώνει το δυτικό πολιτισμό: το φάντασμα των Βαλκανίων»

Μαρία Τοντόροβα, Imagining the Balkans

Ο άγνωστος πολιτισμός του Lepenski Vir Μια προϊστορική βαλκανική “Ουτοπία”

Ο άγνωστος πολιτισμός του Lepenski Vir

Μια προϊστορική βαλκανική “Ουτοπία”

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η ανακάλυψη του Λεπένσκι Βιρ

Το 1965, κατά τη διάρκεια των εργασιών κατασκευής του μεγάλου υδροηλεκτρικού φράγματος στην περιοχή Τζέρνταπ του Δούναβη, που ήταν ένα κοινό project μεταξύ Γιουγκοσλαβίας και Ρουμανίας, ανακαλύφθηκε τυχαία σ’ ένα πλάτωμα στις όχθες του ποταμού, στην πλευρά της Σερβίας, ένας οικισμός, που αποδείχθηκε ότι κάποτε υπήρξε κέντρο ενός από τους σημαντικότερους και λαμπρότερους προϊστορικούς πολιτισμούς της Ευρώπης. Αμέσως ξεκίνησαν εκτεταμένες ανασκαφές, υπό την καθοδήγηση του αξιόλογου Σέρβου αρχαιολόγου Ντράγκοσλαβ Σρέγιοβιτς (Dragoslav Srejovic), που έφεραν στο φως ευρήματα μεγάλης αρχαιολογικής και καλλιτεχνικής αξίας, αν λάβει κανείς μάλιστα υπ’ όψιν του ότι άνηκαν χρονολογικά σε μια εποχή, που οι προκατειλημμένοι αρχαιολόγοι της δεκαετίας του 1960 θεωρούσαν ότι οι πρωτόγονοι άνθρωποι δεν ήταν ακόμη ώριμοι αισθητικά, δεν μπορούσαν ν’ αντιληφθούν το ωραίο, δηλαδή την τέχνη.

Τα κατάλοιπα αυτού του μεσολιθικού οικισμού για να σωθούν από την τεχνητή λίμνη, που θα δημιουργούσε το (Γιουγκοσλαβο-ρουμανικό) υδροηλεκτρικό φράγμα του Ντζέρνταπ, μεταφέρθηκαν σε μια καινούρια τοποθεσία, 29,5 μέτρα πάνω από την επιφάνεια του ποταμού, όπου και τοποθετήθηκαν στις ίδιες ακριβώς θέσεις. Η σημασία αυτού του προϊστορικού οικισμού έχει αναγνωριστεί πλέον παγκοσμίως και τον Δεκέμβρη του 1995 η UNESCO ανέλαβε κι επίσημα την προστασία του. Οι ανακαλύψεις του Λεπένσκι Βιρ τάραξαν, όπως ήταν άλλωστε αναμενόμενο, τα λιμνάζοντα ύδατα της προϊστορικής έρευνας κι έθεσαν καίρια ερωτήματα στους επιστήμονες, εφόσον μετατόπιζαν χρονολογικά αρκετά προς τα πίσω την εμφάνιση της τέχνης, της αρχιτεκτονικής και της θρησκείας στην Ευρώπη. Τελικά αποδείχτηκε ότι οι «πρωτόγονοι» Βαλκάνιοι δεν ήταν και τόσο πρωτόγονοι όσο ήθελαν να πιστεύουν οι «δυτικοτραφείς» και συντηρητικοί ακαδημαϊκοί του 1960. Αντίθετα είχαν αναπτύξει έναν μικρής κλίμακας εξελιγμένο μεσολιθικό πολιτισμό, που επιβίωσε για χιλιετηρίδες σε απόλυτη αρμονία με τη φύση δημιουργώντας μάλιστα καλλιτεχνικά έργα, τα οποία πολλοί σημερινοί καλλιτέχνες θεωρούν υψηλής αισθητικής αξίας.

Ο άγνωστος πολιτισμός του Δούναβη

Η περιοχή, όπου γεννήθηκε ο πολιτισμός του Λεπένσκι Βιρ, βρίσκεται στην καρδιά του τεράστιου φυσικού οργανισμού, που ονομάζεται Δούναβης. Αυτός ο γιγαντιαίος ποταμός ενώνει τη Δυτική με την Ανατολική Ευρώπη και οι παραπόταμοι του συνδέουν τη Μεσόγειο με τη Βόρεια Ευρώπη. Είναι ένας υδάτινος δρόμος και ταυτόχρονα μια λεωφόρος της ιστορίας. Πρόκειται για μια περιοχή ανέκαθεν ελεύθερη από πάγους, με πλούσια χλωρίδα και πανίδα, που χωρίζεται γεωμορφολογικά από τις Άλπεις και τα Καρπάθια σε τρεις ζώνες: Αλπική, Πανονική και του Πόντου.

Ξεκινώντας από τις Άλπεις ο Δούναβης κυλάει ανάμεσα σε διάφορα τοπία, μεταμορφώνει το περιβάλλον και μεταμορφώνεται από αυτό. Βρίσκεται σε διαρκή κίνηση μέχρι να καταλήξει στη Μαύρη Θάλασσα. Ο καιρός, οι πλημμύρες και η ξηρασία καθορίζουν τη ζωή στο μεγάλο ποταμό, όπως και οι εποχές του χρόνου. Εδώ οι άνθρωποι ανέκαθεν ζούσαν χάρη στη γενναιοδωρία του ποταμού και της φύσης.

Σε αυτή την παραδουνάβια περιοχή έχουν ανακαλυφθεί ίχνη ανθρώπινης παρουσίας μεταξύ 350.000π.Χ.-250.000π.Χ. Στην περιοχή του Ντζέρνταπ κάνει την εμφάνιση του, γύρω στο 11.000π.Χ., ένας πρώιμος πολιτισμός, στις παραδόσεις και στην κληρονομιά του οποίου θα βασιστεί λίγο αργότερα και ο πολιτισμός του Λεπένσκι Βιρ.

Η επίδραση των κλιματικών αλλαγών

Δεν είναι ακριβής ωστόσο η περίοδος που εμφανίστηκε αυτός ο πολιτισμός, γιατί ακόμη και σήμερα υπάρχουν αρκετά κενά στην αρχαιολογική έρευνα. Πάντως η εμφάνιση του φαίνεται να συμπίπτει με τις κλιματολογικές μεταβολές, που συνέβαιναν στην Ευρώπη με το τέλος της εποχής των παγετώνων. Πράγματι, κατά την 9η χιλιετία π.χ. το κλίμα και η φύση στην Ευρώπη άρχισαν να αλλάζουν δραματικά και μαζί τους άλλαζε και η ζωή των ανθρώπων. Οι ανθρώπινες κοινότητες ήταν αναγκασμένες να προσαρμόζονται διαρκώς στις νέες συνθήκες, απορρίπτοντας τον παραδοσιακό τρόπο ζωής. Αυτή η ρήξη με το σπηλαιόβιο παρελθόν, μοιραία για όλες τις ευρωπαϊκές κουλτούρες της παλαιολιθικής εποχής, εμφανίστηκε πρωταρχικά στην τέχνη του Λεπένσκι Βιρ. Έτσι, από την αρχή ακόμη της Ολόκαινης περιόδου (8η χιλιετία π.χ.), εξαφανίζονται σταδιακά οι παραδοσιακές μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, όπως η σπηλαιογραφία.

Οι κλιματολογικές μεταβολές άλλαξαν, όπως ήταν φυσικό, το έδαφος, τους ποταμούς, τη χλωρίδα και την πανίδα και οι παλιές κοινότητες των κυνηγών δεν μπόρεσαν εύκολα να προσαρμοστούν και γι’ αυτό διαλύθηκαν ταυτόχρονα με την εξαφάνιση των παγετώνων. Mόνον οι λιγότερο πολύπλοκες (ή οι εξαιρετικά εξελιγμένες) κοινότητες κατάφεραν να προσαρμοστούν στο νέο τρόπο ζωής. Μια από αυτές υπήρξε και εκείνη, που δημιούργησε τον παράξενο πολιτισμό του Λεπένσκι Βιρ.

Εκείνη την εποχή στις κλεισούρες, μεταξύ Καρπαθίων και Τρανσυλβανικών Αλπεων, δημιουργήθηκαν πολλές «μικροοικολογικές» ζώνες, με σπάνιο και ήπιο κλίμα, όπου και διασώθηκαν όλες οι μορφές φυτών και ζώων της παγετωνικής περιόδου. Οι αρχαιολογικές έρευνες έδειξαν ότι η περιοχή του Ντζέρνταπ είχε ένα τέτοιο σπάνιο «μικροκλίμα», που διέσωσε και εμπλούτισε όχι μόνον τη φύση αλλά και τις παραδοσιακές κουλτούρες, τη στιγμή μάλιστα που η ζωη στις τελματωμένες πεδιάδες της κεντρικής Ευρώπης άρχισε να φθίνει.

Η χρονολογική εξέλιξη του Λεπένσκι Βιρ

Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί τρεις βασικές τοποθεσίες του πολιτισμού του Λεπένσκι Βιρ: στο ομώνυμο Λεπένσκι Βιρ, στο Βλάσατς και στη Πάντινα. Eκεί έχουν ερευνηθεί τα ανθρώπινα απομεινάρια, έγινε ανάλυση της χλωρίδας και της πανίδας και συγκεντρώθηκαν όλα τα στοιχεία για το πως οι άνθρωποι αυτοί χρησιμοποιούσαν τις φυσικές ύλες. Επίσης ερευνήθηκε ο τρόπος εργασίας τους, η κατασκευή των κατοικιών τους, η οργάνωση των ταφικών τελετών τους κ.α. Η πρωτοολόκαινη κουλτούρα της περιοχής του Djerdap, εκεί όπου βρίσκεται σήμερα το ομώνυμο υδροηλεκτρικό φράγμα, χωρίζεται σε δυο φάσεις: 8.300-7000π.Χ.(δεν έχουν βρεθεί σπουδαία ευρήματα) και 7.000-5.500π.Χ., οπότε και έχουμε την εμφάνιση του Λεπένσκι Βιρ καθώς και πάρα πολλά ευρήματα. Στη διάρκεια της δεύτερης φάσης η κοινωνία του Λεπένσκι Βιρ καταφέρνει επιτέλους να δημιουργήσει ένα πολιτισμό πολύ πιο διαφορετικό από οποιοδήποτε άλλο της Μεσολιθικής Ευρώπης.

Βάσει του πλούσιου αρχαιολογικού υλικού που συγκεντρώθηκε μπορούμε να διακρίνουμε τρεις περιόδους ανάπτυξης του Λεπένσκι Βιρ: την περίοδο της Θεμελίωσης (7.000-6.500π.Χ.),την περίοδο της ακμής (6.500-6.000π.Χ.) και την περίοδο της παρακμής (6.000-5.500π.Χ.).Τα πιο σημαντικά καλλιτεχνικά δημιουργήματα, που διασώθηκαν, ανήκουν βέβαια στην περίοδο της ακμής. H άνοδος και η «αφύπνιση» του πολιτισμού του Λεπένσκι Βιρ υπολογίζεται γύρω στα 7.000π.Χ. και οφείλεται σε τρεις κυρίως παράγοντες: στην απομόνωση, στην αλλαγή του κλίματος και στην αύξηση του τοπικού πληθυσμού. Με τις ανασκαφές που έγιναν ανακαλύφθηκε ένας ολόκληρος μεσολιθικός οικισμός, κατασκευασμένος με «ιερή αρχιτεκτονική», μεγάλος αριθμός λίθινων γλυπτών, σκαλισμένα κόκαλα, κοσμήματα κ.α.

Ιερή αρχιτεκτονική

Η κλεισούρα του Ντζέρνταπ είναι από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη και αποτελεί στην ουσία έναν απομονωμένο μικρόκοσμο. Σε αυτόν το μικρόκοσμο το μεγάλο και ζωντανό ποτάμι, που κυλάει χαρούμενα, σχεδόν χορευτικά, συνδέεται αρμονικά με το άγριο ορεινό τοπίο, συνεχίζοντας το ταξίδι, που τον μεταμορφώνει, ως τη Μαύρη Θάλασσα. Υπάρχουν απότομες διακυμάνσεις στο υψόμετρο (50-800 μέτρα ύψος από την επιφάνεια της θάλασσας), ενώ στον περιορισμένο χώρο συνυπάρχουν διάφορα οικολογικά συστήματα.

Σε αυτή την τοποθεσία δημιουργήθηκε ένας πολυάνθρωπος (τουλάχιστον 100 κάτοικοι!) για τα δεδομένα της εποχής οικισμός, με μια εντελώς πρωτοποριακή αρχιτεκτονική, που δεν εμφανίζεται πουθενά αλλού στον κόσμο. Η αρχιτεκτονική αυτή φαίνεται ότι περικλείει και ορισμένες μαθηματικές γνώσεις: την παρουσία κάποιου συγκεκριμένου «μέτρου» και «αριθμού»! (Βλ. το βιβλίο “Άγνωστη Σερβία” του Γ. Στάμκου και της Μ. Κοσάνοβιτς)

Για περισσότερα από 1.000 χρόνια οι κάτοικοι του Λεπένσκι Βιρ φρόντισαν να διατηρήσουν αναλλοίωτη την «ιερή αρχιτεκτονική» τους και αυτό αποτελεί απόδειξη ότι επρόκειτο για γνώση και “θρησκεία” ταυτόχρονα. Το περίεργο είναι ότι αυτοί οι Βαλκάνιοι, της Μεσολιθικής Ευρώπης, είχαν μια αρχιτεκτονική, που απαιτούσε οπωσδήποτε κάποιες γνώσεις τριγωνομετρίας, μια μέθοδο που στη σύγχρονη εποχή εφάρμοσαν διάσημοι αρχιτέκτονες, όπως ο Φρανκ Λοϊντ Ράϊτ και Μπάκμινστερ Φούλερ.

Φαίνεται ότι οι κάτοικοι του Λεπένσκι Βιρ, πριν κτίσουν τις οικίες-ιερά τους, πραγματοποιούσαν κάποιες ειδικές τελετουργίες. Το σύστημα μέτρησης της βάσης της κατοικίας ήταν ένα καλοφυλαγμένο μυστικό, που το ήξεραν πολύ λίγοι ίσως κι ένας μόνον από την κοινότητα. Αυτός ο «αρχιτέκτονας-μάγος» ήξερε καλά την όλη διαδικασία και χρησιμοποιούσε συγκεκριμένο «μέτρο» για να μετρήσει όλα τα μήκη. Ήξερε ακόμη να τα διαιρέσει και να πραγματοποιήσει και κάποιους άλλους γεωμετρικούς υπολογισμούς.

