ΠΑΡΑΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Η Iστορία του «Μαύρου Πύργου»

ΠΑΡΑΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Η ιστορία του Μαύρου Πύργου

off28f098_4


Ήδη από το 1912 η Θεσσαλονίκη αντιμετωπίζεται από την αθηναϊκή εξουσία ως «ειδική περίπτωση». Η εθνική ανομοιογένεια του πληθυσμού και η αδυναμία της ελληνικής κοινότητας στην πόλη, συνδυασμένες με την πρωτοποριακή οργάνωση των εργατών στη μαζική Φεντερασιόν, υποχρεώνει τους πρώτους διοικητές της Μακεδονίας να παίρνουν σκληρά και ανορθόδοξα μέτρα καταστολής. Η συμπλήρωση των επίσημων οργάνων με παρακρατικούς μηχανισμούς «εθνικοφρόνων» είναι σ’ αυτό το πλαίσιο καλοδεχούμενη. Και δεν ήταν δύσκολο να στρατολογηθούν μέλη σ’ αυτές τις οργανώσεις. «Η εμφάνιση φασιστικών οργανώσεων στη Θεσσαλονίκη δεν είναι φαινόμενο δυσεξήγητο», παρατηρεί ο ιστορικός Αντώνης Λιάκος, αναφερόμενος στις δεκαετίες του ’20 και του ’30. «Η διαφορετική θρησκεία και γλώσσα, στην περίπτωση των Εβραίων, ή η διαφορετική ιδεολογία, στην περίπτωση των κομμουνιστών, μπορούσε να τους κάνει στόχο επιθετικότητας από μια μάζα που έβρισκε στο ρόλο του φρουρού μιας φανταστικής παραδοσιακής τάξης το αντιστάθμισμα και το κύρος που της αφαιρούσε η υλική της αθλιότητα στην καθημερινή ζωή.»
«Μέχρι το 1928 ιδρύθηκαν δέκα περίπου σύλλογοι με αντικομμουνιστικούς σκοπούς», σημειώνει ο Αλέξανδρος Δάγκας και απαριθμεί τις «Λεγεώνες Εθνικής Σωτηρίας», την «Εθνική Ενωσι Ελλάς», την «Αντικομμουνιστική Ενωσι η Πατρίς», κ.ά. Η δράση αυτών των οργανώσεων θα κορυφωθεί στο πογκρόμ του εβραϊκού συνοικισμού του Κάμπελ. Και το Μάη του 1936, η μεγάλη απεργία και η εξέγερση των εργατών της πόλης πνίγεται στο αίμα με τη μεταφορά ειδικών δυνάμεων της χωροφυλακής και τη συνδρομή των εγχώριων τραμπούκων. «Μας κατηγορούσαν τότε ότι είχαμε συμμαχήσει με τους Εβραίους για να παραδώσουμε την πόλη στους Βουλγάρους», θυμάται σήμερα ένας καπνεργάτης συνδικαλιστής (ΝΕΤ, 1.5.98).
Η δικτατορία του Μεταξά αξιοποιεί τα στελέχη των οργανώσεων στην ΕΟΝ και την κρατική δομή. Ορισμένα απ’ αυτά θα τα βρούμε αργότερα στο πλάι των κατακτητών. Μετά την απελευθέρωση, παρόμοιες οργανώσεις ξαναεμφανίζονται, αλλά δεν υιοθετούν τα εξωτερικά φασιστικά γνωρίσματα, επειδή είναι πρόσφατος ο πόλεμος και το ισχυρό το λαϊκό μίσος για τα σύμβολα του Αξονα. «Σκοπός των παρακρατικών φασιστικών οργανώσεων είναι να σπρώξουν τη χώρα στον εμφύλιο», γράφει ο Αρης Χολέβας («Τι είναι και τι θέλουν οι παρακρατικές», περ. Ελληνική Αριστερά, τ. 1, Αύγουστος 1963). «Μόλις η Ελλάδα μπήκε στο μαχόμενο αυτό δρόμο εξαφανίζονται. Δεν χρειάζονται πια σαν τέτοιες. Αλλες δυνάμεις τους σκορπάνε, και άλλες τρυπώνουν στον κρατικό μηχανισμό.»
Θα τις ξαναβρούμε στα τέλη της δεκαετίας του ’50. Στο σημείωμα του Βασίλη Βασιλικού για το ντοκιμαντέρ «100 ώρες του Μάη» (γύρω από τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη) διαβάζουμε: «Το 1957 ήταν ένας σταθμός για τις παρακρατικές οργανώσεις. Κοντά στις παλιές, που είχαν ατονήσει, προστέθηκαν τώρα καινούργιες: Η ΑΣΕ. Η Πανελλήνιος Εθνική Σταυροφορία. Η Εθνική Κοινωνική Εξόρμησις. Η Εθνική Κοινωνική Δράσις. Κοινό τους γνώρισμα: οι σχέσεις τους με την Ασφάλεια. Κοινό τους σύνθημα: όλα για την Πατρίδα.»
Με το τέλος της δικτατορίας οι παρακρατικοί πυρήνες αυτοδιαλύονται στους συγγενείς κρατικούς θυλάκους για να γλιτώσουν τη λαϊκή απαίτηση της αποχουντοποίησης. «Προδομένοι» από τους παλιούς τους ηγέτες, οι βετεράνοι παρακρατικοί υποχρεώνονται να συμμορφωθούν. Οι σκληρότεροι λουφάζουν και περιμένουν. Η πολιτική κρίση του 1989 και η παλίρροια του εθνικισμού τους ξεβράζει στην παραλία του Θερμαϊκού. Στα συλλαλητήρια πρωτοστατούν αυτοδικαίως οι θιασώτες της Ελλάδος των Ελλήνων Χριστιανών. Ο παλιός αρχιεκοφίτης Λάκης Ιωαννίδης, ο υμνητής και συνεργάτης της χούντας, αναδεικνύεται σε «εθνικό παράγοντα». Και ο Ιωάννης Χολέβας, ο σύνδεσμος κυβέρνησης και παρακράτους στη Θεσσαλονίκη την εποχή της δολοφονίας Λαμπράκη και μετέπειτα χουντικός «υπουργός Ναυτιλίας» γίνεται δεκτός ως σοφός «μακεδονολόγος».
Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, τον Απρίλιο του 1993, μια μικρή ομάδα επίλεκτων αστυνομικών, αντλεί το κέφι και την ανδρεία της από τα τσάμικα του Παπαδόπουλου και από τα κασκέτα με το πουλί της χούντας. Γιατί πρέπει να εκπλαγούμε;

