Η Συνθήκη της Λωζάνης και η αμφισβήτησή της

Η Συνθήκη της Λωζάνης (23.7.1923)

και η αμφισβήτησή της από την Τουρκία του Ερντογάν

Image result for Συνθηκη της λωζάννης

Γράφει ο Άγγελος Μπληζιώτης

Related image

Τον τελευταίο καιρό πολύς λόγος γίνεται για τη Συνθήκη της Λωζάνης που υπεγράφει στις 23/07/1923. Αφορμή έδωσε ο Πρόεδρος της Τουρκίας, ο οποίος αμφισβητεί ευθέως την ισχύ της και διατυμπανίζει την επαναδιαπραγμάτευσή της. Μαζί με την ισχύ της Συνθήκης ο Ταγίπ Ερντογάν στρέφεται και κατά του ιδρυτή της τουρκικής δημοκρατίας, Κεμάλ Ατατούρκ.

Image result for Συνθηκη της λωζάννηςΗ συγκεκριμένη συνθήκη, φαίνεται να περιορίζει την Τουρκία στα σημερινά της σύνορα. Συγκεκριμένα, αναφορικά με τα θαλάσσια σύνορα αναφέρει στην παρ. 2 του άρθρου 6: «Εκτός αντιθέτων διατάξεων της παρούσης Συνθήκης, τα θαλάσσια όρια περιλαμβάνουσι τας νήσους και νησίδια τας κειμένας εις απόστασιν μικροτέραν των τριών μιλλίων από της ακτής».(1)

Image result for Συνθηκη της λωζάννης

Πέραν αυτού, συγκεκριμένα για το Αιγαίο, στο άρθρο 12 μεταξύ άλλων αναφέρεται: «…….και αφορώσα εις την κυριαρχία της Ελλάδος επί των νήσων της Ανατολικής Μεσογείου, εκτός της Ίμβρου, Τενέδου και των Λαγουσών νήσων (Μαυρυών), ιδία των νήσων Λήμνου, Σαμοθράκης, Μυτιλήνης, Χίου, Σάμου και Ικαρίας, επικυρούνται υπό την επιφύλαξη των διατάξεων της παρούσης Συνθήκης των συναφών προς τας υπό την κυριαρχίαν της Ιταλίας διατελούσας νήσους περί ων διαλαμβάνει το άρθρον 15. Εκτός αντιθέτου διατάξεως της παρούσης Συνθήκης, αι νήσοι, αι κείμεναι εις μικροτέραν απόστασιν των τριών μιλλίων της ασιατικής ακτής, παραμένουσιν υπό την τουρκικήν κυριαρχία».(1)

Image result for Συνθηκη της λωζάννης

Στο άρθρο 15 αναφέρεται: «Η Τουρκία παραιτείται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος και τίτλου επί των κάτωθι απαριθμουμένων νήσων, τουτέστι της Αστυπάλαιας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψούς, Σύμης και Κω, των κατεχομένων νυν υπό της Ιταλίας και των νησίδων των εξ’ αυτών εξαρτωμένων, ως και της νήσου Καστελλορίζου (όρα χάρτην υπ’ αρ. 2)».(1)

Στη συνέχεια, και μετά τις συμβάσεις που υπεγράφησαν μεταξύ Ιταλίας και Τουρκίας το 1932, «στη συνδιάσκεψη ειρήνης των Παρισίων στην οποία συμμετείχαν οι νικήτριες Μεγάλες Δυνάμεις και τα υπόλοιπα κράτη που μετείχαν στον πόλεμο κατά των δυνάμεων του Άξονα, μεταξύ άλλων ρυθμίστηκε και το καθεστώς των Δωδεκανήσων. Σύμφωνα με το Άρθρο 14 της Συνθήκης ειρήνης των Παρισίων (10 Φεβρουάριου 1947), η Ιταλία παραχώρησε στην Ελλάδα την κυριαρχία των Νησιών Αστυπάλαια, Ρόδο, Χάλκη, Κάρπαθο, Κάσο, Τήλο, Νίσυρο, Κάλυμνο, Λέρο, Πάτμο, Λειψοί, Σύμη, Κώ και Καστελόριζο, καθώς και τις παρακείμενες σε αυτές νησίδες(2)

