ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ : Ο ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΚΑΤΕΚΤΗΣΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ

Ο ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΠΟΥ ΚΑΤΕΚΤΗΣΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Image result for ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ

Ο Βασίλειος Ζαχάρωφ ποζάρει με τον Μεγαλόσταυρο του Μπαθ, τον οποίο του απένειμε η Βρετανία το 1919.

 

Γράφει ο Σπύρος Δημητρίου

 

Στην Ελλάδα είναι ελάχιστα γνωστός. Όχι όμως και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Τον άνθρωπο-θρύλο, ή «μυστήριο της Ευρώπης» («L’européene mystérieux») όπως τον αποκαλούσαν οι Γάλλοι, τίμησαν η Γαλλία με το παράσημο του ανώτερου ταξιάρχη Λεγεώνος της Τιμής και η Mεγάλη Βρετανία χρίζοντάς τον ιππότη του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος του Μπαθ. Ο πλούτος του ήταν τόσο μεγάλος που ονομάστηκε και ως ο «Ωνάσης του προηγούμενου αιώνα». Ο Sir Basil, όπως ήταν γνωστός στους βρετανικούς κύκλους, τιμήθηκε για τις υπηρεσίες του ως πράκτορας των Συμμάχων στον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο1.

Image result for ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ

Ο Βασίλης Ζαχάρωφ (1849-1936) ήταν παιδί μιας φτωχής ελληνικής οικογένειας. Γεννήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 1849 στη Μούγλα της Τουρκίας. Σε νεαρή ηλικία οι γονείς του τον έστειλαν στην Κωνσταντινούπολη για να εργασθεί στο εμπορικό κατάστημα υφασμάτων του θείου του.

Σε τρία χρόνια, το 1866, έφυγε από την Κωνσταντινούπολη για να πάει στο Λονδίνο να συμπληρώσει τη μόρφωσή του και να αναλάβει την εκεί αντιπροσωπεία του θείου του, ο οποίος αργότερα τον κατηγόρησε για κατάχρηση εσόδων της εταιρείας. Ο Ζαχάρωφ απηλλάγη δικαστικώς και εγκατέλειψε το Λονδίνο ερχόμενος πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Στην Αθήνα γνωρίστηκε με τον επιχειρηματία και διπλωμάτη Στέφανο Σκουλούδη, με τη διαμεσολάβηση του οποίου ήλθε σε επαφή με τον Σουηδό σχεδιαστή όπλων Nordenfeldt. Το 1877 ορίστηκε αντιπρόσωπος της ομώνυμης εταιρείας για τα Βαλκάνια.

Επωφελούμενος του πολεμικού πυρετού που ταλαιπωρούσε τότε τη Βαλκανική κατόρθωσε να κλείσει για τον οίκο που αντιπροσώπευε επικερδείς συμφωνίες για μεγάλες παραγγελίες όπλων. Το 1888 με προσωπική του διαμεσολάβηση κατάφερε να συγχωνεύσει τις δύο μεγαλύτερες εταιρείες όπλων της εποχής, τη Nordenfeldt και τη Maxim, που κατασκεύαζε τα ομώνυμα μυδραλιοβόλα και προμήθευε ολόκληρο τον πλανήτη.

Image result for ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ

Όταν επήλθε διαφωνία μεταξύ των δύο, ο Ζαχάρωφ εγκατέλειψε τη Nordenfeldt και έγινε αποκλειστικός αντιπρόσωπος της Maxim με ποσοστά επί των πωλήσεων. Μια σειρά ενόπλων αναμετρήσεων, όπως ο ατυχής για την Ελλάδα πόλεμος του 1897, ο πόλεμος Ιαπωνίας – Κίνας και οι Ευρωπαϊκοί κατακτητικοί πόλεμοι στην Αφρική, απέφεραν στον Ζαχάρωφ σημαντικά κέρδη και τον κατέστησαν πασίγνωστο, άνθρωπο με επιρροή στους πολιτικούς και στρατιωτικούς κύκλους της Ευρώπης.

