MΑΡΙΟΣ ΒΕΡΕΤΤΑΣ: «Λάθε Βιώσας», Ένας Επικούρειος στην Ελλάδα της Κρίσης

MΑΡΙΟΣ ΒΕΡΕΤΤΑΣ

Το Αρχαιοελληνικό Ρεύμα κατέληξε χλαμυδοπανηγύρια και εθνικιστικός χουλιγκανισμός!”

 

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΣΤΑΜΚΟ

Στα χρόνια που πέρασαν από τότε που άρχισα να διαβάζω και να γράφω κι έμαθα να είμαι πάνω απ’ όλα ένας Σκεπτόμενος Άνθρωπος, έμαθα ν’ αναγνωρίζω και τις λαμπρές δράσεις και δημιουργίες και των άλλων Σκεπτόμενων Ανθρώπων, ζωντανών ή νεκρών. Δυστυχώς η Ελλάδα έχει περισσότερες διάνοιες νεκρές, που ακτινοβολούν μέσα από την Ιστορία, παρά ζωντανές. Οι ζωντανοί Έλληνες, που σκέπτονται πραγματικά και κριτικά και δρουν συνειδητά, είναι ελάχιστοι. Οι περισσότεροι που παριστάνουν σήμερα τους διανοούμενους είναι Δήθεν, κούφια ολογράμματα, συσκευασίες και τίτλοι χωρίς ουσία και περιεχόμενο. Όχι όμως και ο Μάριος Βερέττας, ένας πουγραφότατος συγγραφέας, παραγωγικότατος μεταφραστής, ποιοτικός εκδότης και πάνω απ’ όλα ένας Σκεπτόμενος Έλληνας.

Αν στη μικρή, αλλά τόσο σημαντική από την άποψη της Ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς, Ελλάδα δεν υπήρχε ο Μάριος Βερέττας θα έπρεπε οπωσδήποτε να τον εφεύρουμε. Ο άνθρωπος αυτός δεν κρατάει απλώς το “κεράκι αναμμένο” απέναντι στα απομεινάρια του σκοταδιστικού Μεσαίωνα, αλλά μια μεγάλη ΔΑΔΑ που φωτίζει το δρόμο μιας ολόκληρης γενιάς νέων Ελλήνων για περισσότερη Ελευθερία, Δημοκρατία, Δικαιοσύνη, Γνώση και Ευδαιμονία.

Σύμφωνα με το τυπικό βιογραφικό του ο Mάριος Bερέττας γεννήθηκε στην Aθήνα το 1947. Σπούδασε σκηνοθεσία και ανέβασε κατά καιρούς θεατρικές παραστάσεις για παιδιά σε σχολειά και πνευματικά ιδρύματα. Έχει ταξιδέψει πολύ και μιλά έξι γλώσσες. Πριν κατασταλάξει ως «άνθρωπος του βιβλίου» έκανε πολλές δουλειές, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Με τον τρόπο αυτό ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Καναδά, Άπω Ανατολή κ.ά. Έχει διασχίσει πολλές φορές την Ευρώπη, την Ινδία αλλά και άλλες χώρες με μοτοσυκλέτα. Από το 1975 κι έπειτα ασχολείται κατά κύριο λόγο με τον κόσμο του βιβλίου, ως συγγραφέας, μεταφραστής, επιμελητής εκδόσεων και εκδότης. Έχει γράψει δεκάδες δημοφιλή βιβλία (πενήντα συνολικά), έχει μεταφράσει περίπου εκατόν πενήντα βιβλία από τα αγγλικά και τα γαλλικά, έχει επιμεληθεί την έκδοση άλλων πενήντα βιβλίων διαφόρων εκδοτών, κι έχει εκδόσει ακόμη εκατόν πενήντα βιβλία από τον δικό του εκδοτικό οίκο (http://www.verettasbooks.gr). Εκατοντάδες επίσης είναι τα άρθρα του σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες καθώς και τα ραδιοφωνικά πολιτιστικά του σχόλια. Τον Μάρτιο του 1997, το βιβλιοπωλείο ΒΕΡΕΤΤΑ στα Εξάρχεια κάηκε από δυο βόμβες μολότοφ από φανατικό Χριστιανό. Ωστόσο, η εκδοτική δραστηριότητα ξανάρχισε σε άλλο χώρο, ενώ ο Μάριος Βερέττας ξεκίνησε περιοδείες, συμμετοχές σε εκθέσεις βιβλίου, διαλέξεις σε πνευματικά ιδρύματα, και εμφανίσεις στην τηλεόραση. Συνέχισε τη συγγραφική και εκδοτική παραγωγή και το 2007 εξέδωσε το τριμηνιαίο φιλοσοφικό περιοδικό «Ο κήπος του Επίκουρου», προκειμένου να διασφαλίσει την επικοινωνία και την ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των φίλων της Επικούρειας Φιλοσοφίας. Τον Ιούλιο του 2009, ο Μάριος Βερέττας μετέφερε τον εκδοτικό οίκο του στη Ρόδο απ’ όπου συνεχίζει με την ίδια δυναμική τη συγγραφική, μεταφραστική και εκδοτική του δραστηριότητα, μακριά από την πολύβουη και αγχωτική πρωτεύουσα Άλλωστε το αγαπημένο του Επικούρειο ρητό είναι το “Λάθε βιώσας”…

