MYΣΤIKH ΚΑΣΑΝΔΡΑ Η μυστηριώδης “Νήσος” της Θεσσαλονίκης

    • MYΣΤIKH ΚΑΣΑΝΔΡΑ

Η μυστηριώδης “Νήσος” της Θεσσαλονίκης

«Δύο Θεσσαλονικείς συναντιούνται μετά το θάνατό τους στον Παράδεισο. ‘’Ωραία είναι εδώ’’, λέει ο ένας και ο άλλος αμέσως του απαντά: ‘’Ναι, αλλά σαν τη Χαλκιδική δεν έχει!’’»

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Βρίσκεται στο προαύλιο της Θεσσαλονίκης και το όνομα της είναι ταυτόσημο στους πολλούς με τις λέξεις Weekend και Kαλοκαιρινές Διακοπές. Κάθε καλοκαίρι οι ακτές της κατακλύζονται από ένα τσουνάμι διψασμένων για θάλασσα τουριστών που προέρχονται σχεδόν από κάθε σημείο της Ευρώπης. Είναι φημισμένη για τις απαράμιλλες αμμουδιές της, τα κρυστάλλινα νερά της, τις καταπράσινες ακτές της, αλλά και για την ασύγκριτη ποικιλία διασκέδασης που προσφέρει στους επισκέπτες της. Είναι η Χαλκιδική, το καμάρι των Θεσσαλονικέων και όλων των βορειοελλαδιτών, ένα τρίποδο μαργαριτάρι αγκυροβολημένο στο βόρειο Αιγαίο.

Ας μην υπερβάλουμε. Είναι γνωστή άλλωστε η Χαλκιδικολατρεία των Θεσσαλονικέων, όπως φαίνεται κι απ’ το παρακάτω ανέκδοτο: «Δύο Θεσσαλονικείς συναντιούνται μετά το θάνατό τους στον Παράδεισο. ‘’Ωραία είναι εδώ’’, λέει ο ένας και ο άλλος αμέσως του απαντά: ‘’Ναι, αλλά όχι σαν τη Χαλκιδική!’’» (Καλού κακού πάντως μην τολμήσετε να πείτε κατάμουτρα στους Θεσσαλονικείς ότι υπάρχει στην Ελλάδα πιο… όμορφη περιοχή από τη Χαλκιδική, διότι θα μπλέξετε!)

Εκτός όμως από τα τουριστικά της θέλγητρα και τις ομορφιές της η γη της Χαλκιδικής «θηλάζει» πολλά μυστικά. Κρύβει πολλά προϊστορικά, ιστορικά και αρχαιολογικά μυστήρια, θρύλους και παραδοξολογίες, τόπους με ιδιαίτερη ενεργειακή ατμόσφαιρα και παράξενα μνημεία της Φύσης. Αυτή την «άλλη» Χαλκιδική θα προσπαθήσουμε να εξερευνήσουμε και να χαρτογραφήσουμε εδώ, ξεκινώντας από το πρώτο πόδι της, τη Μυστική Κασσάνδρα.

Αυτός ο μαγικός τόπος έχει μια αλατισμένη γλυκύτητα, αλλά και μια ιστορία που χάνεται στα βάθη των χιλιετηρίδων, με απαρχές που αναμιγνύουν μύθους και θρύλους, ώστε συχνά να μπερδεύει κανείς που τελειώνει ο μύθος και ξεκινά η ιστορία.

Το νέο στενόμακρο “Νησί” της Θεσσαλονίκης

H Κασσάνδρα είναι στην πραγματικότητα νησί, το μεγαλύτερο “νησί” της Θεσσαλονίκης. Αν μετά τη διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου (1893) η Πελοπόννησος από χερσόνησος έγινε στην πραγματικότητα ένα μεγάλο νησί στο προαύλιο της Αθήνας, έτσι και η Κασσάνδρα, μετά την διάνοιξη της διώρυγας της Ποτίδαιας το 1973, έγινε στην ουσία ένα στενόμακρο νησί στο νότο της Θεσσαλονίκης. Από τότε οι παραπονιάρηδες Θεσσαλονικείς σταμάτησαν να παραπονιούνται πως δεν έχουν νησιά κοντά τους. Απέκτησαν ένα νέο και μάλιστα αρκετά μεγάλο, πανέμορφο και με απίστευτα πλούσια ιστορία. Την Κασσάνδρα, που είναι και χερσόνησος και νησί. Κάτι σαν σύζυγος και ερωμένη μαζί. Δύο σε ένα και μάλιστα σε απόσταση μόλις 70 χιλιομέτρων από τα νότια όρια της Θεσσαλονίκης.