Τέλος, στο άρθρο 16 της Συνθήκης της Λωζάνης αναφέρεται ότι: «Η Τουρκία δηλοί ότι παραιτείται παντός τίτλου και δικαιώματος πάσης φύσεως επί των εδαφών ή εν σχέσει προς τα εδάφη άτινα κείνται πέραν των προβλεπομένων υπό της παρούσης Συνθήκης ορίων, ως και επί των νήσων, εκτός εκείνων ων η κυριαρχία έχει αναγνωρισθή αυτή διά της παρούσης Συνθήκης, της τύχης των εδαφών και των νήσων τούτων κανονισθείσης η κανονιθεισομένης μεταξύ των ενδιαφερομένων».(1Image result for Συνθηκη της λωζάννης

Άραγε, πράγματι ο Κεμάλ Ατατούρκ υπέστη διπλωματική ήττα υπογράφοντας τη Συνθήκη της Λωζάνης; Η απάντηση είναι πως όχι. Ο Κεμάλ Ατατούρκ ήθελε να δημιουργήσει ένα κράτος, από τα συντρίμμια μιας αυτοκρατορίας η οποία κινδύνεψε να διασπασθεί στα εξ’ ων συνετέθη. Προτεραιότητα για αυτό ήταν η αποκατάσταση εθνικής συνοχής και ομοιογένειας, παρά τα εκατομμύρια των μη Τούρκων κατοίκων στα εδάφη του. Έπρεπε λοιπόν καταρχήν να πετύχει την απομάκρυνση οποιουδήποτε επεμβατικού δικαιώματος από τρίτη χώρα στα εσωτερικά της Τουρκίας. Έπρεπε επίσης τα όρια του νέου κράτους να είναι τέτοια ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί το σύνθημα «η Τουρκία στους Τούρκους»(3). Επομένως, ήταν διατεθειμένος, προκειμένου να μην επεμβαίνουν τρίτοι στα εσωτερικά της χώρας του και προκειμένου να εξασφαλίσει τη μέγιστη έκταση στην οποία το παραπάνω σύνθημα μπορεί να εφαρμοστεί, να δεσμευθεί ότι και η Τουρκία υποχρεούται να μην ασκεί διεκδικήσεις πέραν των συνόρων που τις έχουν αποδοθεί. Παρόλα αυτά ο Κεμάλ Ατατούρκ ήταν ιδιαίτερα έξυπνος και διορατικός. Γνώριζε ότι εάν η Τουρκία αποκαταστήσει εσωτερική συνοχή και ειρήνευση και στη συνέχεια εκμεταλλευτεί τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, θα βρεθεί σε θέση ώστε να ορίζει τις διεθνείς εξελίξεις στην περιοχή της. Ταυτόχρονα, γνώριζε ότι οι διεθνείς συμβάσεις, αργά ή γρήγορα, επαναδιαπραγματεύονται και μεταβάλλονται ή αντικαθίστανται ως απότοκο της ιστορικής αλλαγής.

Image result for εισβολη στην Κυπρο χάρτης

Τρανό παράδειγμα η Κύπρος. Στο άρθρο 20 της Συνθήκης της Λωζάνης αναφέρεται: «Η Τουρκία δηλοί ότι αναγνωρίζει την προσάρτησιν της Κύπρου ανακυρειχθήσαν υπό της Βρετανικής Κυβερνήσεως την 5ην Νοεμβρίου 1914».(1) Με τις συμφωνίες όμως της Ζυρίχης στις 12/02/1959 και του Λονδίνου στις 19/02/1959 τερματίζεται η βρετανική κυριαρχία και ιδρύεται ανεξάρτητο κυπριακό κράτος. Στις συμφωνίες αυτές ενσωματώθηκαν η Συνθήκη Εγγυήσεως και η Συνθήκη Συμμαχίας. «Η Συνθήκη Εγγυήσεως προέβλεπε ότι η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βρετανία εγγυώνται την ανεξαρτησία, την εδαφική ακεραιότητα, την ασφάλεια της Κύπρου «ως και την κατάστασιν πραγμάτων την καθιερωθείσαν υπό των θεμελιωδών άρθρων του Συντάγματός της». Η Συνθήκη Συμμαχίας προέβλεπε την υποχρέωση των παραπάνω χωρών να συνεργάζονται σε θέματα άμυνας. Βάσει της τελευταίας αναπτύχθηκαν στη νησί η ΕΛΔΥΚ και η ΤΟΥΡΔΥΚ».(4) Έτσι, «οι συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου χρησιμοποιήθηκαν σαν δικαιολογία για την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974 μετά το υποκινηθέν από τη Χούντα των Συνταγματαρχών πραξικόπημα Σαμψών που επιχείρησε να ανατρέψει τον Μακάριο, παρά το γεγονός ότι η Συνθήκη Εγγυήσεων δεν της έδινε το δικαίωμα ούτε για στρατιωτική δράση χωρίς προηγούμενες διαβουλεύσεις, ούτε για παραμονή των στρατευμάτων της στο νησί μετά την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης».(5)