Οι μάγοι-ιερείς και ο τρόπος ταφής τους

Όλες οι αρχιτεκτονικές μορφές βασίζονται σε μυστικούς αριθμούς, ωστόσο τη βασική μονάδα μέτρησης είναι αδύνατον να τη μεταφράσουμε στη γλώσσα της δικής μας μαθηματικής λογικής. Έτσι δεν μπορούμε ακόμη να γνωρίζουμε το μυστικιστικό μέτρο και μοντέλο, πάνω στο οποίο βασίστηκε ο μικρόκοσμος και ο μακρόκοσμος αυτού του παράξενου πολιτισμού. Η βάση λοιπόν του πολιτισμού αυτού, δηλαδή ολόκληρη η πνευματικότητα, οι μύθοι, η φιλοσοφία και η τέχνη, περιέχονται σε αυτή την αρχιτεκτονική, που δημιουργήθηκε μεταξύ 7.000-6.500 π.Χ.

Ένα άλλο παράξενο στοιχείο της αρχιτεκτονικής του Λεπένσκι Βιρ είναι ότι ο προσανατολισμός των κατοικιών παρέμενε απαράλλαχτος, παρά το πέρασμα των γενεών. Αλλά και η ταφή των νεκρών είχε σχέση με την κατασκευή των οικιών-ιερών.

Ο τάφος, που είχε το ίδιο ακριβώς σχήμα με το σπίτι, περιείχε όλα τα αντικείμενα της καθημερινής ζωής του νεκρού. Οι μάγοι θάβονταν πάντα καθισμένοι, θαρρείς και βρισκόταν σε «στάση διαλογισμού»: η σπονδυλική τους στήλη αντιστοιχούσε στον άξονα της κατοικίας, ο ομφαλός τους, πάνω στον οποίο τοποθετούνταν ένα ποταμίσιο βότσαλο, αντιστοιχούσε στην εστία και οι πατούσες του κάλυπταν ακριβώς την πέτρινη είσοδο! Είναι αδύνατον να πιστέψουμε ότι, αυτή η απόλυτη αναλογία της γεωμετρικής εικόνας με το παροδικό ανθρώπινο ον, ήταν τυχαία. Είναι πιο πιθανό αυτή η αρχιτεκτονική του Λεπένσκι Βιρ να περιείχε μια «μαγική αλληλεξάρτηση» μεταξύ της δομής του ανθρώπινου σώματος και της δομής του… σύμπαντος. (Βλ. το βιβλίο “Άγνωστη Σερβία” του Γ. Στάμκου και της Μ. Κοσάνοβιτς)

Οι πέτρινες ιχθυόμορφες θεότητες

Τα κύρια στοιχεία, που μας βοηθούν να εξηγήσουμε το μικροκόσμο του Λεπένσκι Βιρ, είναι τρία: Το Νερό, δηλαδή το ποτάμι, που τους τροφοδοτούσε με το καθημερινό φαγητό κι επηρέαζε το κλίμα. Οι Πέτρες, με τις οποίες κατασκεύαζαν τις κατοικίες αλλά και τα εργαλεία τους. Και τα Ψάρια, που τα θεωρούσαν προγόνους τους, τη μορφή των οποίων έδιναν συχνά στα μεγάλα βότσαλα του ποταμού (ιχθυόμορφα).

Η ιδιαίτερα εντυπωσιακή γλυπτική του Λεπένσκι Βιρ, φαίνεται σε τέσσερα χαρακτηριστικά γλυπτά πάνω σε ποταμίσια βότσαλα, που ανακαλύφθηκαν από την αρχαιολογική σκαπάνη: στην «Πρώτο-μητέρα», που αντιπροσωπεύει την θηλυκή αρχή του σύμπαντος σε ιχθυόμορφη έκδοση, στον «Αδάμ», που αντιπροσωπεύει την αρσενική αρχή, στο «μάγο»,που αντιπροσωπεύει το ανθρώπινο κεφάλι ως κέντρο των πρωτόγονων δυνάμεων και μυστηρίων και τέλος στη «σειρήνα» με ανθρώπινο πρόσωπο και ψαρόμορφο σώμα, που έχει μια απόλυτη αρμονία της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Το πιο όμορφο ωστόσο ψαροκέφαλο γλυπτό που βρέθηκε στο Λεπένσκι Βιρ ονομάζεται «νεράιδα του νερού» κι ανταποκρίνεται πλήρως στην ονομασία του, χάρη στην ιδιαίτερη ομορφιά που του προσδίδει η πλούσια διακόσμηση και η απόλυτη συμμετρία τού. Η «νεράϊδα του νερού» αποτελεί απόδειξη της τροφικής και οικονομικής σπουδαιότητας των ψαριών στην μεσολιθική κοινότητα του Λεπένσκι Βιρ.

Το τέλος μιας προϊστορικής “ουτοπίας”

Επρόκειτο για έναν αυτόχθονα βαλκανικό πολιτισμό “κλειστού κυκλώματος”, μοναδικό κι ανεπανάληπτο, που στηρίζονταν στα άφθονα αγαθά της φύσης, στην επινοητικότητα και στην έντονη πνευματικότητα των κατοίκων του. Η ανάπτυξη του συνέπεσε με το λιώσιμο των πάγων στην Ευρώπη και η παρακμή του ήλθε ως αποτέλεσμα της έλευσης της γεωργίας στα Βαλκάνια, που υπολογίζεται γύρω στο 5.000 π.Χ. ή, σύμφωνα με μια άλλη υπόθεση, εξαιτίας ξαφνικών εισβολών από τις στέπες της Ευρασίας.

Παρά την εκπληκτική του εξέλιξη και τα ανώτερα καλλιτεχνικά του δημιουργήματα ο μοναδικός σε παγκόσμια κλίμακα πολιτισμός του Λεπένσκι Βιρ, που στηριζόταν στα άφθονα αγαθά της φύσης και σε μια πρωτοφανή πνευματικότητα, άρχισε να παρακμάζει, με τον ερχομό της αγροκαλλιέργιας και των οικόσιτων ζώων.

Μοιάζει πως τη στιγμή που οι άνθρωποι άρχισαν να ενδιαφέρονται για την κατοχή γης, την εκμετάλλευση των ζώων και τα “υλιστικά πράγματα” γενικότερα, ο ανέμελος και “ουτοπικός” πολιτισμός του Λεπένσκι Βιρ έδυσε σιωπηλά και θάφτηκε από τη σκόνη του χρόνου και τη παρόχθια λάσπη του Δούναβη…

* Ο Γιώργος Στάμκος είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Πόλεις – Φαντάσματα: Πως φαίνονται οι πόλεις χωρίς τους ανθρώπους;

Πόλεις – Φαντάσματα

Πως φαίνονται οι πόλεις χωρίς τους ανθρώπους;

Οι 8 πόλεις-φαντάσματα που θα θέλατε να επισκεφθείτε


Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Πόλεις χωρίς ανθρώπους. Αυτό το θέαμα αντικρίσαμε στις οθόνες μας κατά τις τελευταίες εβδομάδες του αναγκαστικού εγκλεισμού μας και της καραντίνας. Η πανδημία του COVID-19 εξανάγκασε 3,7 δισεκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή το μισό πληθυσμό της Γης, να “μείνουν σπίτια” τους, προσφέροντας για πρώτη φορά στην ιστορία το απόκοσμο θέαμα των έρημων και άδειων από ανθρώπους μεγαλουπόλεων. Έτσι, είδαμε για πρώτη φορά τα πολυσύχναστα κέντρα μητροπόλεων, όπως το Παρίσι, η Ρώμη και η Βαρκελώνη, που διασχίζονταν καθημερινά από δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες και τουρίστες, να είναι έρημα, με άδειους δρόμους και πεζοδρόμια, κλειστά καταστήματα και σιωπηλά κτίρια. Μόνο τα πουλιά ακούγονταν να κελαηδούν αυτή τη Σιωπηλή Άνοιξη. Έτσι θα είναι άραγε οι πόλεις χωρίς εμάς;

Βέβαια η απάντηση σε αυτό το ερώτημα υπάρχει ήδη εκεί έξω. Ο πλανήτης μας φιλοξενεί δεκάδες πόλεις-φαντάσματα, που μας προσφέρουν ένα εξαιρετικό παράδειγμα, για να δούμε και να μελετήσουμε πως θα είναι οι πόλεις μας έπειτα από κάποια χρόνια χωρίς την ανθρώπινη παρουσία. Όταν πλέον η Φύση θα έχει αναλάβει το φθοροποιό αλλά και αναγεννητικό της ρόλο επανακτώντας το χαμένο της έδαφος.

Σε όλο τον κόσμο λοιπόν υπάρχουν εγκαταλελειμμένες πόλεις, που στέκονται ως δυσοίωνες χρονοκάψουλες, εκπέμποντας μια αλλόκοτη αύρα μυστηρίου σε επισκέπτες και τουρίστες, που επιθυμούν μια γεύση μιας απόκοσμης πραγματικότητας. Ας δούμε μερικές από αυτές τις μυστηριώδεις πόλεις-φαντάσματα, ξεκινώντας από αυτές που βρίσκονται στη γειτονία μας και θα μπορούσαμε, όταν με το καλό τελειώσει κι αυτή η δοκιμασία, να τις επισκεφθούμε.

1. Βαρώσια (Αμμόχωστος), Κύπρος.

Τα Βαρώσια είναι η πιο γνωστή πόλη-φάντασμα στην περιοχή μας. Πρόκειται για την, εγκαταλελειμμένη εδώ και 46 χρόνια από τους Ελληνοκύπριους κατοίκους της, παραθαλάσσια νότια συνοικία της Αμμοχώστου. Πριν από την τουρκική εισβολή στην μεγαλόνησο το 1974, τα Βαρώσια ήταν η πιο σύγχρονη τουριστική περιοχή όχι μόνο της Αμμοχώστου, αλλά κι ολόκληρης της Κύπρου. Πριν από την εισβολή κατοικούσαν εδώ 39.000 Ελληνοκύπριοι, που αναγκάστηκαν να εκκενώσουν, “προσωρινά” υποτίθεται, τα σπίτια, τα καταστήματα και τα πολυτελή ξενοδοχεία τους και να καταφύγουν στη νότια Κύπρο (κυρίως στο Παραλίμνι, τη Δερύνεια και τη Λάρνακα) φοβούμενοι σφαγές από τους Τούρκους. Μέσα σε μια μέρα αυτή η πόλη και τουριστικό θέρετρο, στο οποίο σύχναζαν στις αρχές της δεκαετίας του 1970 πολλές διασημότητες, όπως η Μπριζίτ Μπαρντό, η Ράκελ Γούελς, η Ελίζαμπεθ Τέιλορ και ο Ρίτσαρντ Μπάρτον, έγινε ξαφνικά πόλη-φάντασμα.

Στις 20 Ιουλίου του 1974 ο τουρκικός στρατός κατέλαβε την Αμμόχωστο, και προχώρησε μέχρι την Πράσινη Γραμμή. Τα Βαρώσια πέρασαν υπό τον έλεγχο των Τούρκων, αλλά περιφράχτηκαν και τέθηκαν υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ, ώστε να επιστραφούν στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους σε περίπτωση επίλυσης του Κυπριακού. Από τότε η είσοδος στην περιφραγμένη, περίκλειστη πόλη απαγορεύεται στο κοινό, εκτός από τους Κυανόκρανους του ΟΗΕ. Την άνοιξη του 2020 και σχεδόν 46 χρόνια αργότερα τα Βαρώσια εξακολουθούν να είναι έρημα και ακατοίκητα, ενώ η Άγκυρα απειλεί συχνά να τα ενσωματώσει πλήρως στη λεγόμενη “Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου” ή τα χρησιμοποιεί ως διαπραγματευτικό χαρτί στο Κυπρίακό.

Τα πολυώροφα κτίρια και ξενοδοχεία, έχοντας μείνει επί δεκαετίας ασυντήρητα και βορά στον ήλιο και στους ανέμους της Ανατολικής Μεσογείου, έχουν διαβρωθεί και το εσωτερικό τους έχει κατά καιρούς λεηλατηθεί από τους Τούρκους. Δρόμοι και πάρκα έχουν γεμίσει με δένδρα και θάμνους, ακόμη και οι ταράτσες των σπιτιών. Η φύση επανέκτησε την κυριαρχία της και μόνον η παραλία θυμίζει κάπως εκείνη την τουριστική πόλη, που περιγραφόταν ως “μαργαριτάρι της Ανατολικής Μεσογείου’. Κατά τα άλλα τα Βαρώσια είναι μια τυπική πόλη-φάντασμα.

2. Πριπιάτ (Τσερνομπίλ), Ουκρανία.

Το Πριπιάτ (Pripyat) της Ουκρανίας θεμελιώθηκε στις 4 Φεβρουαρίου του 1970 ως «πυρηνική πόλη», δηλαδή μια πόλη ειδικά κατασκευασμένη για να στεγάσει τις οικογένειες των εργαζομένων στον κοντινό πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ. Ήταν μία από τις πολλές κλειστές και εξειδικευμένες πόλεις της Σοβιετικής Ένωσης. Έχοντας περισσότερα από 13.000 διαμερίσματα, σχολεία για 5.000 παιδιά, δεκάδες καταστήματα και καφέ, κινηματογράφο, αθλητικό κέντρο, αρκετά εργοστάσια και ένα νοσοκομείο, το Πριπιάτ μπορούσε να φιλοξενήσει 50.000 κατοίκους. Αυτός ήταν και ο πληθυσμός της πόλης εκείνη τη μοιραία νύκτα στις 26 Απριλίου 1986, όταν ανατινάχτηκε ένας αντιδραστήρας του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής το γειτονικό Τσερνομπίλ. Η έκρηξη απελευθέρωσε ένα θανατηφόρο ραδιενεργό νέφος, το οποίο κάλυψε την πόλη και τη γύρω περιοχή. Έτσι το απόγευμα της 27ης Απριλίου 1986, μόλις 16 χρόνια μετά την κατασκευή της, δόθηκε η εντολή να εκκενωθεί ολόκληρη η πόλη.

Οι 50.000 κάτοικοι από το Πριπιάτ μεταφέρθηκαν και η νέα πόλη Slavutych της Ουκρανίας κτίστηκε ειδικά για να γίνει το νέο τους σπίτι. Όσο για το Πριπιάτ η πόλη βρέθηκε μέσα στη “ζώνη αποκλεισμού” λόγω υψηλής ραδιενέργειας, περιφράχθηκε και απαγορεύτηκε η είσοδος σε αυτή. Σύντομα μετατράπηκε σε πόλη-φάντασμα. Η φύση της Ουκρανίας δεν άργησε να επανακαταλάβει το έδαφος της πόλης, που έγινε με το πέρασμα του χρόνου κανονικό δάσος με κάποια κτίρια να θυμίζουν πως εδώ κάποτε υπήρχε πόλη. Από τις αεροφωτογραφίες δύσκολα ξεχωρίζεις τα κτίρια από τα δένδρα, που έχουν φυτρώσει ακόμη και στην άσφαλτο. Δεδομένου ότι τα επίπεδα ραδιενεργούς ακτινοβολίας στην περιοχή έχουν μειωθεί σημαντικά, οι άνθρωποι έχουν επιτραπεί να επιστρέψουν σταδιακά στην “ζώνη αποκλεισμού” αλλά όχι ακόμη στο ίδιο το Πριπιάτ.

3. Kayaköy (Livissi –Λειβίσσι), Τουρκία.

Από όλες τις πόλεις και χωριά, που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν οι Ελληνορθόδοξοι της Μικράς Ασίας με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923, το Λειβίσσι ή Kayaköy, όπως είναι το όνομά του στα Τουρκικά, συνεχίζει να είναι μια πόλη-φάντασμα, καθώς δεν επανακατοικήθηκε εδώ και 97 χρόνια. Το Λειβίσσι ή Kayaköy, που βρίσκεται στις ακτές της Λυκίας, 8 χιλιόμετρα νοτίως της πόλης Fethiye στη νοτιοανατολική Τουρκία, ήταν κάποτε μια ανθηρή κωμόπολη που αριθμούσε 6.500 Ρωμιούς κατοίκους. Ακολούθησαν οι σφαγές και οι εκτοπισμοί του Α’ Π. Πολέμου (1914-18) και του Ελληνοτουρκικού Πολέμου (1919-1922), που έριξαν τον πληθυσμό του στους 2.000 κατοίκους. Ωστόσο το 1923 και οι τελευταίοι Ρωμιοί κάτοικοί του αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν και να καταφύγουν στην Ελλάδα, στα πλαίσια της Συνθήκης της Λωζάνης και της ανταλλαγής των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας-Τουρκίας. Οι μουσουλμάνοι πρόσφυγες από την Ελλάδα, που εγκαταστάθηκαν στα πρώην ελληνικά χωριά της Μικράς Ασίας, δε θέλησαν να κατοικήσουν στο άδειο Λειβίσσι/Kayaköy επειδή υπήρχε ο θρύλος ότι ήταν στοιχειωμένο από τα φαντάσματα των Ελλήνων που σφαγιάστηκαν εκεί.

Έτσι ο τόπος κατέληξε μια πόλη-φάντασμα, κάτι σαν “ανοικτό μουσείο” της ελληνοτουρκικής ανταλλαγής των πληθυσμών. Στο μικρό οροπέδιο του Λειβίσσι υπολογίζεται πως υπάρχουν 350 ερειπωμένα σπίτια με ελληνικό στιλ καθώς και δύο ορθόδοξες εκκλησίες, που έχουν καταστραφεί με τον καιρό, αν και σώζονται οι πέτρινοι τοίχοι τους. Κατά καιρούς οι Τούρκοι από τη γειτονική πόλη Fethiye και το κοντινό Ölüdeniz εκφράζουν την επιθυμία να αναπαλαιώσουν το χωριό, αλλά δεν έχουν προχωρήσει ως τώρα. Οι μόνοι που το επισκέπτονται είναι το καλοκαίρι οι τουρίστες και οι Τούρκοι πωλητές που τους πωλούν σουβενίρ. Οι τελευταίοι εγκαταλείπουν πάντα το Λειβίσσι με το σούρουπο γιατί συνεχίζουν να φοβούνται τα “φαντάσματα” των Ρωμιών κατοίκων του…

4. Μπελτσίτε (Belchite, κοντά στη Σαραγόσα), Ισπανία.

Το Μπελτσίτε (Belchite), στην επαρχία Σαραγόσα της Αραγωνίας, είναι μια από τις πιο γνωστές πόλεις-φαντάσματα στην Ισπανία. Πριν από τη δεκαετία του 1930 ήταν μια αναπτυγμένη πόλη με πολλές υπηρεσίες και βιοτεχνίες. Εξαιτίας όμως του ισπανικού Εμφύλιου Πολέμου και της πολύνεκρης μάχης που έγινε εκεί, η πόλη καταστράφηκε ολοσχερώς. Αντί για την ανακατασκευή της ο δικτάτορας Φράνκο αποφάσισε να διατηρήσει άθικτα τα ερείπια της παλιάς πόλης Μπελτσίτε ως “μνημείο της μάχης”. Από το 1964 η πόλη είναι εντελώς έρημη. Οι τελευταίοι κάτοικοί της απομακρύνθηκαν και εγκαταστάθηκα στη Νέα Μπελτσίτε (Belchite Nuevo).

Τα ερείπια της πόλης έχουν γίνει πόλος έλξης χιλιάδων τουριστών κάθε χρόνο. Αποτελούν επίσης γνωστό σημείο συνάντησης των νοσταλγών του Φράνκο, ιδιαίτερα των περιβόητων Φαλλαγιτών. Τέλος τα ερείπια της Μπελτσίτε έχουν χρησιμοποιηθεί ως σκηνικό για κινηματογραφικές ταινίες, όπως “Οι Περιπέτειες του Βαρόνου Μινχάουζεν” (Terry Gilliam, 1988) και “Ο Λαβύρινθος του Πάνα” του βραβευμένου σκηνοθέτη Guillermo del Toro.

5. Ντράγκοστιν (Dragostin ή Borzhoza), Βουλγαρία.

Λίγα μόλις χιλιόμετρα από τα Ελληνο-βουλγαρικά σύνορα βρίσκονται αρκετά βουλγαρικά χωριά-φαντάσματα, κυρίως στις δυτικές πλαγιές της Ροδόπης. Το Ντράγκοστιν (ή Borzhoza, όπως ήταν το όνομα του ως το 1934) είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα χώρια-φαντάσματα της Βουλγαρίας, που δεν έχουν πλέον κατοίκους. Μόνο στη Βουλγαρία, η οποία έχασε δύο εκατομμύρια κατοίκους από το 1989 μέχρι σήμερα, εκτιμάται πως υπάρχουν 800 παρόμοια χωριά-φαντάσματα. Εγκαταλελειμμένα και έρημα, εξαιτίας της μετανάστευσης, της γήρανσης και της δημογραφικής συρρίκνωσης, στοιχειωμένα από μνήμες κι από τους ανθρώπους που έζησαν εκεί. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος που χάνεται, μαζί με το λαϊκό πολιτισμό που κουβαλούσε και τις ιστορίες των ανθρώπων του, που σβήνουν κι αυτές…

6. Σπιναλόγκα (Κρήτη), Ελλάδα.

Το νησί της Σπιναλόγκας, που βρίσκεται στον κόλπο της Ελούντας στη βορειοανατολική Κρήτη, κοντά στο Λασίθι, θεωρείται από αρκετούς ως νησιωτική πόλη-φάντασμα. Επί δεκαετίες και μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα η Σπιναλόνγκα λειτουργούσε ως “γκέτο λεπρών” από όλη την Ελλάδα. Τελικά το νησί εγκαταλείφθηκε όταν θεραπεύθηκαν όλοι οι κάτοικοί του. Μέχρι το 1962 δεν απέμειναν μόνιμοι κάτοικοι κι από τότε παρέμεινε νησί-φάντασμα. Τα τελευταία χρόνια η Σπιναλόγκα έχει γίνει ένα τουριστικό αξιοθέατο ως μία από τις τελευταίες “αποικίες λεπρών” που έκλεισαν στην Ευρώπη.

Η Σπιναλόγκα εμφανίστηκε ως χώρος δράσης σε μυθιστορήματα, αλλά και ως σκηνικό για τηλεοπτικές σειρές. Αποτέλεσε και σκηνικό για το μυθιστόρημα “Το Νησί” (2005) της Βρετανίδας συγγραφέως Victoria Hislop, στο οποίο περιγράφεται η ιστορία των δεσμών μιας οικογένειας με την αποικία των λεπρών. Το βιβλίο έγινε στη συνέχεια η τηλεοπτική σειρά “Το Νησί”, που προβλήθηκε σε γνωστό ελληνικό τηλεοπτικό κανάλι.

7. Κράτσο (Cracο, Βασιλικάτα), Ιταλία.

Βρισκόμενο στην επαρχία Βασιλικάτα της νότιας Ιταλίας, το Κράτσο (Craco) χρονολογείται πολύ πριν από το 1060. Κατά τη διάρκεια της χιλιετούς ιστορίας του, το Κράτσο είδε πολλές συγκρούσεις μεταξύ μονάρχων, στρατών, αλλά και πολιτικών ιδεολογιών. Το 1963 οι τελευταίοι 1.800 κάτοικοί του αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν για τη δική τους ασφάλεια. Μεταφέρθηκαν στη νέα πόλη Craco Peschiera, που κτίστηκε στην κοιλάδα πιο κάτω. Από τότε παραμένει μια πόλη-φάντασμα, που είναι εξαιρετικά δημοφιλής ως σκηνικό ταινιών. Ταινίες, όπως το «Quantum of Solace» και το «Τα Πάθη του Χριστού», έχουν χρησιμοποιήσει αυτή την ιταλική πόλη-φάντασμα ως σκηνικό για να προσφέρουν ένα θεαματικό και αυθεντικό περιβάλλον στις ιστορίες τους. Παρά το γεγονός ότι εγκαταλείφθηκε, το Κράτσο παραμένει ένας από τους πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς της Ιταλίας.

8. Pyramiden (αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ), Νορβηγία.

Η Pyramiden/Пирами́да (Πυραμίδα) είναι μια εγκαταλελειμμένη ρωσική πόλη εξόρυξης άνθρακα, που βρίσκεται στο Σβάλμπαρντ, στο μεγαλύτερο νησί του νορβηγικού αρχιπελάγους στην Αρκτική. Ιδρύθηκε αρχικά από τη Σουηδία το 1910, αλλά πουλήθηκε στη Σοβιετική Ένωση το 1927. Οι Σοβιετικοί λειτούργησαν αυτή την εξορυκτική πόλη της Αρκτικής μέχρι και το 1998, οπότε και έκλεισε εντελώς. Η Pyramiden, που ανήκει στην κρατική ρωσική εταιρεία εξόρυξης Arktikugol Trust, η οποία κατέχει επίσης τον οικισμό του Barentsburg, είχε κάποτε πάνω από 1.000 κατοίκους. Ανάμεσα στις ανέσεις που διέθετε αυτή η αρκτική πόλη ήταν ένα πολιτιστικό κέντρο με θέατρο, βιβλιοθήκη, καλλιτεχνικά και μουσικά στούντιο, ένα αθλητικό συγκρότημα, και μια καντίνα ανοιχτή 24 ώρες την ημέρα. Διέθετε επίσης ένα δημοτικό σχολείο, θερμαινόμενη πισίνα καθώς και ο βορειότερο μνημείο του Βλαντιμίρ Λένιν που σώζεται ακόμη. Στις 31 Μαρτίου 1998 εξήχθη ο τελευταίος άνθρακας από το ορυχείο, ενώ ο τελευταίος μόνιμος κάτοικος της Pyramiden αποχώρησε στις 10 Οκτωβρίου του ίδιου έτους.

Η Pyramiden κατέληξε έτσι μια αρκτική πόλη-φάντασμα χωρίς καθόλου κατοίκους αλλά με τα κτίρια και τις υποδομές της καλοδιατηρημένα καθώς το ψυχρό και ξηρό κλίμα της Αρκτικής τα διατηρεί σχεδόν ανέπαφα. Μέχρι το 2007 η Pyramiden ήταν πρακτικά μια πόλη-φάντασμα στα κτίρια της οποίας τα αντικείμενα παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό όπως ήταν μέχρι το 1998, όταν η πόλη εγκαταλείφθηκε βιαστικά από τους Ρώσους. Από το 2007 καταβάλλονται προσπάθειες για να καταστεί τουριστικό αξιοθέατο και το 2013 το ξενοδοχείο της πόλης ανακαινίστηκε και άνοιξε ξανά, αυτή τη φορά για τους τουρίστες. Οι επενδυτές πιστεύουν πως η κλιματική αλλαγή και των λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής θα αυξήσουν την τουριστική κίνηση προς το Σβάλμπαρντ κι έτσι η Pyramiden δε θα είναι πλέον μια κατεψυγμένη πόλη-φάντασμα.

ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΑ ΣΠΑΝΙΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ

To μυστικό Τάγμα του Δράκου: Σκεντέρμπεης και Βλαντ Τέπες εναντίον Οθωμανών

To μυστικό Τάγμα του Δράκου

Σκεντέρμπεης και Βλαντ Τέπες εναντίον Οθωμανών

Ordo Draconum

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Στα μέσα του 15ου αιώνα ολόκληρα σχεδόν τα Βαλκάνια είχαν πέσει στα χέρια μιας ανερχόμενης και τρομερής δύναμης από την Ανατολή: τους Οθωμανούς Τούρκους. Το 1453 η Κωνσταντινούπολη, η πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας -σκιά πλέον του παλιού ένδοξου εαυτού της- πέφτει κι αυτή στα χέρια των Τούρκων και γίνεται η νέα πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που με την πρωτόγνωρη στρατιωτική της δύναμη, βασισμένη κυρίως στους Γενίτσαρους και στο πυροβολικό, θα απειλήσει σύντομα και την καρδιά της Ευρώπης.
 
Οι Οθωμανοί σάρωσαν την παραπαίουσα Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ισοπέδωσαν το ένα μετά το άλλο τα Φραγκικά κρατίδια, που είχαν εγκαθιδρυθεί μετά την Δ’ Σταυροφορία του 1204, και υπέταξαν τα άλλοτε ισχυρά βασίλεια της Βουλγαρίας και της Σερβίας. Μόνον κάποιοι Σέρβοι πρίγκιπες συνέχισαν να αντιστέκονται, με τη βοήθεια της Ουγγαρίας, αλλά όχι για πολύ ακόμη. Σύντομα οι Οθωμανοί κατέκτησαν όλες τις περιοχές νοτίως του Δούναβη, αλλά και τη Βοσνία (1463), και άρχισαν να στρέφουν τα λαίμαργα μάτια τους βόρεια προς τη Μολδοβλαχία και βορειοδυτικά προς την Ουγγαρία, που ήταν τότε και η ισχυρότερη δύναμη της Κεντρικής Ευρώπης. Η Ευρώπη βρισκόταν και πάλι υπό την απειλή ενός επιθετικού Ισλάμ, το οποίο είχε αυτή τη φορά το πρόσωπο των Οθωμανών Τούρκων που είχαν αποκτήσει τη φήμη του αήττητου.

«Τουρκοφάγοι»: Εκείνοι που σταμάτησαν την επέλαση των Οθωμανών στην Ευρώπη

Η φήμη αυτή επρόκειτο ωστόσο να πληγεί σοβαρά χάρη στις απρόσμενες στρατιωτικές επιτυχίες και νίκες δύο ατρόμητων Βαλκάνιων ηγεμόνων, που θα μπορούσαν κάλλιστα να αποκαλεστούν και «Τουρκοφάγοι», καθώς και οι δυο τους, στηριζόμενοι κυρίως στις δικές τους δυνάμεις. κατάφεραν να αποκρούσουν μια σειρά από οθωμανικές επιθέσεις, να κατατροπώσουν οθωμανικά εκστρατευτικά σώματα και να αποδείξουν στη Χριστιανοσύνη της Ευρώπης πως οι νεοφώτιστοι στο Ισλάμ Τούρκοι μπορούσαν να νικηθούν. 