Με έκταση σχεδόν 350 τ.χλμ. και 20.000 μόνιμους κατοίκους η Κασσάνδρα είναι μια πράσινη και παστέλ χιονοστιβάδα που διεισδύει με μορφή λυγισμένου δάκτυλου στη θάλασσα του Αιγαίου. Τα χωριά της, κουρνιασμένα τα περισσότερα σε χρυσές ακτές που τις σκιάζουν σκουροπράσινα πεύκα, έχουν μετατραπεί από τη δεκαετία του 1970 σε παγκοσμίου φήμης τουριστικά θέρετρα, που φιλοξενούν κάθε χρόνο πάνω από δύο εκατομμύρια τουρίστες, χωρίς να συμπεριληφθούν ανάμεσα τους και οι Θεσσαλονικείς επισκέπτες του Σαββατοκύριακου. Για τους τελευταίους η Κασσάνδρα έχει ταυτιστεί περισσότερο με κολύμπι, θάλασσα, φαγητό, ξέφρενη διασκέδαση και αναζήτηση ερωτικού συντρόφου, καθώς αυτή η χερσό-Νήσος θεωρείται πολύ πιο “θηλύκια” σε σχέση με τις άλλες δύο της Χαλκιδικής. Ένας τόπος λαγνείας, πάθους, αλλά και παραισθήσεων. Όπως λένε άλλωστε αστειευόμενοι κι οι ντόπιοι: “Στο πρώτο πόδι (Κασσάνδρα) της Χαλκιδικής πας για να βρεις γυναίκα, στο δεύτερο (Σιθωνία) πας όταν έχεις γυναίκα και στο τρίτο (Άθως) πας όταν χάσεις τη γυναίκα…”. (H φαντασίωση είναι αδελφή της πλάνης, άρα συχνά επικίνδυνη…).

Η φλεγόμενη Κασσάνδρα και η τουριστική έκρηξη

Αυτή η περιοχή δημιουργήθηκε όχι από την οργή των αρχαίων θεών, αλλά από την οργή των σωθικών της Γης, των ηφαιστείων. Η Μυθολογία ωστόσο μας διηγείται πως η χερσόνησος της Χαλκιδικής υπήρξε σφοδρό πεδίο σύγκρουσης κατά τη διάρκεια της Τιτανομαχίας. Οι Ολύμπιοι θεοί υποτίθεται πως ξερίζωναν τεράστια κομμάτια θρακικής γης και τα πετούσαν πάνω στους Γίγαντες για να τους καταπλακώσουν. Έτσι δημιουργήθηκε η χερσόνησος της Παλλήνης (Κασσάνδρα) ή Φλέγρα, της Σιθωνίας και του Άθωνα. Κάτω από την Κασσάνδρα θάφτηκε ο γίγαντας του σεισμού, ο γνωστός μας Εγκέλαδος. Το δεύτερο «πόδι», η Σιθωνία οφείλει το όνομά της στο Σίθωνα, το γιο του Ποσειδώνα. Τέλος ο πανύψηλος Άθως σχηματίστηκε από βράχο που έριξε εναντίον του ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας. Σύμφωνα όμως με μια άλλη εκδοχή του μύθου κατά την Τιτανομαχία ο Άθως ήταν ένας Θρακιώτης Γίγαντας που πέταξε έναν τεράστιο πέτρινο όγκο κατά του Θεού Ποσειδώνα, ξέφυγε όμως από τα χέρια του και έπεσε στη θάλασσα σχηματίζοντας το κομμάτι της ξηράς που βρίσκεται σήμερα η ομώνυμη χερσόνησος. Η θεά Δήμητρα έντυσε τον Άθω με χιλιάδες ρίζες, που έγιναν σύντομα έγιναν ένα πυκνό δάσος, και ο Δίας χάρισε την κατάφυτη χερσόνησο στην Άρτεμη για να κυνηγάει με τα χρυσά της βέλη, συντροφιά με τις Νύμφες, που ήταν ορκισμένες στην αγνότητα. Από τότε ο Άθως ονομάστηκε «Όρος της Παρθενίας»…

