ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2112 (THESSALONIKI 2112) _ Balkan Decad(α)nce

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2112

Balkan Decad(α)nce

4850093-lg

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Έχουν περάσει δύο αιώνες από τότε που τα μπαϊράκια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αποσύρθηκαν από τις ακτές του Θερμαϊκού κόλπου και η Θεσσαλονίκη γνώρισε πολλές μεταμορφώσεις. Το αλλοτινό στολίδι των Βαλκανίων, μια μητρόπολη πέντε εκατομμυρίων κατοίκων, μοιάζει με απέραντο κενοτάφιο. Για την ακρίβεια θυμίζει κάτι μεταξύ μουσείου και γηροκομείου. Ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα, φθαρμένα από την πολυκαιρία και τη σκόνη της Σαχάρας, έχουν σχεδόν εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους τους, οι οποίοι μετακινήθηκαν σε μια αλυσίδα από δορυφορικές πόλεις-ξενοδοχεία. Αρκετοί δραπέτευσαν σε πέτρινους βιο-οικισμούς που ξεφύτρωσαν ως μανιτάρια στα γειτονικά βουνά. Εγώ όμως επιμένω να ζω στο ρετιρέ μιας παλιάς οκταόροφης πολυκατοικίας του 2030 επί της οδού Οδυσσέα Τσενάι, στην παραλιακή συνοικία της Νέας Μηχανιώνας. Το κτίριο που μένω δεν είναι παρά μια κουκίδα μέσα σ’ έναν θλιβερό τάπητα από γκρίζο μπετόν, την ομοιομορφία του οποίου χαλούν εδώ κι εκεί κάποιοι μαύροι ουρανοξύστες, που με θράσος προκαλούν την αιωνιότητα.

Παραδέχομαι πως δεν είναι καλή επιλογή να μένει κανείς σήμερα στο κέντρο της πόλης, αλλά είμαι βλέπετε ρομαντικός τύπος. Για παράδειγμα μου αρέσει τις νύχτες να ατενίζω τους φωσφορίζοντες ουρανοξύστες της δυτικής Θεσσαλονίκης, που συνεχίζουν να παρασιτούν εις βάρος της βαλκανικής ενδοχώρας.

Κάτι τέτοιες στιγμές κυριεύομαι από νοσταλγική διάθεση, πράγμα όχι και τόσο ασυνήθιστο για έναν άνθρωπο της ηλικίας μου –την περασμένη βδομάδα έκλεισα τα 77 μου χρόνια, αν και φαίνομαι ακαθορίστου ηλικίας –«κολλημένος στα 40+»– εξαιτίας της αντιγεροντικής αγωγής που ακολουθώ εδώ και δεκαετίες. Νοσταλγώ την πόλη που έζησα στα νιάτα μου, τη λάμψη της δεκαετίας του 2050, όταν το άστρο της Θεσσαλονίκης έλαμπε στο στερέωμα των Βαλκανίων.

Να σας θυμίσω πως τότε η Θεσσαλονίκη είχε την ατμόσφαιρα μιας πόλης του μέλλοντος: ήταν μια Μετά-πολη τεσσεράμισι εκατομμυρίων κατοίκων, ένας αστικός γαλαξίας οικισμών, πολυτελών προαστίων καθώς και πόλεων-ξενοδοχείων από τη Χαλάστρα μέχρι τη Νέα Καλλικράτεια. Καθώς η πόλη, που προσέλκυε συνεχώς κατοίκους απ’ όλα τα Βαλκάνια και την εγγύς Ανατολή, επεκτείνονταν σε νέες περιοχές, το κέντρο της μετατρέπονταν σε ζωντανό μουσείο με λιγοστούς κατοίκους και πολλά μπαρ, γραφεία και πολυτελή καταστήματα. Η παραλία της ήταν ένας τεράστιος πράσινος πεζόδρομος, ιδανικός για ρομαντικές βόλτες.

