Βουκουρέστι: Το «Παρίσι των Βαλκανίων» σε αναζήτηση ταυτότητας

Βουκουρέστι

Το «Παρίσι των Βαλκανίων» σε αναζήτηση ταυτότητας

Γράφει ο Γιώργος Σάμκος

Το νέο οικονομικό κέντρο της νοτιοανατολικής Ευρώπης

Το Βουκουρέστι, η πρωτεύουσα της Ρουμανίας των είκοσι εκατομμυρίων κατοίκων, κάποτε θεωρούνταν το «Παρίσι των Βαλκανίων». Την περίοδο του Μεσοπολέμου ακτινοβολούσε αυτάρεσκα σ’ ολόκληρη τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Πέρασε όμως μια καταθλιπτική σκοτεινιά κατά την εποχή του Τσαουσέσκου, πενιχρά φωτισμένη και παρακμιακή, θυμίζοντας την ατμόσφαιρα ταινίας του Φριτς Λανγκ. Ωστόσο η πρωτεύουσα της Ρουμανίας, επανέρχεται και πάλι στο προσκήνιο, φοράει τα καλά της, φωταγωγείται, αναπαλαιώνεται, εκσυγχρονίζεται, κτίζονται γυάλινοι ουρανοξύστες και εμπορικά κέντρα, κι ετοιμάζεται να παίξει και πάλι έναν δραστήριο ρόλο στο βαλκανικό και ευρωπαϊκό γίγνεσθαι ως οικονομικό κέντρο της νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Με πληθυσμό που ξεπερνά τα δύο εκατομμύρια κατοίκους το Βουκουρέστι αποτελεί μια μυστηριώδη πρόκληση για τους επισκέπτες του. Εκπέμπει μια αλλόκοτη γοητεία –μείγμα μιας πλούσιας και αντιθετικής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και μιας δραματικής ιστορικής διαδρομής– και δημιουργεί μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Η πρωτεύουσα της Ρουμανίας είναι μια ζωντανή αλλά και «σουρεαλιστική» πόλη, γεμάτη επιβλητικά μνημεία, τεράστιες δημόσιες πλατείες και λεωφόρους που συνθλίβουν με το υπερβολικό τους μέγεθος την ατομικότητα και τον άνθρωπο, υπενθυμίζοντας έτσι την ασημαντότητα του.

Διανύοντας τη σκληρή πραγματικότητα της μετα-κομμουνιστικής εποχής, γνωστή και ως “Μετάβαση”, με τα προβλήματα αλλά και τις ευκαιρίες της, το Βουκουρέστι προσπαθεί να δημιουργήσει μια νέα ταυτότητα και να εξελιχθεί σε οικονομικό κέντρο των Βαλκανίων. Προσπαθεί να ανακαλύψει τον «παλιό καλό του εαυτό», καθώς κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου υπήρξε το ξακουστό «Μικρό Παρίσι» των Βαλκανίων. Μια πόλη με μεγάλη αστική τάξη, που μεταμόρφωνε τις προσόψεις των σπιτιών της –για χάρη της επιδειξιμανίας– σε μικρά «παλάτια»…

Το “φάντασμα” του Τσαουέσκου

Αναμφίβολα το Βουκουρέστι είναι μια βαλκανική μητρόπολη, με πολλές αντιθέσεις, ανατολικές και δυτικές επιρροές, παρακμιακή και σύγχρονη ατμόσφαιρα, Το φάντασμα του Τσαουσέσκου συνεχίζει να στοιχειώνει την πρωτεύουσα της Ρουμανίας μέσα από σύμβολα μιας μνημειακής αρχιτεκτονικής, που εξέφραζαν την επίσημη κομουνιστική ιδεολογία, όπως ο γιγαντιαίος «Οίκος του Λαού», το σημερινό κοινοβούλιο της χώρας.

