ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΩΝ: Το Memes της Αυτοκτονίας Απλώνεται στην Ελλάδα

ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΩΝ

Το Memes της Αυτοκτονίας Απλώνεται στην Ελλάδα

ΜΝΗΜΌΝΙΑ ΜΝΗΜΌΣΥΝΑ! 

Image result for suicide Greece

Επιδημία αυτοκτονιών στην Ελλάδα της Κρίσης και των Μνημονίων; Για κάποιους αποτελούν μία ακόμη «επιδημία μιμητισμού». Για κάποιους άλλους είναι «Μνημονιακές Δολοφονίες». Το σίγουρο είναι πως η έξαρση των αυτοκτονιών στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, αποτελεί ένα καινούργιο, αλλά και παράξενο κοινωνικό φαινόμενο στο οποίο δεν είχαμε συνηθίσει. Γιατί κι εμείς οι, εξωστρεφείς Μεσογειακοί Έλληνες, αρχίσαμε να αυτοχειριαζόμαστε; Γιατί οι περισσότεροι που αυτοκτονούν είναι άνδρες; Τι είναι τελικά η αυτοκτονία; Μιμητισμός, Ηρωισμός ή Δειλία;

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

 

Έμοιαζε με μια συνηθισμένη μέρα. Ο 45χρονος δικηγόρος ξύπνησε το πρωί, μίλησε τυπικά με τους δικούς του χωρίς να τους πει τίποτε. Το μεσημέρι της ίδιας μέρας μπήκε σε κτίριο στην οδό Απόλλωνος 11 στο κέντρο της Αθήνας, χωρίς να τον αντιληφθεί κανείς, ανέβηκε στον τελευταίο όροφο και αφού άφησε το χαρτοφύλακά και το σακάκι του πήδηξε στο κενό. Σκοτώθηκε ακαριαία, αφήνοντας πίσω του πλήθος ερωτηματικών, καθώς και μία γυναίκα με δύο παιδιά…

Στο Γαλάτσι ένας 65χρονος χαμηλοσυνταξιούχος, που χρωστούσε κάποια ενοίκια στους ιδιοκτήτες του σπιτιού του, όταν αυτοί αποφάσισαν να κινηθούν δικαστικά εναντίον του, εκείνος αποφάσισε να γράψει την τελευταία σελίδα στο βιβλίο της ζωής. Όταν ένας δικαστικός επιμελητής τον ενημέρωσε ότι θα πρέπει να εγκαταλείψει το διαμέρισμά του, στο οποίο έμενε τα τελευταία 15 χρόνια, εκείνος βγήκε στο μπαλκόνι του σπιτιού του και διαμαρτυρόταν για την αδικία. Στο τέλος πήρε την απόφαση να βουτήξει στο κενό, παρά να αντιμετωπίσει την προοπτική να μείνει άστεγος. Εξέπνευσε προτού μεταφερθεί στο πλησιέστερο νοσοκομείο. Και το θλιβερό είναι πως στον ίδιο ακριβώς δρόμο, πριν λίγους μήνες, είχε αυτοκτονήσει ακόμη ένας απελπισμένος άνθρωπος…

Image result for suicide Greece

Τριπλασιάστηκαν με τα Μνημόνια

Τα τελευταία τρία χρόνια δεν περνάει μέρα στην Ελλάδα που να μην αυτοχειριάζεται κι ένας άνθρωπος. Μέχρι το 2008, δηλαδή πριν από την επίσημη έναρξη της Κρίσης, αυτοκτονούσε στη χώρα μας κατά μέσον όρο ένας άνθρωπος την ημέρα, κυρίως για ψυχολογικούς, συναισθηματικούς και πιο σπάνια για οικονομικούς λόγους. Πλέον αυτοκτονούν κατά μέσον όρο 2-3 άνθρωποι καθημερινά, δηλαδή τριπλάσιος αριθμός απ’ ότι συνήθως –και πολλαπλάσιος, αν λάβουμε υπόψιν μας, πως υπάρχουν και οι αποτυχημένες απόπειρες αυτοκτονίας (τις οποίες και κρατούν μυστικές για ευνόητους λόγους), που αφήνουν πίσω τους ανθρώπους ψυχικά και σωματικά ανάπηρους. («Το χειρότερο από μια αποτυχημένη ζωή, είναι μια αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας», Τζακ Κεβορκιάν).