Πνεύμα ανήσυχο, ακούραστο και δημιουργικό ο Μάριος Βερέτας είναι ένας αιώνια νέος με τη λάμψη του πνεύματος στο βλέμμα και στο λόγο του. Είναι ένας “πνευματικός πρόσφυγας” που περιφέρεται ανερμάτιστος σ’ έναν κόσμο εχθρικό προς της Ελευθερία και την Ευδαιμονία, αλλά εκείνος όμως έχει κατορθώσει να είναι εσωτερικά ήρεμος και σε κατάσταση μόνιμης συνειδησιακής έξαρσης, πλημμυρισμένος από τη δύναμη της νοημοσύνης, της ήρεμης διαύγειας και του καθαρού Νου. Ο Μάριος Βερέττας δεν κλωθογυρνά στα τυχαία και επίκαιρα περιστατικά, αλλά εφορμεί στα ουσιώδη, σε όλα εκείνα που μας κάνουν Ανθρώπους. Κι επειδή σπάνια δίνει συνεντεύξεις καθώς οι περισσότεροι τον θεωρούν “Μαύρο Πρόβατο” , η παρακάτω συνέντευξη είναι σίγουρο πως θα συζητηθεί…

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ

Γιώργος Στάμκος: Μάριε συμπληρώνεις σχεδόν σαράντα χρόνια στο χώρο του βιβλίου ως συγγραφέας, μεταφραστής, επιμελητής εκδόσεων και εκδότης. Έχεις γράψει 50 συγγράμματα, μετέφρασες 140 βιβλία κι έχεις εκδώσει ήδη πάνω από 200 βιβλία και συνεχίζεις ακάθεκτος χωρίς να σε καταβάλλει το βάρος του χρόνου. Τι σε ώθησε να γίνεις “βιβλιάνθρωπος” και ποιο είναι το μυστικό αυτής της αστείρευτης παραγωγικότητας και δημιουργικότητας σου;

Μάριος Βερέττας; Κατ’ αρχήν ευχαριστώ το περιοδικό για τη φιλοξενία. Σπάνια μου συμβαίνει να δώσω συνέντευξη σε περιοδικό, κι αυτό για δύο λόγους. Αφενός οι συντάκτες των εντύπων του κατεστημένου με θεωρούν «μαύρο πρόβατο» και εντελώς ακατάλληλο για τα… έγκριτα περιοδικά τους – άποψη που με τιμά! – κι αφετέρου ως φίλος της Επικούρειας φιλοσοφίας εφαρμόζω το «Λάθε βιώσας», που πάει να πει ζήσε όσο το δυνατόν στην αφάνεια και εμφανίσου μόνον όταν στο ζητήσουν φίλοι. Εάν λοιπόν δεν σε θεωρούσα φίλο, αυτή η συνέντευξη δεν θα γινόταν…

Όσον αφορά τώρα στο επαγγελματικό ερώτημα, αγαπούσα από παιδί τόσο πολύ τα βιβλία, ώστε αποφάσισα από νωρίς να επιβιώσω ασχολούμενος με το βιβλίο. Οποιαδήποτε δουλειά του βιβλίου. Έχω δουλέψει ως παραγιός σε εκδοτικό οίκο, βοηθός τυπογράφου, στοιχειοθέτης, βιβλιοδέτης, πωλητής εγκυκλοπαιδειών, και φυσικά διορθωτής κειμένων, μεταφραστής, επιμελητής εκδόσεων, συγγραφέας, μέχρι που έγινα στο τέλος και… εκδότης βιβλίων. Όλα αυτά για χάρη της λατρείας του βιβλίου. Έτσι το μυστικό της παραγωγικότητάς μου είναι ο έρωτας για το βιβλίο. Γράφω βιβλία, σχεδιάζω βιβλία, εκδίδω βιβλία, ονειρεύομαι βιβλία…

Έχεις μετανιώσει ποτέ που ακολουθούσες το δρόμο των βιβλίων, το μοναχικό και συνάμα δύσκολο δρόμο του συγγραφέα; Αν οι καλλιτέχνες είναι είδος τρελών που αυτοθεραπεύτηκαν μέσω της Τέχνης τους, μήπως και “η συγγραφή είναι μια κοινωνικά αποδεκτή μορφή σχιζοφρένειας”, όπως έλεγε και ο Ε. Λ. Ντόκτοροου;

Η λέξη «μετανιώνω» δεν υπάρχει στο λεξιλόγιό μου. Ό,τι έχω κάνει στη ζωή μου το έχω ευχαριστηθεί. Ως εκ τούτου ο «μοναχικός» όπως λες δρόμος των βιβλίων, όχι μόνον δεν υπήρξε δύσκολος, αλλά αντίθετα παρουσιάζει διαρκώς τεράστιο ενδιαφέρον και παραμένει πάντοτε απαράμιλλα απολαυστικός. Διότι ένα βιβλίο είναι η αποτύπωση γνώσεων, εμπειριών και απόψεων αλλά συνάμα και η έκφραση μιας σύνθετης αισθητικής απόλαυσης. Με δυο λόγια το βιβλίο είναι έργο τέχνης και οι ενασχολούμενοι με αυτό, παραμένουν καλλιτέχνες, δημιουργοί και φυσικά …παλαβοί!

Εκτός από την πολυεπίπεδη Κρίση, που μαστίζει την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια προκαλώντας πλήθος δεινών στον ελληνικό λαό, υπάρχει και η κρίση στον εκδοτικό χώρο του μικρού, έτσι κι αλλιώς, ελληνικού αναγνωστικού κοινού, που οδηγεί μαθηματικά, όπως και ο ίδιος έχεις γράψει, στον επικείμενο “θάνατο του ελληνικού βιβλίου”. Θεωρείς ότι αυτό είναι αναπόφευκτο; Μήπως υπάρχει εναλλακτική λύση και τρόπος για να μην εξαφανιστεί η ελληνική βιβλιοπαραγωγή;

