Μαρσέλ Προύστ (Marcel Proust): ο μυθιστοριογράφος των αναμνήσεων και των αισθήσεων

Marcel Proust

Ο μυθιστοριογράφος των αναμνήσεων και των αισθήσεων

«Μια ώρα δεν είναι απλά μια ώρα, είναι ένα δοχείο γεμάτο με ευωδιές, ήχους, σχέδια και ατμόσφαιρες». Έτσι εκλάμβανε την πραγματικότητα – ως μια σχέση μεταξύ των αισθήσεων και των αναμνήσεων που μας περιβάλλουν- ο Μαρσέλ Προυστ, ένας από τους σημαντικότερους μυθιστοριογράφους του 20ού αιώνα. Μεταξύ άλλων, ο Προυστ ήταν ο συγγραφέας του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», 3.200 σελίδων στις οποίες χαρτογράφησε τη ζωή του, και ταυτόχρονα τα ήθη και τον πολιτισμό του τότε ευρωπαϊκού αστικού κόσμου.

Ο Μαρσέλ Προυστ γεννήθηκε στο Οτέιγ του Παρισιού, στις 10 Ιουλίου 1871. Γόνος εύπορης οικογένειας, υπέφερε από μικρός από άσθμα. Σπούδασε στο λύκειο Κοντορσέ και στη σχολή Πολιτικών Επιστημών ενώ ταυτόχρονα έγραφε σε διάφορα περιοδικά. Σύχναζε στα σαλόνια της καλής κοινωνίας εκεί γνώρισε τον Ανατόλ Φρανς, τον οποίο προέτρεψε στη συγγραφή.

Το 1896 έγραψε το πρώτο του έργο, «Τέρψεις και Ημέρες», μια συλλογή από σύντομες ιστορίες, ποιήματα και δοκίμια, η οποία όμως δεν θα γνωρίσει ιδιαίτερη επιτυχία. Ακολουθούν και άλλα έργα, επίσης χωρίς καμία επιτυχία.

Το 1985 αρχίζει το προσχέδιο του μυθιστορήματος που θα σημαδέψει την παγκόσμια λογοτεχνία, του Αναζητώντας το Χαμένο Χρόνο, αλλά το εγκαταλείπει το 1899.

Το 1905 ο Προυστ χάνει την μητέρα του στην οποία έτρεφε μεγάλη αγάπη και ήταν από τα λίγα αγαπημένα του πρόσωπα. Η σωματική και ψυχική υγεία του Προυστ κλονίστηκε. Από εκείνη τη μέρα απομονώνεται στο ηχομωνομένο δωμάτιο του και αφιερώνεται στην συγγραφή και την ενδοσκόπηση. Από το 1910 περνούσε το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του μέσα στην κρεβατοκάμαρα, κοιμώμενος κατά τη διάρκεια της ημέρας και γράφοντας ακατάπαυστα τη νύχτα.

Για τον εαυτό του είχε πει ότι «το μεγάλο μου χάρισμα ήταν να υποφέρω».

Το 1913 εκδίδει το πρώτο μέρος του «Αναζητώντας το χαμένο χρόνο». Το βιβλίο αποτελείται από 7 μέρη και θεωρείται σήμερα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας – ένας ποταμός 3.200 λέξεων όπου εμφανίζονται τα θέματα της θλιμμένης νοσταλγίας του Προυστ για την παιδική ηλικία, του έρωτα, της ζήλιας και του υπαινικτικού χαρακτήρα μερικών «στιγμών» που φαίνονται να ανοίγουν μία μυστηριώδη προοπτική προς μία απόλυτη πραγματικότητα.

Το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο είναι δοκίμιο, μυθιστόρημα και αυτοβιογραφία μαζί. Στο σύνολό του, το μνημειώδες αυτό ημιαυτοβιογραφικό μυθιστόρημα είναι περισσότερο ένας εσωτερικός μονόλογος παρά μια ιστορία. Ασυνάρτητο αλλά ζωντανό, με ευφυέστατες μεταφορές και εξαιρετικά σχήματα λόγου, το έργο είναι πλούσιο σε ψυχολογικές, φιλοσοφικές και κοινωνιολογικές έννοιες.Ταυτόχρονια ιχνογραφεί την τότε αστική κοινωνία με μαγευτικές περιγραφές σαν πίνακες ζωγραφικής -λεπτομερείς και χρωματισμένες με τις λέξεις. Είναι το κείμενο που συνδυάζει το κλασικό του 19ου αιώνα με τον μοντέρνο του 20ού.

Ο Προυστ δημιουργεί ένα δικό του κόσμο, μια δική του πραγματικότητα την οποία πολλοί μεταγενέστεροι έκαναν πολυσέλιδες εργασίες και κριτικές προσπαθώντας να την ερμηνεύσουν και να την αναλύσουν. Μέσα από τη μεταφορά των αισθήσεων και των αναμνήσεων ο Προυστ προσπαθεί να βρεί το εγώ του, μια αναζήτηση προσωπική του δικού του χαμένου χρόνου. «Δεν εγκατέλειπε το πρόβλημα που είχε μέσα του και γύρευε τη λύση» αναφέρει στο έργο του ο Σελέστ Αλμπαρέ « Ο κύριος Προυστ».