Το καθεστώς του Τσαουσέσκου υπήρξε ένα από τα σκληρότερα σε όλη την κομμουνιστική Ανατολική Ευρώπη. Ο ρουμανικός λαός υπέφερε πολλά δεινά. H μεγαλομανία του Τσαουσέσκου εκφράστηκε και μέσα από την πρόθεσή του να «Συστηματοποιήσει», δηλαδή να καταστρέψει τα ρουμανικά χωριά, και να συγκεντρώσει τους κατοίκους τους στις πόλεις και ειδικά στο Βουκουρέστι. Για το σκοπό αυτό ισοπέδωσε το κέντρο της ρουμανικής πρωτεύουσας ώστε να κτίσει μια «πόλη του μέλλοντος». Ήθελε να αστικοποιήσει όλο τον πληθυσμό της χώρας για να εξασφαλίσει οριστικά τον έλεγχο. Ο «Οίκος του Λαού» –όνομα που δόθηκε σεμνά για το προεδρικό μέγαρο– θα σκίαζε και διοικούσε την πόλη.

Ο φαραωνικού μεγέθους “Οίκος του Λαού” –ένα από τα μεγαλύτερα κτίρια στον κόσμο με χώρους που έχουν εμβαδόν 330.000 τετραγωνικά μέτρα– αποτέλεσε το αποκορύφωμα της μεγαλομανίας ενός ανθρώπου, που ισοπέδωσε την αρχιτεκτονική κληρονομιά του κέντρου του Βουκουρεστίου, με στόχο να έχει υπό τον έλεγχο του τα πάντα, διότι ήταν ένας μανιακός του ελέγχου, όπως άλλωστε και κάθε δικτάτορας. Τελικά ο ρουμανικός λαός δεν άντεξε άλλο την καταπίεση, ξεσηκώθηκε δυναμικά τον Δεκέμβριο του 1989, έριξε το καθεστώς και εκτέλεσε με συνοπτικές διαδικασίες τον δικτάτορα Νίκολα Τσαουσέσκου και τη σύζυγό του Έλενα…

Η Πιάτσα Ρομάνα του Βουκουρεστίου είναι μια πλατεία που συμπυκνώνει τον «εθνικό μύθο» της καταγωγής του ρουμανικού λαού, που ανήκει ως γνωστόν στην οικογένεια των λατινόφωνων λαών της Ευρώπης. Οι περισσότεροι Ρουμάνοι πιστεύουν πως είναι «κατευθείαν απόγονοι» των αρχαίων Δακών και Γετών, που δέχθηκαν τη λατινική γλώσσα από τους Ρωμαίους στρατιώτες τους οποίους εγκατέστησε εκεί τον 2ο μ.Χ. αιώνα ο Αυτοκράτορας Τραϊανός. Σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς όμως η «Λατινικότητα» των σημερινών Ρουμάνων μοιάζει κάπως με την «Ευρωπαϊκότητα» των Αργεντινών. Όπως και να ΄χει οι «εθνικοί μύθοι» είναι ένα συστατικό στοιχείο των σύγχρονων βαλκανικών εθνών.

Νέος πλούτος και νέα φτώχεια

Παρά την οικονομική ανάπτυξη των δύο τελευταίων δεκαετιών, που επιταχύνθηκε μετά την είσοδο της χώρας στην Ε.Ε. το 2007, αρκετοί κάτοικοι του Βουκουρεστίου βρέθηκαν χωρίς δουλεία ή με μισθούς πείνας, αποκλεισμένοι και δυσαρεστημένοι, συγκροτώντας εκτεταμένους θύλακες φτώχειας. Ο καπιταλισμός μαζί με τις ευκαιρίες έφερε και μεγάλες ανισότητες. Αύξησε τη λαϊκή δυσαρέσκεια η οποία εκτονώνεται με τρόπους δημοκρατικούς, όπως οι μαζικές διαδηλώσεις, οι οποίες πριν από 30 χρόνια, κατά την εποχή του Τσαουσέσκου, ήταν κάτι το αδιανόητο.