Τη γνώμη μου για την γενική και πολυεπίπεδη «κρίση» θα στην πω παρακάτω. Όσον αφορά ειδικά στο βιβλίο, κρίση είχαμε ανέκαθεν. Και ιδού γιατί. Σε έναν ελληνόφωνο πληθυσμό των δέκα εκατομμυρίων, οι αναγνώστες δεν ξεπερνούν τις τριακόσιες χιλιάδες, δηλαδή, το 3%. Αυτοί είναι όλοι κι όλοι, μετρημένοι από τον «Ιχνευτή» το εξαίρετο βιβλιογραφικό περιοδικό που εξέδιδε επί είκοσι και πλέον χρόνια ο αείμνηστος στατιστικολόγος φίλος μου Κώστας Βουκελάτος. Εάν λοιπόν αυτές οι τριακόσιες χιλιάδες αναγνωστών ξόδευαν μέχρι το 2010 εκατό ευρώ το χρόνο για βιβλία, τώρα ξοδεύουν μετά δυσκολίας είκοσι, όχι επειδή δεν θέλουν αλλά επειδή δεν μπορούν. Άρα η λεγόμενη «αγορά» του βιβλίου μοιάζει με μια σειρά από απότιστες γλάστρες στη μέση της ερήμου. Βέβαια, όσο πιο λίγο νερό πίνει ένα φυτό τόσο πιο αρωματικός γίνεται ο καρπός του. Και πράγματι από χρόνο σε χρόνο εκδίδονται όλο και πιο ενδιαφέροντα και καλογραμμένα βιβλία, με αποτέλεσμα η σύγχρονη νεοελληνική βιβλιοπαραγωγή να παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, για όποιον θέλει να ασχοληθεί μαζί της. Αλλά ποιος να ασχοληθεί; Μήπως τα εννέα εκατομμύρια εφτακόσιες χιλιάδες ελληνοφώνων που μπερδεύουν ακόμη το βιβλίο με την… τυρόπιτα;

Πάντως, όσο θα υπάρχουν αναγνώστες-εραστές του βιβλίου, θα υπάρχει και βιβλίο. Και το ελληνικό βιβλίο επιβιώνει – ή μάλλον φυτοζωεί – για δύο λόγους. Ο ένας είναι το πάθος των ολιγάριθμων αναγνωστών, που στερούνται τα πάντα για να αποκτήσουν ένα καλό βιβλίο, κι εμείς οι βιβλιάνθρωποι τους οφείλουμε ένα μεγάλο «Ευχαριστώ», και το άλλο η εξέλιξη της τυπογραφικής τεχνολογίας, που μείωσε το κόστος παραγωγής, κι έτσι σήμερα μπορούμε να εκδίδουμε καλά βιβλία με λίγα σχετικά χρήματα.

Έπειτα από πολλά χρόνια διαμονής και εργασίας στην Αθήνα αποφάσισες τα τελευταία χρόνια να μετακομίσεις στο νησί της Ρόδου, όπου και μετέφερες την εκδοτική σου δραστηριότητα. Τι σε οδήγησε σ’ αυτή την απόφαση; Τι θα συμβούλευες σε πολλούς Έλληνες, που ζουν στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, και σκέφτονται λόγω της Κρίσης να μετακομίσουν στην επαρχία; Μπορεί να υπάρξει επιτέλους αποκέντρωση στην Ελλάδα;

Το Δεκέμβριο του 2008, λίγα μέτρα μακριά από το βιβλιοπωλείο μου στα Εξάρχεια, δυο ένστολοι παρανοϊκοί σκοτώσανε ένα αθώο παιδάκι, τον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο. Από τη μέρα εκείνη η ζωή στην περιοχή κατάντησε αφόρητη. Μέχρι και ταυτότητες μας ζητάγανε τα ΜΑΤ για να μας επιτρέψουν να πάμε στα μαγαζιά μας. Κι ούτε λόγος για να πλησιάσουν πελάτες. Ως εκ τούτου οι περισσότεροι άνθρωποι του βιβλίου εγκαταλείψαμε την περιοχή. Ως εσωτερικοί μετανάστες. Διωγμένοι από τους σκοτεινούς εκείνους μηχανισμούς που υποβαθμίζουν συστηματικά χρόνια τώρα το κέντρο της Αθήνας, για να το αγοράσουν πάμφθηνα και να το «αξιοποιήσουν» προς όφελός τους, με τα τεράστια σχέδια πολεοδομικής ανάπλασης που έχουν ήδη αναγγείλει. Γι’ αυτό σκότωσαν το παιδάκι. Γι’ αυτό συντηρούν ένα καθεστώς «Γάζας» στα Εξάρχεια.

Εμείς ήρθαμε στη Ρόδο, διότι έτυχε να υπάρχει ένας διαθέσιμος χώρος… Αναμφίβολα η ποιότητα ζωής εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων είναι ασύγκριτα καλύτερη. Καλά θα κάνουν να ακολουθήσουν κι άλλοι το παράδειγμά μας. Πολλοί το κάνουν ήδη. Οι λόγοι για τους οποίους κάποτε στοιβάχθηκαν οι άνθρωποι στις δυο μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, εξέλειπαν. Τώρα η ζωή στην περιφέρεια είναι ασύγκριτα καλύτερη…

Και μια που μιλάμε για Κρίση ποια θεωρείς ως την καλύτερη λύση στο “ελληνικό πρόβλημα”; Πιστεύεις ο ελληνικός λαός, με τη συλλογική του δράση, θα καταφέρει να ανατρέψει την υπάρχουσα δυσμενή κατάσταση που τον σκλαβώνει ή μήπως τα θεωρείς όλα αυτά μάταια και είναι καλύτερα ο καθένας μας να ασχοληθεί με τον εαυτό του και να μην τον ενδιαφέρουν τα κοινά και η πολιτική;