Κάποτε περηφανευόμασταν πως η Ελλάδα ήταν μια από τις χώρες με τα λιγότερα ποσοστά αυτοκτονιών παγκοσμίως –το φως, το κλίμα και η ιδιοσυγκρασία μας έκαναν αισιόδοξους– αφήνοντας για τις Σκανδιναβικές χώρες και την Ιαπωνία τα θλιβερά πρωτεία. Πλέον αυτό δεν ισχύει και αρχίσαμε ως λαός να προβαίνουμε μαζικά σε πράξεις απόγνωσης Σκανδιναβικού τύπου.

Τι είναι αυτό που σπρώχνει όλο και περισσότερους Έλληνες στο να αφαιρέσουν την ίδια τους τη ζωή; Η οικονομική κρίση, θα πείτε, με την ανεργία, τη φτώχεια, τις χρεοκοπίες, που οδηγούν στην κατάθλιψη, απόγνωση και σε πλήθος ψυχολογικών διαταραχών, που κάνουν τη ζωή ανυπόφορη και τους ανθρώπους να θέλουν να δραπετεύσουν απ΄ αυτή. Η αυτοενοχοποίηση, που στρέφει την οργή ενάντια στον ίδιο μας τον εαυτό, που τον κατηγορούμε για την ανυπόφορη κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε. Ποιος φταίει για την κατάσταση; Εγώ, θα πει εύκολα ο υποψήφιος αυτόχειρας, άνθρωπος συνήθως ευαίσθητος, που είναι αναγκασμένος να ζει μέσα σε μια συναισθηματική έρημο, χωρίς να μπορεί να μοιράσει τις ανησυχίες του σε ανθρώπους που τον καταλαβαίνουν. Κι έτσι στρέφεται εναντίον του εαυτού του, καθώς «αυτοκτονία είναι μια μομφή του ατόμου προς τον ίδιο του τον εαυτό», όπως λέει και η ψυχολόγος Μυρτώ Νίλσεν. Είναι μια δολοφονία που έχασε το δρόμο της…

Image result for suicide Greece

Αυτοκτονίες ή μνημονιακές δολοφονίες;

Οι αυτόχειρες αρνούνται το δώρο της ζωής, θεωρώντας πως η ζωή τους δεν αξίζει πλέον. Οι περισσότεροι είναι, φυσικά, άνδρες –αυτή η πολυέξοδη και υψηλού ρίσκου βιολογική επένδυση της Φύσης. Για τη Φύση τα αρσενικά είναι απλώς «παράσιτα» που ζουν εις βάρος των θηλυκών. Αν υποτίθεται είναι σήμερα κυρίαρχα στις ανθρώπινες κοινωνίες είναι επειδή έμαθαν να συνεργάζονται στενά και ιεραρχικά από την εποχή ακόμη που ήταν κυνηγοί. Στην εποχή όμως του καπιταλισμού η συνεργασία έγινε σκληρός ανταγωνισμός, σκέτη αλληλοεξόντωση και τώρα ήρθε η Κρίση για ν’ αποτελειώσει την κυριαρχία των ανδρών..

