Γεωπολιτική της Ουκρανίας: Η.Π.Α και ΝΑΤΟ- Ουκρανία- Ρωσική Ομοσπονδία

Γεωπολιτική της Ουκρανίας 

Η.Π.Α και ΝΑΤΟ- Ουκρανία- Ρωσική Ομοσπονδία

«Το πρόβλημα στην Ουκρανία είναι ότι την κυβερνούν εκείνοι, οι οποίοι δεν την χρειάζονται.»

Mykhailo Serhiyovych Hrushevsky (Πρώτος Πρόεδρος της Ουκρανίας)

Anoigma ukraine-crimea-russia-usaΓράφει η Βικτώρια Σολονίσιν*

Στο άρθρο 18 του Συντάγματος της Ουκρανίας σημειώνεται: «Η εξωτερική πολιτική της Ουκρανίας αποσκοπεί στη διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων και της ασφάλειάς της, με τη διατήρηση της ειρηνικής και αμοιβαίας επωφελής συνεργασίας με τη διεθνή κοινότητα, σύμφωνα με τις γενικά αποδεκτές αρχές και τους κανόνες του διεθνούς δικαίου.» Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών επιβεβαιωνόταν η Ουκρανία, ως αντικείμενο των διεθνών σχέσεων και αποκτούσε όλο και μια πιο συγκεκριμένη εικόνα.
Μετά την ανακήρυξη της Ουκρανίας ως ανεξάρτητο κράτος, πολλά στάθηκαν ως εμπόδιο στο σχηματισμό μιας θετικής εικόνας προς τα έξω, δεδομένου ακόμη και του γεγονότος ότι άνηκε στη Σοβιετική Ένωση, κάτι το οποίο συνέβαλε στην «επιφυλακτική» στάση απέναντι της. Επιπλέον, τα οικονομικά προβλήματα, όπως ο πληθωρισμός, τα κλεισίματα εγκαταστάσεων, ο ρυθμός ανάπτυξης, κ.λπ., δημιούργησαν μια εικόνα αστάθειας. Τώρα, η Ουκρανία ελπίζει για μια συγκεκριμένη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσον αφορά τη μελλοντική ένταξή της σε αυτήν και όσον αφορά την εξωτερική της πολιτική, η οποία καθοδηγείται όχι απο το νόμο, όπως ορίζεται από το Σύνταγμα (άρθρο 92, σ.9) ,αλλά απο τις «βασικές κατευθυντήριες γραμμές της εξωτερικής πολιτικής της Ουκρανίας », οι οποίες εγκρίθηκαν από το Ανώτατο Συμβούλιο το 1993. Η Ουκρανία κατέχει μια ισορροπημένη, συνεκτική και αποφασιστική εξωτερική πολιτική, ενώ αντίστοιχα, οι κύριες κατευθύνσεις της σε γενικές γραμμές παραμένουν αμετάβλητες από την ανεξαρτησία της το 1991.

Ukrain

Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, το οποίο ήταν και το τελικό στάδιο στον προοδευτικό κατακερματισμό του μεγάλου σινοσοβιετικού κομμουνιστικού συνασπισμού, δημιουργήθηκε μια μνημειώδη γεωπολιτική σύγχυση, με κυρίαρχο την Ουκρανία και την προσπάθεια της να βρει την γεωγραφική της ταυτότητα στο νέο πολυπολικό σύστημα ισορροπίας δυνάμεων. Η Ουκρανία είναι ευρωπαικό κράτος και αυτό έχει καθοριστεί από το ιστορικό της παρελθόν, τη γεωγραφική της θέση, την ανεξαρτησία της προς τις πολιτιστικές παραδόσεις του ευρωπαικού πολιτισμού, τη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού της και τις δυνατότητες των οικονομικών σχέσεων με την Ευρώπη. Όσον αφορά το ευρωπαικό καθεστώς της Ουκρανίας είναι ακόμη συζητήσιμο, διότι δεν είναι πάντα καθοριστικός παράγοντας η γεωγραφία, ενώ ο μακροπρόθεσμος προσανατολισμός προς τη Μόσχα και το μακροχρόνιο χάσμα μεταξύ των δεσμών με την Ευρώπη φαίνεται να δείχνουν το αντίθετο. Αλλά είναι δύσκολο να αρνηθεί κανείς και τα ιστορικά γεγονότα. Ο Ελληνορωμαϊκός πολιτισμός, με τη μορφή του Χριστιανισμού, ήρθε στην Ουκρανία από το Νότο, από το Βυζάντιο – το πολιτιστικό κέντρο βάρους των μεσογειακών χωρών, περίπου την ίδια εποχή, όταν μετακόμιζε και στη Βόρεια Ευρώπη. Αργότερα οι δεσμοί με την Κωνσταντινούπολη παραβιάστηκαν.