Ας μιλήσουμε λοιπόν τώρα για την λεγόμενη γενική και πολυεπίπεδη «κρίση»… Εάν μελετήσει κανείς στοιχειωδώς ελληνική ιστορία, θα διαπιστώσει ότι από συστάσεως του ελληνικού κράτους, η «κρίση» αποτελεί μια… συχνά επαναλαμβανόμενη εμπειρία. Δηλαδή την «κρίση» την προκαλούν κάθε τρεις και λίγο αυτοί που έχουν συμφέρον να το κάνουν. Πρόκειται για το τέλειο κόλπο των πλουσίων προκειμένου να γδάρουν τη φτωχολογιά και να γίνουν πλουσιότεροι. Και οι πλούσιοι σ’ αυτή τη χώρα, είτε λέγονται τραπεζίτες, μεγαλο-επιχειρηματίες, εφοπλιστές και ρασοφόροι, όλοι μα όλοι επωφελούνται από τις εκάστοτε κρίσεις και επιβάλουν διάφορα «μνημόνια» ή όπως αλλιώς τα λένε, για να κατακλέψουν τους φτωχούς και να αυγατίσουν με τις σκανδαλώδεις φορο-απαλλαγές τα εισοδήματά τους. Το θλιβερό σ’ αυτή την ιστορία είναι πως τα θύματα των κρίσεων, ζαλισμένα από τη θρησκευτική και τηλεοπτική μαστούρα, δεν αντιλαμβάνονται τι ακριβώς τους συμβαίνει και συνεχίζουν να στηρίζουν τους ληστές, δηλαδή τους φαιδρούς υπαλλήλους-πολιτικούς του μεγάλου κεφαλαίου ή τους κατ’ επάγγελμα και επί μισθώ «επαναστάτες».

Δεν νομίζω ότι ο ελληνικός λαός έχει καμιά όρεξη να ανατρέψει την υπάρχουσα δυσμενή κατάσταση. Εάν το ήθελε, θα την είχε ήδη ανατρέψει. Αλλά δεν θέλει. Βολεύεται με τα ψίχουλα που πέφτουν κάτω από το μεγάλο τραπέζι. Η ραγιάδικη χριστιανική υποκουλτούρα, καλά κρατεί… Βοήθησε βέβαια και το γεγονός ότι ζούμε σε μια από τις πιο αστυνομοκρατούμενες χώρες του κόσμου, όπως και η… ποιότητα των ισραηλινών δακρυγόνων, που αγόρασαν αφειδώς οι κυβερνήσεις των μνημονίων, και τη γεύτηκαν οι λίγοι που σήκωσαν κεφάλι. Όπως γεύτηκαν και τα συχνά χτυπήματα από τους στρατολογημένους από τα γήπεδα μπαχαλάκηδες, δήθεν «αντεξουσιαστές», που έσπαγαν τα πάντα σε δρόμους και σε πλατείες της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, μόνο και μόνο για να κρύψουν τα αιτήματα των διαδηλώσεων, πίσω από τους καπνούς των βανδαλισμών. Οι ίδιοι που εξελίχθηκαν στη συνέχεια σε ψηφοφόρους των ακροδεξιών μορφωμάτων.

Κατά συνέπεια, καλό είναι να ασχοληθεί κανείς με την πολιτική, εάν αυτό τον ευχαριστεί, όπως καλό είναι και να μην ασχολείται, εάν αυτό τον ευχαριστεί περισσότερο. Διότι όποιος ασχολείται με την πολιτική, γρήγορα διαπιστώνει ότι δεν εργάζεται για το κοινό καλό αλλά προς όφελος συγκεκριμένων παλιανθρώπων, ενώ όποιος δεν ασχολείται, γρήγορα καλείται να πληρώσει τον λογαριασμό της αδιαφορίας του…

Ίσως το καλύτερο είναι να διαμορφώνει κανείς μια γνώμη, συλλέγοντας όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες, και, εάν του ζητηθεί, να προσφέρει τη βοήθειά του, χωρίς όμως να διακινδυνεύσει ούτε την αρτιμέλειά του ούτε και την ηρεμία της ψυχούλας του.

Θεωρείσαι Μάριε ένας από τους πρωτεργάτες του κινήματος της λεγόμενης αρχαιοελληνικής αναβίωσης στη σύγχρονη Ελλάδα. Τα βιβλία σου, οι εκδόσεις σου και οι δημόσιες παρεμβάσεις σου βοήθησαν το κίνημα αυτό να βγει από το περιθώριο κατά τη δεκαετία του 1990 και κατόπιν να γνωρίσει μια πρωτοφανή ακμή, αποκτώντας χιλιάδες οπαδούς εντός κι εκτός της Ελλάδας. Ποιοι ήταν οι λόγοι και γιατί επέλεξες να κινηθείς προς αυτή την κατεύθυνση;

