ΚΑΦΚΑ (1883-1924): Ερωτευμένος με τη Ζωή, Στοιχειωμένος απ’ τον Θάνατο…

Φραντς Κάφκα/ Franz Kafka

(1883-1924)

Ο Πύργος και ο «Κύκλος της Πράγας»

 

Ερωτευμένος με τη Ζωή, Στοιχειωμένος απ’ τον Θάνατο…

 Γυρεύω πάντα να μεταδόσω το αμετάδοτο, να εξηγήσω το ανεξήγητο. Αυτή η επιδίωξη ανοίγει ένα δρόμο που βγάζει από το ανθρώπινο. Όλη η λογοτεχνία είναι μια έφοδος ενάντια στα όρια.

Μαγεμένος αλλά και ταυτόχρονα παθιασμένος από την Πράγα, αναζητώντας μια Γη της Επαγγελίας και εξόριστος στο Βερολίνο, δειλός αρραβωνιαστικός και αμετανόητος γόης, ολοκληρωμένος αθλητής, υποχόνδριος και χορτοφάγος, άθρησκος εβραίος, σοσιαλιστής και παθιασμένος με την κουλτούρα Γίντις (Yidish), πιστός σε στέρεες φιλίες και μοναχικός, ερωτευμένος με τη ζωή και στοιχειωμένος από τον θάνατο ο Φρανς Κάφκα (1883-1924) αποτέλεσε ένα μυστήριο για τον εαυτό του και τους άλλους.

Ένα κλουβί βγήκε να ψάξει ένα πουλί…

Δεν είμαι τίποτε άλλο παρά λογοτεχνία…

Στις 3 Ιουνίου 1924 ο Franz Kafka, ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες του 20ού αιώνα, αφήνει την τελευταία του πνοή. Γεννήθηκε στην Πράγα το 1883, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Αυστροουγγαρίας και πρωτεύουσα της Βοημίας. Παρότι ο Κάφκα θεωρείται ένας συγγραφέας με τεράστια επιρροή, ιδιαίτερα τον 20ό αιώνα, κατά τη διάρκεια της ζωής του το έργο του δεν είχε αναγνωριστεί.

Σήμερα, τα λόγια του συγγραφέα έχουν χαρακτηριστεί ως σύμβολο του αυξανόμενου άγχους του σύγχρονου ανθρώπου και της αποξένωσης σε έναν ακατάληπτο, εχθρικό και αδιάφορο κόσμο. Γόνος μιας μεσοαστικής οικογένειας Εβραίων, μεγάλωσε στη σκιά του επιβλητικού και αυταρχικού πατέρα του. Το συναίσθημα της ανικανότητας, ακόμη και στις πιο επαναστατικές του στιγμές, κατείχε ξεχωριστή θέση στα έργα του.Ως καλός μαθητής στο αναγνωρισμένου κύρους γερμανικό σχολείο όπου φοίτησε, κατάφερε το 1906 να πάρει το πτυχίο του στη Νομική. Το τελευταίο τού εξασφάλισε μια άνετη ζωή που του άφηνε ελεύθερο χρόνο για συγγραφή, την οποία αποκαλούσε ως την ουσία – ευλογία και κατάρα παράλληλα – της ύπαρξής του.

Kafka portrait.jpg

Ο Κάφκα σε νεαρή ηλικία.

 

Έως το 1917, όταν αρρώστησε από φυματίωση, εργαζόταν στο Workers’ Accident Insurance institution. Έκτοτε, η ασθένεια τον ανάγκασε να λαμβάνει συνεχώς άδεια, μέχρι και το 1922 όταν και παραιτήθηκε. Ο Kafka έζησε τη μισή ζωή του –μετά το 1917- σε θεραπευτήρια, καθώς η φυματίωση εξαπλώθηκε από τους πνεύμονες στον λάρυγγά του.