Το 1897 πέτυχε τη συνεργασία της εταιρείας Maxim με τον παλαιότερο οίκο κατεργασίας μετάλλων της Αγγλίας Vickers και επωφελούμενος των γνωριμιών του στη Ρωσία απέφερε σημαντικά κέρδη κατά τον Ρωσοϊαπωνικό πόλεμο.

Θερμός πατριώτης, υποστήριξε την Ελλάδα στη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων με δάνεια και δωρεάν πολεμικό υλικό, αλλά και με την επιρροή που ασκούσε στους ισχυρούς πολιτικούς εκείνης της εποχής, όπως τον Λόυδ Τζωρτζ, τον Μπριάν και τον Κλεμανσώ.

Image result for ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ

O Eλευθέριος Βενιζέλος.

Γοητευμένος από την ακτινοβολία της προσωπικότητας του Ελευθερίου Βενιζέλου, όχι μόνο διαδραμάτισε ρόλο υπέρ εξόδου της χώρας από το καθεστώς ουδετερότητας, αλλά ανέλαβε και την υποχρέωση να χορηγεί ετησίως 2.500.000 δολάρια υπέρ της Ελλάδος ενόσω βρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση. H βοήθεια συνεχίστηκε και κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία, αλλά και την περίθαλψη προσφύγων μετά την Καταστροφή. Αποφασιστικός ήταν και ο ρόλος του στα διπλωματικά παρασκήνια όσο διαρκούσε το Συνέδριο της Ειρήνης (1919), βοηθώντας τον Βενιζέλο στην ικανοποίηση των εθνικών διεκδικήσεων της χώρας.

Ο Βασίλης Ζαχάρωφ πλην των δωρεών και χορηγιών του υπέρ της Ελλάδος στη διάρκεια των πολέμων υπήρξε χορηγός του Ινστιτούτου Παστέρ, που ιδρύθηκε μάλιστα με δική του πρωτοβουλία. Το Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur, οφείλει την ίδρυσή του στην γενναιοδωρία του Sir Basil Zaharoff, με δωρεά του οποίου εξασφαλίστηκε η αγορά των κτιριακών εγκαταστάσεων (οικία Γουσταύου Γκιόλ, πρώην κτήμα οικογένειας Α. Ρικάκη), η προμήθεια του απαραίτητου εξοπλισμού καθώς και μέρος των εξόδων λειτουργίας, από την ίδρυσή του (1919) έως και το θάνατο του δωρητή (1936)2.

Ο ίδιος παραχώρησε ένα από τα κτίρια ιδιοκτησίας του στο Παρίσι για να στεγασθεί η ελληνική πρεσβεία και προέβη σε δεκάδες δωρεές και χορηγίες, όπως η ανάθεση αντισεισμικής μελέτης σε μεγάλο γαλλικό οίκο και το στήσιμο νέων κατοικιών από τη γαλλική εταιρεία Α. Bernard υπέρ των σεισμοπαθών της Κορίνθου, η περίθαλψη ιδιωτών, η ενίσχυση της ελληνορθόδοξης κοινότητας Παρισίων κ.ά..

Βασίλειος Ζαχάρωφ: Ο Έλληνας μεγιστάνας που «κοιμήθηκε» με την ιστορία

Ο Βασίλειος Ζαχάρωφ σε φωτογραφία του 1928 (φωτ.: Bibliothèque nationale de France)

Ο Ζαχαρίας Βασιλείου Ζαχαριάδης, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, έζησε στην Κωνσταντινούπολη, στην Αγγλία, στη Γαλλία και στην Αθήνα και οι επιχειρήσεις του απλώνονταν σε ολόκληρο τον κόσμο. Θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί τυπικό παράδειγμα αυτού που ονομάζουμε «δαιμόνιο της φυλής». Υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα επιχειρηματικά πνεύματα της Ευρώπης. Ανήκε στην κατηγορία των ανθρώπων που «δημιουργούν» ιστορικά γεγονότα κατευθύνοντας από τα παρασκήνια την πολιτική κυβερνήσεων και ρυθμίζοντας τις τύχες του κόσμου. Στους στενούς του φίλους συγκαταλέγονταν όλες οι προσωπικότητες της εποχής του και επάνω τους ασκούσε ιδιαίτερη επιρροή. Στην εποχή των Βαλκανικών πολέμων ταυτίστηκε με τα πεπρωμένα της φυλής και υποστήριξε το Ελευθέριο Βενιζέλο.