Το εμπόριο ανθούσε πάντοτε στο Βουκουρέστι, εκτός από την περίοδο της «κομμουνιστικής παρένθεσης». Σήμερα η λεωφόρος CaleaVictoriei είναι ένας από τους πιο ακριβούς και πολυσύχναστους δρόμους του κέντρου του Βουκουρεστίου, που φιλοξενεί καταστήματα με όλα τα γνωστά Brand Names της αγοράς και με τιμές ενοικίου πολύ υψηλές. Από την άλλη πολλοί κάτοικοι της πόλης αγωνίζονται καθημερινά για την επιβίωση και δεν απολαμβάνουν τους καρπούς του «καπιταλιστικού παραδείσου». Η οικονομική κατάσταση ωστόσο βελτιώνεται χρόνο με το χρόνο και υπάρχει η ελπίδα ότι τα πράγματα ίσως κάποτε να καλυτερεύσουν για όλους, αν και αυτό δε φαίνεται στον ορίζοντα.

Σ’ αυτή τη νέα εποχή για τη Ρουμανία πρωταγωνιστούν τα ιδιωτικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και ειδικά η τηλεόραση, που προωθεί ένα νέο καταναλωτικό τρόπο ζωής. Η παρουσιάστρια του δελτίου ειδήσεων του τηλεοπτικού σταθμού Αντένα 1, Αλεξάντρα Στοϊέσκου, παραδέχεται πως ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα των σημερινών Ρουμάνων είναι να βρουν μια «νέα ταυτότητα».

Σε αναζήτηση ταυτότητας

Το Βουκουρέστι αλλάζει συνεχώς. Είναι μια πόλη σε φάση μεταμόρφωσης. Η ανοικοδόμηση είναι έντονη και πολλά πανύψηλα μοντέρνα κτίρια, που προορίζονται κυρίως για γραφεία επιχειρήσεων, ξεφυτρώνουν εκεί όπου προηγουμένως δεν υπήρχε τίποτε. Τα περισσότερα ανήκουν σε ξένους επενδυτές, που έλκονται από το φθηνό εργατικό δυναμικό και τη γεωγραφική θέση της πόλης.

Ως πρωτεύουσα της μεγαλύτερης βαλκανικής χώρας, με πληθυσμό 20 εκατομμύρια κατοίκους, το Βουκουρέστι προσφέρει μεγάλες ευκαιρίες σε κάθε είδους επιχειρήσεις. Εκτός από την έκρηξη του κατασκευαστικού τομέα η ιδιωτική επιχειρηματικότητα είναι εμφανής σε κάθε μας βήμα, όπως φαίνεται κι από τα μαγαζάκια που ξεφυτρώνουν σε κάθε γωνία. Εδώ ο καθένας ονειρεύεται να γίνει επιχειρηματίας έστω κι αν ξεκινά από ένα μικρό πάγκο.

Η επέλαση του καπιταλισμού έχει μεταμορφώσει και αλλοιώσει το Βουκουρέστι. Πολλά πράγματα τα οποία προηγουμένως θεωρούνταν πολυτέλεια, σήμερα δεν είναι. Οι αλλαγές στο Βουκουρέστι είναι πλέον εμφανείς σε όλους τους τομείς. Ο σύγχρονος καταναλωτικός τρόπος ζωής έχει δώσει την ευκαιρία σε πολλούς να απολαύσουν τα καταναλωτικά αγαθά, αλλά οδήγησε και αρκετούς στο περιθώριο. Αποκτώντας και πάλι έναν ευρωπαϊκό «αέρα», όπως είχε και την περίοδο του Μεσοπολέμου, το Βουκουρέστι αναζητεί με αυτοπεποίθηση αλλά και προβληματισμό τη νέα του ταυτότητα.

* Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος, ειδικός σε βαλκανικά θέματα.


Advertisements