ΤΟ ΒΑΣΑΝΟ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΤΟ ΒΑΣΑΝΟ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΟΥΜΟΥΤ ΟΖΚΙΡΙΜΛΙ – ΣΠΥΡΟΣ Α. ΣΟΦΟΣ

Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

Η ιστοριογραφία στην Ελλάδα και στην Τουρκία αποτελούσε μέχρι πρόσφατα ένα πρόσφορο πεδίο αναπαραγωγής εθνικιστικών ερμηνειών, στερεοτύπων και φαντασιώσεων. Με ελάχιστες εξαιρέσεις οι Ιστορικοί και των δύο χωρών ήταν περισσότερο προπαγανδιστές, που αναπαρήγαγαν στερεότυπα μέσα από ένα εθνικιστικό πρίσμα, και λιγότερο επιστήμονες με κριτική σκέψη. Τα τελευταία ωστόσο χρόνια εμφανίστηκαν στο προσκήνιο αξιοσημείωτες προσπάθειες Ελλήνων και Τούρκων Ιστορικών και πολιτικών επιστημόνων, που θέλησαν να πάρουν σαφείς αποστάσεις από «εθνικούς μύθους» και προπαγάνδα και να ασχοληθούν με την ερμηνεία του ίδιου του φαινομένου του εθνικισμού και της ετερότητας. Ο Ηρακλής Μήλλας με το βιβλίο του Ο Φανταστικός «Άλλος» ως Εθνική Ταυτότητα: Οι Έλληνες και οι Τούρκοι (2004), αποτελεί μια τέτοια φωτεινή περίπτωση, που άνοιξε το δρόμο. Παρόμοια φωτεινή εξαίρεση αποτελούν και οι Ουμούτ Οζκιριμλί και Σπύρος Α. Σοφός το βιβλίο των οποίων, με τίτλο Το Βάσανο της Ιστορίας, είναι η πρώτη συγκριτική μελέτη του εθνικισμού στην Ελλάδα και στην Τουρκία.

Αποφεύγοντας, όσο γίνεται, τις εθνικιστικές ερμηνείες οι δύο ιστορικοί, επιχειρούν μια «ψύχραιμη προσέγγιση» επισημαίνοντας το γεγονός πως τόσο το ελληνικό, όσο και το τούρκικο έθνος έπρεπε να σφυρηλατηθούν στο αμόνι του εθνικισμού για να αποκτήσουν «εθνική ταυτότητα»: οι συχνά απρόθυμοι πληθυσμοί, που δεν ήταν ακόμη έτοιμοι να δεχθούν και να κατανοήσουν το τι σημαίνει να είσαι «Έλληνας» ή «Τούρκος», έπρεπε να καθοδηγηθούν, να «αναμορφωθούν» και τελικά, τυφλωμένοι από τις εθνικιστικές φαντασιώσεις, να αποδεχθούν τη νέα τους εθνική ταυτότητα, όπου ο «Άλλος» ήταν πάντοτε εχθρός. Παλεύοντας μεταξύ συνύπαρξης και διαχωρισμού, έχοντας μια διττή κληρονομιά (βυζαντινή-οθωμανική) ή «υπαρξιακή σχιζοφρένεια», μ’ ένα μυθικό παρελθόν κι ένα αβέβαιο παρόν, αντιμετωπίζοντας τη διαφορετικότητα και τις εθνικιστικές φαντασιώσεις, οι Έλληνες και οι Τούρκοι, έπειτα από δύο αιώνες «εθνικής αφύπνισης» –και ανάλογης «πλύσης εγκεφάλου»–, έφτασαν σήμερα να αποτελούν δύο διαφορετικά έθνη, με έντονες σχέσεις αγάπης-μίσους, αντιπαλότητας αλλά και συνεργασίας μεταξύ τους.

Το Βάσανο της Ιστορίας, ως προϊόν συνεργασίας δύο «αντίπαλων» ιστορικών, αποτελεί ένα αξιόλογο και θαρραλέο εγχείρημα τόσο για την κατανόηση του φαινομένου του εθνικισμού, όσο και για το κτίσιμο νέων γεφυρών, που θα οδηγήσουν τους δύο λαούς, που προήλθαν από την ίδια γεωγραφική και πολιτιστική μήτρα, προς ένα μέλλον συνεργασίας και ειρηνικής συνύπαρξης.

Γιώργος Στάμκος

Advertisements