Ο Ζαχάρωφ χρηματοδότησε και εξόπλισε την Μικρασιατική εκστρατεία των Ελλήνων του 1919-19223. Επίσης πρωτοστάτησε στην Ελληνική προπαγάνδα στη Δύση και στο χρηματισμό των Γαλλικών εφημερίδων. Χαρακτηριστική είναι η πιο κάτω αλληλογραφία4: Ο Έλληνας πρέσβης Ρωμάνος μόλις έλαβε από την Ελλάδα 500.000 φράγκα, τα έστειλε στον Σερ Μπάζιλ Ζαχάρωφ με το εξής γράμμα : «Αγαπητέ κύριε Ζαχάρωφ, υπείκων εις τας οδηγίας της Ελληνικής Κυβερνήσεως και κατόπιν συνεννοήσεως μετά του κ.Βενιζέλου, έχω την τιμήν να σας μεταβιβάσω συνημμένως μίαν επιταγή 500.000 φράγκων με την παράκλησιν όπως τα διαθέσετε συμφώνως προς τας υπό του Πρωθυπουργού κοινοποιηθείσας εις Υμάς υποδείξειες (να διανείμη τα χρήματα προς εξαγορά του Γαλλικού Τύπου). Σας ευχαριστώ δια το νέον αυτό δείγμα, το οποίον θελήσατε να μας επιδείξητε, του συγκινητικού ενδιαφέροντος όπερ ανελλιπώς επιδεικνύετε διά την υπόθεσιν της χώρας μας και σας παρακαλώ να δεχθήτε…..» (Παρίσι, 26 Δεκεμβρίου 1918).

Ο Ζαχάρωφ του απάντησε : «29 Δεκεμβρίου 1918. Αγαπητέ μου φίλε, μόλις έλαβον την επιστολήν σας της 26 τρέχοντος….Σας ευχαριστώ δια την τόσον κολακευτικήν δι’ εμέ παράγραφον αλλά έκαστος εξ’ ημών επιτελεί το καθήκον του έναντι της πατρίδος».

Η περιουσία του προήλθε κυρίως από το εμπόριο όπλων ενώ μέχρι και σήμερα είναι γνωστό και εφαρμόζεται το «σύστημα Ζαχάρωφ» που ήταν βασισμένο σε ένα εκτεταμένο δίκτυο πληροφοριών που του επέτρεπε να εκβιάζει τους πολιτικούς ηγέτες και τους δημοσιογράφους, στη χρησιμοποίηση σύγχρονων μέσων προπαγάνδας, στη συστηματική χρηματοδότηση πανεπιστημιακών εδρών των μεγάλων πανεπιστημίων της Δύσεως που προωθούσαν την έρευνα για την πρόοδο της πολεμικής αεροπορίας και των οπλικών συστημάτων.

Ο Ζαχάρωφ με ένα οπλοπολυβόλο της εταιρείας Maxim

Η μέθοδός του στηριζόταν επίσης στο γεγονός ότι πουλούσε πολεμικό υλικό σε μια χώρα και μετά πληροφορούσε την αντίπαλη χώρα για την πώληση αυτή, ώστε να αγοράσει και αυτή το ίδιο υλικό από τον Ζαχάρωφ για να μπορέσει να αμυνθεί!. Δηλαδή μια συνεχή κούρσα πολεμικών εξοπλισμών που εξαντλεί οικονομικά τις χώρες αλλά λειτουργεί θετικά και αποφέρει τεράστια κέρδη στις πολεμικές βιομηχανίες. Κάτι ανάλογο με αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα και στην Τουρκία.