Βλέπουμε δηλαδή ότι ενώ η Τουρκία αρχικά παραχωρεί την κυριότητα της Κύπρου, στη συνέχεια με τη σύμφωνη γνώμη του έως τότε κύριου, ήτοι της Μεγάλης Βρετανίας, αλλά και της Ελλάδας, η Τουρκία επιστρέφει αρχικά ως εγγυήτρια δύναμη και τελικά διαμορφώνοντας τις συνθήκες και παρακάμπτοντας όπου τη συμφέρει τις συμβάσεις να γίνεται εισβολέας και παράνομος κάτοχος του 37% του νησιού ξεριζώνοντας περίπου 200.000 ανθρώπους και σκοτώνοντας χιλιάδες. Και αντί η διεθνής κοινότητα να τιμωρήσει και να απομονώσει την Τουρκία για το έγκλημά της, έρχονται η διεθνής κοινότητα και το θύμα να διαπραγματευτούν με τον θύτη, προφανώς για παραχώρηση ακόμη περισσοτέρων δικαιωμάτων επί του νησιού.

Image result for turkey power

Την απόκτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, καθ’ υπέρβαση της Συνθήκης της Λωζάνης, και άλλων συνθηκών, φαίνεται να επιδιώκει και να μεθοδεύει σταδιακά η Τουρκία, μεταξύ άλλων και στο Αιγαίο. Και είναι τούτο εφικτό; Φυσικά και είναι. Από τη μία η Τουρκία διάγει μία περίοδο δημογραφικής έκρηξης, σε αντίθεση με την Ελλάδα της οποίας ο πληθυσμός γερνάει και σύμφωνα με τις προβλέψεις θα συρρικνωθεί. Ταυτόχρονα, η πρόσφατη οικονομική άνθηση της γείτονος ενίσχυσε τη στρατιωτική της ισχύ και την αμυντική της βιομηχανία, σε αντίθεση με την Ελλάδα πάλι, στην οποία η οικονομική κρίση απαξιώνει μέρος της μαχητικής ικανότητας των δικών της ενόπλων δυνάμεων.

Image result for turkey power

Από την άλλη, η επεκτατικότητα και η επιθετική εξωτερική πολιτική της Τουρκίας την καθιστά οδηγό και ρυθμιστή των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή και άρα και στο Αιγαίο, όταν την ίδια στιγμή η υποχωρητική και άσφαιρη πολλές φορές εξωτερική πολιτική της Ελλάδας την καθιστά ουραγό των εξελίξεων, ακόμη και όσων εξελίξεων την αφορούν. Τέλος, δε, οι εσωτερικές ασυνέχειες και ανωμαλίες της Τουρκίας, οι οποίες δεν διευθετήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια, καθιστούν επιτακτικότερη την ανάγκη εκτόνωσης των κρίσεων, όταν συμβαίνουν, στο εξωτερικό με επακόλουθο την καταστρατήγηση των διεθνών υποχρεώσεων και περιορισμών.