Στην αρχαιότητα η χερσόνησος της Κασσάνδρας ή Παλλήνης ονομάζονταν αρχικά Φλέγρα, που σημαίνει «φλεγόμενος τόπος» (εξαιτίας του Δία που έκαιγε από τον Όλυμπο απέναντι με τους κεραυνούς του τη “γη των Γιγάντων” που ζούσαν εκεί) ή επειδή κατά την αρχαιότητα έβγαιναν συνεχώς καπνοί από υπόγειες σπηλιές, κατάλοιπα πανάρχαιων ηφαιστείων. Τον Aύγουστο του 2006 οι εικόνες της φλεγόμενης Kασσάνδρας και της πνιγμένης στους καπνούς Χαλκιδικής, που έκαναν τον γύρο του κόσμου, έφεραν στο νου την αρχαία ονομασία του πρώτου «ποδιού» της Χαλκιδικής. Το πανέμορφο πευκοδάσος του πρώτου ποδιού της Χαλκιδικής τυλίχθηκε γρήγορα στις φλόγες και θα χρειαστούν τριάντα χρόνια για να αποκατασταθεί (Σήμερα δέκα χρόνια αργότερα, η Φύση έκανε και πάλι το θαύμα της κι ένα μεγάλο τμήμα της πυρίκαυστης περιοχής έχει και πάλι αποκτήσει το δάσος της). Αλλά η ζωή συνεχίστηκε και το τουριστικό πρόσωπο της Κασσάνδρας δεν επλήγη θανάσιμα, όπως πολλοί φοβήθηκαν ότι θα συμβεί μετά την καταστροφική πυρκαγιά. Αντίθετα οι μετοχές της Κασσάνδρας ανέβηκαν στον παγκόσμιο τουριστικό χάρτη. Πολυάριθμοι νέοι τουρίστες από τα Βαλκάνια, την κεντρική και ανατολική Ευρώπη και τη Ρωσία, την έκαναν αγαπημένο τόπο διακοπών, με θετικές και αρνητικές επιπτώσεις, ειδικά στον περιβαλλοντικό τομέα. Η “αυτοκρατορία της πλαστικής σακούλας” κυριαρχεί παντού και απειλεί να καταστήσει και την Κασσάνδρα έναν ακόμη Paradise Lost…

Ο ναός του Άμμωνος Διός και άλλα μυστήρια…

Από την αρχαιότητα η χερσόνησος της Κασσάνδρας ή Παλλήνης (ή Φλέγρας), κατοικημένη αρχικά από θρακικά φύλα, ήταν η πιο πυκνοκατοικημένη και φιλοξενούσε πλήθος πόλεων, ελληνικών αποικιών οι περισσότερες. Ανάμεσα τους ξεχώριζαν η Ποτίδαια, ή Άθυτος (ή Άφυτος), η Σκιώνη, η Σίβηρη, η Σάνη, η Νεάπολη και η Μένδη, στις δυτικές ακτές της χερσονήσου. Η τελευταία βρισκόταν κοντά στη σημερινή Καλάνδρα και ήταν η πατρίδα του γλύπτη Παιώνιου, που φιλοτέχνησε το άγαλμα της Νίκης στην αρχαία Ολυμπία. H αρχαία Μένδη ήταν αποικία των Ερετριέων που λάτρευαν το θεό Διόνυσο. Στο νόμισμα της πόλης απεικονίζονταν ο Διόνυσος αλλά και ο γάιδαρος (!), εξαιτίας ενός ξεχωριστού είδους που ενδημούσε στην περιοχή, ο λεγόμενος Μένδιος όνος. Απ’ αυτό προήλθε και το όνομα «κυρ Μέντιος» που έδιναν παλιότερα οι ντόπιοι κάτοικοι στα συμπαθέστατα γαϊδουράκια τους.

Σημαντική πόλη της χερσονήσου ήταν η Άθυτος ή Άφυτις, η οποία μνημονεύεται από τους αρχαίους συγγραφείς (Ηρόδοτος, Θουκυδίδης, Ξενοφών, Αριστοτέλης, Παυσανίας, Στράβων κ.α). Εκτός από το ιερό του Διόνυσου του 8ου π.Χ. αιώνα, η πόλη φιλοξενούσε και ναό του Άμμωνος Διός (δωρικού ρυθμού που χρονολογείται από τον 4ο π.Χ. αιώνα). Έκοβε μάλιστα και δικό της νόμισμα που έφερε την κεφαλή του προστάτη της, Άμμωνα Δία. Σήμερα σώζονται τα ερείπια αυτού του σπάνιου για τον ελλαδικό χώρο ναού, αλλά ο βράχος πάνω στον οποίο γινόταν οι θυσίες προς τιμήν του Άμμωνος Διός προσφέρει μια καταπληκτική θέα προς την κατεύθυνση της Σιθωνίας.Ο Ναός αφιερωμένος στον Άμμωνα Δία δίπλα στην παραλία του χωριοὐ Καλλιθέα και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής.