Δεν είναι όμως οι περισσότεροι ψυχασθενείς ή αδιάγνωστοι καταθλιπτικοί, όπως θέλουν να τους παρουσιάσουν ορισμένοι. Είναι συνήθως άνθρωποι, συχνά υπεράνω κάθε υποψίας, στις ζωές των οποίων συσσωρεύονται με γεωμετρική πρόοδο πολλοί στρεσογόνοι παράγοντες. Ένας από αυτούς είναι και η οικονομική κρίση, που λειτούργησε ως πυροκροτητής για την έκρηξη μιας επιδημίας αυτοκτονιών στην Ελλάδα. «Κανονικά» στην Ελλάδα αυτοκτονούσε κατά μέσο όρο ένας άνθρωπος την ημέρα –ελάχιστο ποσοστό, σε σχέση με την Ιαπωνία, όπου αυτοκτονούν περισσότεροι από 30.000 άνθρωποι το χρόνο–, ενώ στις σημερινές συνθήκες της οικονομικής κρίσης και της αυστηρής λιτότητας που μας επιβάλουν οι δανειστές μας, αυτοκτονούν καθημερινά τρεις άνθρωποι, δηλαδή τριπλάσιος αριθμός. Γι’ αυτό δεν θα ήταν λάθος να μην τις αποκαλούσαμε αυτοκτονίες αλλά μνημονιακές δολοφονίες.

Image result for suicide Greece

Στην Ελλάδα έχουν πραγματοποιηθεί ως τώρα πάνω 5.000 «μνημονιακές δολοφονίες» ή «αυτοκτονίες του ΔΝΤ». O όρος αυτοκτονίες του ΔΝΤ πρωτοεμφανίσθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990, σε χώρες στις οποίες, ο διεθνής αυτός οργανισμός των αδίστακτων τοκογλύφων, παρενέβη «ναυαγοσωστικά» για να «σώσει τις κοινωνίες και τα κράτη, από την οικονομική καταστροφή»! Στη χώρα μας αυτός ο όρος άρχισε να χρησιμοποιείται από το 2009, όταν παρατηρήθηκε αλματώδης αύξηση των αυτοκτονιών. Να υπενθυμίσουμε πως μόνο το 2011 κατεγράφησαν 500 αυτοκτονίες από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη σε ολόκληρη την Ελλάδα, ενώ μέσα σε δύο χρόνια (2009-2011) τα κρούσματα έφτασαν τα 1700, ενώ ο αριθμός τους είναι διπλάσιος αν λάβουμε υπόψιν μας και τις αποτυχημένες απόπειρες αυτοκτονίας. Και για το 2012 οι προβλέψεις είναι ακόμα πιο δυσοίωνες, καθώς τα κρούσματα έχουν διπλασιαστεί, αν όχι τριπλασιαστεί, και ο πραγματικός αριθμός αυτοκτονιών είναι πολύ μεγαλύτερος, καθώς πολλοί συγγενείς δεν καταγράφουν τα περιστατικά από ντροπή και τα παρουσιάζουν ως δυστύχημα. Επιπλέον, η ελληνική επιστημονική κοινότητα έχει πια επιβεβαιώσει ότι μέσα σε μία τριετία έχουν τριπλασιαστεί οι αυτοκτονικές τάσεις. Έτσι, η πίεση που έχουν δεχθεί οι Έλληνες από την οικονομική κρίση, έδωσε στη χώρα μας τη θλιβερή πρωτιά στις αυτοκτονίες στην Ευρώπη με ποσοστό αύξησης το 2011 που άγγιξε το 40%. Σύμφωνα ακόμη με τους ειδικούς ψυχίατρους και κοινωνιολόγους, το 75% εκείνων που αυτοκτονούν πάσχουν από κατάθλιψη. Οι υπόλοιποι προχωρούν σ’ αυτή την ενέργεια ως αντίδραση στα προβλήματα που τους προέκυψαν, προκειμένου να βρουν «διέξοδο» απ’ αυτά. Πριν από την οικονομική κρίση αυτά τα νούμερα ήταν ασύλληπτα για την Ελλάδα. Πλέον όλο και περισσότεροι φλερτάρουν επικίνδυνα με την αυτοκτονία…