saloniki-nazi-3

Η αναβίωση της ακροδεξιάς προσβάλλει τη Θεσσαλονίκη


Κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο και τη δεκαετία του ’60 η Θεσσαλονίκη αποτέλεσε
προνομιακό χώρο δράσης παρακρατικών, ακροδεξιών και φασιστικών στοιχείων με τα γνωστά σε όλους αποτελέσματα. Η κατάσταση αυτή φυσικά δεν έχει καμιά σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα και το πολιτικό κλίμα που υπάρχει στην πόλη. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, με την ανοχή, την παρότρυνση και τη συνδρομή πολιτικών, θρησκευτικών και άλλων παραγόντων και την πολιτική τους συμπεριφορά διαμορφώνεται ένα κλίμα και μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα που ευνοεί την εμφάνιση εθνικιστικών φαινομένων.
Μέσα σ’ αυτό το κλίμα δόθηκε η δυνατότητα σε ακροδεξιούς κύκλους και οργανώσεις να εκδηλώσουν κατά καιρούς και με διάφορες «ευκαιρίες» τη δράση τους.
Δράση που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το παρελθόν της Θεσσαλονίκης ως πόλης πολυπολιτισμικής, τόπου συνάντησης διαφόρων πολιτισμών και παραδόσεων. Δράση που προσβάλλει το παρελθόν αυτό και τη δημοκρατική ευαισθησία της συντριπτικής πλειοψηφίας των κατοίκων της Θεσσαλονίκης.
Οι κύκλοι αυτοί χρησιμοποιούν ως όχημά τους πολλές φορές
υπαρκτά προβλήματα, όπως είναι η ανισόμετρη ανάπτυξη λόγω του συγκεντρωτικού κράτους, ερμηνεύοντάς τα και προβάλλοντάς τα σαν αντίθεση Βορρά – Νότου. Εκμεταλλεύονται την ευαισθησία διαφόρων ομάδων του πληθυσμού όπως είναι οι Πόντιοι και άλλοι με ευαισθησία στο ζήτημα της Μακεδονίας. Προβάλλουν έντεχνα μια δήθεν πατριωτική στάση, διεκδικώντας για τον εαυτό τους, αλλά και για λογαριασμό της Βόρειας Ελλάδας, μια μεγαλύτερη σε σχέση με τους πολίτες της υπόλοιπης Ελλάδας ευαισθησία στα εθνικά θέματα και το ρόλο του θεματοφύλακα των εθνικών δικαίων.
Βεβαίως πρέπει να γίνει σαφής διαχωρισμός της δράσης των κύκλων αυτών από τις οποιεσδήποτε πολιτικές θέσεις και απόψεις που αφορούν στο χειρισμό και τη διαμόρφωση της πολιτικής για τα εθνικά θέματα, πολιτικές θέσεις τις οποίες δεν μπορεί να ενοχοποιεί κανείς ακόμη και αν διαφωνεί. Εδώ δεν αναφερόμαστε σε πολιτικές θέσεις αλλά σε συμπεριφορές αναχρονιστικές, εθνικιστικές και πράξεις αντιδραστικές. Αναφερόμαστε στη δράση φιλοχουντικών στοιχείων στην Αστυνομία που αποκαλύφθηκε πρόσφατα, στα επεισόδια που δημιούργησαν ακροδεξιά και φασιστικά στοιχεία στην ημερίδα για τον Βενιζέλο και τον Κεμάλ, στις εκπομπές διαφόρων τηλεοπτικών καναλιών με καθαρά εθνικιστικό και ρατσιστικό περιεχόμενο και στις όχι και λίγες δυστυχώς δηλώσεις ανάλογου περιεχομένου πολιτικών, ανθρώπων της αυτοδιοίκησης και εκκλησιαστικών παραγόντων που γίνονται ακόμη και από άμβωνος.
Επειδή οι συγκυρίες, τόσο στη χώρα μας που έχει ανοικτά μέτωπα στα εθνικά θέματα και το μεγάλο αριθμό μεταναστών και λαθρομεταναστών όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο με την έξαρση του εθνικισμού και την ισχυροποίηση ακροδεξιών και ρατσιστικών κομμάτων, είναι ευνοϊκές για τους ακροδεξιούς και αντιδραστικούς κύκλους, η ευθύνη και η επαγρύπνηση για την αντιμετώπισή τους πέφτει κατά κύριο λόγο στις πολιτικές δυνάμεις αλλά και τους πολίτες. Ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη, λόγω των παλιότερων αλλά και των πρόσφατων εμπειριών, χωρίς να δίνονται στα φαινόμενα αυτά άλλες διαστάσεις πέρα από τις πραγματικές, η ευθύνη των πολιτικών παραγόντων είναι αυξημένη.

