ΤΕΡΓΕΣΤΗ (TRIESTE): Η μικρή πρωτεύουσα του Πουθενά

 

ΤΕΡΓΕΣΤΗ  (ΤRIESTE)

Η ΜΙΚΡΗ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΟΥ ΠΟΥΘΕΝΑ (Τζέημς Τζόυς)





Επίνειο της άλλοτε πανίσχυρης Αψβουργικής Αυτοκρατορίας.

Μπέπε Σεβερνίνι, Γιώργος Στάμκος

Μελαγχολική και γοητευτική η Τεργέστη μοιάζει με παρένθεση ανάμεσα στο Παρίσι και στη Βιέννη. Η αλήθεια είναι πως υπάρχει πολύ περισσότερη Τεργέστη απ’ όση φανταζόμαστε…

Η Τεργέστη είναι κτισμένη στο βορειοανατολικό άκρο των ακτών της Αδριατικής Θάλασσας. Η πόλη αποτελεί στην ουσία το σημαντικότερο επίνειο της κεντρικής Ευρώπης και μια πύλη προς τον κόσμο των Βαλκανίων. Από το 1382 άνηκε στην Αυτοκρατορία των Αμψβούργων και μετά την κατάλυση της Βενετικής Δημοκρατίας, το 1797 από το Ναπολέοντα, η Τεργέστη καθίσταται ο σημαντικότερος λιμένας της Αδριατικής Θάλασσας. Ο πληθυσμός της εκτινάσσεται από τις 6.000 κατοίκους το 1750 στους 250.000 στο τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά το 1918 και την εξαφάνιση της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας η Τεργέστη έχασε την τεράστια ενδοχώρα της. Πέρασε στον έλεγχο της Ιταλίας αλλά περικυκλώνονταν ασφυκτικά από εδάφη της Γιουγκοσλαβίας. Ο πληθυσμός της δεν μπόρεσε ποτέ να ξεπεράσει τις 250.000 κατοίκους. Μετά το 1991 και τη διάλυση του ανατολικού μπλοκ η Τεργέστη άρχισε και πάλι να αναπτύσσεται δυναμικά, φιλοδοξώντας και πάλι να λειτουργήσει όχι μόνο ως βασικό λιμάνι της Αυστρίας, αλλά και ολόκληρης της Κεντρικής Ευρώπης…

“ Μου αρέσει η Τεργέστη. Δεν ξέρω γιατί. Δεν γεννήθηκα εδώ, δεν μεγάλωσα εδώ, δεν ερωτεύτηκα καν εδώ. Νομίζω πως μου αρέσει η Τεργέστη επειδή είναι ένα γεωγραφικό όριο, ένα διανοητικό όριο και ακόμη περισσότερα. Χωμένη στη βορειοανατολική γωνιά της Ιταλίας, είναι λατινική, γερμανική και σλαβική. Είναι καθολική, ορθόδοξη, εβραϊκή. Είναι ένας τόπος λογοτεχνίας και εμπορίου. Ο Νότος σταματά εδώ: η Αδριατική Θάλασσα γλείφει τις ακτές της Ευρώπης κι ύστερα αποφασίζει ότι δεν μπορεί να πάει παραπέρα. Ο Βορράς σταματά εδώ: το οροπέδιο του Καρστ είναι μια βεράντα της ηπείρου, την οποία οι κάτοικοι της Βιέννης επισκέπτονταν ανά τους αιώνες για να απολαύσουν τη θέα. Η Ανατολή σταματά εδώ: οι αναστεναγμοί της Ρωσίας δεν προχώρησαν ποτέ περισσότερο. Η Δύση σταματά εδώ: οι νατοϊκές βάσεις που είναι έτοιμες να αποκρούσουν τους εισβολείς από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας παραμένουν διασκορπισμένες τριγύρω” (Μπέπε Σεβερνίνι).

Η Τεργέστη δημιουργήθηκε από την Αυτοκρατορία των Αψβούργων, που δεν διέθετε πολλές παράκτιες εκτάσεις. Στις αρχές της δεκαετίας του 1700 δεν ήταν παρά ένα μεγάλο χωριό ψαράδων, καλλιεργητών και εργαζόμενων στα αλατωρυχεία. Η αυτοκρατορία τη μετέτρεψε σε λιμάνι, με μονοπώλιο εισαγωγών και εξαγωγών, προνομιακούς φόρους και χαμηλούς σιδηροδρομικούς δασμούς – έναν κόσμο που μαράζωσε πριν από έναν αιώνα.

ΤΕΡΓΕΣΤΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ

Η σχέση της Τεργέστης με τον Ελληνισμό μετρά ιστορία αρκετών αιώνων. Ακόμη και σήμερα ο ταξιδιώτης από την Ελλάδα, που παίρνει το Φέρι Μποτ Πάτρα-Τεργέστη, έχει την αίσθηση πως ακολουθεί τον ανιχνευτικό πλου των πρώτων Ελλήνων των Ιονίων Νήσων, της Πελοποννήσου και της δυτικής Ελλάδας, που έφτασαν σ’ αυτό το φιλόξενο λιμάνι στις αρχές του 18ου αιώνα.

Προσεγγίζοντας στο λιμάνι της Τεργέστης ο ταξιδιώτης από την Ελλάδα αντικρίζει στην παραλία το επιβλητικό Palazzo Carciotti (Μέγαρο Καρτσιώτη), το Κτίριο της Ελληνικής Κοινότητας και δίπλα του τον ελληνο-ορθόδοξο ναό του Αγίου Νικολάου. Λίγο πιο πέρα, μετά το μεγάλο κανάλι (Canal Grande), βρίσκεται και ο σέρβικος ορθόδοξος ναός του Αγίου Σπυρίδωνα –μια απόδειξη της έντονης σχέσης αυτής της πόλης με τους ορθόδοξους λαούς των Βαλκανίων…

Τον 19ο αιώνα οι Έλληνες αποτελούσαν το 12% του πληθυσμού της Τεργέστης. Είχαν τις δικές τους επιχειρήσεις, εκκλησίες, σχολεία, λέσχες και κοιμητήρια. Οι περισσότεροι ήταν έμποροι και επιχειρηματίες, αξιότιμα μέλη της τοπική αστικής τάξης. Στο χρηματιστήριο της πόλης το 28% των μετοχών που διακινούνταν άνηκαν σε ελληνικές επιχειρήσεις.

Οι περισσότεροι Έλληνες της Τεργέστης ήταν έμποροι, τεχνίτες ή ασχολούνταν με ναυτιλιακές επιχειρήσεις. Ορισμένοι Έλληνες απέκτησαν τεράστιες περιουσίες και τα μέγαρα που έκτισαν κοσμούν μέχρι σήμερα αυτή την πόλη της Αδριατικής. Χαρακτηριστικό της εμπορικής δραστηριότητας των Ελλήνων στα τέλη του 18ου αιώνα είναι το γεγονός ότι εκείνη την εποχή ιδρύεται στην Τεργέστη η πρώτη ελληνική ασφαλιστική εταιρεία (Societa Greca di Assicurazioni). Επιφανείς Έλληνες επιχειρηματίες και επιστήμονες, όπως ο Παύλος Ράλλης (1845-1907), ο Άγγελος Γιαννικέσης, ο Κωνσταντίνος Οικονόμου, η οικογένεια Χατζηκώστα και η οικογένεια Στρατή, έβαλαν την προσωπική τους σφραγίδα στην ιστορία της Τεργέστης. Ως ένα βαθμό τα επιφανή μέλη της Ελληνικής Κοινότητας αποτελούσαν τμήμα της «αριστοκρατίας» της Τεργέστης. Δυστυχώς οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις μετά τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο άλλαξαν την τύχη της Τεργέστης και οδήγησαν στη συρρίκνωση του Ελληνισμού της πόλης. Ο Ελληνισμός της Τεργέστης μπορεί να συρρικνώθηκε αλλά δεν εξαφανίστηκε. Συνέχισε να ζει και να εξελίσσεται και να εμπλουτίζεται με το «νέο αίμα» των φοιτητών πλέον που άρχισαν να καταφθάνουν εδώ από την Ελλάδα κατά τη δεκαετία του 1970 και του 1980. Οι Έλληνες συνεχίζουν να βρίσκουν τη φιλόξενη γη της Τεργέστης ένα δυναμικό περιβάλλον που τους γοητεύει και συνεχίζει να τους προσφέρει ευκαιρίες για την πρόοδό τους…

Η ΤΕΡΓΕΣΤΗ, Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΤΖΕΗΜΣ ΤΖΟΙΣ, Ο «ΟΔΥΣΣΕΑΣ» ΚΑΙ ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ

Η Τεργέστη αποτελούσε πάντα ένας τόπο μυθοπλασίας, που ενέπνεε καλλιτέχνες και συγγραφείς. Ίσως δεν είναι ευρύτερα γνωστό αλλά η πόλη της Τεργέστης και οι άνθρωποι της ελληνικής παροικίας επέδρασαν στο έργο του μεγάλου Ιρλανδού συγγραφέα Τζέημς Τζόις. Ο Τζόις έζησε στην Τεργέστη από το 1905 μέχρι το 1915 και έπειτα για ένα ακόμη χρόνο μέχρι το 1919, πριν αναχωρήσει οριστικά για το Παρίσι. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Τεργέστη ο Τζόις θα εμπνευστεί και συγγράψει αρκετά έργα, όπως το «Δουβλινέζοι». Εδώ θα εμπνευστεί και το μεγαλύτερο ίσως λογοτεχνικό του έργο, τον «Οδυσσέα». Οι οικονομικές δυσκολίες είχαν αναγκάσει τον Τζέημς Τζόις να περιπλανηθεί για κάποιο διάστημα στη μιζέρια των ενοικιαζόμενων δωματίων της Τεργέστης, όπου θα συγχρωτιστεί με το λαϊκό στοιχείο και θα γνωρίσει και Έλληνες εργάτες, που θα αποτελέσουν «πρώτη ύλη» έμπνευσης για τον «Οδυσσέα» του. Ο Τζόις γνώρισε επίσης και επιφανείς Έλληνες της πόλης, προστάτες των γραμμάτων και των τεχνών, στο πρόσωπο των οποίων θα αισθανθεί μια ασφάλεια αντίστοιχη εκείνης που περιγράφεται στο τέλος του βιβλίου «Οδυσσέας»….

TO ΔΙΛΗΜΜΑ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΕΡΓΕΣΤΗΣ

Από τότε, η Τεργέστη έχει περάσει πολλά. Την πήρε πίσω η Ιταλία το 1918 και ο φασισμός τη μετέτρεψε σε εμβληματική του πόλη. Την κατέλαβαν οι Ναζί το 1943, για να την πάρουν πίσω οι γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές το 1945. Το 1947, εγκαταστάθηκε εκεί αγγλοαμερικανική στρατιωτική κυβέρνηση. Μόλις το 1954 εντάχθηκε στο ιταλικό κράτος.

Σήμερα, επιτέλους, είναι μια ανθηρή και ειρηνική ευρωπαϊκή πόλη. Το λιμάνι, οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι επιχειρήσεις του καφέ και τα ναυπηγεία παρέχουν απασχόληση σε όλους. Είναι μια πόλη όμως που πολιτικά μετακινείται συνεχώς, καθώς βρίσκεται στο ολισθαίνον τεκτονικό ρήγμα της ευρωπαϊκής ισχύος.

Πάνω απ’ όλα, όμως, η Τεργέστη αντανακλά τα διλήμματα που έχει σήμερα η Ιταλία υπό τη νέα εθνικιστική της κυβέρνηση. Η κυβέρνηση αυτή, που αποτελείται από δύο ευρωσκεπτικιστικά κόμματα, είναι για πρώτη φορά στραμμένη προς την Ανατολή. Η Τεργέστη όμως ήταν πάντα ένα δυτικό φυλάκιο και διευκόλυνε τη μεταφορά ανθρώπων από περιοχές όπως η Δαλματία και η Ιστρια (που ανήκουν σήμερα στην Κροατία, αλλά φιλοξενούσαν επί αιώνες πολλούς Ιταλούς) προς την Ιταλία και άλλες χώρες της ΕΕ. Η πόλη ήταν πάντα υπερήφανη για αυτόν τον ρόλο και τώρα προσπαθεί να παρακολουθήσει τις εξελίξεις. Η σημερινή ιταλική κυβέρνηση κοιτάζει άραγε απλώς προς Ανατολάς ή οδεύει προς τα εκεί;

Η Τεργέστη φοβόταν πάντα τα μεγάλα γεγονότα της ιστορίας και διαισθανόταν τους αβέβαιους καιρούς. Η Ανατολή φιλοξενεί άραγε παλιούς εχθρούς ή καινούργιους φίλους;

Αν και βρίσκεται στις παρυφές του βαλκανικού κόσμου η Τεργέστη είναι μια πόλη πλούσια σε αντιθέσεις, με μια ετερογένεια και μια πολλαπλότητα στοιχείων, που ποτέ δεν συμπτύχθηκαν σε μια ομοιογενή ενότητα. Το μοντέλο της ετερογένειας της Τεργέστης, είναι αυτό που χαρακτηρίζει ανά τους αιώνες και ολόκληρα τα Βαλκάνια. Υπό αυτή την έννοια η Τεργέστη, αν και εξωτερικά μοιάζει με πόλη της Κεντρικής Ευρώπης, είναι στην ουσία μια πόλη με «Βαλκανική Ψυχή»

* Ο Μπέπε Σεβερνίνι είναι αρχισυντάκτης του περιοδικού 7 της Corriere della Sera.

* Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι δημοσιογράφος, ειδικός για τα Βαλκάνια,και συγγραφέας αρκετών βιβλίων σχετικών με τα Βαλκάνια. Το νέο του βιβλίο έχει τίτλο ΒΑΛΚΑΝΙΑ TERRA INCOGNITA. Στοιχειωμένα Βαλκάνια Εξώφυλλο unknownservia-egnarts (1)

tesla-vs-edison-strange-ad-ok