Προσωπικά δεν ενδιαφέρθηκα ποτέ για τη δημιουργία κάποιου «κινήματος». Απλά συνειδητοποίησα κι εγώ όπως και πολλοί άλλοι, ότι έπρεπε να επιλέξω ανάμεσα στην κληρονομιά του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και σ’ εκείνην του χριστιανικού μεσαίωνα. Και προτίμησα την πρώτη. Διότι χωρίς τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, έννοιες όπως ελευθερία, δημοκρατία, καλές τέχνες, γράμματα, φιλοσοφία και επιστήμη θα ήταν άγνωστες και αδιανόητες. Όλα τούτα ωστόσο είναι ασυμβίβαστα προς την παράδοση του χριστιανικού μεσαίωνα, που απαιτεί τυφλή πίστη στα σκοταδιστικά λεγόμενα των αυτόκλητων εκπροσώπων ενός ανύπαρκτου θεού και διαρκή περιφρόνηση προς όλα τα επιτεύγματα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Αυτή είναι και η θεμελιώδης αντίφαση του νεοελληνικού κατεστημένου, που δεν αφήνει τίποτα να πάει μπροστά σ’ αυτή τη χώρα. Και η υπέρβαση της συγκεκριμένης αντίφασης ήταν που με ώθησε να κινηθώ προς αυτή την «κατεύθυνση» ή μάλλον να έρθω σε επαφή και να συμπορευτώ για ένα διάστημα με ανθρώπους που εξέφραζαν παρόμοιους προβληματισμούς. Αλλά έως εκεί. Διότι ούτε όλα τα βιβλία μου ασχολούνται με αυτό το ζήτημα, ούτε ενδιαφέρθηκα ποτέ – όπως άλλοι – με την άγρα «οπαδών». Αντίθετα, εγκατέλειψα κάθε είδους «συμπόρευση» όταν διαπίστωσα ότι πολλοί από τους… ομοϊδεάτες το πήγαιναν «αλλού»!

Σήμερα πολλοί υποστηρίζουν πως το κίνημα της αρχαιοελληνικής αναβίωσης, που σε ορισμένες εκφάνσεις του εξέλαβε και τη μορφή του νεοπαγανισμού, βρίσκεται σε παρακμή, πως είναι διεσπασμένο και, όπως υποστηρίζουν οι επικριτές του, είναι εκφυλισμένο σε διάφορα cargo cult και χλαμυδοπανηγύρια τύπου «Προμήθεια». Συμβαίνει όντως κάτι τέτοιο ή απλά περνάει κι αυτό μια κρίση όπως και όλη η Ελλάδα;

Θα προτιμούσα τον όρο «ρεύμα», παρά «κίνημα». Εκφράζει καλύτερα την πραγματικότητα. Εφόσον λοιπόν αυτό το «ρεύμα» άρχισε να εκδηλώνεται δημόσια, προέκυψαν διαλέξεις, ομιλίες, συζητήσεις, δημοσιεύσεις, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εμφανίσεις. Ακολούθησαν συγκεντρώσεις. Και θεατρικά δρώμενα. Και καλόγουστες ή κακόγουστες «τελετές». Προέκυψαν επίσης και παρέες «ομοϊδεατών» που κάποια στιγμή πλήθυναν, έπειτα διαφώνησαν, μετά χώρισαν, τα παράτησαν ή άλλες που συνεχίζουν με τον ένα ή τον άλλον τρόπο τις «πολυθεϊστικές» δραστηριότητές τους. Το κακό όμως είναι ότι πολύ συχνά σ’ αυτές τις ομάδες – όχι σε όλες! – παρεισέφρησαν φασιστοειδή που δυσφήμισαν στο έπακρο την όλη ιστορία.

Αποτελεί κοινό μυστικό πως η Χρυσή Αυγή και οι εγχώριοι Νεοναζί εκμεταλλεύτηκαν για τους σκοπούς τους το κίνημα της αρχαιοελληνικής αναβίωσης. Ο Κασιδιάρης υποστήριζε πως η ναζιστική σβάστικα, που έχει τατουάζ στο μπράτσο του, είναι απλά το αρχαιοελληνικό Γαμμάδιον. Οι εκδηλώσεις της Χ.Α. επιδίωκαν να έχουν κάτι από την ατμόσφαιρα των αρχαιοελληνικών τελετών σπαρτιατικού τύπου, ενώ είναι γνωστός και ο αντιχριστιανισμός των Νεοναζί που αποτελεί κοινό στοιχείο και πολλών Ελλήνων νεοπαγανιστών. Πιστεύεις πως οι Νεοναζί, στην προσπάθεια τους να αλώσουν το αρχαιοελληνικό κίνημα, έκαναν ανεπανόρθωτη ζημιά; Πως μπορεί αυτός ο χώρος να προστατευτεί και να ξεφύγει από τον θανάσιμο εναγκαλισμό του με τον Φασισμό;

Υπήρξα από τους πρώτους ή μάλλον ο πρώτος που κατάγγειλε δημόσια -γραπτά και – τον κίνδυνο δυσφήμισης και υπονόμευσης του «ρεύματος» από τα κάθε λογής φασιστοειδή, που επιδίδονταν στον εθνικιστικό χουλιγκανισμό και πίσω από τη ψευδο-λατρεία τους για την Αρχαία Ελλάδα έκρυβαν τη νοσταλγία τους για τον Χίτλερ, τον Μουσολίνι, τον Μεταξά, τον Παπαδόπουλο.

Οι δημόσιες καταγγελίες μου είχαν ως αποτέλεσμα να δεχθώ συχνά απειλές, ενώ το 2010, στα «Προμήθεια» – τα οποία ξεκίνησαν ως ένα υπαίθριο θεατρικό δρώμενο, όπου υποδυόμουν τα πρώτα χρόνια, λόγω της θεατρικής μου παιδείας, τον Προμηθέα – μια συμμορία ακροδεξιών όρμησε να με λυντσάρει, επειδή δεν έβρισκε του γούστου της τα κείμενά μου, κι ένας από αυτούς μου έβγαλε και μαχαίρι.

Οι διοργανωτές των «Προμηθείων», όμως, όχι μόνον δεν με υπερασπίστηκαν, αλλά ανέχθηκαν την εν λόγω συμμορία, όπως την ανέχθηκαν και διάφοροι άλλοι «ομο-ιδεάτες», οι οποίοι από μικροαστικό φόβο – κυρίως αυτόν – επιμένουν να μην κάνουν σαφή και ξεκάθαρη διάκριση ανάμεσα στην φιλοσοφική προσέγγιση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και στον εθνικιστικό χουλιγκανισμό.