Ο ένας ήταν ο, αλβανοσλαβικής καταγωγής, αριστοκράτης Γεώργιος Καστριώτης (Gjergj Kastrioti) ή Σκεντέρμπεης (1405-1468), γιός του Αλβανού αριστοκράτη Γκιόν Καστριότι από τη Δίβρη και της σλαβικής (βουλγαρικής ή πιθανότατα σερβικής) καταγωγής ΒοΪσάβας. Έδρασε κυρίως στην Αλβανία και όσο ζούσε συνέτριψε αρκετές οθωμανικές στρατιές και ως το θάνατο του κυμάτιζε στο κάστρο του στην Κρόια της βόρειας Αλβανίας ο σταυρός και η σημαία του δικέφαλου αετού. Ο άλλος ήταν ο περιβόητος ηγεμόνας (Βοεβόδας) της Βλαχίας Βλαντ Γ’ Dracula ή Βλαντ Τέπες (1428/31-1477), γιος του ηγεμόνα Βλάντ Β’ Dracul, που με την άτεγκτη αντίσταση και την ανελέητη και αιμοβόρα τακτική του, με τα “δάση από παλουκωμένους” να υποδέχονται το τουρκικό εκστρατευτικό σώμα στη Βλαχία, κατάφερε να κάμψει το ηθικό των “ατρόμητων” Τούρκων και να τους τρέψει σε φυγή νοτίως του Δούναβη. Και οι δυό τους είχαν τη δυσάρεστη εμπειρία να περάσουν ένα διάστημα της ζωής τους ως όμηροι στην Οθωμανική Πύλη, να εκπαιδευτούν ως Οθωμανοί και να προσφέρουν αρχικά τις υπηρεσίες τους στο Σουλτάνο.

Ο Καστριώτης μάλιστα, που υπηρέτησε επί είκοσι χρόνια τον Σουλτάνο (1423-1443), αναγκάστηκε να εξισλαμιστεί και να πάρει το όνομα Σκεντέρμπεης (εκ του Ισκεντέρ που σημαίνει Αλέξανδρος), προτού αποφασίσει να εγκαταλείψει τους Οθωμανούς, να ξαναεπιστρέψει στο Χριστιανισμό και με 300 Αλβανούς πολεμιστές, που υπηρετούσαν κι αυτοί στον οθωμανικό στρατό, να γυρίσει στη βόρεια Αλβανία και στο κάστρο της Κρόιας, που έγινε και το προπύργιο του, ξεκινώντας έναν αποφασιστικό αντιτουρκικό αγώνα υπέρ της ανεξαρτησίας της Αλβανίας και της Χριστιανοσύνης. 

Ο Βλαντ Γ’, αν και απέφυγε να εξισλαμιστεί όσο ήταν όμηρος των Οθωμανών (σε αντίθεση με τον αδελφό του Ραντού του Ωραίου), είχε αρχικά προγραμματιστεί να γίνει ηγεμόνας-μαριονέτα του Σουλτάνου στη Βλαχία, αλλά όταν επέστρεψε στα πατρώα εδάφη στράφηκε κι εκείνος με μένος κατά του Σουλτάνου, προβάλλοντας τον εαυτό του ως υπερασπιστή της ανεξαρτησίας της Βλαχίας και της Χριστιανοσύνης. Και οι δύο “Τουρκοφάγοι” Βαλκάνιοι ηγεμόνες, που έδρασαν την ίδια περίοδο, με τις νίκες τους ανέκοψαν και καθυστέρησαν την ακατανίκητη ως τότε προέλαση των Οθωμανών, δίνοντας έτσι τον απαραίτητο χρόνο στη κατακερματισμένη Χριστιανική Ευρώπη να οργανώσει καλύτερα την άμυνά της, διότι δίχως αυτούς οι Οθωμανοί θα έφταναν στα τείχη της Βιέννης έναν αιώνα νωρίτερα. Σημαντική “λεπτομέρεια”: Και οι δυό τους ήταν μυημένοι στο μυστικό “Τάγμα του Δράκου” (Ordo Draconum), η φήμη του οποίου έχει ξεπεράσει την αχλή του χρόνου και φτάνει ως τις μέρες μας. 

Ο ατρόμητος Καστριώτης έλαβε τον τίτλο του μέλους του Τάγματος του Δράκου από τον βασιλέα Αλφόνσο Ε’ της Αραγονίας, ενώ ο ανελέητος Βλαντ Γ’ Dracula (γιος του Dracul) τον κληρονόμησε από τον πατέρα του Βλαντ Β΄ Dracul (δηλαδή μέλος του Τάγματος του Δράκου). 

Το Τάγμα του Δράκου και ο Βλαντ Γ’ Δράκουλας

Στην εποχή μας σχεδόν όλοι έχουν ακούσει το όνομα Dracula (Δράκουλας), το οποίο ταυτίζουν με τον θρυλικό κόμη-βρικόλακα της Τρανσυλβανίας του μυθιστορήματος του Μπραμ Στόκερ, ο χαρακτήρας του οποίου μεταφέρθηκε ουκ ολίγες φορές σε πάμπολλες κινηματογραφικές ταινίες.  Το μυθιστόρημα του Στόκερ εκτυλίσσεται στην Τρανσυλβανία, μια χώρα που για τους Άγγλους αλλά και για τους περισσότερους Δυτικοευρωπαίους ήταν «μεταξύ Ευρώπης και Ανατολής», πολιτισμένη και βάρβαρη ταυτόχρονα, μυστηριώδης και απόμακρη, αποπνέοντας μια απόκοσμη αίσθηση μυστικιστικού ενδιαφέροντος. Η χώρα «πέρα από τα δάση» (terra ulstrasilvana στα λατινικά, απ’ όπου και προήλθε το όνομα Τρανσυλβανία), όπως συνήθιζαν να τη χαρακτηρίζουν, θα αποτελούσε το ιδανικό μέρος για να δράσει ένας βρικόλακας, με τη μορφή ενός εκφυλισμένου μεσαιωνικού αριστοκράτη που ζούσε μεταξύ φωτός και σκότους, ο οποίος και θα στοίχειωνε το σύγχρονο ανθρώπινο φαντασιακό ως Κόμης Δράκουλας.

Αυτό που δε γνωρίζουν όμως οι περισσότεροι είναι πως η λέξη Dracula προέρχεται από τη λατινική ρίζα της λέξης Δράκος και αποτελούσε τιμητικό τίτλο του πρίγκιπα της Τρανσυλβανίας και της Βλαχίας Βλαντ Γ’ (Vlad III) Τσέπες του «ανασκολοπιστή» ή πασσσαλωτή/Παλουκωτή. Ο Βλαντ Γ’ είχε λάβει το παρώνυμο Draculea, που σημαίνει γιος του Dracul, κάτι δηλαδή σαν «γιος του Δράκου». Ο πατέρας του Βλαντ Γ’ ήταν ο Βλάντ Β’  (Vlad II), που είχε το παρώνυμο Dracul, που σημαίνει στα Ρουμανικά Δράκος, καθώς είχε χριστεί από τον βασιλιά Σιγισμούνδο της Ουγγαρίας, ιππότης του μυστικού Τάγματος του Δράκου (Ordo Draconum). Αυτό το  θρυλικό τάγμα, που ονομάζονταν στα Λατινικά και Societas Draconistarum (κυριολεκτικά «Κοινότητα των Δράκων»), ιδρύθηκε το 1408 από τον αυτοκράτορα Σιγισμούνδο με κύρια αποστολή του να προστατεύει τα σύνορα της χριστιανικής Ευρώπης από τους αλλόπιστους Οθωμανούς εισβολείς. 

Αποτέλεσμα εικόνας για “Gesellschaft mit dem Drachen”, “Divisa seu Societas Draconica”, “Societas Draconica seu Draconistarum” και “Fraternitas Draconum”

Ο Ούγγρος βασιλιάς Σιγισμούνδος ως «προστάτης της Χριστιανοσύνης»

Συγκεκριμένα ο Σιγισμούνδος, ο οποίος ήταν βασιλιάς της Ουγγαρίας (1387-1437) την εποχή εκείνη και αργότερα έγινε και Αυτοκράτορας (1433-1437), είχε αναλάβει την «ιερή αποστολή» να προστατεύει κυρίως τα σύνορα της λεγόμενης Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (του γερμανικού έθνους) στο θρόνο της οποίας βρισκόταν και δευτερευόντως ολόκληρη την ευρωπαϊκή Χριστιανοσύνη. Φαίνεται πως πήρε αυτή την απόφαση μετά την καταστροφική ήττα που υπέστησαν οι δυτικοί Σταυροφόροι από τους Οθωμανούς στη Μάχη της Νικόπολης (1396) στις νότιες όχθες του Δούναβη. Εκεί, μέσα σε λίγες ώρες σκοτώθηκαν 12.000 Σταυροφόροι μαζί με τους  αρχηγούς τους, ενώ ο Ούγγρος βασιλιάς Σιγισμούνδος μόλις που κατάφερε να ξεφύγει. Η ήττα αυτή τον σημάδεψε και έκτοτε στοχοποίησε τους Οθωμανούς ως τον υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για την Ουγγαρία αλλά και τη Χριστιανοσύνη. Για το σκοπό αυτό εκστράτευσε πολλάκις κατά των Οθωμανών, ελπίζοντας όχι μόνο να τους αναχαιτίσει στα Βαλκάνια αλλά και να ανακτήσει τα χαμένα εδάφη της Ανατολικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας. Έτσι μύησε στο Τάγμα του Δράκου σημαντικούς Βαλκάνιους και Ευρωπαίους βασιλείς, ηγεμόνες και πολέμαρχους, ώστε να τους υποχρεώσει να συστρατευτούν στον αγώνα του.

Η ίδρυση και η οργάνωση του Τάγματος του Δράκου

Το Τάγμα του Δράκου ιδρύθηκε στα πρότυπα των Σταυροφόρων, επηρεασμένο κι από το Ναϊτικο  μυστικιστικό πνεύμα του μοναχού-ιππότη, απαιτώντας από τους μυημένους σε αυτό να υπερασπιστούν το Σταυρό και να πολεμήσουν τους εχθρούς του Χριστιανισμού, και ιδιαίτερα τους Οθωμανούς μουσουλμάνους. Τα αρχικά μέλη του Τάγματος του Δράκου ήταν 21, όπως καταγράφηκαν το 1408 στο ιδρυτικό Καταστατικό, στα οποία περιλαμβάνονταν αυτοκράτορες, βασιλείς, πρίγκιπες, ηγεμόνες, ευγενείς και στρατηλάτες. Όλοι τους ήταν ορκισμένοι με «ιερό όρκο» να υπερασπίζονται τις αρχές και τους σκοπούς του Τάγματος, καθώς και τα συμφέροντα του Ούγγρου βασιλέα Σιγισμούνδου και μετέπειτα Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Σε αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους τα μέλη του Τάγματος θα μπορούσαν να απολαμβάνουν βασιλική προστασία, τιμητικές διακρίσεις και υψηλά αξιώματα. Όταν αυξήθηκαν τα μέλη το Τάγμα  του Δράκου έφτασε να έχει δύο ιεραρχικές βαθμίδες. 

Στην πρώτη βαθμίδα υπήρχε μια ανώτερη τάξη, η οποία μεταξύ του 1408 και του 1418 φορούσε τόσο το δράκο όσο και το σταυρό ως έμβλημα του Τάγματος και μια πιο περίτεχνη εκδοχή αργότερα. Στη δεύτερη βαθμίδα όπου συνωστίζονταν ένας σχετικά μεγάλος αριθμός μελών είχε ως σύμβολό της μόνο τον Δράκο. Μετά το θάνατο του Σιγισμούνδου το 1437 το Τάγμα απώλεσε την ανώτερη βαθμίδα του. Ωστόσο, το περίφημο έμβλημα του Τάγματος, ο δράκος, διατηρήθηκε στο οικόσημο πολλών ουγγρικών και  άλλων αριστοκρατικών οικογενειών.

Societas Draconistarum και Τάγμα του Αγίου Γεωργίου

Το Καταστατικό του τάγματος ήταν γραμμένο στα Λατινικά και γι’ αυτό ονομάζονταν Societas (Κοινότητα), ενώ τα μέλη του έφεραν τον τίτλο signum draconis. Στα  αρχεία ωστόσο εκείνης της εποχή το Τάγμα του Δράκου αναφέρεται με μια ποικιλία παρόμοιων, αν και ανεπίσημων ονομάτων, όπως «Gesellschaft mit dem Drachen», «Divisa seu Societas Draconica», «Societas Draconica seu Draconistarum» και «Fraternitas Draconum» (Αδελφότητα του Δράκου). Σύνθημα του Τάγματος ήταν η λατινική φράση «Quam Misericors est Deus, Pius et Justus».

Το σύμβολο του Ordo Draconum ήταν ένας δράκος κρεμασμένος από έναν κόκκινο σταυρό, ακόμη και ο ουροβόρος δράκος (ή όφις). Ο δράκος συμβόλιζε τους επελαύνοντες Οθωμανούς και ο σταυρός την απειλούμενη Χριστιανοσύνη. Το Τάγμα του Δράκου ήταν κατά κάποιο τρόπο διαμορφωμένο σύμφωνα με την παλαιότερη ουγγρική μοναρχική τάξη από το Τάγμα του Αγίου Γεωργίου, που ιδρύθηκε το 1318 από τον βασιλιά Κάρολο Ρόμπερ της Ανζού. Με διάταγμα τότε το τάγμα υιοθέτησε τον Άγιο Γεώργιο ως προστάτη του, η θρυλική μορφή του οποίου χρησιμοποιήθηκε ως σύμβολο για τη στρατιωτική και θρησκευτική ηθική του τάξη. 

Ο σκοπός της Τάγματος ήταν να καταπολεμήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία, να υπερασπιστεί την ουγγρική μοναρχία από ξένους και εγχώριους εχθρούς και την Καθολική Εκκλησία από αιρετικούς (κυρίως Βογόμιλους και άλλους νεομανιχαίους και νεογνωστικούς) και παγανιστές. Περιλάμβανε επίσης στα μέλη του και μη καθολικούς Χριστιανούς, όπως ο ορθόδοξος Σέρβος ηγεμόνας Στέφανος Λαζαρέβιτς καθώς και ηγεμόνες της Βλαχίας.