Το Μετρό Θεσσαλονίκης, που ολοκληρώθηκε με χίλια βάσανα το 2021, ξεμπλόκαρε κάπως την κυκλοφορία της πόλης, δίνοντας νέα ζωή σε φθίνουσες περιοχές, όπως η Εγνατία και η Δελφών. Η μαζική κατεδάφιση μετά το 2020 των παλιών οικοδομών, που κτίστηκαν την περίοδο 1950-1970, απάλλαξε το κέντρο από την παρακμιακή ατμόσφαιρα, κι απελευθέρωσε άφθονο χώρο για πράσινο και πεζόδρομους. Οι νέες 16όροφες πολυκατοικίες, που κτίστηκαν στη θέση εκείνων που κατεδαφίστηκαν, ήταν πολύχρωμες, ηλιόλουστες, λειτουργικές, αντισεισμικές, βιοκλιματιζόμενες και με πάρκινγκ, έδωσαν μια νέα πνοή στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Έτσι, για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες συνεχούς διαρροής, η μεσαία τάξη επέστρεψε στο κέντρο της πόλης, εκτινάσσοντας τις τιμές των ακινήτων στα ύψη. Ένας άλλος λόγος αυτής της επιστροφής ήταν και το γεγονός πως η ατμόσφαιρα στο κέντρο είχε καθαρίσει χάρη στα αυτοκίνητα –όπου βέβαια επιτρεπόταν να κυκλοφορούν– που έκαιγαν υδρογόνο αφήνοντας ως κατάλοιπο υδρατμούς. Το κέντρο της πόλης πρασίνισε ακόμη περισσότερο όταν η Διεθνής Έκθεση μετακινήθηκε προς τα Δυτικά και στη θέση της δημιουργήθηκε ένα αξιοσέβαστο Μητροπολιτικό Πάρκο, που συνδέονταν με το δάσος του Σέιχ Σου.

Η Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του 2050 είχε μεταμορφωθεί από «πόλη-πεταλούδα» σε «πόλη-φιόγκο», που ο «κόμπος» της συνέπιπτε με το παραδοσιακό της κέντρο –είχε δηλαδή μια ισόρροπη ανάπτυξη κι από την ανατολική κι από τη δυτική της πλευρά. Αν έλεγες τότε σε κάποιον Ευρωπαίο πως ζούσες Θεσσαλονίκη αμέσως έβλεπες μια λάμψη ζήλιας να εμφανίζεται στο βλέμμα του…

* * *

4818726-lg

Τίποτε όμως δεν διαρκεί για πάντα. Η «χρυσή εποχή» της Θεσσαλονίκης είχε δυστυχώς ημερομηνία λήξης. Ορισμένοι ιστορικοί υποστηρίζουν πως όλα ξεκίνησαν με τον σεισμό των 7,4 Ρίχτερ, που έπληξε την πόλη το 2069, αφήνοντας πίσω του εκατοντάδες νεκρούς και πολλά κατεστραμμένα κτίρια και υποδομές. Στην πραγματικότητα η παρακμή της πόλης είχε ξεκινήσει αρκετά πιο πριν. Η άνοδος της θερμοκρασίας και της στάθμης της θάλασσας, εξ αιτίας του Φαινομένου του Θερμοκηπίου, είχε κάνει τη ζωή στις παραθαλάσσιες πόλεις δύσκολη. Ήδη το δέλτα του Αξιού και του Αλιάκμονα είχε πλημμυρίσει με αλμυρό νερό και για την προστασία της Θεσσαλονίκης κατασκευάστηκε ένα μεγάλο αντιπλημμυρικό φράγμα από το φάρο Αγγελοχωρίου μέχρι το «νησί της Αφροδίτης» απέναντι. Η κατασκευή αυτή όμως αχρήστευσε το λιμάνι της Θεσσαλονίκης κι έτσι το επίνειο των Βαλκανίων μεταφέρθηκε νοτιότερα, προς την Κατερίνη. Χωρίς το λιμάνι της η Θεσσαλονίκη άρχισε σταδιακά να παρακμάζει. Στο χώρο των Βαλκανίων τη θέση της, ως οικονομικό κέντρο της περιοχής, άρχισε να παίρνει σιγά-σιγά το Βελιγράδι.

Το φιλόδοξο «Project Thessalonisi» –η δημιουργία ενός τεχνητού νησιού απέναντι από την παλιά και νέα παραλία–, που υπόσχονταν να αναζωογονήσει την πόλη, ναυάγησε οριστικά το 2074. Ο χώρος της EXPO 2026 στη Σίνδο, ένας χώρος-σύμβολο της ακμής της πόλης στον οποίο φιλοξενήθηκαν για πάνω μισό αιώνα οι εγκαταστάσεις της ΔΕΘ, εγκαταλείφθηκε οριστικά το 2077 και τα «φουτουριστικά» του κτίρια κατεδαφίστηκαν. Σήμερα είναι μια λασπωμένη αλάνα, που χρησιμεύει για σκουπιδότοπο χαλασμένων ρομπότ-οδοκαθαριστών. Οι υπόγειες γραμμές του Μετρό Θεσσαλονίκης, που κάλυψε όλη την πόλη μέχρι το 2022, έπεσαν σε αχρηστία μετά την κατασκευή του μαγνητικού τούνελ αιώρησης, όπου οι συρμοί αναπτύσσουν ταχύτητα 300 χλμ. την ώρα συνδέοντας το κέντρο με δορυφορικές πόλεις όπως τα Νέα Μουδανιά και η Κατερίνη. Κάποτε το Μετρό συμβόλιζε το γρήγορο, λαμπρό και αντισηπτικό μέλλον. Σήμερα αποτελεί σήμα κατατεθέν της παρακμής της.