Παρασκευάς Παρασκευόπουλος

Τα δηλητηριώδη 3 Ε του Εθνους

Μεταξας

Σπονδυλική στήλη του εγχώριου φασισμού στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου ήταν μια οργάνωση που γεννήθηκε και «ανδρώθηκε» στη Θεσσαλονίκη: η «Εθνική Ενωσις Ελλάς» (ΕΕΕ), γνωστότερη σαν «τα Τρία Εψιλον» ή «οι Χαλυβδόκρανοι». Ιδρύθηκε το 1927 με στόχο της την «άμυνα του έθνους» απέναντι σε όλα εκείνα τα νεωτερικά ρεύματα που χαλούσαν την «προαιώνια τάξη» του τυπικού μικροαστού νοικοκύρη -όπως «η από του παγκοσμίου και εντεύθεν παρατηρουμένη έκλυσις των ηθών, η εν μέρει τάσις αρνήσεως της θρησκείας, η συνεχής υπονόμευσις της οικογενείας και πλήρης σχεδόν αδιαφορία περί την Εθνικήν υπόστασιν της Πατρίδος μας, ως επίσης και η εν Θεσ/νίκη και εν Μακεδονία εν γένει παρατηρηθείσα τάσις πάντων των οπωσδήποτε εγκατεστημένων ξένων στοιχείων, προς υπονόμευσιν παντός του Ελληνικού και εξυπηρέτησιν πάσης φύσεως ξένων συμφερόντων». Στους βασικούς εχθρούς συγκαταλεγόταν, φυσικά, και ο ταξικός συνδικαλισμός: οι «τριεψιλίτες» εργάτες αναλάμβαναν, διαβάζουμε, την υποχρέωση «απολύτου πειθαρχίας προς τας διαταγάς της διευθύνσεώς τους» και, γι’ αυτό το λόγο, απολάμβαναν την εμπιστοσύνη των εργοδοτών της πόλης («Εκθεσις συνοπτική επί των σκοπών και της δράσεως της Εθνικής Ενώσεως Ελλάς», Αρχείο Φίλιππου Δραγούμη (Γενάδειος Βιβλιοθήκη), φ.7.3, εγγρ.132γ). Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο του πολιτικού λόγου της ΕΕΕ ήταν όμως ο αντισημιτισμός -έκφραση σε μεγάλο βαθμό της διάθεσης των ελλήνων εμπόρων της πόλης να εκτοπίσουν από την πιάτσα τους εβραίους ανταγωνιστές τους. Πρόεδρος της οργάνωσης ήταν ο έμπορος Γ. Κοσμίδης, γραμματέας ο τραπεζικός Δ. Χαριτόπουλος και βασικός προπαγανδιστής της ο αρχισυντάτης της εφημερίδας «Μακεδονία», Νίκος Φαρδής.
Σύμφωνα με την ομολογία των ίδιων των Τριών Εψιλον, το αρχικό ενθοσωτήριο κάλεσμα ελάχιστη ανταπόκριση βρήκε στον πληθυσμό της Θεσσαλονίκης, μέχρι τη στιγμή που οι Χαλυβδόκρανοι άρχισαν τις μαζικές επιδείξεις δύναμης: παρελάσεις συγκροτημένων τμημάτων στους κεντρικούς δρόμους της πόλης, εξορμήσεις στην επαρχία (τα εγκαίνια του Παραρτήματος Φλωρίνης λχ θα γίνουν «διά της μεταβάσεως εκ Θεσ/νίκης υπερπεντακοσίων μελών μετά του Προεδρείου»), πρακτική εφαρμογή των αντισημιτικών κηρυγμάτων. Το καθοριστικό σημείο τομής στην ανάπτυξη της οργάνωσης θα έρθει τον Ιούνιο του 1931, με την πυρπόληση της εβραϊκής φτωχογειτονιάς του Κάμπελ. «Πριν από το Κάμπελ», δηλώνει ανενδοίαστα ο συνήγορος της οργάνωσης στη δίκη των ηγετών της τον Απρίλιο του 1932, «η ΕΕΕ είχε 12 παραρτήματα και 3.000 μέλη, τώρα έχει 27 παραρτήματα κι 7.000 μέλη». Εξίσου, αν όχι περισσότερο αποφασιστική γι’ αυτή την εξέλιξη, φαίνεται πως υπήρξε η αμέριστη συμπαράσταση των κρατικών αρχών προς τους «εθνικιστές» προασπιστές του νόμου και της τάξης. «Οι τοπικές ελληνικές αρχές φαίνεται ότι κατά κανόνα επιδείκνυαν ανοχή απέναντι στην ΕΕΕ, αν δεν συνεργάζονταν μαζί της, κυρίως στα πλαίσια της αντικομουνιστικής δράσης», διαβάζουμε στην κλασική μελέτη του Γ. Μαυρογορδάτου για την εποχή («Stillborn Republic», Μπέρκλεϊ 1983, σ.258-9).