Πιθανότατα το Τάγμα αυτό να εμπνεύστηκε την ονομασία του από τον Δρακοκτόνο Άγιο Γεώργιο. Ο άγιος αυτός απεικονίζεται σε πολλές αγιογραφίες να κατατροπώνει το ερπετό –ή, αν θέλετε, τον ερπετώδη φλοιό του ανθρώπινου εγκεφάλου όπου κατοικοεδρεύουν τα ένστικτα, τα πάθη, τα μίση και γενικώς όλα τα κατώτερα συναισθήματα– δηλαδή τον Διάβολο. Άλλωστε στα ρουμανικά η λέξη Dracul σημαίνει και τον Διάβολο. Έτσι η λέξη DRACULA, δεν σημαίνει μόνο γιος του Dracul αλλά και γιος του Διαβόλου… 

*Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για το Μυστικό Τάγμα του Δράκου και τον Βλαντ Τέπες Δράκουλα θα διαβάσετε στο νέο βιβλιο του Γιώργου Στάμκου ΒΑΛΚΑΝΙΑ TERRA INCOGNITA, που ετοιμάζεται..

Η απαγορευμένη ιστορία της αριστεροχειρίας

Η απαγορευμένη ιστορία της αριστεροχειρίας

Η μεγαλύτερη “μειονότητα” του πλανήτη

13η Αυγούστου: Παγκόσμια Ημέρα Αριστεροχειρίας

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Από το 1992 η 13η Αυγούστου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα Αριστερόχειρων με πρωτοβουλία της Λέσχης Αριστερόχειρων της Μεγάλης Βρετανίας. Χρόνο με τον χρόνο η ημέρα αυτή απέκτησε παγκόσμια διάσταση, έχοντας ως στόχο την ενημέρωση των αριστερόχειρων για τις προκλήσεις, αλλά και διακρίσεις, που αντιμετωπίζουν, ζώντας σ’ ένα κόσμο δεξιόχειρων.

Που οφείλεται η αριστεροχειρία;

Υπάρχουν δύο βασικές αιτίες για να γεννηθεί κάποιος με αριστεροχειρία. Η μια αιτία, η μικρότερη, είναι παθολογική και οφείλεται στον τραυματισμό του αριστερού ημισφαιρίου κατά τη διάρκεια της κύησης. Αυτός ο τραυματισμός δημιουργεί συχνά στα παιδιά και προβλήματα δυσλεξίας ή υπερκινητικότητας. Η άλλη, και η πιο σημαντική, αιτία είναι γενετική. Αν και οι δύο γονείς είναι δεξιόχειρες τότε τα παιδιά τους έχουν 9% πιθανότητες να γεννηθούν αριστερόχειρα. Αν και οι δυο γονείς είναι αριστερόχειρες οι πιθανότητες να γεννηθεί ένα αριστερόχειρο παιδί ανεβαίνει στο 26%, ενώ ένα παιδί που θα γεννηθεί από έναν δεξιόχειρα κι έναν αριστερόχειρα γονέα έχει 19% πιθανότητες να βγει αριστερόχειρο. Ο Δρ McManus, του πανεπιστημίου της Οξφόρδης, θεωρεί πως υπάρχει ένα γονίδιο, που ευθύνεται για τη χρήση του δεξιού χεριού κι ένα ακόμη γονίδιο που, αν κληρονομηθεί, έχει 50% πιθανότητες να προκαλέσει αριστεροχειρία.

Σήμερα υπάρχουν και πιο εξεζητημένες θεωρίες για τη δημιουργία αριστεροχειρίας. Σύμφωνα με μια από αυτές η αριστεροχειρία οφείλεται στους υπερήχους. Σουηδοί επιστήμονες υποστηρίζουν πως οι εξετάσεις με υπέρηχο μπορούν να αναστατώσουν την κανονική ανάπτυξη του εγκεφάλου στα αγέννητα μωρά, προκαλώντας αριστεροχειρία. Η ιατρική ομάδα της Helle Kieler από τη Στοκχόλμη μελέτησε 7.000 παιδιά (γεννημένα από το 1973 ως το 1978), που είχαν δεχθεί υπερηχογράφημα, και 170.000 παιδιά που δεν δέχθηκαν. Το συμπέρασμα της έρευνας ήταν πως το 32%, απ’ όσους δέχθηκαν ως έμβρυα υπερηχογράφημα, έγιναν αριστερόχειρες. Μια άλλη θεωρία εξηγεί την αύξηση της αριστεροχειρίας στην όλο και μεγαλύτερη ηλικία που οι σημερινές γυναίκες γεννάνε παιδιά. Έχει υπολογιστεί πως οι γυναίκες ηλικίας άνω των 30 ετών έχουν 25% περισσότερες πιθανότητες να γεννήσουν αριστερόχειρα παιδιά. Έτσι, καθώς οι γυναίκες γεννάνε πλέον σε όλο και μεγαλύτερες ηλικίες, οι αριστερόχειρες στον κόσμο αναμένεται να αυξηθούν στα επόμενα χρόνια.

Από την άλλη, μια νέα έρευνα για τον καρκίνο του μαστού, που δημοσιεύτηκε στο British Medical Journal αποκάλυψε, έπειτα από εξέταση 12.000 γυναικών που γεννήθηκαν από το 1932 μέχρι το 1941, ότι οι αριστερόχειρες γυναίκες είναι διπλά εκτεθειμένες στον καρκίνο του μαστού πριν την εμμηνόπαυση, σε σχέση με τις δεξιόχειρες. Προηγούμενη έρευνα είχε δείξει ότι περισσότερες ορμόνες κατά τη διάρκεια της κύησης αποτελούσαν παράγοντα για την χρήση του αριστερού χεριού. Μια ανάλογη έρευνα υποστηρίζει πως ο μέσος όρος ζωής των αριστερόχειρων είναι κατά μερικούς μήνες μικρότερος απ’ αυτόν των δεξιόχειρων.

Σύμφωνα με κάποιους, πιο ακριβείς, υπολογισμούς οι αριστερόχειρες αποτελούν σήμερα το 13% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή είναι περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη «μειονότητα» του πλανήτη! Μια «μειονότητα» που συνεχίζει όμως να καταπιέζεται.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed romans

Αντι-αριστερόχειρες Ρωμαίοι

Σε όλες τις κοινωνίες και σε όλους τους πολιτισμούς η αριστεροχειρία ήταν στιγματισμένη και δαιμονοποιημένη. Πουθενά όμως η αριστεροχειρία δεν αντιμετωπίστηκε τόσο σκληρά όσο στην αρχαία Ρώμη. Οι Ρωμαίοι αρχικά θεωρούσαν το αριστερό χέρι ως τυχερή πλευρά και το χρησιμοποιούσαν στην οιωνοσκοπία. Ωστόσο άλλαξαν αργότερα συμπεριφορά, επηρεασμένοι από τις συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων, και ευνόησαν τη δεξιά πλευρά. Στην πρώτη περίοδο της ρωμαϊκής ιστορίας οι άνδρες φορούσαν απλούς χιτώνες που είχαν μια τσέπη (sinus) στην αριστερή τους πλευρά. Έτσι η πλευρά αυτή πήρε το λατινικό όνομα sinister, μια λέξη που κατέληξε στα σημερινά αγγλικά να σημαίνει όχι μόνο Αριστερά, αλλά και το κακό, το μαγικό, το παράξενο και το εγκληματικό!

Οι Ρωμαίοι ήταν φανατικοί αντι-αριστερόχειρες και οι πιο μιλιταριστικά δεξιόχειρες άνθρωποι στην Ιστορία. Ήταν αυτοί που εφήυραν τη δεξιά χειραψία και τον “φασιστικό” χαιρετισμό. Μολονότι ο Ιούλιος Καίσαρας ήταν αριστερόχειρας ήταν αυτός που διέταξε όλους τους Ρωμαίους υπηκόους του να υιοθετήσουν τη δεξιόχειρη χειραψία. Ίσως αυτό να οφείλονταν στην επιθυμία των μιλιταριστών Ρωμαίων να αποδείξουν πως «δεν κρατούσαν όπλο» με το δεξί τους χέρι είτε πρόκειται για φίλους είτε για εχθρούς. Επρόκειτο δηλαδή για μια χειρονομία εμπιστοσύνης.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed christians

Ο Διάβολος είναι αριστερόχειρας: η δαιμονοποίηση της αριστεροχειρίας απο το Χριστιανισμό

Οι Χριστιανοί υιοθέτησαν με τη σειρά τους το «αντι-αριστερό μένος» των Ρωμαίων διωκτών τους, πολύ καιρό πριν ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος μιλήσει για τη «Δεξιά του Κυρίου», κατά τη διάρκεια των τελευταίων εκλογών. Κάποτε οι αριστερόχειρες κατηγορούνταν ακόμη και για «υπηρέτες του Διαβόλου» και ήταν τα εύκολα θύματα της Ιεράς Εξέτασης. Αρκούσε να φάνε με το αριστερό χέρι ή να περπατήσουν από τα δεξιά προς τα αριστερά γύρω από ένα σπίτι για να τους κατηγορήσουν για Μαύρη Μαγεία και να τους ρίξουν στην πυρά. Εξυπακούεται πως ο Διάβολος ήταν πάντα αριστερόχειρας, ενώ οι «καλοί Χριστιανοί» κάθονταν στον Παράδεισο πάντα στα δεξιά του Κυρίου. Η Βίβλος περιέχει πάνω από 100 ευνοϊκές αναφορές στο δεξί χέρι και 25 δυσμενείς αναφορές στο αριστερό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η παραβολή με τους αμνούς και τα ερίφια. Οι αμνοί (πρόβατα) κάθονται στη δεξιά πλευρά του Κυρίου, ενώ τα ερίφια (κατσίκια) στην αριστερή. Αυτοί που βρίσκονται στη δεξιά πλευρά κληρονομούν το βασίλειο των Ουρανών, ενώ εκείνοι που βρίσκονται στην αριστερή πλευρά ετοιμάζονται να αναχωρήσουν για τα πυρωμένα τάρταρα της κόλασης…

Οι χριστιανικές τελετές γίνονται πάντα με το δεξί χέρι. Αν ευλογούσε κάποιος με το αριστερό χέρι αυτό σήμαινε την υποταγή του στο Σατανά. Ποτέ στην ιστορία δεν υπήρξε ένας αριστερόχειρας Πάπας.

Για χιλιάδες χρόνια ο Διάβολος είχε συνδεθεί με το αριστερό χέρι και απεικονίζεται πάντοτε ως αριστερόχειρας. Τον 17ο αιώνα θεωρήθηκε πως ο Διάβολος βάφτιζε τους οπαδούς του με το αριστερό του χέρι και υπάρχουν από τότε πολλές δεισιδαιμονίες που αναφέρονται στην «αριστερή πλευρά» ή στο «αριστερό μονοπάτι» που συνδέεται πάντα με το κακό. Για παράδειγμα, στη Γαλλία υποστηρίχτηκε πως οι μάγισσες χαιρετούσαν τον Σατανά με το αριστερό τους χέρι. Επίσης πιστεύεται πως μπορούμε να δούμε τα φαντάσματα μόνο εάν κοιτάζουμε πέρα από τον αριστερό ώμο μας και ότι ο Διάβολος κρύβεται πίσω από τον αριστερό μας ώμο. Τα κακά πνεύματα κρύβονται πάντα πίσω από τον αριστερό ώμο, γι’ αυτό και ο καλύτερος τρόπος για να κρατήσει κάποιος μακριά ήταν να ρίξει αλάτι στον αριστερό του ώμο! Τέλος η Ζαν Ντ’ Αρκ (Ιωάννα της Φλωρίνης), που ρίχτηκε στην πυρά το 1431 με την κατηγορία πως ήταν αιρετική, δεν ήταν απαραιτήτως αριστερόχειρας, αλλά μάλλον απεικονίστηκε μ’ αυτόν τον τρόπο για να φανεί κακή.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed

Δεισιδαιμονίες εις βάρος του αριστερού χεριού

Στο μουσουλμανικό κόσμο υπάρχει επίσης μια ξεκάθαρη προτίμηση προς το δεξί χέρι, τα δάκτυλα του οποίου χρησιμοποιούνται και σαν πιρούνια. Το αριστερό, επειδή χρησιμοποιείται για τις ανάγκες της υγιεινής (π.χ. σκούπισμα του πρωκτού μετά την αφόδευση σε μια εποχή που δεν είχαν ακόμη ανακαλυφθεί τα χαρτιά υγείας), θεωρείται «βρώμικο».

Ακόμη και στο Βουδισμό η δεξιά πλευρά του δρόμου θεωρείται «δρόμος της φώτισης», ο δρόμος του Βούδα. Στα ταντρικά κείμενα το δεξί θεωρείται πάντα αρσενικό, καλό, ιερό και φωτισμένο, ενώ το αριστερό θηλυκό, κακό, ανίερο, και σκοτεινό…

Στα γαλλικά η λέξη γκος (Gauche) δεν σημαίνει μόνο αριστερά, αλλά και «αδέξιος» δηλαδή ανίκανος, ενώ στα αραβικά η λέξη σαμάλ δεν σημαίνει μόνον αριστερός, αλλά και «ακάθαρτος». Στην Ισπανία αν θέλουν να πουν πως κάποιος είναι έξυπνος, λένε «νο σερ θούρντο», που σημαίνει «δεν είναι αριστερόχειρας». Υπάρχουν τέλος αρκετές χώρες στον κόσμο που ο χαιρετισμός με το αριστερό χέρι εκλαμβάνεται ως προσβολή. Στην Ελλάδα μάλιστα αν κάνεις το λάθος και μουτζώσεις κάποιον με την αριστερή παλάμη αυτό θεωρείται πολύ σοβαρή προσβολή και είναι αφορμή καυγάδων. Ακόμη και σήμερα οτιδήποτε αριστερόστροφο συνεχίζει να θεωρείται ατυχία ή γουρσουζιά. Ακόμη και στο μετα-βιομηχανικό μας κόσμο οι άνθρωποι αποφεύγουν να μπαίνουν στο σπίτι τους με το «κακό» αριστερό πόδι και προτιμούν πάντα με το δεξί για να φέρουν «γούρι».

Οι δεισιδαιμονίες γύρω από την κακή χρήση του αριστερού χεριού ακόμη και σήμερα οργιάζουν. Αν, όταν ξυπνήσει κάποιος, κατέβει με το αριστερό πόδι από το κρεβάτι, πιστεύει πως θα έχει μια κακή μέρα. Ένα χτύπημα στο δεξί αυτί σημαίνει ότι κάποιος σας εγκωμιάζει. Στο αριστερό αυτί όμως σημαίνει ότι κάποιος σας βρίζει ή συκοφαντεί.

Τα δακτυλίδια του γάμου φοριούνται πάντα στο αριστερό χέρι γιατί πιστεύεται πως αποτρέπουν το κακό. Δεν είναι τυχαίο πως το τέταρτο δάχτυλο του αριστερού επιλέχτηκε, γύρω στο 300 π.χ., για να είναι το δάκτυλο όπου θα έμπαινε το δακτυλίδι του γάμου, καθώς εκείνη την εποχή πίστευαν πως αυτό το δάκτυλο συνδέονταν άμεσα με την καρδιά!

