ΣΑΜΟΣ ΚΑΙ ΕΥΠΑΛΙΝΕΙΟ ΟΡΥΓΜΑ

ΣΑΜΟΣ

Η «ΝΗΣΟΣ ΤΩΝ ΜΑΚΑΡΩΝ»

Με τα χίλια πρόσωπα…

Σεϊτάνι

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Ο καθένας έχει τις αδυναμίες του. Δε λέω, όλα τα νησιά του Αιγαίου είναι όμορφα, γοητευτικά και παράξενα. Το καθένα τους είναι ένας μικρόκοσμος. Το παράξενο και το μυστήριο κρύβονται παντού….

Αν όμως κάποιος μου έλεγε να διαλέξω σε ποιο νησί θα ήθελα να ζήσω, σε πιο αιγαιοπελαγίτικο μικρόκοσμο θα ήθελα να γυροφέρνω το «άθλιο» αστικό —και ηπειρωτικό— μου κορμί, χωρίς δεύτερη σκέψη θα διάλεγα τη Σάμο. Δεν μπορώ να εξηγήσω ακριβώς τους λόγους αυτής της επιλογής. Αυτό το νησί —και έχω επισκεφθεί αρκετά, πιστέψτε με, για ένα διάστημα υπήρξα «νομάδας του Αιγαίου»…— με κατέκτησε με την πρώτη. Να οφείλεται αυτό άραγε στο γεγονός ότι η Σάμος είναι καταπράσινη, γεμάτη δάση και βλάστηση;Ανοιξιάτικα χρώματα

Να οφείλεται στο πολύ ιδιαίτερο κλίμα του νησιού, που θεωρείται από τα πιο υγιεινά του αρχιπελάγους μας; Μήπως στην καλοσύνη και στη ζεστασιά των ανθρώπων της; Μήπως τέλος μ’ επηρέασαν οι αμέτρητες ώρες που πέρασα στις υπόγειες στοές του νησιού και στα χωριά της ενδοχώρας του; Δεν ξέρω…

Όρος Θειος - Πέρασμα μετώπου

Η Σάμος, πατρίδα του Πυθαγόρα, θεωρούνταν από τους αρχαίους Έλληνες ιδιαίτερα ευνοημένο και ευλογημένο νησί. Ο Πυθαγόρας γεννήθηκε στη Σάμο γύρω στο 580 π.Χ. Εγκατέλειψε την πατρίδα του λόγω της αντίθεσης του με την τυραννία του Πολυκράτη, και μετέβη στην Κάτω Ιταλία γύρω στο 535 π.Χ. Εκεί έζησε σε διάφορες πόλεις της περιοχής και τελικά, γύρω στο 525 π.Χ., εγκαταστάθηκε στον Κρότωνα όπου ίδρυσε φιλοσοφική σχολή και θρησκευτική κοινότητα γνωστή με το όνομα Πυθαγορισμός. Από τον Κρότωνα εκδιώχθηκε μαζί με τους μαθητές του για πολιτικούς λόγους, και εγκαταστάθηκε στο Μεταπόντιο όπου και πέθανε λίγο αργότερα, γύρω στο 500 π.Χ. Οι μαθητές του Πυθαγόρα, γνωστοί ως Πυθαγοριστές, συνέχισαν το έργο και εμπλούτισαν τις θεωρίες του δασκάλου τους κληροδοτώντας στον μεταγενέστερο στοχασμό ορισμένες πολύ γόνιμες έννοιες. Η ζωή του Πυθαγόρα και οι απαρχές του Πυθαγορισμού περιβάλλονται από έναν πυκνό πέπλο θρύλων και ιστορικών εν μέρει παραδόσεων. Ο Πυθαγόρας απελευθέρωσε τα μαθηματικά από τις πρακτικές εφαρμογές με τις οποίες τις συσχέτιζαν οι Ίωνες μαθηματικοί και τα μεταμόρφωσε δίδοντας τους τη μορφή ελεύθερης παιδείας. Εξέτασε τις αρχές της γεωμετρίας εκ των άνω και διερεύνησε τα θεωρήματα της κατά τρόπο αυλό και νοερό. Οι Πυθαγόρειοι επεδίωκαν με τα μαθηματικά ένα είδος θρησκευτικής ενατένισης, μια οδό για να πλησιάσουν την αιώνια αλήθεια. Ενδιαφέρονταν για κάποιες θεωρίες ως προς τα γεωμετρικά σχήματα, όπως στην περίπτωση του Πυθαγορείου θεωρήματος, και για έννοιες σχετικές με το σημείο, τη γραμμή, το τρίγωνο και το τετράεδρο.