Το αρχείο του Φίλιππου Δραγούμη, πολιτευτή της Βόρειας Ελλάδας και Γενικού Διοικητή Μακεδονίας εκείνα τα χρόνια, είναι αρκετά διαφωτιστικό για τις σχέσεις του εγχώριου φασισμού με το κράτος και τον επίσημο πολιτικό κόσμο. Σε επιστολή του πχ προς το Δραγούμη (8/2/32), ο διευθυντής των Παραρτημάτων της ΕΕΕ Αναστάσιος Νταλίπης αναφέρει ότι «διάφορα κονδύλια εψήφισαν ο Δήμος Θεσ/νίκης, το υπουργείον Προνοίας & άι Τράπεζαι Εθνική & Εκδοτική» · επειδή όμως «άι ανάγκαι είναι μεγάλαι» και «τα παραρτήματα του εσωτερικού ζητούν σχεδόν όλα ενίσχυσιν από το κέντρον», υποβάλλει αίτηση για πρόσθετη χρηματοδότηση από τα αποθέματα των πατριωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων: «Σκέφθηκα πως η Πάγκειος θα μπορούσεν ίσως να μας διαθέσει ένα ποσόν. (…) Να μη μου προτείνετε τας ταμειακάς δυσκολίας που έχει τώρα. Οι σκοποί της οργανώσεως είναι οι αυτοί με τους της Παγκείου Επιτροπής & με κάθε σωματείο που έχει εθνικιστικούς σκοπούς» (φ.7.3, εγγρ.131). Ως αντάλλαγμα, προτείνεται διακριτικά η υποστήριξη της ΕΕΕ προς το «Εθνικό Αγροτικό Κόμμα» που έχει στα σκαριά ο Δραγούμης. Πρόταση που γίνεται δεκτή υπό όρους: «Η οργάνωσις αυτή φαντάζομαι πως μόνο στες πόλεις θα μπορούσε να μας φανή χρήσιμη. Δεν αποκρούω να μας υποστηρίξη, αλλά δε νομίζω συμφέρουσα την εμφάνισή της φανερά μαζί μας, ιδίως εις τα χωριά. Καθώς αντιλαμβάνομαι, η οργάνωση αυτή δεν είναι πολιτική και δεν επιδιώκει να πολιτευθή ενεργώς ως κόμμα, αλλά αφανώς να υποστηρίζη άτομα ή κόμματα που συμφωνούν προς το πρόγραμμά της. Αν είναι έτσι, μας συμφέρει απολύτως η αφανής συνεργασία» (Δραγούμης προς Νταλίπη 4/2/32, όπ. παρ, εγγρ. 130).
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η κεντρική αλληλογραφία της ΕΕΕ με τη Γενική Διοίκηση Μακεδονίας το 1934. Εχει μεσολαβήσει το μεσουράνημα της οργάνωσης, με την εντυπωσιακή κάθοδο 3.000 Χαλυβδόκρανων στην Αθήνα τον Ιούνιο του 1933 («η προς Αθήναις πορεία» την αποκαλεί στα γράμματά του ο Νταλίπης, συσχετίζοντάς τη με τη μουσολινική «πορεία προς τη Ρώμη») και η πανηγυρική υποδοχή τους από τον αστικό πολιτικό κόσμο της πρωτεύουσας. Μεσουράνημα που θα σημάνει και την αρχή του τέλους, καθώς η ηγεσία της ΕΕΕ βιάζεται να αξιοποιήσει την επιτυχία της και εξαγγέλλει το μετασχηματισμό της παρακρατικής οργάνωσης σε πολιτικό κόμμα. Ακολούθησε η διακοπή της κρατικής χρηματοδότησης και ραγδαία διαρροή των μελών της προς διάφορες κατευθύνσεις. Μετανιωμένο κι επικαλούμενο, μεταξύ άλλων, «την υποστήριξιν την οποίαν είχεν κατά το παρελθόν παρά τε των Στρατιωτικών και Πολιτικών αρχών», το κεντρικό διοικητικό συμβούλιο της Θεσσαλονίκης θα αναδιπλωθεί κατόπιν εορτής, ανακοινώνοντας «την αναβίωσιν της ΕΕΕ ως Σωματειακής Οργανώσεως με γραμμήν την συνέχισιν των παλιών κατευθύνσεων αυτής, διατηρούντες αυστηρώς την εκτός κομμάτων θέσιν της» (φ.19.1, εγγρ.93α). Οι επίδοξοι Ντούτσε είναι σαφέστεροι κατ’ ιδίαν: «Θέλωμεν να πιστεύσωμεν», γράφουν δουλοπρεπώς στις 20/1/34 προς τον εκπρόσωπο της Πολιτείας στη Β. Ελλάδα, «ότι επανερχόμενοι προς τας υγιείς αρχάς μας θα τύχωμεν της υμετέρας ενισχύσεως εξ ής απεστερήθημεν συνεπεία της επ’ εσχάτων παρεκκλίσεως της ΕΕΕ των αρχικών αυτής κατευθύνσεων, εξ ής προήλθεν και η κατά της οργανώσεων ημών δυσμένεια της Σεβαστής Κυβερνήσεως»…