DSC01519Μετά την εισβολή των Μογγόλων-Τατάρων (Γάλιτσκα Ρους), η Ουκρανία προσανατολίστηκε περισσότερο προς τη Δύση και τελικά έγινε μέρος του Πολωνο-Λιθουανικού κράτους. Η απειλή απο τους Πολωνούς ευγενείς ώθησε τον ουκρανικό λαό, ο οποίος δημιούργησε τις δικές του αυτόνομες κρατικές-δομές, προς την άλλη κατεύθυνση στην οποία βρισκόταν η ορθόδοξη Μοσχοβία. Στη σύνθεση της Ρωσικής και Αυστρο-Ουγγρικής αυτοκρατορίας, η Ουκρανία παρήκμασε ως ανεξάρτητο έθνος αλλά διατήρησε έμμεση, μέσω της Μόσχας ή της Βιέννης, την επικοινωνία με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Έτσι, η Ουκρανία ήταν πάντα συγκεντρωμένη στην Ευρώπη, όχι μόνο γεωγραφικά, αλλά και πολιτισμικά, όμως δεν μπορούμε να αρνηθούμε και τις σημαντικές επιπτώσεις του τουρκικού-ισλαμικού Νότου και της Ανατολής που υπέστει.

14720730705_534472b94f_k1-700x394Με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας (24 Αυγούστου 1991) , η ενσωμάτωση της Ουκρανίας στις ευρωπαϊκές δομές αυξήθηκε σημαντικά, αλλά αν την αφήσουμε να ακολουθήσει την πορεία της ελεύθερη, μπορούμε να αναμένουμε την υπερβολική επέκταση της Δύσης, η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως δυσμενή εξέλιξη για το έθνος. Μπορεί να υπάρξει απειλή να μετατραπεί η Ουκρανία σε εξάρτημα πρώτων υλών της Ευρώπης, σε προμηθευτή φθηνού εργατικού δυναμικού και πνευματικών πόρων. Ως αποτέλεσμα θα αλλάξει η κατεύθυνση της χώρας από τα βορειοανατολικά προς τα νοτιοδυτικά. Η διαδικασία ένταξης της Ουκρανίας στην Ευρώπη και στον κόσμο του πολιτισμού, πρέπει να ελέγχεται και να βασίζεται σε ορθή και συνεπή έννοια της γεωστρατηγικής. Η σημασία του δυτικού προσανατολισμού των συμφερόντων της εξωτερικής πολιτικής της Ουκρανίας προκαλείται από την επιθυμία της ουκρανικής πολιτικής ελίτ να βρει μια ισορροπία της ρωσικής ηγεμονίας στον χώρο της πρώην ΕΣΣΔ και να αναζητήσει τις δυνατότητες εισαγωγής της χώρας στο σύστημα της διεθνούς επικοινωνίας μέσω των κατάλληλων ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Από τη Δύση περίμεναν ουσιαστική βοήθεια στον οικονομικό τομέα και πολιτική υποστήριξη στη διεθνή σκηνή, ιδίως όσον αφορά στις σχέσεις με τη Ρωσία. Αλλά γενικά η Δύση έχει δείξει αρκετό ενδιαφέρον για την ανάπτυξη των σχέσεων με τη Ρωσία ως «διάδοχο» της ΕΣΣΔ, ενώ τα νέα ανεξάρτητα κράτη θεωρήθηκαν, ως κάτι δευτερεύον και ακατανόητο.2014_pro-Russian_unrest_in_UkraineΈχοντας κατακτήσει κάποιο επίπεδο διεθνούς αναγνώρισης, η Ουκρανία εξακολουθεί να στερείται την εγγύηση διατήρησης της ασφάλειάς της, τους αξιόπιστους στρατηγικούς εταίρους και τους συμμάχους της. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες επικεντρώνονται στη Ρωσία, την φοβούνται και προσπαθούν να την πείσουν και να την πάρουν με το μέρος τους. Οι δυνατότητες της Ουκρανίας είναι λιγότερο ελκυστικές γι ‘αυτούς, γνωρίζουν ελάχιστα γι’ αυτήν. Επικίνδυνη τάση ήταν η απώλεια του ενδιαφέροντος προς την Ουκρανία από τις δυτικές χώρες, μετά την διευθέτηση των ανησυχιών τους για την ασφάλεια σχετικά με το ζήτημα του πυρηνικού αφοπλισμού στην Ουκρανία. Δεδομένης της πολυπλοκότητας των διαδικασιών της Ουκρανίας ως ισότιμο εταίρο στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας γύρω της ενός πολιτικού και οικονομικού κενού. Ωστόσο, η Δύση ανησυχεί για την αναβίωση της πολιτικής και στρατιωτικής δύναμης της Ρωσίας και, ως εκ τούτου, υπο τη συνειδητοποίηση του κινδύνου αυτού είναι διατεθειμένη να παρέχει κάποια υποστήριξη στην Ουκρανία. Η Δύση προσελκύει στις δομές της την Ουκρανία με στόχο να εμποδίσει τη στρατιωτική και πολιτική προσέγγιση με τη Ρωσία, έστω και αν δεν είναι σε θέση να παράσχει αληθινές εγγυήσεις για την ασφάλεια της, δεν ενδιαφέρεται να δουλεύει το στρατιωτικό δυναμικό της Ουκρανίας για τη Ρωσία, και οι πιθανότητες της Ουκρανίας να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ στο προσεχές μέλλον είναι προβληματικές. Δεν αποκλείεται να υπάρξει μια απειλητική κατάσταση, όταν, σε περίπτωση σοβαρής σύγκρουσης μεταξύ της Ουκρανίας και της Ρωσίας, η Δύση θα περιορίζεται με ηχηρές δηλώσεις και δηλώσεις που θα καταδικάζουν τις τελευταίες, ή ακόμη και κρυφές συμφωνίες με την Ρωσία πίσω από την πλάτη της Ουκρανίας.14611080745_1f51fee788_k-700x394Η γεωπολιτική επιρροή των ΗΠΑ στο μετα-κομμουνιστικό κράτος αποτελεί συνέχεια της γενικής πολιτικής τους στην Κεντρική Ευρώπη, η οποία είναι βασισμένη στην ελκυστικότητα της περιοχής στις ευρωατλαντικές δομές. Αυτό οφείλεται στο Ευρω-Ατλαντικό Συμβούλιο Σύμπραξης, στο πρόγραμμα «Σύμπραξη για την Ειρήνη», έναν μηχανισμό συνεργασίας και την πλήρη ένταξη στη Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις ευρωατλαντικές δομές. Μετά την επίσημη δήλωση αποδοχής τριών κρατών της Κεντρικής Ευρώπης – την Πολωνία, την Ουγγαρία και την Τσεχική Δημοκρατία, εντείνεται η προσοχή στο ΝΑΤΟ, όσον αφορά τα μετα-κομμουνιστικά κράτη της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης. Μια πρωτοβουλία των ΗΠΑ και της Ιταλίας, στις 3 Οκτωβρίου του 1997 στη Σόφια, συνάντηση των Υπουργών Άμυνας της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης που επιθυμούσαν να ενταχθούν στη Συμμαχία και τα αποτελέσματα της 43ης Γενικής Συνέλευσης της Ένωσης του Ατλαντικού Συμφώνου (ΑΤΑ) στη Σόφια, δείχνουν ότι το ενδιαφέρον για την Αλβανία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία έχει αυξηθεί και υπάρχουν λόγοι να περιμένουν την εισαγωγή τους στο ΝΑΤΟ κατά το δεύτερο κύμα. Εξετάζεται η δυνατότητα της οικονομικής ολοκλήρωσης στην περιοχή υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών. Έχει ήδη καθιερωθεί η οικονομική υπο-περιφερειακή οργάνωση που ονομάζεται η «Πρωτοβουλία για τη συνεργασία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη» (SECI).