Η εκκλησία της Παναγίας Σαραντασκαλιώτισσας  είναι αφιερωμένη στα Γενέθλια της Θεοτόκου. Σύμφωνα με την παράδοση, η σπηλιά στην οποία είναι χτισμένη είναι η Σπηλιά του Πυθαγόρα, στην οποία κρυβόταν ο αρχαίος Έλληνας μαθηματικός τον οποίο καταδίωκε ο τύραννος Πολυκράτης κατηγορώντας τον ότι προσπαθούσε να διαφθείρει τους νέους της Σάμου.
Μία άλλη εκδοχή της ιστορίας είναι ότι τη σπηλιά αυτή χρησιμοποιούσε ο Πυθαγόρας όποτε ήθελε να μείνει μόνος για να συλλογιστεί πάνω στα θέματα που τον απασχολούσαν, πριν φύγει για τον Κρότωνα της Σικελίας…

Η Παναγία Σαραντασκαλιώτισσα στη σπηλιά του Πυθαγόρα - The Church of Panagia Saradaskaliotissa is built in the Cave of Pythagoras

Την ονόμαζαν Ανθεμούσα, Δρυούσα, Μελάμφυλλος και κάποιοι την αποκαλούσαν και «Νήσο των Μακάρων». Όλα τα παραπάνω ονόματα έχουν να κάνουν με τη πυκνή και πλούσια βλάστηση της, τη σημαντική πανίδα της και το εξαίρετο μικροκλίμα της.

Ζωοδόχος Πηγή

Στο κλίμα της Σάμου, που βοηθάει την καλή κυκλοφορία του αίματος και προσφέρει ευεξία, λένε ότι οφείλεται και η μακροβιότητα των κατοίκων της. Αυτό δεν είναι υπερβολή. Βέβαια, σημαντικό ρόλο παίζει και η σαμιώτικη διατροφή, πλούσια σε λάδι, λαχανικά, φρούτα και ψάρια. Να μην μιλήσουμε και για τον «σαμιώτικο οίνο», που προκαλεί την πιο γλυκιά μέθη (μιλάω εκ πείρας…).

Κέρασμα από Σάμο

Στο κλίμα της Σάμου, που βοηθάει την καλή κυκλοφορία του αίματος και προσφέρει ευεξία, λένε ότι οφείλεται και η μακροβιότητα των κατοίκων της. Αυτό δεν είναι υπερβολή. Ιστορικοί αναφέρουν πολλές περιπτώσεις Σαμιωτών, που πέθαναν σε ηλικία 130 ακόμη και 150 ετών! Βέβαια, σημαντικό ρόλο παίζει και η σαμιώτικη διατροφή, πλούσια σε λάδι, λαχανικά, φρούτα και ψάρια. Να μην μιλήσουμε και για τον «σαμιώτικο οίνο», που προκαλεί την πιο γλυκιά μέθη (μιλάω εκ πείρας).

Καταρράκτες Αμπέλου - The Waterfalls of Ampelos

Στους Μυτιληνιούς, ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της Σάμου, στην περιοχή Κουτσοδόντη βρίσκονται 45 σπηλιές γύρω από το λόφο και είναι είσοδοι αρχαίου ορυχείου που η ζωή του χρονολογείται στα 3000 χρόνια…

Αρχαία Ορυχεία Μυτιληνιών - Ancient Mine

Τι να πει κανείς και για το μυστηριώδες και αινιγματικό μνημείο «Δωδεκάπορτο»; Ένα μνημείο αθέατο, παμπάλαιο και πολύ αινιγματικό, το περίφημο «Δωδεκάπορτο»… Οι πέτρες ασκάλιστες, σχηματίζουν κάποιο πρόσωπο…

Δωδεκάπορτο

Ευπαλίνειο Ορυγμα: ΤΟ «ΟΓΔΟΟ ΘΑΥΜΑ» ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

Ευπαλίνειο Όρυγμα

Αν και δεν ανήκει στα επτά θαύματα της αρχαιότητας το Ευπαλίνειο Ορυγμα είναι από μόνο του ένα θαύμα αρχαίας τεχνικής. Πρόκειται για την παλαιότερη και τη μεγαλύτερη σήραγγα που κατασκευάστηκε ποτέ στον ελληνικό χώρο. Βρίσκεται στη Σάμο κοντά στο χωριό Πυθαγόρειο, όπου και σώζονται τα επιβλητικά ερείπια της αρχαίας Σάμου. Αποκαλύφθηκε τυχαία το 1881 από έναν γεωργό που πήγε να σκάψει το χωράφι του.