Κάπως έτσι όμως, τόσο τα «Προμήθεια» όσο και οι παρόμοιες δημόσιες εκδηλώσεις του «ρεύματος» εκφυλίστηκαν σε χλαμυδοπανηγύρια, όπως τα είπες, και ακροδεξιές στρούγκες – με… ασπίδες κοντάρια και άλλες γελοιότητες! – με τις οποίες δεν είχα ούτε να θέλω να έχω καμία απολύτως σχέση. Ως εκ τούτου το όλο αρχαιοελληνικό «ρεύμα», εξαιτίας ακριβώς της απροθυμίας του να κλείσει ερμητικά την πόρτα στα φασιστοειδή, ξεστράτισε και κατέληξε κατά ένα μεγάλο μέρος στον… βόθρο του υστερικού εθνικισμού!


Για τους φανατικούς Χριστιανούς θεωρείσαι σκληροπυρηνικός νεοπαγανιστής, που μισείς το Χριστιανισμό και προωθείς την αναβίωση της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Τι απαντάς πάνω σ’ αυτό;

Ο εν λόγω εμπρηστής συνελήφθη, δικάστηκε και καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλακή, ενώ διακήρυσσε στο δικαστήριο ότι είναι το… «χέρι του θεού». Εγώ πάντως δεν αποζημιώθηκα ποτέ. Κι ας μου έκαψε τους κόπους μιας ζωής…

Πέραν τούτου, δεν αντιπαθώ μόνον τον χριστιανισμό, αλλά όλες ανεξαιρέτως τις θρησκείες, εφόσον αποβλακώνουν τους ανθρώπους και τους κάνουν υποχείρια των εκπροσώπων των ανύπαρκτων θεών. Όλη η ζημιά από τους «εκπροσώπους» ξεκινάει. Αυτοί αυτο-αποκαλούνται «εκπρόσωποι» του Χριστού, του Μωάμεθ, του Μωυσή, του Βούδα, του Δία, και απαιτούν ειδικά προνόμια από τις κοινωνίες, ενώ πολύ συχνά βάζουν τους «οπαδούς» τους να σφάζονται μεταξύ τους.

Όσον αφορά ειδικά στην αρχαία ελληνική θρησκεία, έχω συμμετάσχει κατά καιρούς σε διάφορες – καλές, μέτριες ή «κακές» – προσπάθειες «αναβίωσης», για τη χαρά της εμπειρίας, χωρίς να «πιστεύω» σε τίποτα θεούς. Απλούστατα ξέρω ότι η προοπτική της «αναβίωσης» της αρχαίας ελληνικής θρησκείας, εκνευρίζει πολύ τους ζάπλουτους «εκπροσώπους» του «πάμφτωχου» Χριστούλη, κι αυτό το βρίσκω εξαιρετικά διασκεδαστικό. Προσωπικά πάντως παραμένω φίλος της επικούρειας διδασκαλίας, και ο Επίκουρος απάλλαξε τον ανθρώπινο νου από το τέρας της θρησκείας, της κάθε θρησκείας, συμπεριλαμβανομένης και της αρχαίας ελληνικής. Θεωρώ λοιπόν ότι η σπουδαιότερη ανακάλυψη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, μαζί με τη δημοκρατία, είναι η αθεΐα.

Πόσο τελικά έβλαψε ο Χριστιανισμός τον Ελληνισμό; Δεν υπήρξαν και κάποια θετικά στοιχεία που πήραμε ως λαός και κουλτούρα από την υιοθέτηση της χριστιανικής θρησκείας αυτά τα δύο χιλιάδες χρόνια;

Όταν ο Κωνσταντίνος καθιέρωσε τον χριστιανισμό ως επίσημη θρησκεία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, επειδή έτσι τον συνέφερε πολιτικά, ο ελληνισμός στέναζε ήδη πέντε και πλέον αιώνες κάτω από τον ρωμαϊκό ζυγό. Οι Έλληνες με την έννοια των ελεύθερων και σκεπτόμενων και δημιουργικών πολιτών, δεν υπήρχαν πια. Υπήρχαν απλά οι τοποτηρητές των αρχαίων ελληνικών παραδόσεων, όπως και οι δάσκαλοι συγκεκριμένων φιλοσοφικών σχολών. Παρόλα αυτά, ο χριστιανισμός μόλις έγινε καθεστώς εξαπέλυσε λυσσαλέες επιθέσεις ενάντια στον ελληνισμό – χωρίς να του έχει φταίξει σε τίποτα – αλλά και ενάντια σε κάθε τι το ελληνικό. Τους βαθύτερους λόγους αυτού του μίσους, τους έχω διερευνήσει στο τρίτομο έργο μου με τίτλο «Η Βίβλος και οι Έλληνες», όπως και στο βιβλίο μου Ο Σαούλ-Παύλος στην Ελλάδα. Το ίδιο μίσος συντηρείται και σήμερα διαμέσου της χριστιανικής «κατηχητικής» παιδείας, κι έτσι ενώ πολυάριθμοι ξένοι λαοί θαυμάζουν και σέβονται τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο μέσος «ορθόδοξος» νεοέλληνας διδάσκεται να τον περιφρονεί και να τον χλευάζει. Κι αυτή είναι μια θεμελιώδης εννοιολογική αντίφαση, η οποία οδηγεί κατευθείαν προς την… εθνική μας σχιζοφρένεια.