Τμήματα μόνον των κτισμάτων του ιερού του Άμμωνος Διός που χρονολογούνται στο α’ μισό του 4ου αιώνα έχουν διασωθε. Η ύπαρξη επιγραφής που χρονολογείται στον 3ο αιώνα ή στο α’ μισό του 2ου αιώνα π.Χ. προς τιμή του Ασκληπιού σε αναθηματικό βωμίσκο, που βρέθηκε στο χώρο και φυλάσσεται στη βιβλιοθήκη της Μονής Παντελεήμονος στο Άγιο Όρος, υποδηλώνει τη λατρεία του θεού στο ιερό αυτή την εποχή.
Το 2ο αι. μ.Χ. το ιερό γνωρίζει ακμή. Έξω από το ναό του Άμμωνος Διός κτίζονται κερκίδες και βόρεια του ναού κτίζεται το βαλανείο (μικρό λουτρό), το οποίο συνδέεται με τη λατρεία του Ασκληπιού και την ίαση. Το ιερό εγκαταλείπεται και καταστρέφεται στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ.

Εκτός από τα προηγούμενα στην Κασσάνδρα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον η διώρυγα και το κάστρο της Ποτίδαιας, ο βυζαντινός πύργος της Νέας Φώκαιας στην άκρη της θάλασσας, η παλαιοχριστιανική Βασιλική στην Καλλιθέα, ο πύργος και η κάτασπρη γρανιτική αμμουδιά της Σάνης, τα αρχαία λατομεία, ο Γλαρόκαβος με τις αμμοσούρες του και τον ορμίσκο του, οι πευκόφυτοι χωματόδρομοι προς την Αγία Παρασκευή, η Μαυρομπάρα και η κρυφή λιμνούλα της και η Παναγία Φανερωμένη με τη θαυματουργή πέτρα-βάση αρχαίου αγάλματος. Ειδικά στην Αγία Παρασκευή αναβλύζουν από τα έγκατα της γης ιαματικά ύδατα, πλούσια σε μεταλλικά στοιχεία, με μοναδική χημική σύσταση και ιδανική θερμοκρασία (36 βαθμοί Κελσίου), που διαθέτουν σπάνιες θεραπευτικές ιδιότητες και αναζωογονούν το σώμα και το πνεύμα. Εκεί πάνω στα βράχια, σε ένα μαγευτικό περιβάλλον με θεά το Αιγαίο -η θέα πίνοντας καφέ είναι όντως απίστευτη- υπάρχει κι ένα υπερσύγχρονο υδροθεραπευτήριο (spa) της Αγίας Παρασκευής και το έμπειρο προσωπικό του σας περιμένει για να σας αναζοωγονήσει. Τα τρεχάμενα ιαματικά ύδατα αγγίζουν μουσικά τα απόκρημνα βράχια και μουρμουρίζουν το ατελείωτο τραγούδι τους στην σκοτεινή θαλασσινή σπηλιά καθώς ανακατεύονται με το θεϊκό που βγαίνει από τα σπλάχνα αυτού του ευλογημένου τόπου για να σας θεραπεύσει ολιστικά.

Παρά το γεγονός πως η Κασσάνδρα είναι το πιο κοσμοπολίτικο μέρος της Χαλκιδικής, εντούτοις φιλοξενεί πολλά σπάνια και «μυστικά» μέρη για να την αγνοήσει ένας υποψιασμένος ταξιδευτής. Νοτίως της απλώνεται η απέραντη, δικτυωτή και κορφοπύθμενη θάλασσα του Αιγαίου. Στο βορρά της η Θεσσαλονίκη, η Μακεδονία και η απέραντη βαλκανική ενδοχώρα. Κι εδώ στη Χαλκιδική και στην Κασσάνδρα η ατμόσφαιρα του εξωπραγματικού έχει διεισδύσει παντού. Oνειροπόλος είναι αυτός που βρίσκει μόνος του το δρόμο ακολουθώντας το αχνό φως της πανσέληνου. Η δυστυχία του είναι πως βλέπει την αυγή μόνος του, πριν από τους άλλους…

Advertisements