Eypalinio Tunel

Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι η σήραγγα αυτή κατασκευάστηκε με εντολή του Πολυκράτη, του περήφανου τύρρανου που κυβέρνησε τη Σάμο γύρω στα 600 π.χ. Για την κατασκευή της προσέλαβε έναν ικανότατο μηχανικό από τα Μέγαρα, τον Ευπάλινο. Σκοπός της σήραγγας ήταν να τροφοδοτεί, απρόσκοπτα και μυστικά, με νερό την αρχαία πόλη της Σάμου.Eypalinio 2

Η σήραγγα αυτή έχει μήκος 1038 μέτρα και τρυπά το σημερινό βουνό της Σπηλιανής. Μετέφερε νερό από μια πηγή στο πίσω μέρος του βουνού μέσα στα τείχη της πόλης μ’ έναν τρόπο που δεν είχε σε τίποτε να ζηλέψει από τις σύγχρονες μορφές υδροδότησης. Σ’ ολόκληρη τη διαδρομή το νερό κυλούσε ασταμάτητα, χωρίς να λιμνάζει, χάρη στην ανεπαίσθητη κλίση του 5%., που έδωσε αρχικά στο όρυγμα ο Ευπάλινος. Το νερό έρεε μέσα από πήλινες σωλήνες σχήματος U, που έχουν την ιδιότητα να κατακρατούν τα άλατα. Μ’ αυτόν τον εκπληκτικό τρόπο τροφοδοτούνταν η Σάμος με καθαρό νερό για μια περίπου χιλιετία!Samos_Eupalinio_orygma

Σύμφωνα με τον Γερμανό αρχαιολόγο Herman J. Kienast, που μελέτησε για δέκα χρόνια το όρυγμα, το βραχώδες όρος σκάφτηκε με σφυρί και καλέμι. Οι σκαπανείς ξεκίνησαν κι άπο τις δύο μεριές του βουνού και με ρυθμό 15 εκατοστά την ημέρα, ενώθηκαν στη μέση, κάπου στα 500 μέτρα, όπως φανερώνει και η ελαφριά στροφή στο μέσον της διαδρομής.tounel-1-660x398

Το Ευπαλίνειο Ορυγμα λειτούργησε ασταμάτητα για 1000 περίπου χρόνια κι εγκαταλήφθηκε ταυτόχρονα με την παρακμή της αρχαίας Σάμου. Κατά τους πρωτοχριστιανικούς χρόνους χρησιμοποιήθηκε κι ως κατακόμβη, όπως μαρτυρούν οι κωλώνες και οι χριστιανικοί τάφοι, που βρίσκονται στα 250 μέτρα από τη νότια είσοδο. Βρίσκονται σ’ ένα σημείο, όπου στάζει νερό από την οροφή, πράγμα που οι χριστιανοί το εκλάμβαναν ως αγίασμα.Ευπαλίνειο Όρυγμα

Οι πρόγονοι μας άφησαν στο διάβα τους επιτεύγματα κάθε μορφής: από καλλιτεχνήματα υψηλής αισθητικής ως έργα καθημερινής πρακτικής. Το Ευπαλίνειο Ορυγμα είναι ένα αρχαίο τεχνικό «θαύμα», που έχει να κάνει με μια καθημερινή ανθρώπινη ανάγκη: το νερό. Η μελέτη του, καθώς και η έρευνα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας θα μας βοηθήσει να συμπληρώσουμε κομμάτια από το παζλ της αρχαιοελληνικής καθημερινότητας.Samos_Eupalinio_orygma

 

Y.Γ. Το κείμενο αυτό γράφτηκε προτού γνωρίζω και μυηθώ στις ομορφιές και στα μυστικά της Σαμοθράκης. Έτσι από τη Σάμο μετακινήθηκα πιο βόρεια κι επιλέγω, εδώ και 17 χρόνια ως πιο αγαπημένο μου Αιγαιοπελαγίτικο νησί τη Σαμοθράκη. Όπως λέει και ο Αρκάς: «Σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, πρόσεξε μη βρεθείς στη Σαμοθράκη».

Ηλιοβασίλεμα στο Βαθύ

Advertisements