blacksabbath_greece


Απ
οφασίζομεν και ξεαποφασίζομεν

Μισό αιώνα μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη από το παρακράτος της συμπρωτεύουσας, ένα πράγμα είναι σαφές: η θανατηφόρα «αντισυγκέντρωση» των «υγιώς σκεπτομένων εθνικοφρόνων», εκείνο το απόγευμα της 22ας Μαϊου 1963, δεν ήταν ένα έκτακτο φαινόμενο αλλά μια αρκετά συνηθισμένη εκδοχή «αγώνα» ενάντια στους «εθνοπροδότες» της τότε εποχής και τις παραφυάδες τους. Το αποδεικνύει καλύτερα απ’ οτιδήποτε άλλο μια μικρή λεπτομέρεια, που πέρασε στα «ψιλά» της σχετικής ιστοριογραφίας. Πρόκειται για την επίσημη τοποθέτηση της τότε στρατιωτικής ιεραρχίας, όπως κωδικοποιήθηκε στο σχετικό «ενημερωτικό» σήμα του ΓΕΣ προς όλες τις μονάδες της χώρας.

dolofonia_lampraki
Ο βουλευτής της ΕΔΑ ψυχορραγούσε ακόμα όταν, το μεσημέρι της 24ης Μαϊου 1963, το 2ο Γραφείο του ΓΕΣ έστειλε το εν λόγω σήμα (Φ.281.3/9/424648) με την ένδειξη «κατεπείγον» και τον τίτλο «Ο κομμουνισμός προκαλεί». Πρόκειται για μια ανενδοίαστη υπεράσπιση της δυναμικής καταστολής των «ερυθρών πρακτόρων» από τους «αγανακτισμένους πολίτες»: «Οι υπό το προσωπείον των `Φίλων της Ειρήνης’ κομμουνισταί μετά την αποτυχούσαν προσπάθειαν εμφανίσεως εις Αθήνας, δια της περιβοήτου πορείας ειρήνης, εξεστράτευσαν εις Θεσσαλονίκην. Ούτω εγκατασταθέντες, προχθές, εις κεντρικήν αίθουσαν και τοποθετήσαντες έξωθι ταύτης μεγάφωνα, ήρχισαν δια της εκφωνήσεως κομμουνιστικών συνθημάτων να προκαλούν τους διερχομένους πολίτας. Ως ήτο φυσικόν, η προκλητικότης αύτη των κομμουνιστών επροκάλεσεν την αγανάκτησιν των διερχομένων πολιτών, οίτινες και απεδοκίμασαν τους εκτρεπομένους ερυθρούς πράκτορας, διασωθέντας τελικώς εκ της δικαίας οργής του αγανακτισμένου λαού χάρις εις την άμεσον κινητοποίησιν ισχυράς δυνάμεως Χωροφυλακής. Ο λαός της Θεσσαλονίκης, προκληθείς υπό των ερυθρών πρακτόρων, έδωσε την απάντησίν του, διότι είναι πλέον γνωστόν ότι σκοπός των δήθεν φιλειρηνιστών δεν είναι ο αγών δια την ειρήνην αλλά η προπαγάνδα δια την συνθηκολόγησιν και την παράδοσιν εις τους επιβουλευομένους την ελευθερίαν της χώρας μας ερυθρούς τυράννους». Το σήμα (το πρωτότυπο του οποίου βρίσκεται στο Αρχείο του Φίλιππου Δραγούμη, υπουργού Αμυνας τους αμέσως επόμενους μήνες), φέρει την υπογραφή του συνταγματάχη Ζαλαχώρη, διευθυντή του 2ου Γραφείου.
Ομως τα πράγματα κάπου στράβωσαν. Ο Λαμπράκης ξεψύχησε, η υπόθεση πήρε τις διαστάσεις που γνωρίζουμε, η αστυνομική ηγεσία της Θεσσαλονίκης βρέθηκε στον πάγκο του κατηγορούμενου ως ηθικός αυτουργός του εγκλήματος. Σαν καλοί δημόσιοι λειτουργοί, οι καραβανάδες φρόντισαν να τα μαζέψουν: ένα λακωνικό σήμα, το μεσημέρι της 27/5/63, ενημέρωνε τους παραλήπτες του προηγούμενου ότι η περισπούδαστη ανάλυση περί του μαθήματος που δόθηκε στους ερυθρούς πράκτορες «ακυρούται» (Φ.281.3/10/424687). Ούτε γάτα, ούτε ζημιά. «Η ατυχέστατη διατύπωσις του πρώτου σήματος διωρθώθη δια της ακυρώσεως αυτού», διαβάζουμε στην επίσημη ενημέρωση του υπουργού Αμυνας προς το νέο πρωθυπουργό Π. Πιπινέλη (7/7/63). «Τούτο όμως δεν σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να επισημαίνωνται και να επεξηγούνται οι κίνδυνοι εκ των ανατρεπτικών του κοινωνικού καθεστώτος ενεργειών, καθώς και εκ των υπονομευτικών κατ’ αυτού προπαγανδών και να μη δίδωνται σαφείς και επιτακτικαί οδηγίαι διά την διαφώτισιν και την προληπτικήν προφύλαξιν του στρατεύματος, της ασφαλείας της χώρας και της δημοσίας τάξεως απ’ αυτών»…

images (3)