Image result for suicide Greece

Ο μαύρος κατάλογος των επιπτώσεων της εφαρμογής στην Ελλάδα των «προγραμμάτων σταθεροποίησης» της Τρόικα θα μπορούσε να γεμίσει πολλές σελίδες, καθιστώντας έτσι το Μνημόνιο πραγματικό «όπλο μαζικής καταστροφής» της ελληνικής κοινωνίας. Ένας ιστορικός θα συμφωνούσε πως τέτοιες δραματικά αρνητικές επιπτώσεις συμβαίνουν σε μια οικονομία και κοινωνία μόνον σε περίπτωση μακροχρόνιων πολεμικών συγκρούσεων ή κοσμογονικών πολιτικών αναταραχών, όπως π.χ. ήταν η πτώση του λεγόμενου Ανατολικού Μπλοκ μετά το 1989. Όχι όμως σε μια ειρηνική περίοδο και σε μια δημοκρατική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Image result for suicide

TIPPING POINT: Όταν η Αυτοκτονία γίνεται «μόδα»

Υπάρχει όμως και μια άλλη θεωρία ερμηνείας της έξαρσης των αυτοκτονιών στην Ελλάδα. Σύμφωνα μ’ αυτή δεν φταίει αποκλειστικά η οικονομική κρίση αλλά το φαινόμενο του Μιμητισμού, που είναι σύνηθες στις ανθρώπινες κοινωνίες. Αν κάποιος άνθρωπος αυτοκτονεί και η πράξη του γνωρίζει δημοσιότητα από τα MME, τότε θα διασπαρθεί το «meme» της αυτοκτονίας και υπάρχει πιθανότητα να αυξηθούν οι αυτοκτονίες στη χώρα. Αν κάποιος αυτοκτονήσει στην ίδια γειτονιά με ‘σένα και γίνει γνωστό, τότε ο επόμενος ίσως να είσαι εσύ…

Το φαινόμενο του μιμητισμού στις αυτοκτονίες έχει μελετηθεί, ακόμη και σε εξωτικά μέρη όπως η Μικρονησία. Στο νησιωτικό σύμπλεγμα της Μικρονησίας στον Ειρηνικό Ωκεανό μέχρι τη δεκαετία του 1950 δεν αυτοκτονούσε κανείς. Τριάντα χρόνια όμως αργότερα η Μικρονησία είχε το μεγαλύτερο ποσοστό αυτοκτονιών στον κόσμο. Σ’ ένα άρθρο του 1976 στην εφημερίδα Micronesian Independent αναφέρονταν πως οι αυτοκτονίες είχαν γίνει η πρώτη αιτία θανάτου για τους νέους μεταξύ 15 και 30 ετών, αρκετά πάνω από τα τροχαία ατυχήματα. Ποιος ήταν ο λόγος;

Image result for suicide micronesia

Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Malcolm Gladwell, συγγραφέα του βιβλίου The Tipping Point, η εξάπλωση των αυτοκτονιών σε μια κοινωνία ακολουθεί τον τρόπο μετάδοσης μια επιδημίας! Εφόσον «μολυνθεί» μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων, φτάνουμε στο λεγόμενο «tipping point» και απ’ εδώ και στο εξής η διασπορά του φαινομένου αυξάνει ταχύτητα σχεδόν με γεωμετρική πρόοδο. Ο ίδιος υποστηρίζει πως οι αυτοκτονίες σε μια κοινωνία αυξάνονται με τη μορφή επιδημίας, ακολουθώντας τα ίδια μοντέλα που ακολουθεί π.χ. η αύξηση των ποσοστών των νέων που καπνίζουν, αν καπνίζει σε μια παρέα έστω και ένας.

Image result for suicide

Το «Σύνδρομο του Βέρθερου»

Στη φιλήσυχη εξωτική Μικρονησία η αρχή έγινε όταν νεαρά αγόρια άρχισαν να αυτοκτονούν εξαιτίας φαινομενικά ασήμαντων διαφωνιών με τις οικογένειές τους. Όταν οι ειδήσεις για τις πρώτες αυτοκτονίες διαδόθηκαν και συζητήθηκαν στις μικρές κοινωνίες των νησιών, βρήκαν σύντομα μιμητές. Το φαινόμενο «έγινε μόδα», πήρε γρήγορα το ρυθμό χιονοστιβάδας κι έγινε πολύ σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα σε μια κοινωνία ασυνήθιστη στις αυτοκτονίες.