Image result for Συνθηκη της λωζάννης

Η Ελλάδα απαιτείται να χρησιμοποιήσει όλα τα όπλα που της παρέχει το διεθνές δίκαιο και η συμμετοχή της σε διεθνείς οργανισμούς. Πρέπει να καταδείξει το πόσο επικίνδυνο και εγκληματικό είναι το να επιτρέπεται στην Τουρκία να επεμβαίνει στρατιωτικά σε άλλες χώρες. Πρέπει στη συνέχεια να διεκδικεί και να πετυχαίνει κυρώσεις, όμοιες με αυτές που η Ε.Ε. επιβάλλει στη Ρωσία, κατά της Τουρκίας, όσο η τελευταία κατέχει παράνομα τμήματα γειτονικών κρατών, εισβάλει παράνομα σε γειτονικά κράτη, απειλεί γειτονικά κράτη (βλ. casus belli σε περίπτωση που η Ελλάδα αποφασίσει να επεκτείνει σε 12 ν.μ. τα χωρικά της ύδατα), αμφισβητεί και παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα. Πρέπει τέλος, η Ελλάδα να κατοχυρώσει νομικά τα κυριαρχικά της δικαιώματα και αυτά που η Συνθήκη της Λωζάνης και η Συνθήκη ειρήνης των Παρισίων αναφέρουν. Αυτό μπορεί να γίνει και με την άμεση ανακήρυξη Αυτοτελούς Οικονομικής Ζώνης (Α.Ο.Ζ.). Δεν υπάρχει λόγος να μην ανακηρύξουμε Α.Ο.Ζ.. Υπάρχουν δε πολλοί λόγοι να το κάνουμε και ένας εξ’ αυτών είναι η νομική και διεθνώς αναγνωρισμένη πλέον κατοχύρωση της κυριαρχίας μας στο Αιγαίο και σε μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου, μέσω του δικαιώματος που μας παρέχει το δίκαιο της θαλάσσης, μιας κατοχύρωσης που θα έρθει ως επίρρωση της Συνθήκης της Λωζάνης και της Συνθήκης ειρήνης των Παρισίων του 1947 και θα διώξει κάθε σύννεφο αμφισβήτησής των.

Οι Έλληνες πολιτικοί πολλές φορές αναφέρονται στην Ελλάδα ως έναν πόλο σταθερότητας και ειρήνης στην περιοχή. Όσο όμως η Ελλάδα αποφεύγει να κατοχυρώσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα, όπως αυτά απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες και το διεθνές δίκαιο και τα θέτει σε διαβούλευση και διαπραγμάτευση, τόσο αυτό θα εκλαμβάνεται από την Τουρκία ως σημάδι αδυναμίας και υποχωρητικότητας και τόσο θα γιγαντώνει την πεποίθηση της γείτονος ότι η επιθετική της συμπεριφορά έχει αποτελέσματα. Έτσι, η συμπεριφορά της Ελλάδας, σε ένα μάλιστα ιδιαιτέρως εκρηκτικό και ρευστό περιβάλλον, φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που κηρύσσει ότι θέλει να έχει. Η Ελλάδα γίνεται και αυτή πόλος αστάθειας, ακολουθώντας το παιχνίδι της Τουρκίας, καθιστώντας τον εαυτό της διαχρονικό θύμα. Η αμφισβήτηση των συνθηκών και του status quo από τους γείτονες πηγάζει από τη δική μας συμπεριφορά.

Αναφορές:

  1. http://news247.gr/eidiseis/kosmos/diethnis-politiki/oi-logoi-poy-o-erntogan-yponomeuei-th-synthhkh-ths-lwzanhs.4385549.html?utm_source=Contra&utm_medium=epiloges_home&utm_campaign=24MediaWidget

  2. http://www.blackmonday.gr/%CE%B7-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B8%CE%AE%CE%BA%CE%B7-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%AF%CF%89%CE%BD-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%BF-%CE%BB%CF%85%CE%B3/

  3. Θέματα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας Από τις Πηγές, Ο.Ε.Δ.Β., Γ’ Λυκείου, σελ. 304

  4. http://archive.in.gr/news/reviews/placeholder.asp?lngReviewID=528973&lngChapterID=-1&lngItemID=530166

  5. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%85%CE%BC%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B5%CF%82_%CE%96%CF%85%CF%81%CE%AF%CF%87%CE%B7%CF%82-%CE%9B%CE%BF%CE%BD%CE%B4%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85

Advertisements