Τα χνάρια της ΕΚΟΦ

Θεσσαλονίκη, 1 Απριλίου 1998: Βράδυ των φοιτητικών εκλογών και τα αίματα στο αμφιθέατρο του Ανατομείου έχουν ανάψει. Ολοκληρώνεται η καταμέτρηση των ψήφων για το νέο ΔΣ της Ιατρικής και οι πανηγυρισμοί της ΔΑΠ και των περί αυτήν φουντώνουν: «Ο Καλαμπόκας γαμάει τις μάνες σας», «γαμιέται ο Τεμπονέρας κι η μάνα του», είναι τα ευφάνταστα συνθήματα που κυριαρχούν. Η ευθυμία των νικητών μετατρέπεται σε ντελίριο, όπως καταγγέλλει η Ριζοσπαστική Παρέμβαση Ιατρικής, όταν στην αίθουσα κάνει τη θριαμβευτική της εμφάνιση η σημαία με το δικέφαλο, την οποία οι πιο θερμόαιμοι είχαν -κατά δήλωσή τους- προμηθευτεί από τον
ναζιστικό «Στόχο». Στο τσακίρ κέφι οι μέλλοντες γιατροί της ΔΑΠ, προσπαθούν να πείσουν ότι είναι σε θέση να αναβιώσουν τις παραδόσεις της ΕΚΟΦ…
Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 1960. Μέσα σε κλίμα έντασης και απροκάλυπτων τραμπουκισμών, το Γ’ Πανσπουδαστικό Συνέδριο οδηγείται σε διάσπαση. Οι σύνεδροι που αποχωρούν καταγγέλλουν τη νεολαία της ΕΡΕ για πολιτική εκμετάλλευση του συνεδρίου και για συνειδητή προσπάθεια φίμωσης των εκπροσώπων των φοιτητών. Αποκαλύπτουν ότι το συνέδριο προετοιμάστηκε «μυστηριωδώς», ότι οι εισηγήσεις ανατέθηκαν μεροληπτικά μόνο σε φίλους της κυβερνητικής παράταξης, ότι οι ακροατές όφειλαν να επιδεικνύουν στην είσοδο δελτία που μοιράζονταν από τα γραφεία της ΕΡΕ, ότι το προεδρείο επιβλήθηκε και δεν ψηφίστηκε από τους συνέδρους κ.ο.κ. Κυρίως, όμως, δηλώνουν την άρνησή τους να συμμετάσχουν σε διαδικασίες που φιμώνουν τους συνέδρους σε σημείο να καταγράφονται τα ονόματα εκείνων που τολμούσαν να καταψηφίσουν τις προτάσεις της πλειοψηφίας με τη ρητή διαβεβαίωση ότι σύντομα «θα κανονισθούν».
Την παραμονή των Χριστουγέννων, μεγάλη ομάδα φοιτητών της ΕΡΕ και της ΕΚΟΦ μπουκάρουν στην αντικαραμανλική «Μακεδονία», σπάνε τζάμια και επιτίθενται στους συντάκτες. Αιτία τα δημοσιεύματα της εφημερίδας για τα αίσχη που σημειώθηκαν στο Πανσπουδαστικό Συνέδριο. Την επομένη, τους τραμπουκισμούς καταδικάζουν όλα ανεξαιρέτως τα αντιπολιτευτικά κόμματα, οι νεολαίες και οι δημοσιογραφικές ενώσεις. Και ενώ ο υπουργός Βορέίου Ελλάδος τηρεί σιγήν ιχθύος, ο περιβόητος αστυνομικός διευθυντής Μήτσου κάνει ό,τι περνά από το χέρι του για να υποβαθμίσει το συμβάν. Οπως έγινε αργότερα γνωστό, μεταξύ των «διαμαρτυρομένων» ήταν και ο γιος του. Κάτω από τη γενική κατακραυγή ότι «οι τεντιμπόιδες της ΕΡΕ και της ΕΚΟΦ» παραμένουν ασύλληπτοι, η αστυνομία αναγκάζεται και συλλαμβάνει στην αρχή τρεις, αργότερα άλλους πέντε από τους πρωταίτιους. Ετσι, στις 28 Δεκεμβρίου οδηγούνται στην εισαγγελία οι οκτώ νεαροί κατηγορούμενοι για τους βανδαλισμούς κατά της «Μακεδονίας». Ανάμεσά τους και κάποια ονόματα γνωστά και από τη μετέπειτα πολιτική δράση τους. Εναντίον τους απαγγέλθηκαν οι κατηγορίες της εξύβρισης, της απλής σωματικής βλάβης και της φθοράς ξένης ιδιοκτησίας σε συνδυασμό με το νόμο 4.000 (περί τεντιμποϊσμού), της παράνομης βίας, της απειλής και της διατάραξης της κοινής ησυχίας. Στη δίκη, οι κατηγορούμενοι ζήτησαν συγγνώμη από την εφημερίδα και έτσι απηλλάγησαν (1/4/61).

images (2)
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της «Μακεδονίας», οι φοιτητές που προκάλεσαν τα επεισόδια είχαν τις ευλογίες της κυβέρνησης και του ίδιου του πρωθυπουργού. τον οποίο είχαν επισκεφθεί προτού «εκστρατεύσουν» στη Θεσσαλονίκη. Σε φωτογραφία που δημοσίευσε η εφημερίδα στις 29 Δεκεμβρίου, ο Κ. Καραμανλής περιστοιχίζεται από αρκετούς από τους συλληφθέντες της Θεσσαλονίκης. Αντιγράφουμε από τη λεζάντα: 1) Δημ. Καρέλας, αντιπρόεδρος του συνεδρίου, μέλος της ΕΚΟΦ, συλληφθείς. 2) Αγγελος Μπρατάκος, εκ των ηγετών της ΕΚΟΦ, συλληφθείς. 3) Φωτ. Παπαγεωργίου, πρόεδρος του συνεδρίου. 4) Χάρης Καρατζάς, στέλεχος της ΕΚΟΦ, συλληφθείς. 5) Παύλος Μανωλόπουλος, πρόεδρος της ΕΚΟΦ. 6) Αχιλλέας Καραμανλής. 7). Γ. Βλάχος, στέλεχος νεολαίας ΕΡΕ. 8) Γ. Αλεφαντάκης. Στη φωτογραφία διακρίνονται επίσης οι Χ. Φύσσας, γενικός γραμματέας του συνεδρίου και Ν. Κατσαρός, μέλος του ΔΣ της ΕΚΟΦ.