Τη στιγμή που εμείς κάνουμε αυτή τη συνέντευξη, όχι πολύ μακριά από τη χώρα μας οι Τζιχαντιστές, που είναι οι πράκτορες ενός νέου Μεσαίωνα, αποκεφαλίζουν όποιον δεν πιστεύει τα ίδια μ’ αυτούς. Γιατί η θρησκευτική μισαλλοδοξία εξελίχθηκε κατά την ιστορία ως ο υπ’ αριθμόν ένα μαζικός δολοφόνος της ανθρωπότητας; Θεωρείς πως όλες οι θρησκείες φέρουν το ίδιο μερίδιο ευθύνης;

Οι σύγχρονοι Τζιχαντιστές – ύποπτα κατασκευάσματα των μυστικών υπηρεσιών που στρατολογούν και στέλνουν στο σφαγείο άνεργα αγράμματα παιδάκια – θα κοπιάσουν πολύ μέχρι να προσεγγίσουν σε φρίκη τα φονικά «επιτεύγματα» των Ισραηλινών ενάντια στους Παλαιστίνιους, των Αμερικανών ενάντια στους Βιετναμέζους, των Τούρκων ενάντια στους Αρμένιους και τους Έλληνες, των Γερμανών ενάντια στους Εβραίους κι ενάντια σε όλους σχεδόν τους Ευρωπαίους, των Ιαπώνων ενάντια στους Κινέζους, των Σταλινικών ενάντια στους αντιφρονούντες, των Χούτου ενάντια στους Τούτσι, των Λευκών ενάντια στους Μαύρους κ.ο.κ. Δυστυχώς ούτε οι θρησκείες αλλά ούτε και η επιστήμη δεν βρήκαν ακόμη την αποτελεσματική συνταγή για την απαλλαγή της ανθρωπότητας από τους πολέμους. Ίσως η ιδέα ενός παγκόσμιου αφοπλισμού να ήταν το πρώτο βήμα προς την σωστή κατεύθυνση. Αλλά άντε να πείσεις τους βιομήχανους όπλων, τους… εργαζομένους στις πολεμικές βιομηχανίες, τους μίσθαρνους στρατιωτικούς, τους ανεγκέφαλους στρατόκαυλους και τους καταλαδωμένους πολιτικούς, που δεν χάνουν ευκαιρία να προκαλέσουν κρίσεις, για να εισπράξουν τα οφέλη των κρίσεων. Αργεί πολύ ο άνθρωπος να γίνει… άνθρωπος!

Μάριε θα ήθελα να σου κάνω τώρα μια πολύ προσωπική ερώτηση κι αν θέλεις απαντάς: Πιστεύεις στο Θεό, σε κάποιο θεό ή σε κάποια άλλη μεταφυσική δοξασία; Τι είναι αυτό που κάνει κάποιους ανθρώπους να πιστεύουν σε κάποια υπερβατική οντότητα και άλλους να μην έχουν ανάγκη κάτι τέτοιο;

Δεν είναι αδιάκριτη ερώτηση… Όχι, δεν πιστεύω σε κανέναν θεό και σε καμία «μεταφυσική» δοξασία. Είμαι φίλος της επικούρειας φιλοσοφίας, κι αυτό τα λέει όλα. Όσο για εκείνους που πιστεύουν στη μια ή στην άλλη «υπερβατική οντότητα», το βαθύτερο αίτιο που τους ωθεί στην πίστη είναι ο φόβος του θανάτου. Κι από αυτόν ακριβώς τον φόβο απαλλάσσει, όποιον το θέλει, η επικούρεια διδασκαλία.

Ως γνωστόν μια από τις μεγάλες αγάπες σου είναι ο Επίκουρος και η φιλοσοφία του. Από το 2007 εκδίδεις μάλιστα και το τριμηνιαίο περιοδικό “Ο Κήπος του Επίκουρου”, με φιλοσοφική, πολιτική, επιστημονική, καλλιτεχνική, οικολογική και σατιρική ύλη. Τι είναι αυτό που σε τράβηξε στον Επίκουρο και γιατί να θεωρείται η φιλοσοφία του επίκαιρη και χρήσιμη στην εποχή μας;

Το περιοδικό μου Ο Κήπος του Επίκουρου – που έφτασε αισίως στα 30 εκατοντασέλιδα τεύχη! – είναι η ελάχιστη προσωπική μου συμβολή στην διαχρονική επικούρεια παράδοση. Είναι το μοναδικό περιοδικό στην Ελλάδα που ασχολείται συστηματικά με την διδασκαλία του Επίκουρου, κι ακόμη με τον αρχαίο υλισμό, την αθεΐα, την επιστήμη, την ιστορία, την πολιτική, τις καλές τέχνες και την οικολογία, χωρίς να λείπουν οι σελίδες της επικούρειας οπτικής επάνω στα τρέχοντα σύγχρονα ζητήματα, αλλά ούτε και οι σελίδες σάτιρας – αρκετά χυδαίες ενίοτε – για να προσφέρουν άφθονο γέλιο στους αναγνώστες. Διότι το γέλιο είναι το πρώτο συστατικό της επικούρειας ευδαιμονίας.

Με ποιον τρόπο ο Επίκουρος υπήρξε ένας αληθινός “λυτρωτής” από τον φόβο του θανάτου, του θεού και της εξουσίας, και ταυτόχρονα δίδαξε τον άνθρωπο να απολαμβάνει κάθε στιγμή την ανεπανάληπτη ζωή του; Πως θα συνόψιζες σε μια παράγραφο την Επικούρεια φιλοσοφία;