Αν ακούσει κανείς τον ήχο ενός κούκου από το δεξί του αυτί, τότε θα έχει μια τυχερή χρονιά. Στην αντίθετη περίπτωση θα έχει μια άσχημη χρονία. Τα καλά ταξίδια πρέπει να ξεκινούν πάντα με το δεξί πόδι. Τέλος θεωρείται κακή τύχη το να προσφέρει κάποιος με το αριστερό του χέρι το ποτό σ’ έναν άλλο. Σε ελάχιστες περιπτώσεις υπάρχουν δεισιδαιμονίες που θεωρούν καλή τύχη τη χρήση του αριστερού χεριού.

Όλες αυτές οι αντι-αριστερόχειρες δεισιδαιμονίες ήταν αναπόφευκτο να περάσουν και στο πολιτικό πεδίο. Στο κοινοβούλιο της Γαλλίας πριν από την Γαλλική Επανάσταση, οι αριστοκράτες κάθονταν πάντα στη δεξιά πλευρά του βασιλιά, ενώ οι πλούσιοι χωρίς ευγενική καταγωγή κάθονταν στην αριστερή. Έτσι η δεξιά πλευρά συνδέθηκε με την κρατούσα κοινωνική τάξη, ενώ η αριστερή πλευρά με τα ανατρεπτικά στοιχεία που ήθελαν να την αλλάξουν. Αυτό καθιερώθηκε σε όλα τα κοινοβούλια κι από τότε τα συντηρητικά κόμματα κάθονται πάντα στα δεξιά έδρανα και τα προοδευτικά στα αριστερά. Έτσι προήλθε η πολιτική ονομασία Δεξιά και Αριστερά…

ΗΠΑ: η αριστεροχειρία στην εξουσία

Στο αντίθετο άκρο με την Ιαπωνία, όπου ουσιαστικά η αριστεροχειρία ήταν παραδοσιακά απαγορευμένη (και λόγος για να χωρίσει κανείς τη σύζυγό του), βρίσκονται οι ΗΠΑ, όπου η αριστεροχειρία όχι μόνο δεν ήταν απαγορευμένη, αλλά υπάρχουν στην εποχή μας και αλυσίδες ειδικών καταστημάτων με προϊόντα ειδικά για αριστερόχειρες, εφόσον είναι γνωστό πως πάνω από 2.500 αριστερόχειρες σκοτώνονται κάθε χρόνο από τη χρήση προϊόντων που είναι κατάλληλα για δεξιόχειρες!

Ανάμεσα στους προέδρους των ΗΠΑ υπάρχει ένας ασυνήθιστος αριθμός αριστερόχειρων, σχεδόν ο ένας στους τρεις. Δεν είναι γνωστό ποιο ρόλο έπαιξε η προτίμησή τους για χρήση του αριστερού τους χεριού στην επιτυχία τους ή αν κατάφεραν να φτάσουν μέχρι εκεί λόγω αυτής τους της ιδιαιτερότητας. Γνωστοί Αμερικανοί Πρόεδροι που ήταν αριστερόχειρες ήταν ο Τόμας Τζέφερσον, ο Χάρι Τρούμαν, ο ΤζονΦ. Κένεντι, ο Ρόναλντ Ρίγκαν κ.α. Ωστόσο, στις εκλογές του 1992, και οι τρεις προεδρικοί υποψήφιοι δεν ήταν δεξιόχειρες. Τόσο ο πατέρας Τζορτζ Μπους, όσο και ο Μπίλ Κλίντον, ο ανεξάρτητος υποψήφιος Ρος Πέροτ, αλλά και ο Μπάρακ Ομπάμα, ήταν αριστερόχειρες!

Οι αριστερόχειρες φαίνεται πως έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και συγκεκριμένα είναι πιο ανεξάρτητοι, έξυπνοι και επίμονοι. Στη Mensa, στη λέσχη των ανθρώπων με τον υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης, το 20% των μελών της είναι αριστερόχειρες (δύο φορές πάνω από το μέσο όρο).Το παράδοξο είναι πως δεν υπάρχουν πολλοί διάσημοι συγγραφείς ανάμεσα στους αριστερόχειρες, κάτι που ίσως οφείλεται στο γεγονός πως το αριστερό ημισφαίριο που ελέγχει το δεξί χέρι, ελέγχει και τη λειτουργία του λόγου. Αντίθετα το δεξί ημισφαίριο, που ελέγχει το αριστερό χέρι, ελέγχει και την αντίληψη του χώρου και του ρυθμού, γι’ αυτό και υπάρχουν πολλοί αριστερόχειρες που υπήρξαν διάσημοι ζωγράφοι και μουσικοί.

Γενικώς υπάρχουν πολλές παρανοήσεις σχετικά με τους αριστερόχειρες. Για παράδειγμα οι πόρτες των ντουλαπιών, των πλυντηρίων και των ψυγείων ανοίγουν συνήθως από το αριστερά. Αυτό όμως δεν ευνοεί τους αριστερόχειρες, αλλά τους δεξιόχειρες, που έχουν το καλύτερο χέρι τους ελεύθερο για την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed

Πόσο διαφορετικοί είμαστε;

Η αλήθεια είναι πως οι δεξιόχειρες και οι αριστερόχειρες βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά. Σύμφωνα με το περιοδικό Nature Neuroscience δεξιόχειρες και αριστερόχειρες, φαινόμαστε σαν να παρατηρούμε ο ένας τον άλλον από διαφορετικές πλευρές της επιφάνειας ενός καθρέπτη.Οι ψυχολόγοι έχουν ανακαλύψει ότι οι δεξιόχειρες και οι αριστερόχειρες χρησιμοποιούν διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου τους για να παρατηρούν τον κόσμο. Ερευνητές, έπειτα από μελέτες στο Πανεπιστημίου του Μπίρμιχαμ, απέδειξαν ότι οι δύο αυτές ομάδες χρησιμοποίησαν αντίθετες πλευρές του εγκεφάλου για να κοιτάξουν στην ίδια εικόνα και στις λεπτομέρειές της. Χρησιμοποιώντας μια τεχνική χάρη στην οποία διασπάται, προσωρινά, η δραστηριότητα του εγκεφάλου, κατάφεραν να επαληθεύσουν ότι οι δεξιόχειρες χρησιμοποίησαν το δεξί τους ημισφαίριο για να εστιάσουν σε ολόκληρη την εικόνα και το αριστερό ημισφαίριο για να εστιάσουν σε ένα μέρος της εικόνας. Όμως, αυτή, η ίδια λειτουργία ήταν αντίστροφη στους αριστερόχειρες! Έτσι κατέληξαν στο συμπέρασμα πως όχι μόνο η λειτουργία της γλώσσας μας αλλά, και τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο μπορεί να εξαρτάται από το ποιο είναι το κυρίαρχο χέρι μας.

Τελικά το τι είμαστε είναι προϊόν της νευροχημείας μας ή των επιλογών μας; Σήμερα μπορεί το αριστερό χέρι να έχει απενοχοποιηθεί, αλλά πολλές προκαταλήψεις εξακολουθούν να παραμένουν. Οι αριστερόχειρες συνεχίζουν να πιέζονται από τη δεξιόχειρη πλειοψηφία για να μην παρεκκλίνουν. Ωστόσο η καταπιεσμένη οργή και η ενοχή είναι ένας εκρηκτικός συνδυασμός, που οδηγεί στην επανάσταση. Μήπως γι’ αυτό και οι αριστερόχειρες ηγούνται συχνά επαναστάσεων και ανατροπών;

*Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.

Αποτέλεσμα εικόνας για left handed presidents

ΔΙΑΣΗΜΟΙ ΑΡΙΣΤΕΡΟΧΕΙΡΕΣ (Ενδεικτική Λίστα)

ΗΓΕΤΕΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ

  • Μέγας Αλέξανδρος
  • Ραμσής ΙΙ
  • Ιούλιος Καίσαρας
  • Καρλομάγνος
  • Ναπολέων Βοναπάρτης
  • Μαχάτμα Γκάντι
  • Ότο Βίσμαρκ
  • Ουίνστον Τσόρτσιλ
  • Βενιαμίν Φρανγκλίνος
  • Τόμας Τζέφερσον
  • Τζον Φ. Κένεντι
  • Ρόναλντ Ρίγκαν
  • Τζορτζ Μπους (ο πρεσβύτερος)
  • Μπιλ Κλίντον
  • Φιντέλ Κάστρο
  • Μπάρακ Ομπάμα

ΖΩΓΡΑΦΟΙ

  • Λεονάρντο Ντα Βίντσι
  • Μιχαελάντζελο
  • Πάμπλο Πικάσο
  • Ραφαέλ

ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

  • Αριστοτέλης
  • Νίτσε

ΜΟΥΣΙΚΟΙ

  • Μπετόβεν
  • Μότσαρντ
  • Μπαχ
  • Μπομπ Ντίλαν
  • Τζίμυ Χέντριξ
  • Άνι Λένοξ
  • Ίγκι Ποπ
  • Ντέιβιντ Μπάουι
  • Ντέιβιντ Μπερν (Talking Heads)
  • Φιλ Κόλινς
  • Στινγκ
  • Πολ Μακάρντεϊ (The Beatles)
  • Τζορτζ Μάικλ


ΗΘΟΠΟΙΟΙ

  • Τσάρλι Τσάπλιν
  • Γκρέτα Γκάρμπο
  • Μέρλιν Μονρό
  • Ρόμπερτ Ντε Νίρο
  • Ρόμπερτ Ρέντφροντ
  • Φέι Ντάναγουεϊ
  • Κιάνου Ρηβς
  • Γκάρι Όλντμαν
  • Μπρους Γουίλις
  • Ντέμι Μουρ
  • Τομ Κρουζ
  • Νικόλ Κίντμαν
  • Τζούλια Ρόμπερτς
  • Αντζελίνα Τζολί
  • Ματ Ντίλον
  • Τζούλιαν Μουρ
  • Στηβ ΜακΚουίν
  • Πίτερ Ουστίνοφ
  • Τέλης Σαβάλλας

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

  • Γκαίτε
  • Μαρκ Τουέν
  • Χανς Κρίστιαν Άντερσεν
  • Κάφκα
  • Χ. Τζ. Γουέλς
  • Μάρσαλ ΜακΛούαν
  • Ντάγκλας Άνταμς

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ

  • Άλμπερτ Άινσταϊν
  • Ισαάκ Νεύτωνας
  • Μαρί Κιουρί
  • Αλέν Τουρέν

ΑΛΛΟΙ

  • Μπιλ Γκέιτς
  • Τζον Ροκφέλερ
  • Γιούρι Γκέλερ
  • Ζαν Πολ Γκοτιέ
  • Τζέιμς Κάμερον
  • Ζαν Ντ’ Αρκ
  • Μπούφαλο Μπιλ
  • Τζακ ο Αντεροβγάλτης

Οι πλαστοί πίνακες του Χίτλερ Ποιοι τους αγοράζουν;

Οι πλαστοί πίνακες του Χίτλερ

Ποιοι τους αγοράζουν;

Η μαύρη αγορά των ναζιστικών αντικειμένων

Σχετική εικόνα

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Οι ιστορίες των πλαστών έργων τέχνης είναι σχεδόν τόσο παλιές όσο και οι ιστορίες των πρωτοτύπων τους που βρίσκονται στον πυρήνα μιας τέτοιας απάτης. Ξεχωριστή ωστόσο θέση στον σκοτεινό κόσμο του εγκλήματος κατέχει η νοσηρή τάση της παραποίησης των έργων, ο δημιουργός των οποίων δεν είναι άλλος από τον άνθρωπο που σημάδεψε με τρόμο τον 20ό αιώνα: ο Αδόλφος Χίτλερ.

Adolf Hitler's Art

Ποιοι είναι οι αγοραστές των έργων του Χίτλερ;

Στα τέλη Ιανουαρίου του 2019 η γερμανική αστυνομία εισήλθε στις εγκαταστάσεις της ιχθυόσκαλας στο Βερολίνο όπου και προέβη στην κατάσχεση τριών πινάκων που θεωρούνται υπόπτοι ως πλαστά έργα του Χίτλερ και που επρόκειτο να διοχετευθούν και να πωληθούν στην μαύρη αγορά έργων τέχνης με την υπογραφή του αρχηγού του Τρίτου Ράιχ. Σε μια άλλη επιχείρηση της γερμανικής αστυνομίας στη Νυρεμβέργη κατασχέθηκαν 63 σχετικοί πλαστοί πίνακες που αποδίδοπνται στον Χίτλερ, προκαλώντας αναστάτωση στους ενδιαφερόμενους αγοραστές, αλλά και την απορία του κοινού για το ποιοι είναι αυτοί που επιθυμούν να αγοράσουν και να κατέχουν πίνακες εκείνου που αιμοτοκύλησε την Ευρώπη κατά τη διάρκεια του Β’ Π. Πολέμου.

Το βρετανικό περιοδικό «Πρόσπεκτ», που ήταν από τα πρώτα που ερεύνησαν το θέμα, έθεσε το εύλογο ερώτημα γιατί ασχολούνται τόσοι πολλοί με τα απλοϊκά έργα ενός αποτυχημένου καλλιτέχνη όπως ο Χίτλερ, ο οποίος κόπηκε στις εξετάσεις στη Σχολή Καλών Τεχνών της Βιέννης, και με την παραποίησή τους, δίνοντας την επίσης εύλογη απάντηση: για τα πολλά υποσχόμενα κέρδη. Κάθε εμπόρευμα άλλωστε έχει την αξία του αναλόγως με τη ζήτηση και με το πόσα είναι διατεθιμένοι να πληρώσουν οι υποψήφιοι αγοράστές του. Για τη συγκεκριμένη περίπτωση μάλιστα υπάρχει μια μικρή ομάδα ανθρώπων, που είναι πρόθυμοι να πληρώσουν πολλά χρήματα για ένα έργο, το οποίο φυσικά δεν έχει κάποια καλλιτεχνική αξία και ποιότητα, αλλα μόνο και μόνο επειδή ο δημιουργός του υπήρξε ένας από τους πιο κακόφημους πολιτικούς του 20ου αιώνα, ο οποίος βαρύνεται με τα χειρότερα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

hitler art munich house auction hitler's page

Πόσο κοστίζουν;

Οι πίνακες που αποδίδονται στον Αδόλφο Χίτλερ διατίθενται σε δημοπρασίες με αρχική τιμή περίπου 4.000 ευρώ. Επειδή ωστόσο υπάρχει ζήτηση και μεγάλος ανταγωνισμός ανάμεσα στους υποψήφιους αγοραστές, η τιμή τους ανεβαίνει κατακόρυφα κατά τη διάρκεια της δημοπρασίας. Ενδεικτικά σε μια δημοπρασία που έγινε στο Μόναχο το 2014, για έναν ταπεινό πίνακα που αντικατόπτριζε τις πρώιμες καλλιτεχνικές φιλοδοξίες του Χίτλερ καταβλήθηκε τελικά το ποσό των 130.000 ευρώ. Υποτίθεται πως ο συγκεκριμένος πίνακας άνηκε στον “μεγάλο Τίποτα” της Βιέννης, αλλά μπορεί να ήταν κι αυτός μια ακόμη επιτυχημένη παραχάραξη της “βιομηχανίας πλαστογραφιών” που έχει αναπτυχθεί και σ’ αυτόν τον τομέα.