πρώτη κίνηση για τη συγκρότηση του εθνικόφρονος παρακράτους στη συμπρωτεύουσα έγινε πριν ακόμα αυτή περιέλθει στην ελληνική επικράτεια. Πρόκειται για την «Οργάνωση Θεσσαλονίκης» που ιδρύθηκε το Μάϊο του 1906 και διέθετε ειδικό «εκτελεστικό» τμήμα. «Συγκροτούμενον ως εκ του είδους της υπηρεσίας του από πρόσωπα της κατωτάτης κοινωνικής τάξεως, αποβράσματα συνήθως των χαρτοπαικτείων και οινοπωλείων», διαβάζουμε σε έκθεση του τοπικού συντονιστή του Μακεδονικού Αγώνα, υπολοχαγού Δημ. Κάκκαβου (7/3/1908), «προώρισται να υποχρεοί τους ημετέρους να σέβονται τας αποφάσεις του Ανωτάτου Συμβουλίου της Οργανώσεως, να επιδιώκη την αυστηράν όσον ένεστιν εφαρμογήν του οικονομικού πολέμου και την εκτέλεσιν φόνων προς αντεκδίκησιν, οσάκις τούτο κριθή αναγκαίον» (Ξ. Λευκοπαρίδης (επιμ) «Αρχείον στρατηγού Π.Γ.Δαγκλή», Αθήναι 1965, τ.Α’, σ.344).

images

1921. Σημειώνονται αλεπάλληλα αιματηρά γεγονότα σε βάρος συνδικαλισμένων εργατών. «Στις 2,4 και 10.4.1921 ένστολοι έφεδροι, εργάτες, με την κάλυψη μυστικών του 6ου ΑΤ και αξιωματικών του φρουραρχείου, κακοποίησαν αρτεργάτες. Οπλοφόροι αρτεργάτες, μέλη της Μακεδονικής Νεολαίας ( μοναρχικοί), ξυλοκόπησαν επίσης το γενικό γραμματέα του ΕΚΘ Γρηγόιο Παπανικολάου -σε συνεργασία με το χαφιέ Χαράλαμπο Σοκόλη» (Αλ. Δάγκα, «Ο χαφιές»).

12-13-1--3-thumb-large

1960. «Το 1960 ο κ. Φον Γιοσμάς μεταφέρει το αρχηγείο του στο συνοικισμό Τριανδρία, στη Θεσσαλονίκη» -γράφει για έναν από τους ηθικούς αυτουργούς της δολοφονίας του Λαμπράκη, ο Βασίλης Βασιλικός στο «Εκτος των Τειχών»( Θεμέλιο, 1966)- «Το στρατηγείο του Συνδέσμου εδρεύει στο κέντρο ‘Τα Εξι Γουρουνάκια,. Το ιδεολογικό του όργανο είναι η εφημερίδα ‘Εξόρμησις των Ελλήνων’. Στο μαχητικό του τμήμα ανήκει ο κ. Γκοτζαμάνης, μεταφορεύς το επάγγελμα, ο οδηγός της υπ’ αριθ. 49981 τρίκυκλης μοτοσυκλέττας. Μαζί με τον κουμπάρο του κ. Ε Εμμανουηλίδη, πρόσωπο με υπολογίσιμο Ποινικό Μητρώο και συνεπιβάτη του στο τρίκυκλο την ώρα του ατυχήματος, κατηγορείται σαν φυσικός αυτουργός του εγκλήματος».

1967. Λίγο πριν το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, με έναυσμα την παραπομπή στο πειθαρχικό 49 φοιτητών, ξέσπασαν δυναμικές κινητοποιήσεις. Η παρακρατικοί αντεπιτέθηκαν. Η ΕΚΟΦ την ημέρα της συνεδρίασης του πειθαρχικού (31.3) κατέρχεται με καδρόνια για να διαλύσει τη συγκέντρωση της ΕΦΕΕ. Η παρακρατική δράση εντείνεται. «Αίμα στη Θεσσαλονίκη. Εφηρμόσθη η μέθοδος δολοφονίας Λαμπράκη. Αποτέλεσμα: 70 τραυματίαι (3 σοβαρώς)», γράφει το πρωτοσέλιδο του «Εθνους» (7.4.1967). «ΕΚΟΦίτες και τη ΦΕΑΠΦ ήρχισαν να πετροβολούν τους φοιτητάς της ΕΦΕΕ και τα επεισόδια μεταξύ των εγενικεύθησαν. Οταν άρχισαν να υποοχωρούν οι δεξιοί φοιτηταί, η Χωροφυλακή, δια να τους προστατεύση προφανώς, επέτέθη εναντίον των δημοκρατικών με γκόμπς και δακρυγόνους βόμβας. Η επίθεσις έγινε μέσα εις τον πανεπιστημιακόν χώρον.». Η αντιπολίτευση μιλάει ανοιχτά για κατευθυνόμενο παρακρατικό μηχανισμό που ενεργοποιείται στην συμπρωτεύουσα με υπεύθυνο τον πρωθυπουργό Π. Κανελλόπουλος. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δηλώνει: «Ο θλιβερός τοποτηρητής του Ψυχικοί και του Τατοϊου εξαπέλυσε τις δυνάμεις του παρακράτους -στυλ δολοφονίας Λαμπράκη- εναντίον της φοιτητικής νεολαίας της Θεσσαλονίκης. Η βία εκδηλώθηκε. Και ας μη τους φανεί παράξενο, αν την επομένη φορά υπάρξη σκληρή απάντηση. στη βία θα αντιτάξουμε την αντιβία».