Ο Επίκουρος υπήρξε ένας πάμφτωχος δάσκαλος, που ίδρυσε το 306 π.Χ. στην Αθήνα, στην σημερινή περιοχή του Μεταξουργείου, τη φιλοσοφική σχολή του «Κήπου», προσφέροντας μαθήματα ζωής σε όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους, άνδρες και γυναίκες, ελεύθερους και δούλους. Θεμελίωσε τη διδασκαλία του επάνω στην ατομική θεωρία του Δημόκριτου και προσάρμοσε την φυσική αλήθεια επάνω στην ηθική πραγματικότητα. Με δυο λόγια δεν μπορεί ο άνθρωπος να πιστεύει ότι είναι δημιούργημα κάποιου ανύπαρκτου θεού της φαντασίας του, όταν η φυσική επιστήμη διδάσκει ότι κάθε ζωντανό ον είναι μια πρόσκαιρη εναρμονισμένη διάταξη περιδινιζόμενων ατόμων. Με βάση λοιπόν την ατομική θεωρία ο Επίκουρος δίδαξε την απαλλαγή του ανθρώπου από τον φόβο του θανάτου, των θεών και της εξουσίας, πρότεινε ως μέσο επαφής μεταξύ των ανθρώπων τη φιλία και καθιέρωσε ως κριτήριο ευτυχίας την Ηδονή, δηλαδή την απουσία σωματικού πόνου και ψυχικής ταραχής…

Ο καθένας λοιπόν που διαβάζει αυτές τις γραμμές είναι ελεύθερος να κρίνει εάν η επικούρεια φιλοσοφία είναι ή όχι επίκαιρη και χρήσιμη στην εποχή μας. Κι όσο για τη «σύνοψη» που μου ζήτησες, θα σου απαντήσω με μια περίφημη επικούρεια φράση από την «Επιστολή προς Μενοικέα» που έγραψε ο ίδιος ο Επίκουρος: «…Το πιο φριχτό από όλα τα κακά, ο θάνατος, δεν είναι τίποτα για μας, επειδή όταν υπάρχουμε εμείς, θάνατος δεν υπάρχει, κι όταν επέλθει ο θάνατος τότε δεν υπάρχουμε εμείς…»

Αν ζούσε ο Επίκουρος σήμερα, στη σημερινή Ελλάδα της Κρίσης τι πιστεύεις πως θα συμβούλευε τους ψυχοπλακωμένους Έλληνες; Πως θα μπορούσε η Επικούρεια φιλοσοφία να εφαρμοστεί στην υπερκαταναλωτική εποχή μας;

Το σύνολο της επικούρειας διδασκαλίας συνοψίζεται σε σαράντα διδάγματα, τα οποία είναι γνωστά από την αρχαιότητα ως «Κύριες Δόξες». Εάν λοιπόν ζητούσαν από τον Επίκουρο – διότι ούτε ο ίδιος ούτε οι φίλοι του δεν έδιναν συμβουλές, χωρίς κάποιος να τις ζητήσει – τότε ο Δάσκαλος του Κήπου θα επαναλάμβανε πιθανότατα την 29η Κύρια Δόξα: «Από τις επιθυμίες άλλες είναι φυσικές και αναγκαίες, άλλες φυσικές και όχι αναγκαίες, κι άλλες ούτε φυσικές ούτε αναγκαίες, φτιαγμένες από ματαιοδοξία»

Πόσες λοιπόν από τις διάφορες επιθυμίες που προκαλούν οι δόλιες διαφημιστικές εταιρίες, δεν είναι εντελώς άχρηστα παράγωγα της ματαιοδοξίας; Για τον Επίκουρο δεν είσαι πλούσιος όταν έχεις πολλά αλλά όταν αρκείσαι – κυριολεκτικά και ειλικρινά – στα λίγα.

Συχνά αναφέρεσαι στην Ευδαιμονία, δηλαδή να τα έχει ένας άνθρωπος “καλά με τους δαίμονες του”, με τα πάθη του κ.α. Πιστεύεις πως αυτός είναι και ο σκοπός του ανθρώπου;

Αναφέρομαι στην ευδαιμονία, μόνον με την επικούρεια έννοια, όπου ευδαιμονία είναι η μακαριότητα, η ευτυχία αν θέλεις, που παρέχει η Ηδονή. Σύμφωνα με την επικούρεια διδασκαλία, κανένα είδος ηδονής δεν απαγορεύεται, αρκεί η απόλαυσή της να μην προκαλεί σωματικό πόνο και ψυχική ταραχή. Διότι η υπέρτατη επικούρεια ηδονή είναι η απουσία σωματικού πόνου και η έλλειψη ψυχικής ταραχής. Αυτός είναι και ο σκοπός όποιου ανθρώπου μαθητεύει στον επικούρειο κήπο. Η Ηδονή.

Τέλος, αν είχες μπροστά σου ένα 17χρονο ανήσυχο παιδί, τι θα τον συμβούλευες για τη ζωή του, γνωρίζοντας πως η Ιστορία του έλαχε να ανήκει στη λεγόμενη “Γενιά της Κρίσης”;

Ως Επικούρειος δεν έχω δικαίωμα να συμβουλεύσω κανέναν χωρίς να μου το ζητήσει ο ίδιος. Εάν όμως μου το ζητούσε, θα του έλεγα ότι… «απ’ όλα όσα μπορεί να προσφέρει η φιλοσοφία για την ευτυχία της ζωής, το σπουδαιότερο είναι η απόκτηση φίλων», κι ακόμη ότι «η φιλία στήνει χορό, γύρω από την οικουμένη, κηρύσσοντας με τον χορό της τον ξεσηκωμό για την ευτυχία», κι αυτά βέβαια δεν είναι λόγια δικά μου αλλά του Επίκουρου. Διότι όταν αράζει κανείς παρέα με τους φίλους του, ξεφυλλίζοντας αγαπημένα περιοδικά και πίνοντας μπυρόνια, βιώνει ήδη την ευτυχία της ζωής !..

Στις 5 Μαρτίου του 1997 ένας θρησκόληπτος εμπρηστής έριξε δύο βόμβες μολότωφ κι έκαψε το βιβλιοπωλείο σου στα Εξάρχεια για να το “εξαγνίσει”…

Advertisements