Ukraine-pipelines-map

Η Πολιτική «να είσαι ο εαυτός σου» – δεν είναι μια πολιτική της αυτο-απομόνωσης, αντιθέτως, είναι η ισχυρότερη πολιτική, μια πολιτική που έχει ως στόχο να αποκτήσει πραγματικό αυτο-σεβασμό στην παγκόσμια κοινότητα. Αυτή η προσέγγιση θα πρέπει να γίνει κυρίαρχη στις σχέσεις της Ουκρανίας με τη Ρωσία. Θα πρέπει να είναι πολιτική σχέσης των δύο ισότιμων κυρίαρχων κρατών και με βάση το διεθνές δίκαιο να προσπαθούν να επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής μιας ενδεχόμενης συνεργασίας και να περιορίσουν το πεδίο της συνεργασίας και ανταγωνισμού και της αντιπαράθεσης, γνωρίζοντας καλά ότι τα δυο τελευταία θα είναι πάντα σε μια συγκεκριμένη μορφή ύπαρξης. Αυτά τα κυρίαρχα ανεξάρτητα κράτη θα πρέπει να διεξάγουν τη δική τους εσωτερική και εξωτερική πολιτική, να διακυρήσσουν την ουδετερότητα ή τη μη ευθυγράμμιση, να δημιουργούν οικονομικές, πολιτικές και στρατιωτικές συμμαχίες, να οργανώνουν συμμαχίες και συνασπισμούς, αλλά να το πράττουν με βάση τα εθνικά συμφέροντα και την εθνική ασφάλεια. Μόνο μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής στρατηγικής της Ουκρανίας στην πρώην Σοβιετική Ένωση και στην Ευρώπη ως σύνολο.

αρχείο λήψης* Η Βικτώρια Σολονίσιν είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαικών Σπουδών. Η διπλωματική της εργασία έχει τίτλο «Η θέση της Ουκρανίας στο σύστημα ισορροπίας δυνάμεων».

Advertisements