Ο Kafka έζησε εξαρτώμενος συναισθηματικά από τους γονείς του, τους οποίους λάτρευε και μισούσε ταυτόχρονα. Καμία από τις αποτυχημένες ερωτικές του σχέσεις δεν κατάφερε να τον βγάλει από την εσωτερική του εξάρτηση. Παρότι το επιθυμούσε πολύ, δεν παντρεύτηκε ποτέ. Αποκαλούσε τη σεξουαλική επαφή «η τιμωρία του να είσαι μαζί», ενώ στα έργα του το σεξ συνδέεται συχνά με τη βρομιά ή την ενοχή.

Στην απεγνωσμένη του προσπάθεια για την αναζήτηση της Καθαρότητας καταφεύγει στο γράψιμο, που το μεταμορφώνει σ’ ένα διανοητικό μοναστήρι, γεμάτο αγωνία για το «έξω» απ’ αυτόν. μα και με τη θανάσιμη λαχτάρα να ενωθεί μαζί του. Το 1912 η μοναξιά και η «σκλήρυνση» της προσωπικότητας του Κάφκα φτάνουν στο κορυφαίο σημείο. Δε δέχεται την παραμικρή επίδραση απ’ αυτό το «έξω». Γεμάτος ένα κλειστοφοβικό συναίσθημα μήπως και τον Ανακαλύψει κανείς. Συνάμα κατέχεται από μια φοβερή αγωνία και ενοχή, γιατί νιώθει ότι δεν ζει.

Παρόλα αυτά, ο Kafka είχε μια ενδιαφέρουσα κοινωνική ζωή, γνωρίστηκε με αρκετές προσωπικότητες από το χώρο της λογοτεχνίας και διανοούμενους της εποχής του, όπως οι συγγραφείς Franz Werfel και Max Brod. Κανένα από τα έργα του δεν εκδόθηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του, και μόνο ύστερα από αρκετή δυσπιστία αποφάσισε να εκδώσει ένα μικρό κομμάτι ενός μυθιστορήματός του. Αντιθέτως προς την επιθυμία του όλα του τα ανέκδοτα έργα να καταστραφούν μετά το θάνατό του, ο φίλος του Max Brod αποφάσισε να τα εκδώσει.

Τα πιο γνωστά του έργα είναι: Η Δίκη (1925), η οποία αφορά έναν άντρα που συλλαμβάνεται και αναμένει τη δίκη του, χωρίς να γνωρίζει την κατηγορία σε βάρος του.Το Κάστρο (1926) περιγράφει τις αδυσώπητες αλλά άκαρπες προσπάθειες του πρωταγωνιστή να κερδίσει την αναγνώριση από τις μυστηριώδεις αρχές που κυβερνούν από το κάστρο τους το χωριό όπου θέλει να εγκατασταθεί. Τέλος, το Αμέρικα (1927), δείχνει τον χωρίς τέλος αγώνα μιας νεαρής μετανάστριας να εξασφαλίσει μια θέση σε μια ξένη, ακατάληπτη χώρα.

Σε όλα αυτά τα έργα, το μεστό ύφος του δημιουργεί μια εντυπωσιακή αντίθεση με τις λαβυρινθικές πλοκές του, τους οδηγούμενους από άγχος παραλογισμούς και τα ισχυρά καταπιεστικά σύμβολα του βασανισμού και της ανομίας που αποτελούν την ουσία του οράματος του συγγραφέα.

Ο Κάφκα είχε την Κατάρα των Μεγάλων Χαρισμάτων…

Πολιτικές απόψεις του Κάφκα 

Πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Κάφκα παρέστη σε αρκετές συνεδριάσεις του Κλουμπ Μλαντύτς, μια τσεχική αναρχική, αντιμιλιταριστική και αντι-κληρική οργάνωση. Ο Κάφκα ήταν μάλλον σοσιαλιστής φορούσε ένα κόκκινο γαρύφαλλο στο σχολείο για να δείξει την υποστήριξή του στο σοσιαλισμό.  Σε μια καταχώριση ημερολογίου, ο Κάφκα ανέφερε τον επιδραστικό αναρχικό φιλόσοφο πρίγκιπα Πιοτρ Κροπότκιν: «μην ξεχνάτε τον Κροπότκιν!»

Κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής εποχής, η κληρονομιά του έργου του Κάφκα για το σοσιαλισμό του Ανατολικού μπλοκ ήταν πολυσυζητημένη. Οι γνώμες κυμαίνονταν από την αντίληψη ότι σατίρισε τη γραφειοκρατική κακοτεχνία μιας καταρρέουσας Αυστρία-Ουγγρικής Αυτοκρατορίας, με την πεποίθηση ότι ενσάρκωνε την άνοδο του σοσιαλισμού. Ένα άλλο βασικό σημείο ήταν η θεωρία του Μαρξ για την αλλοτρίωση. Ενώ η ορθόδοξη θέση ήταν ότι η απεικόνιση της αποξένωσης από τον Κάφκα δεν ήταν πλέον σχετικές για μια κοινωνία όπου δήθεν είχε εξαλειφθεί η αποξένωση, ένα συνέδριο το 1963 που πραγματοποιήθηκε στο Λίμπλιτς, στην Τσεχοσλοβακία, την ογδοηκοστή επέτειο από τη γέννησή του, επανεκτίμησε τη σημασία της απεικόνιση της γραφειοκρατίας από τον Κάφκα. Το αν ο Κάφκα ήταν ένας πολιτικός συγγραφέας ή όχι εξακολουθεί να είναι ένα θέμα συζήτησης…

Μνημείο του Κάφκα στην Πράγα.

Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους ζουν χωρίς να έχουν τη συνείδηση της ατομικής τους υπευθυνότητας και μου φαίνεται πως εκεί βρίσκεται ο πυρήνας, ο ίδιος των συμφορών μας.

Εργογραφία

Τα έργα του Κάφκα είναι σα μεγαλειώδεις σκελετοί μιας κατασκευής που δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ.

Μαρία Πουνιαμόβα, εφ. Tribuna 15 Ιουνίου 1924

 

Συλλογές διηγημάτων

  • Η Απόρριψη
  • Το Σινικό Τείχος και άλλα διηγήματα
  • Σωφρονιστική αποικία και άλλα διηγήματα
  • Ο ξαφνικός περίπατος
  • Στο Υπερώο
  • Πρώτος πόνος
  • Οι γιοι — Περιλαμβάνει τα έργα Η κρίση, Ο θερμαστής και Η μεταμόρφωσηhungerartistkafka

Νουβέλες

  • Η Μεταμόρφωση (Die Verwandlung – Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1915) ― ελλην. μετάφρ. Βασίλης Τομανάς

Μυθιστορήματα

  • Η Δίκη (Der Prozeß1925) ― ελλην. μετάφρ. Γ. Βαμβαλής
  • Ο Πύργος (Das Schloß1926) ― ελλην. μετάφρ. Αγγελική Δέσπου
  • Αμερική ή Ο αγνοούμενος (Amerika1927) ― ελλην. μεταφρ. Τέα Ανεμογιάννη και Νίκος Ματσούκας

Ημερολόγια, επιστολές και άλλα έργα

  • Γράμματα στη Μιλένα
  • Γράμματα στην Ότλα
  • Γράμμα στον ΠατέραΕπιστολή προς τον πατέρα)
  • Τα Ημερολόγια
  • Αφορισμοί
  • Κομμάτια από τετράδια και σκόρπια φύλλα
  • Τα μπλε τετράδια – περιλαμβάνει αφορισμούς του Κάφκα καθώς και σκέψεις, σημειώσεις, ημερολογιακές καταχωρήσεις και συλλογισμούς.
  • Η πληγή και η λέξη, ποιήματα — ανθολόγηση, μετάφρ. και επιμέλεια Νίκος Βουτυρόπουλος, εκδ. «Σαιξπηρικόν», Θεσσαλονίκη 2012, 65 σελ.,

     

    «Ένα βιβλίο πρέπει να είναι η αξίνα που θα θρυμματίσει την παγωμένη θάλασσα του εσωτερικού μας κόσμου»

    Φρανς Κάφκα

    Ο νέος τάφος του Φρανς Κάφκα στο Εβραϊκό νεκροταφείο της Πράγας.

Advertisements