Αποτέλεσμα εικόνας για Hitler artist

Ο τζίρος της μαύρης αγοράς των ναζιστικών αντικειμένων

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών ο κύκλος εργασιών της αγοράς για αντικείμενα και έργα που σχετίζονται με τον ναζισμό υπολογίζονται σε περίπου 40 εκατομμύρια Ευρώ ετησίως. Κι αυτό, παρόλο που οι μεγαλύτεροι οίκοι δημοπρασιών δεν θέλουν, για ευνόητους λόγους, να ασχοληθούν με αυτό το είδος “εμπορίου τέχνης” και καμιά διάσημη γκαλερί δεν προτίθεται να φιλοξενήσει σχετική έκθεση, αλλά και επαγγελματίες εκτιμητές αποφεύγουν να συμμετάσχουν κι έτσι δεν υπάρχει σωστή αξιολόγηση των αντικειμένων, ούτε και της αξίας τους. Όλοι αυτές οι δημοπρασίες και συναλλαγές ναζιστικών αντικειμένων λαμβάνουν χώρα στο διαδίκτυο σε συνθήκες αδιαφάνειας και ανωνυμίας.

hitler art munich house auction hitler's page

Ζωγράφιζε εκατοντάδες φτηνούς τουριστικούς πίνακες και καρτ ποστάλ

Είναι γνωστό πως ο Αδόλφος Χίτλερ είχε στα νιάτα του καλλιτεχνικές φιλοδοξίες, αλλά απέτυχε και στις δύο προσπάθειές του να εισέλθει στην ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης. Ο ίδιος κατηγόρησε τους εξεταστές του ως “μπουρζουά ελιτιστές” και “Εβραίους”, που σκόπιμα δεν αναγνώρισαν το καλλιτεχνικό ταλέντο και τις δυνατότητές του, χωρίς ποτέ να αποδεχθεί το προφανές, δηλαδή ότι “δεν το είχε”, πως ήταν, αν όχι ατάλαντος, τουλάχιστον ανεπαρκής για να γίνει μεγάλος καλλιτέχνης. Όντας πεισματάρης και ισχυρογνώμων συνέχισε να παριστάνει τον καλλιτέχνη, τον οποίο υποτίθεται πως δεν αναγνώριζε και περιθωριοποίησε ένα “διεφθαρμένο σύστημα”. Ταυτόχρονα προσπάθησε να επιβιώσει ζωγραφίζοντας πίνακες και καρτ ποστάλ, που πουλούσε αρχικά στην πολυεθνική πρωτεύουσα της Αψβουργικής Αυτοκρατορίας και στη συνέχεια στο Μόναχο της Γερμανίας.

Προτού καταταχθεί στο Στρατό της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, με την έναρξη του Α ‘Παγκοσμίου Πολέμου, ο Χίτλερ πρόλαβε να κάνει εκατοντάδες φτηνές ζωγραφιές και τουριστικές καρτ-ποστάλ. Από αυτές σήμερα έχει απομείνει ένας περιορισμένος αριθμός έργων, που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν αδιαμφισβήτητα αυθεντικά και να αποδοθούν στον ίδιο τον Χίτλερ. Ξεχωρίζουν άλλωστε σχετικά εύκολα από το άψυχο και ατάλαντο περιεχόμενό τους, που παρουσιάζει ψυχρά πανοράματα πόλεων, στερούνται κάθε ιδιαιτερότητας, “σα να βγήκαν από μηχάνημα” και με μια τέτοια τεχνοτροπία που δεν είναι καθόλου δύσκολο να αντιγράψει κανείς.

Hitler Painting Haus Am See

Ο Χίτλερ συγκέντρωσε και κατέστρεψε τους περισσότερους πίνακές του

Ενδιαφέρον πάντως είναι πως, όταν ο Χίτλερ ανήλθε στην εξουσία κι έγινε ο νέος “σταρ” του γερμανικού λαού, αμέσως ξεκίνησε και η αντιγραφή και πλαστογράφηση των μέτριων έργων του. Το μεγαλύτερο αριθμό τέτοιων πλαστογραφιών έκανε ένας Βιεννέζος επιχειρηματίας ονόματι Reinhold Hanis, που έστησε μια μικρή “βιοτεχνία πλαστογράφησης” έργων του Χίτλερ. Όταν το αντιλήφθηκε αυτό ο Χίτλερ, όντας πλέον ο πανίσχυρος Φύρερ του Γ’ Ράιχ, έβαλε τους ανθρώπους του να συγκεντρώσουν -και πιθανώς να καταστρέψουν- όσους περισσότερους αυθεντικούς πίνακες του μπορούσαν να εντοπίσουν, απαγόρευσε την πώληση τους το 1937 και κυνήγησε τους πλαστογράφους του. Ο Reinhold Hanis συνελήφθη το 1937 και πέθανε στη φυλακή λίγους μήνες αργότερα.

Hofbrauhaus Munich Painting

Ο “αυθεντικός Χίτλερ”

Οι ειδικοί και οι εκτιμητές, παρότι θεωρούν πως είναι δύσκολο ένα έργο να χαρακτηριστεί “αυθεντικός Χίτλερ”, εντούτοις έχουν εντοπίσει κάποια βασικά στοιχεία για να αποκλείσουν τις παραχαράξεις. Για παράδειγμα ο Χίτλερ δε ζωγράφιζε ποτέ νεκρές φύσεις, δε χρησιμοποιούσε λάδι αντί για υδατογραφίες, κι επίσης δεν σχεδίαζε εικόνες πόλεων τις οποίες ποτέ του δεν επισκέφθηκε. Ωστόσο, όπως οι ίδιοι ειδικοί τονίζουν, αυτοί που ενδιαφέρονται να αγοράσουν “έργα του Χίτλερ” δεν δίνουν και τόσο σημασία σ’ αυτές τις “λεπτομέρειες” και συνήθως πιστεύουν σε αυτά που τους λένε ή θέλουν να ακούσουν, καθώς και οι ίδιοι απέχουν πολύ απο την Τέχνη αλλά βλέπουν την όλη υπόθεση μέσα από ένα ιδεολογικό πρίσμα είτε απλά ως επένδυση.

Αποτέλεσμα εικόνας για Hitler artist

Η περίπτωση του δισεκατομμυριούχου Τεξανού συλλέκτη

Δεν είναι τυχαίο πως οι περισσότεροι συλλέκτες που επικεντρώνονται στα έργα του Χίτλερ είναι επιχειρηματίες ή ζάπλουτοι, συνήθως Αμερικανοί ή Άραβες. Ανάμεσα τους ξεχωρίζει ένας διάσημος Τεξανός δισεκατομμυριούχος, ο οποίος κατέχει μια τεράστια συλλογή σχεδόν με “οτιδήποτε έχει σχέση με τον Χίτλερ”, που περιλαμβάνει από τα μαχαιροπίρουνα του μέχρι και τα φωτογραφικά άλμπουμ του. Ο ίδιος ανέθεσε στον εαυτό του την “ειδική αποστολή” να εντοπίσει όλα τα έργα που αποδίδονται στον Χίτλερ. Καυχιόταν μάλιστα πως σε μια από τις πολυτελέστατες επαύλεις του, που είχε 80 τοίχους, κρέμονταν περίπου 30 έργα του ίδιου του Χίτλερ! Μέσα στην έπαρσή του μπήκε μάλιστα στον πειρασμό να χρηματοδοτήσει την έκδοση ενός πολυτελούς καταλόγου, όπου παρουσιαζόταν όλη η “χιτλερική συλλογή” του. Ορισμένοι ειδικοί εντυπωσιάστηκαν και εξέτασαν τις φωτογραφίες του συγκεκριμένου καταλόγου. Τελικά το όλο εγχείρημα αποδείχθηκε μια παταγώδης αποτυχία καθώς αποδείχθηκε πως ένας μεγάλος αριθμός των έργων που εκτίθονταν στον κατάλογο δεν ήταν πρωτότυπα, αλλά αντίγραφα ή παραχαράξεις. Μετά από αυτό ο καυχησιάρης δισεκατομμυριούχος αποφάσισε να πουλήσει όσο-όσο την συλλογή του…

Σχετική εικόνα

Μια μακάβρια συλλογή

Μια πιο πρόσφατη περίπτωση συλλέκτη ναζιστικών αντικειμένων είναι αυτή του Kevin Vitkroft, ενός βαθύπλουτου Βρετανού, ο οποίος κατέχει ένα μεγάλο αριθμό αντικειμένων από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ανάμεσα τους και πολλά που έχουν σχέση με τους Ναζί και δεν έχουν εκτεθεί ποτέ σε δημόσια θέα. Ανάμεσα τους αυθεντικά γράμματα του Χίτλερ από τη φυλακή Landsberg, όπου είχε φυλακιστεί μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 1923, το πικάπ της Εύα Μπράουν και διάφορα άλλα αντικείμενα γνωστών Ναζί αξιωματούχων που έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Πρόκειται για μια μακάβρια συλλογή, που θα είχε βεβαίως την ιστορική της αξία, αν στην εποχή μας το φάντασμα του Ναζισμού και του Φασισμού δεν επιχειρούσε να επιστρέψει από τον τάφο του και να στοιχείωσει και πάλι την Ευρώπη…

Η Aνακάλυψη της Hλεκτρικής Kαρέκλας και ο «Πόλεμος των Ρευμάτων»: AC Vs DC

Η ανακάλυψη της «ηλεκτρικής καρέκλας»

και ο «Πόλεμος των Ρευμάτων»

AC Vs DC

ΕDISON Vs TESLA

Σχετική εικόνα

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

«Είμαι βέβαιος ότι σε χρονικό διάστημα έξι μηνών ο Γουέστινχαουζ θα σκοτώσει όποιον πελάτη ρισκάρει και προμηθευτεί οποιοδήποτε σύστημα του. Εκείνο που διαθέτει είναι ένα νέο είδος και απαιτούνται πολλά πειράματα για να μπει τελικά σε πρακτική εφαρμογή. Νομίζω ότι ποτέ δε θα είναι η χρήση του ασφαλής».

O Τόμας Έντισον για τον Τζορτζ Γουέστινχαουζ και το Εναλλασσόμενο Ρεύμα (AC) του Τέσλα

Νέα Υόρκη, 6 Αυγούστου 1890, φυλακές Auburn. Δύο γεροδεμένοι δεσμοφύλακες ξύπνησαν από τις πέντε το πρωί τον τριαντάχρονο θανατοποινίτη κρατούμενο Γουίλιαμ Κέμλερ (William Kemmler, 1860-1890). O Κέμλερ είχε καταδικαστεί με την εσχάτη των ποινών. Η απόφαση ήταν τελεσίδικη, παρά την έφεση που έκανε και απορρίφθηκε στις 30 Δεκεμβρίου 1889. Περίμενε, λοιπόν, σήμερα την εκτέλεση της ποινής του. Αντίθετα με τους υπόλοιπους θανατοποινίτες που εκτελούνταν ως τότε με το βάρβαρο ικρίωμα, εκείνος ανέμενε να εγκαταλείψει τον «μάταιο τούτο κόσμο» μ’ έναν πιο σύγχρονο και «πολιτισμένο» τρόπο. Πιο γρήγορο, πιο υγιεινό, πιο ανθρώπινο και λιγότερο επώδυνο. Έτσι τουλάχιστον το παρουσίασε δημοσίως ο διευθυντής της φυλακής Charles F. Durston. Αυτός, με την υποχθόνια παρότρυνση του Έντισον, αγόρασε από τον Α. Κ. Μπράουν, πρώην διευθυντή της Western Union και συνεταίρο του Νίκολα Τέσλα, τρεις πατέντες του Σερβοαμερικανού εφευρέτη που σχετίζονταν με γεννήτριες Εναλλασσόμενου Ρεύματος υψηλής τάσης -απαραίτητες για την κατασκευή της ηλεκτρικής καρέκλας- χωρίς αυτό να το γνωρίζει ο Γουέστινχαουζ και ο Τέσλα. Σύντομα οι αρχές της φυλακής ανακοίνωσαν πως πλέον οι εκτελέσεις δε θα γινόταν με απαγχονισμό, αλλά στην ηλεκτρική καρέκλα, η οποία θα λειτουργούσε με το Εναλλασσόμενο Ρεύμα του Γουέστινχαουζ. Άθελα του έτσι ο Μπράουν παρείχε πολύτιμες υπηρεσίες στη δυσφημιστική εκστρατεία που εξαπέλυσε ο Έντισον κατά του Εναλλασσόμενου Ρεύματος και του πολυφασικού συστήματος Τέσλα.

Πρέπει να σημειωθεί βέβαια πως ο πρώτος άνθρωπος που επρόκειτο να εκτελεστεί με βάση το νέο Νόμο περί Ηλεκτροπληξίας (Electrocution Low) της Νέας Υόρκης ήταν ο Joseph Chappleau, καταδικασμένος σε θάνατο για τη δολοφονία του γείτονά του, ωστόσο η ποινή του μετατράπηκε τελικά σε σε ισόβια κάθειρξη κι έτσι τη σειρά του πήρε ο αμέσως επόμενος, ο William Kemmler.

Αποτέλεσμα εικόνας για edison war of currents

Ο πρώτος θανατοποινίτης-πειραματόζωο

Στην όλη διαδικασία συμφώνησε τελικά και ο ίδιος ο Κέμλερ ελπίζοντας σ’ έναν «καλύτερο θάνατο». Ήταν κάτι το διαφορετικό από τον παραδοσιακό απαγχονισμό και σε κάθε περίπτωση όλοι πίστευαν πως του άξιζε. O Κέμλερ, γερμανικής καταγωγής μετανάστης, παιδί αλκοολικών γονέων που σταμάτησε το σχολείο στα δέκα του κι έκανε δουλειές του ποδαριού -με κύρια εκείνη του πλανόδιου πωλητή-, είχε καταλήξει βαρύς αλκοολικός και με πολύ βίαιη συμπεριφορά. Στις 29 Μαρτίου 1889, έπειτα από έναν ακόμη καυγά με τη σύζυγό του Matilda «Tillie» Ziegler, την κατακρεούργησε μ’ ένα τσεκούρι. Συνελήφθη, ομολόγησε, και καταδικάστηκε για φόνο. Η τελική ετυμηγορία, που βγήκε την 1η Ιανουαρίου του 1890, προέβλεπε να εκτελεστεί με θάνατο δια ηλεκτροπληξίας στην πρώτη ηλεκτρική καρέκλα που θα δοκιμάζονταν ποτέ στην ιστορία. Ήταν μια ξύλινη καρέκλα (το ξύλο είναι μονωτικό υλικό και κακός αγωγός του ηλεκτρισμού) που κατασκεύασαν ειδικά γι’ αυτό το σκοπό, γεμάτη με καλώδια συνδεδεμένα με μια γεννήτρια της εταιρείας Westinghouse από εκείνες που σχεδίασε ο Τέσλα.