Ο David Philips, ένας κοινωνιολόγος από το Σαν Ντιέγκο που μελέτησε το φαινόμενο των αυτοκτονιών σε διάφορες κοινωνίες και για πολλά χρόνια κατέληξε σε κάποια εκπληκτικά συμπεράσματα. Ανάμεσα στις διαπιστώσεις του ήταν πως ο αριθμός των αυτοκτονιών σε μια περιοχή αυξανόταν όταν η είδηση μιας αυτοκτονίας αποκτούσε μεγάλη προβολή στα τοπικά Μedia. Αν μάλιστα είχε πανεθνική προβολή τότε οι αυτοκτονίες αυξάνονταν σε ολόκληρη τη χώρα. Ως παράδειγμα έφερε και την αυτοκτονία της Μέριλιν Μονρόε, που λόγω του μιμητισμού οδήγησε σε αύξηση των αυτοκτονιών στις ΗΠΑ κατά 12%! Σύμφωνα με τον Philips: «Οι ειδήσεις για αυτοκτονίες είναι κάτι σαν διαφήμιση για έναν τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων μας. Υπάρχουν τόσοι δυστυχισμένοι άνθρωποι που δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις επειδή έχουν κατάθλιψη. Ζουν με μόνιμο πόνο. Σ’ αυτούς εμφανίζονται «διαφημίσεις» για διάφορους τρόπους αντίδρασης». O ίδιος αποκάλεσε το φαινόμενο «Σύνδρομο του Βέρθερου» από το μυθιστόρημα του Γκέτε «Τα Πάθη του Νεαρού Βέρθερου», που προκάλεσε μια επιδημία αυτοκτονιών στα τέλη του 18ου αιώνα. Γι’ αυτό και πολλές χώρες με παραδοσιακά προβλήματα αυτοκτονιών, όπως οι Σκανδιναβικές, φτάνουν στο σημείο να απαγορεύσουν από τα Media κάθε δημοσιοποίηση ειδήσεων σχετικές με αυτοκτονίες. (Αν ίσχυε βέβαια κάτι τέτοιο και στην Ελλάδα, τότε πιθανότατα δεν θα διαβάζατε αυτό το άρθρο).

Image result for suicide

Θυμώνω άρα ζω

Γράφοντας αυτές τις γραμμές διαβάζω πως ακόμη ένας συνταξιούχος στην Κρήτη έφτασε στο απονεννοημένο διάβημα πέφτοντας στο κενό από τον τρίτο όροφο του διαμερίσματός του στο Ηράκλειο. Αντιμετώπιζε κι αυτός οικονομικά προβλήματα και θέλησε να θέσει τέλος στη ζωή του ελπίζοντας οι δικοί να εισπράξουν την ασφάλεια ζωής του. Αυτός μπορεί να έφυγε, αλλά οι δικοί του, ειδικά τα παιδιά του, έμειναν για να υποφέρουν. Αυτή είναι ίσως και η σημαντικότερη «παράπλευρη απώλεια» των αυτοκτονιών: τα αγαπημένα πρόσωπα που μένουν πίσω και ίσως ποτέ να μην συνέλθουν από το σοκ και το τραύμα, για το οποίο αποφεύγουν να μιλάνε. Ωστόσο είναι καλύτερος ο θυμός, η έκφραση της οργής, παρά η απελπισία και η αίσθηση του αδιεξόδου. Κάθε εμπόδιο στη ζωή μας είναι μια περιπέτεια, ένα μάθημα –αρκεί να μην το παίρνουμε υπερβολικά στα σοβαρά. Πρέπει πάντα να προχωράμε μπροστά –πάντα. Γιατί έχουμε χιλιόμετρα να διανύσουμε και όνειρα να εκπληρώσουμε…

Image result for suicide

Σημείωση: Αν, παρόλα αυτά σας μπει ποτέ κάποια «μαύρη σκέψη», μη διστάσετε, καλέστε την Τηλεφωνική Γραμμή Παρέμβασης 1018.
Advertisements