Ο Μαρσέλ Προυστ πέθανε στις 18 Νοεμβρίου του 1922 από πνευμονία έχοντας ήδη αναγωριστεί και βραβευτεί για το έργο του. Τα τελευταία τρία μέρη του βιβλίο του «Αναγνωρίζοντας τον χαμένο χρόνο» εκδόθηκαν μετά το θανατό του.

«Κάθε αναγνώστης, ουσιαστικά, βρίσκει τον εαυτό του (σε ένα βιβλίο). Η δουλειά του συγγραφέα δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα είδος οπτικού μέσου, το οποίο κάνει εφικτό στον αναγνώστη να διακρίνει αυτό που, χωρίς το συγκεκριμένο βιβλίο, πιθανόν δεν θα είχε ποτέ δει από μόνος του». Marcel Proust.

«TΟΣΕΣ ΦΟΡΕΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ, Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ με είχε απογοητεύσει, γιατί τη στιγμή που τη συνελάμβανα, η φαντασία μου, που ήταν το μόνο όργανό μου για να χαρώ την ομορφιά, δεν μπορούσε να επικοινωνήσει μαζί της, σύμφωνα με τον αδήριτο νόμο που λέει πως δεν μπορεί κανείς να φαντάζεται παρά μόνον αυτό που είναι απόν.

«ΔΕΝ ΗΘΕΛΑ ΠΙΑ ΝΑ ΑΦΗΣΩ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ σε ψευδαισθήσεις για άλλη μια φορά, γιατί επρόκειτο να γνωρίσω πλέον, αν ήταν πράγματι δυνατόν να πετύχω αυτό που, πάντοτε απογοητευμένος όπως ήμουν απ’ την παρουσία των τόπων και των ανθρώπων, είχα πιστέψει ως ακατόρθωτο.

ΔΕΝ ΕΠΡΟΚΕΙΤΟ ΛΟΙΠΟΝ ΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΤΩ και πάλι προς την κατεύθυνση που από καιρό ήξερα πως δεν οδηγεί πουθενά. Εντυπώσεις σαν αυτές που γύρευα να αποτυπώσω δεν μπορούσαν παρά να εξαφανιστούν, αν ερχόντουσαν σε επαφή με μιαν άμεση απόλαυση που υπήρξε ανίκανη να τις γεννήσει.

Ο ΜΟΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΤΙΣ ΓΕΥΤΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ήταν να προσπαθήσω να τις γνωρίσω περισσότερο εκεί όπου βρισκόντουσαν, δηλαδή μέσα μου, να τις αποσαφηνίσω μέχρι τα βάθη τους…».

«ΔΙΟΤΙ ΟΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ Η ΕΥΦΥΪΑ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΕΥΘΕΩΣ, στο ξέφωτο του κόσμου, έχουν κάτι το λιγότερο βαθύ, το λιγότερο αναγκαίο από αυτές που η ζωή, άσχετα από εμάς, μας μετέδωσε μέσα σε μιαν εντύπωση, υλική αφού μπήκε από τις αισθήσεις μας, της οποίας όμως μπορούμε να ανασύρουμε το πνεύμα».

«ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ ΑΛΗΘΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙΝΑΙ να ξαναβρούμε, να ξανακερδίσουμε, να μας κάνει να γνωρίσουμε αυτή την πραγματικότητα μακριά από την οποία ζούμε, από την οποία απομακρυνόμαστε όλο και περισσότερο, αυτή την πραγματικότητα που κινδυνεύουμε να πεθάνουμε χωρίς να έχουμε γνωρίσει, και που πολύ απλά είναι η ζωή μας…».

«ΟΙ ΠΙΟ ΜΕΓΑΛΟΙ ΜΑΣ ΦΟΒΟΙ, ΟΠΩΣ ΟΙ ΠΙΟ ΜΕΓΑΛΕΣ μας ελπίδες, δεν ξεπερνούν τις δυνάμεις μας, και μπορούμε να καταφέρουμε να κυριαρχήσουμε πάνω στους πρώτους και να πραγματοποιήσουμε τις δεύτερες…».

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Μ. Προυστ, Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο, εκδόσεις  Εστία.

Ο Μαρσέλ Προυστ (10 Ιουλίου 1871-18 Νοεμβρίου 1922) ήταν Γάλλος συγγραφέας, δοκιμιογράφος και κριτικός. Γόνος πλούσιας οικογένειας άρχισε από νωρίς να δημοσιεύει άρθρα κοσμικού περιεχομένου σε διάφορα έντυπα. Σπούδασε στο λύκειο Κοντορσέ και στη σχολή Πολιτικών Επιστημών. Όσο χρόνο φοιτούσε, δημοσίευε χρονογραφήματα σε περιοδικά. Το πρώτο επίσημο έργο του εκδόθηκε το 1896 με πρόλογο του Ανατόλ Φρανς και με τον τίτλο «Οι ηδονές και οι ημέρες». Το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», που αποτελεί ένα από τα καλύτερα λογοτεχνικά έργα του 20ού αιώνα, είναι ένα είδος αυτοβιογραφίας. Στο έργο αυτό εμφανίζονται θέματα της νοσταλγίας του για την παιδική ηλικία, του έρωτα, της ζήλιας και του υπαινικτικού χαρακτήρα μερικών «στιγμών» που φαίνονται να ανοίγουν μία μυστηριώδη προοπτική προς μία απόλυτη πραγματικότητα.

Advertisements