Μετά το πρωινό και μια προσευχή, ένας κουρέας ξύρισε το κεφάλι του θανατοποινίτη. Στη φυλακή επικρατούσε μια περίεργα ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, καθώς άρχισαν να καταφθάνουν επίσημοι, μάρτυρες και δημοσιογράφοι. Στις 6:38 π.μ. μετέφεραν αλυσοδεμένο τον Κέμλερ στην αίθουσα εκτέλεσης, όπου ο διευθυντής των φυλακών παρουσίασε τον θανατοποινίτη στους 17 μάρτυρες που είχαν προσκληθεί ειδικά γι’ αυτό τον σκοπό. Ο Κέμλερ κοίταξε την ηλεκτρική καρέκλα και είπε: «Κύριοι, σας εύχομαι καλή τύχη. Πιστεύω ότι θα πάω σε ένα καλύτερο μέρος και είμαι έτοιμος να πάω». Οι μάρτυρες παρατήρησαν ότι ο Κέμλερ αρχικά «απολάμβανε» την εκτέλεσή του. Δεν ούρλιαζε, δεν έκλαιγε, δεν αντιστέκονταν και δεν διαμαρτυρόταν. Κάθισε στην ηλεκτρική καρέκλα, αλλά κατόπιν διατάχθηκε να σηκωθεί από τον φύλακα, ώστε να μπορέσει να κόψει μια τρύπα στο κοστούμι του, μέσω της οποίας έπρεπε να συνδεθεί ένα δεύτερο ηλεκτρικό καλώδιο. Αφού έγινε αυτό, ο Κέμλερ κάθισε και πάλι στην ηλεκτρική καρέκλα. Το πρόσωπό του καλύφθηκε με κουκούλα και ένα μεταλλικό κράνος με ηλεκτρικά καλώδια και υγρό σφουγγάρι τοποθετήθηκε στο ξυρισμένο του κεφάλι. Τότε ο Κέμλερ είπε κυνικά στους δήμιους του: «Πάρτε το εύκολα και κάντε το σωστά. Δεν βιάζομαι…» Τότε ο διευθυντής των φυλακών Charles Durston του απάντησε: «Αντίο, Γουίλιαμ!». Και αμέσως διέταξε τον «κρατικό ηλεκτρολόγο» Edwin F. Davis να ανοίξει τον διακόπτη του ρεύματος…

Η αποτυχημένη πρώτη απόπειρα

Η πρώτη απόπειρα εκτέλεσης δια ηλεκτροπληξίας ήταν για κλάματα. Μετά από ένα ηλεκτροσόκ 1.000 volt Εναλλασσόμενου Ρεύματος και διάρκειας 17 δευτερολέπτων ο θανατοποινίτης ήταν ακόμη ζωντανός. Το ηλεκτροσόκ προκάλεσε απώλεια των αισθήσεων, αλλά απέτυχε να σταματήσει την καρδιά και την αναπνοή του Κέμλερ. Οι παρευρισκόμενοι γιατροί, Edward Charles Spitzka και Carlos F. MacDonald, πήγαν να εξετάσουν τον Κέμλερ. Αφού επιβεβαίωσαν πως ήταν ακόμα ζωντανός, ο Spitzka φαίνεται να φώναξε στους ηλεκτροδήμιους: «Ανοίξτε το ρεύμα ξανά, γρήγορα και χωρίς καθυστέρηση!». Ωστόσο η γεννήτρια χρειάστηκε χρόνο για να επαναφορτιστεί. Στο μεταξύ ακούγονταν τα τρομακτικά ουρλιαχτά και βογκητά του Κέμλερ, ο οποίος είχε υποστεί φρικτά εγκαύματα από το πρώτο ηλεκτροσόκ.

Όταν η γεννήτρια ήταν έτοιμη, προσπάθησαν ξανά, αυτή τη φορά με 2.000 volt Εναλλασσόμενου Ρεύματος. Τα αιμοφόρα αγγεία του δέρματος έσπασαν, άρχισαν να αιμορραγούν και οι περιοχές γύρω από τα ηλεκτρόδια τσίριζαν καθώς σιγοκαίγονταν. Αστραπιαία τότε απλώθηκε η μυρωδιά της καμένης σάρκας του Κέμλερ, που ούρλιαζε απίστευτα. Ο αθρόος ιδρώτας του μετατράπηκε σταδιακά σε αίμα και κατόπιν σε ατμό. Mακριές σπίθες ξεπετάχθηκαν από τα άκρα του, και μια πυκνή στήλη καπνού, γεμάτου τσίκνα, ανυψώθηκε από το κεφάλι του. Οι βολβοί των ματιών του πετάχθηκαν κυριολεκτικά έξω. Φρικτότερο θέαμα δεν είχε ξαναδεί κανείς από τους μάρτυρες, αλλά ο θάνατος του κατάδικου ήταν αδιαμφισβήτητος.

Η όλη εκτέλεση κράτησε περίπου οκτώ φρικιαστικά λεπτά. Ένας δημοσιογράφος, που ήταν μάρτυρας της εκτέλεσης, ισχυρίστηκε ότι ήταν «ένα φοβερό θέαμα, πολύ χειρότερο από το κρέμασμα». Ο Τζορτζ Γουέστινχαουζ, όταν έμαθε τις λεπτομέρειες της εκτέλεσης, σχολίασε πικρόχολα: «θα το έκαναν πολύ καλύτερα αν χρησιμοποιούσαν τσεκούρι!». Έτσι γεννήθηκε η ηλεκτρική καρέκλα, μια από τις χειρότερες συνεισφορές της Αμερικής στο σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό μας.

Η δυσφημιστική εκστρατεία του Έντισον

Ο Έντισον ήταν κατευχαριστημένος. Το σύστημα των Γουέστινχαουζ και Τέσλα ήταν αποδεδειγμένα θανατηφόρο για τους ανθρώπους. Με μια κατάλληλη διαφημιστική εκστρατεία θα μπορούσε να πείσει την αμερικανική κοινή γνώμη πως το Εναλλασσόμενο Ρεύμα ήταν ακατάλληλο για μαζική χρήση. Οι σκανδαλοθηρικές εφημερίδες, ωθούμενες κι από τον Έντισον που είχε πολλές και ισχυρές διασυνδέσεις, έγραφαν εδώ και χρόνια για την επικινδυνότητα του Εναλλασσόμενου Ρεύματος, δημοσιεύοντας με φρικιαστικές λεπτομέρειες ιστορίες ηλεκτροπληξίας. Πλέον έγραφαν ανοιχτά και ειρωνικά για τον φόβο της επερχόμενης «Γουεστινχαουζοποίησης» (Westinghoused), δηλαδή της ξαφνικής και φρικιαστικής θανάτωσης με ηλεκτροπληξία από Εναλλασσόμενο Ρεύμα.

Ο όρος αυτός υιοθετήθηκε για κάποια χρόνια ακόμη κι από έγκυρες εφημερίδες της εποχής, όπως οι The Times, που μισούσαν τη λέξη Ηλεκτροπληξία(Electrocution), η οποία και τελικά υιοθετήθηκε. Μάλιστα ένας από τους δικηγόρους του Έντισον έγραψε σε συνάδελφό του ότι οι προτεινόμενοι όροι dynamort, ampermort και electromort δεν ήταν καλοί διότι ο Έντισον θεωρούσε τον όρο «Γουεστινχαουζοποίηση» (Westinghoused) ως την καλύτερη επιλογή. Ο λόγος ήταν προφανής: μαζί με το Εναλλασσόμενο Ρεύμα ο Έντισον, με την πρωτοφανή δυσφημιστική εκστρατεία που εξαπέλυσε, επιδίωκε να στοχοποιήσει και να δυσφημίσει τον βασικό επιχειρηματικό ανταγωνιστή του, τον Τζορτζ Γουέστινχαουζ.

Αποτέλεσμα εικόνας για topsy the elephant death

Ο «Πόλεμος των Ρευμάτων»

O «Πόλεμος των Ρευμάτων» (War of the Currents) ήταν μια εμβληματική σύγκρουση στα τέλη της δεκαετίας του 1880 και στις αρχές του 1890, που αφορούσε την εισαγωγή δύο ανταγωνιστικών συστημάτων παραγωγής, μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ. Ήταν, ίσως, η πιο καθοριστική εμπορική μονομαχία της σύγχρονης ιστορίας. Μια πολυεπίπεδη, μακροχρόνια κι εξοντωτική μάχη ανάμεσα στο Συνεχές Ρεύμα (Direct Current – DC), το οποίο υποστήριζε και προωθούσε η εταιρεία του Έντισον (Edison Electric Light Company), και στο Εναλλασσόμενο Ρεύμα (Alternating Current – AC), το οποίο υποστήριζε και προωθούσε η εταιρεία του Τζορτζ Γουέστινχαουζ (Westinghouse Electric Company).

Τα βασικά επίπεδα αυτής της επικής σύγκρουσης ήταν τρία: Πρώτον, ο εμπορικός πόλεμος ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο ανταγωνιστικές εταιρείες. Δεύτερον, ο ανταγωνισμός για την υιοθέτηση από την αμερικανική αγορά των υπό ανάπτυξη συστημάτων τους. Και τρίτον η σύγκρουση τους γύρω από τη «διαχείριση του φόβου» της κοινής γνώμης σχετικά με τους κινδύνους ηλεκτροπληξίας από υψηλής τάσης Εναλλασσόμενο Ρεύμα, που χρησιμοποιήθηκε εργαλειακά για την προώθηση των επιχειρηματικών συμφερόντων του Έντισον και τη δυσφήμιση αντίστοιχα εκείνων του Γουέστινχαουζ. Ήταν επίσης και μια αρχετυπική σύγκρουση και πνευματική μονομαχία, που έλαβε μυθιστορηματικές διαστάσεις, ανάμεσα στον Τόμας Έντισον και τον Νίκολα Τέσλα, οι οποίοι αντιπροσώπευαν δύο αντικρουόμενες κοσμοαντιλήψεις και δύο διαφορετικά οράματα για το μέλλον.

Αποτέλεσμα εικόνας για edison war of currents

O Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. To τελευταίο του βιβλίο είναι το ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ: Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου.

ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ!

ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ

Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου

ΑC vs DC

Tesla VS Edison COVER jpg.


Η Αρχετυπική Σύγκρουση που Άλλαξε τον Κόσμο.
Ο πρώτος μεγάλος Τεχνολογικός και Εμπορικός Πόλεμος της σύγχρονης βιομηχανικής εποχής:

Ο «Πόλεμος των Ρευμάτων» (War of the Currents)!
Εναλλασσόμενο Ρεύμα (Alternative Current ή AC) VsΣυνεχές Ρεύμα (Direct Current ή DC)

«Προμηθέας του Ηλεκτρισμού» Vs «Μάγος του Μένλο Παρκ»
99% Έμπνευση ή 99% Πειραματισμός;

Ενορατική Επιστήμη της Ανατολής ή Πρακτική Επιστήμη της Δύσης;

ΤΕΣΛΑ ή ΕΝΤΙΣΟΝ;
Δύο διαφορετικοί τύποι ανθρώπου, δύο αλλοπαρμένες μεγαλοφυΐες με τελείως διαφορετικό όμως χαρακτήρα, τρόπο σκέψης και αντίληψης, συγκρούονται αμείλικτα στην Αμερική στα τέλη του 19ου αιώνα.
Έπαθλο; Το ίδιο το Μέλλον της ανθρωπότητας!

Ο Αόρατος Πόλεμος για τον Έλεγχο του Μέλλοντος της Ανθρωπότητας Συνεχίζεται…

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΑΦΥΠΝΙΣΤΕΙΤΕ

Tesla VS Edison COVER jpg.

«Δεν με ενοχλεί που έκλεψαν τις ιδέες μου.

Με ενοχλεί που δεν είχαν δικές τους».

Νίκολα Τέσλα (1856-1943)

«Καμιά από τις εφευρέσεις μου δεν ήρθε κατά λάθος.

Αυτό που μαγειρευόταν ήταν 1% έμπνευση και 99% ιδρώτας».

Τόμας Έντισον (1847-1931)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΝΤΙΣΟΝ Vs ΤΕΣΛΑ: Μια Αρχετυπική Σύγκρουση

1. ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ: Φωτίζοντας τον Κόσμο

2. ΤΟΜΑΣ ΈΝΤΙΣΟΝ: Ο «Μάγος του Μένλο Παρκ»

3. ΤΕΣΛΑ: Ο Προμηθέας του Ηλεκτρισμού

4. ΜΟΙΡΑΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ: Τέσλα και Έντισον, από τη Συνεργασία στη Σύγκρουση

5. AC/DC: Ο Πόλεμος των Ρευμάτων

The War of Currents

6. ΕΝΤΙΣΟΝ; 99% Ιδρώτας!

7. ΤΕΣΛΑ: 99% Έμπνευση!

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Τι θα γινόταν Αν…

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ; Τέσλα και όχι Μαρκόνι!

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ – ΟΡΟΛΟΓΙΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μέγεθος βιβλίου: 240 σελίδες, Πλούσια εικονογράφηση.

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ»;

Το νέο αποκαλυπτικό βιβλίο του Γιώργου Στάμκου

ΤΕΣΛΑ Vs ΕΝΤΙΣΟΝ

Σύγκρουση για το Μέλλον του Κόσμου

κοστίζει 20 ευρώ και σας αποστέλλεται στη διεύθυνσή σας με ΔΩΡΕΑΝ τα έξοδα αποστολής/αντικαταβολής μέσω ΕΛΤΑ,

κυκλοφορεί σε περιορισμένα αντίτυπα –δεν διατίθεται σε βιβλιοπωλεία– και μπορείτε να το παραγγείλετε άμεσα στο τηλέφωνο:

2392.110215 ή στο 6945522050

Μπορείτε επίσης να στείλετε και SMS (στο 6945522050), γράφοντας το ονοματεπώνυμο σας, τα στοιχεία της ταχυδρομικής σας διεύθυνσης, ένα τηλέφωνο (κινητό κατά προτίμηση) και σημειώνοντας «ΤΕΣΛΑ Vs EΝΤΙΣΟΝ»)

ή στο mail stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ – ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

 

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΕΥΕΙ ΣΤΟ ΚΟΝΤΙΝΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ,

ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΔΕΙΞΕΙ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΤΗΣ ΣΚΛΑΒΙΑ!