Η φυσιογνωμία της πόλης άλλαξε πολλές φορές τις τελευταίες δεκαετίες του 21ου αιώνα. Νέοι μετανάστες ήρθαν και το πολιτιστικό τους στίγμα επικάθισε πάνω στο κοσμοπολίτικο υπόστρωμα της πόλης. Οι κάτοικοι εγκατέλειψαν και αποίκησαν το κέντρο της πόλης πολλές φορές κατά τη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα. Μετά πάντως από την δεύτερη επιδημία Infojunk, που προήλθε από την υπερφόρτωση των ανθρώπινων εγκεφάλων από άχρηστες πληροφορίες, πολλοί Θεσσαλονικείς «σάλταραν» κι αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τον αστικό τεχνολογικό πολιτισμό, να παρατήσουν τις δουλείες και τις εικονικές τους ζωές στο HyperNet, και να επιστρέψουν μαζικά στην ύπαιθρο και στον αγροτικό τρόπο ζωής, αναζητώντας την «πραγματική πραγματικότητα». Η πόλη έχασε σχεδόν δύο εκατομμύρια κατοίκους, την πιο δημιουργική της τάξη, που έσπευσαν να εγκατασταθούν ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα βουνά της Πίνδου και στις «αετοφωλιές» των Διναρικών Άλπεων. Η Θεσσαλονίκη δεν μπόρεσε να συνέλθει από αυτή την τεράστια ανθρώπινη αιμορραγία. Η εγκατάλειψη έφερε και τη σημερινή παρακμή: η Θεσσαλονίκη του 2112 δεν είναι παρά μια σκιά του παλιού εαυτού της, μια πόλη-φάντασμα, που γοητεύει μονάχα ρομαντικούς ιστορικούς του 21ου αιώνα σαν την αφεντιά μου.

* * *

4529569-lg

Όσο τα σκέφτομαι όλα αυτά, όσο αναλογίζομαι την ιστορία της Θεσσαλονίκης κατά τον περασμένο αιώνα, δεν αισθάνομαι θλίψη, αλλά μια ακτίνα αισιοδοξίας φωτίζει το νου μου. Η πόλη αυτή πέρασε τόσα και τόσα εδώ και 2.500 χρόνια και πάντα ήταν σπουδαία και τρανή. Αποκλείεται η παρακμή της να είναι οριστική. Θα βρει τρόπο να ανακάμψει. Όσοι την εγκατέλειψαν για να επιστρέψουν στην ύπαιθρο αργά ή γρήγορα θα βαρεθούν τα χωριά, τη μοναξιά και τους μονότονους ρυθμούς της Φύσης ή θα νοσταλγήσουν τη ζωή στην πόλη. Μόδα είναι και θα περάσει!

Τις σκέψεις αυτές μοιράζομαι καθημερινά με τον Δήμαρχο-Διαχειριστή της Θεσσαλονίκης, μια Τεχνητή Νοημοσύνη 4ης γενιάς που ακούει στο όνομα Αριστοτέλης. Ο Δήμαρχος, που μπορεί να είναι πανταχού παρόν με πολλές μορφές και σε πολλά μέρη, με «επισκέπτεται» καθημερινά ως ολόγραμμα, παίρνοντας την εικονική μορφή του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου και συζητάμε με τις ώρες με τη χαρακτηριστική θεσσαλονικιώτική μας προφορά. Η φωνή του είναι πάντα καθησυχαστική και όταν διαφωνεί μαζί μου το κάνει με τρόπο λεπτό κι ευγενικό ώστε να μην παρεξηγηθώ. Είναι ο καλύτερος μου φίλος, αν και τα δημοτικά τέλη που μου χρεώνει δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητα. Κι αυτός συμφωνεί μαζί μου πως η μόδα της «επιστροφής στη Φύση» δεν θα κρατήσει για πολύ κι ο κόσμος θα αρχίσει όπου να ‘ναι να επιστρέφει στις πόλεις. Η Θεσσαλονίκη, η προσφυγομάνα, θα ανοίξει για μια ακόμη φορά την αγκαλιά της για να υποδεχθεί τα άσωτα παιδιά της, που την παράτησαν για να επιστρέψουν στη Φύση ξεχνώντας πως η πραγματική ανθρώπινη φύση δεν βρίσκεται στα βουνά, στα λαγκάδια και στις ερημιές, αλλά στις αστικές ζούγκλες των πόλεων. Οι πόλεις που ζούμε είναι ο καθρέπτης της ψυχής μας.

progress

Ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com) είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος, δημιουργός του εναλλακτικού περιοδικού Ζενίθ. Ζει και δημιουργεί στη Θεσσαλονίκη, ενώ ταξιδεύει συχνά στη βαλκανική ενδοχώρα.

Advertisements