1997. Υποψίες υπήρχαν. Και ενδείξεις πολλές. Ηδη από την «εποποιϊα» των πρόσφατων μακεδονικών συλλαλητηρίων η πόλη ένιωθε την οσμή του παρακράτους. Και έφτασε η 30 Οκτωβρίου 1997. Τότε που οι «υπερπατριώτες» ήθελαν να διαλύσουν την ελληνοτουρκική συνάντηση. «Εξτρεμιστές επιτέθηκαν σε Ελληνες και Τούρκους επιχειρηματίες. Ευθύνες στην Αστυνομία. Παραστρατιωτική οργάνωση πίσω από τα επεισόδια», γράφει το «Εθνος» της επομένης. Ενώ στο κύριο άρθρο της η «Εξουσία» (31.10) σημειώνει: «Χθες το πρωί φανατικοί υπερπατριώτες της Θεσσαλονίκης (ακροδεξιά στοιχεία, χουλιγκάνοι του εθνικισμού και σιτιζόμενοι διαφόρων εθνικοπατριωτικών σωματείων) προπηλάκισαν τον κ. Γιάννη Μπουτάρη και άλλους συμμετέχοντες στο συνέδριο». Με την δημοσιοποίηση της γνωστής βιντεοκασέτας με τους χουντικούς αστυνομικούς, άρχισαν και οι αποκαλύψεις για τη σχέση τους με την ακροδεξιά. Άλλωστε και ο ίδιος ο πρώην υπουργός Δημόσιας Τάξης, κ. Γ. Ρωμαίος είχε από το 1998 παραδεχθεί πως στη Θεσσαλονίκη υπάρχουν «διασυνδέσεις ΕΚΑΜιτών με τη Νεοναζιστική ‘Χρυσή Αυγή'»….

Νεοναζι

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Αντώνη Λιάκου «Οι εμφάνιση των νεανικών οργανώσεων» (εκδ. Λωτός, Αθήνα 1988). Η ανακοίνωση του ιστορικού στο διεθνές συνέδριο «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας» έχει ειδικές αναφορές στις φασιστικές οργανώσεις νεολαίας στη Θεσσαλονίκη του μεσοπολέμου.

Αλέξανδρος Δάγκας «Ο χαφιές» (Αθήνα 1995, εκδ. Ελληνικά Γράμματα). Λεπτομερής παρουσίαση των κρατικών και παρακρατικών μηχανισμών καταστολής στη Θεσσαλονίκη (και την υπόλοιπη Βόρεια Ελλάδα) του Μεσοπολέμου.

Μαρία Βασιλικού «Εθνοτικές αντιθέσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου: η περίπτωση του εμπρησμού του Κάμπελ» (περ. Ιστωρ, τχ.7, Δεκέμβριος 1994). Η δράση των ΕΕΕ στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και η συμμετοχή τους στο πογκρόμ του 1931. Περιγραφή των γεγονότων με βάση τα δημοσιεύματα της εποχής και ανάλυση της περιρρέουσας ατμόσφαιρας.

ΑΝΕΝΤΑΧΤΟΙ

Γιάννη Βούλτεψη «Υπόθεση Λαμπράκη» (εκδ. Αλκυών, Αθήνα 1988). Επανέκδοση του βιβλίου-ντοκουμέντου που πολτοποίησε η χούντα, με προσθήκη ένα δεύτερο τόμο που εκδίδεται για πρώτη φορά.

Παύλος Πετρίδης (επιμ) «Δολοφονία Λαμπράκη. Ανέκδοτα ντοκουμέντα (1963-1966)», Αθήνα 1995, εκδ. Προσκήνιο). Συλλογή των κυριότερων εγγράφων της δικογραφίας, με εκτενή αποσπάσματα από την εισαγγελική έκθεση και τα πρακτικά της δίκης που κατέληξε στην αθώωση των ηθικών αυτουργών του εγκλήματος.

Κώστας Παπαϊωάννου «Πολιτική δολοφονία. Θεσσαλονίκη ’48 – Θεσσαλονίκη ’63», (2 τόμοι, Αθήνα 1993, εκδ. Το Ποντίκι). Εμπεριστατωμένη δημοσιογραφική παρουσίαση των δυο πολύκροτων υποθέσεων που συνδέονται με τη δράση του αντικομμουνιστικού παρακράτους της συμπρωτεύουσας (δολοφονίες Πόλκ & Λαμπράκη). Εκτενής αναφορά στο πολιτικό κλίμα των ημερών και έμφαση στις προσπάθειες συγκάλυψης από την πλευρά του κρατικού μηχανισμού.

Mark Mazower, Θεσσαλονίκη: Πόλη των Φαντασμάτων (1430-1950), εκδόσεις Αλεξάνδρεια. 

Πάνος Μπαϊλης -Σάμμυ Βαρσάνο, Σαουλικό -Sauliko, εκδ. Ισνάφι 2012

images (1)

ΔΕΙΤΕ

Μάης του Τάσου Ψαρρά (1976). Η αιματηρή απεργία των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης το 1936, τα δραματικά γεγονότα που προηγήθηκαν και ο μηχανισμός που προετοίμασε τη δικτατορία του Μεταξά.

Ζ του Κώστα Γαβρά (1969). Το πασίγνωστο πολιτικό θρίλερ για τη δολοφονία του Λαμπράκη, βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού.

Οι 100 ώρες του Μάη των Δήμου Θέου & Φώτου Λαμπρινού (1963). Ντοκιμαντέρ μικρού μήκους για το ίδιο θέμα, γυρισμένο αμέσως μετά τη δολοφονική επίθεση των παρακρατικών και πριν ακόμη ο Λαμπράκης ξεψυχήσει. Μέχρι το 1974 η προβολή της ταινίας ήταν απαγορευμένη από τις αρχές.


thessaloniki-evraioi

Advertisements