Το 1912-1913 οργάνωσε την παραγωγή όπλων και την κατασκευή πολεμικών σκαφών της Οθωμανικής Κυβέρνησης κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, δηλαδή του βασικού εχθρού των Αθηνών!5.

Οι δραστηριότητές του επεκτείνονταν επίσης σε πετρελαϊκές εταιρίες και τράπεζες. Είχε εξαγοράσει την Τράπεζα του Σηκουάνα στο Παρίσι, γνωστή υπό το όνομα «Τράπεζα Αδελφών Μάγιερ» ενώ ίδρυσε στην Κωνσταντινούπολη την Τράπεζα της Μεσογείου6.

Image result for ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ

Δραστηριοποιούνταν επίσης και στο καζίνο του Μόντε Κάρλο. Το 1924 νυμφεύθηκε μια εξαδέλφη του Βασιλιά της Ισπανίας, την Δούκισσα Μαρσένα, την ίδια χρονιά που έγινε ιδιοκτήτης του καζίνο του Μόντε Κάρλο.

Ο βιογράφος Λέβινσον έγραψε τα πιο κάτω κλείνοντας τη βιογραφία του Σερ Μπάζιλ Ζαχάρωφ που αποτελούσε το συμπέρασμά του για τη ζωή του μεγιστάνα7 : «Εν τούτοις το χρήμα του δεν είναι ικανόν να αποδιώξη τας οχληράς αναμνήσεις. Η ευφυία και η οξυδέρκεια ενός ανθρώπου κατερχόμενου από την Ανατολήν έδωκαν ευκαιρίαν εις τον Ζαχάρωφ να υποτάξη ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Αλλά ώρισαν συγχρόνως και την απόστασιν, η οποία χωρίζει τον Ζαχάρωφ από την Ευρώπην αυτήν. Εχάραξαν πέριξ του ένα κύκλον απομονώσεως, από τον οποίον δεν ετόλμησε να εξέλθη και του απένειμαν τον τίτλον του «Μυστηριώδους Ευρωπαίου». Και τέλος κατέστησαν τον πλέον τυχηρόν άνθρωπον της Ευρώπης ένα γέροντα γεμάτον πικρίαν και κατάκοπον από την ζωήν».

Image result for ΣΕΡ ΜΠΑΖΙΛ ΖΑΧΑΡΩΦ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Εφημερίδες «Το Βήμα» 27/8/2006 και «Ελευθεροτυπία» 8/1/2005 (και οι ιστοσελίδες αυτών)

Ιστοσελίδα : http://www.pasteur.gr/184/1804.aspx

Κιτσίκης, Δημήτρης «Ο μυστηριώδης Πανέλλην επιχειρηματίας Β. Ζαχάρωφ (1849-1936), άρθρο στο Περιοδικό «Τρίτο Μάτι», τεύχος 106, Σεπτέμβριος 2002

Κιτσίκης, Δημήτρης «Ελλάς και Ξένοι: 1919-1967 – Από τα αρχεία του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών», Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Ι.Δ.Κολλάρου & Σίας Α.Ε., Αθήνα 1977

Λέβινσον, Ριχάρδος «Σερ Μπάζιλ Ζαχάρωφφ: Ο Μυστηριώδης Έλληνας που κατέκτησε την Ευρώπη», εκδόθηκε το 1929, Εκδόσεις Συλλέκτης, Αθήνα 1997

1 Εφημερίδες «Το Βήμα» 27/8/2006 και «Ελευθεροτυπία» 8/1/2005 (και οι ιστοσελίδες αυτών)

2 Ιστοσελίδα http://www.pasteur.gr/184/1804.aspx

3 Κιτσίκης (σε περιοδικό του 2002) σελ.59

4 Κιτσίκης (1977) σελ.15 και Κιτσίκης (σε περιοδικό του 2002) σελ.60

5 Κιτσίκης (σε περιοδικό του 2002) σελ.60

6 Λέβινσον (1929) σελ.139-140

7 Λέβινσον (1929) σελ.174

Advertisements