Λαϊκισμός και Οικονομική Κρίση

 

Λαϊκισμός και Οικονομική Κρίση

 

«Ο ανορθολογισμός όταν γίνει δημοφιλής αποτελεί φρικτό θέαμα. Έχουμε την αίσθηση ότι μοιραία θα ξεπηδήσει απ’ αυτόν μια δυστυχία» Τόμας Μαν

Toυ Γιώργου Στάμκου (stamkos@post.com)

Laikismoa

Το Φάντασμα του Λαϊκισμού Πάνω από την Ευρώπη

Ένα επικίνδυνο τέρας ξερνάει τον τελευταίο καιρό τα δηλητήρια του στα μπαλκόνια της Ευρώπης: το τέρας του Λαϊκισμού. Προσφέροντας απλές απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα και εκμεταλλευόμενος την ανασφάλεια των μαζών λόγω της πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης, αλλά και της λεγόμενης «κρίσης ταυτότητας», ο Λαϊκισμός επελαύνει παντού στην Ευρώπη κερδίζοντας φτηνούς πολιτικούς πόντους.

Ο λόγος των Ευρωπαίων λαϊκιστών πολιτικών είναι συχνά ύπουλος και διαπεραστικός, χωρίς να μιλά ανοικτά την απαξιωμένη γλώσσα του ρατσισμού, αλλά αντίθετα καταφεύγει ακόμη και στη γλώσσα του αντιρατσισμού! Αλέθοντας με το στόμα τους μεγάλα λόγια, ιδέες και «εθνικές αξίες» οι λαϊκιστές πολιτικοί ενισχύονται συνεχώς με τις ψήφους ενός ταραχοποιού αμαλγάματος πολιτών που δεν έχουν στέρεη βάση, αλλά είναι αποτέλεσμα συγκυριακής ανάδευσης όλων εκείνων τα μικροαστικών κατακαθιών των ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Πηγή του σύγχρονου ευρωπαϊκού λαϊκισμού δεν είναι οι αμόρφωτες λαϊκές μάζες, που συγκροτούν και την εργατική τάξη της ηπείρου μας, αλλά οι πιο υποτίθεται μορφωμένοι μικροαστοί, που αισθάνονται το έδαφος κάτω από τα πόδια τους ξαφνικά να καταρρέει. Από μια άποψη οι συνθήκες θυμίζουν, ως ένα βαθμό, την ατμόσφαιρα της μεσοπολεμικής Ευρώπης, όταν η απογοήτευση από το παρόν έστρεψε τους Ευρωπαίους στις ολοκληρωτικές ιδεολογίες και  κυρίως στον Ναζισμό, που εμφορούνταν από άκρατο αντισημιτισμό, τον «σοσιαλισμό των ανόητων», σύμφωνα με τον Γερμανό πολιτικό Αουγκούστ Μπέμπελ. Αποδίδοντας στους Εβραίους όλες τις προλεταριακές αλλά και τις μικροαστικές τους ματαιώσεις οι Ναζί οικοδόμησαν ένα ιδεολογικό τερατούργημα, που αιματοκύλησε την Ευρώπη και επιτέθηκε ακόμη και στις βάσεις του ανθρώπινου πολιτισμού. Η χώρα που γέννησε τον Γκαίτε και τον Μπετόβεν ποτέ δεν έπεσε πιο χαμηλά στα μάτια της υπόλοιπης ανθρωπότητας…

Laikism

Σήμερα το φάσμα του Λαϊκισμού πλανάται και πάλι πάνω από την Ευρώπη. Η οικονομική κρίση, η «κρίση ταυτότητας», καθώς και τα αθρόα κύματα των μεταναστών που καταφθάνουν με κάθε τρόπο στις ευρωπαϊκές χώρες, προσφέρονται προς εκμετάλλευση. Δεν είναι μόνον η Ακροδεξιά που κερδίζει έδαφος λέγοντας «αυτά που θέλει ν’ ακούσει ο λαός». Ήδη οι Ευρωπαίοι συντηρητικοί πολιτικοί, πιεζόμενοι και από την παραδοσιακή παράνοια της Δεξιάς κι από την άνοδο της Ακροδεξιάς, διολισθαίνουν προς τον ακραίο λαϊκισμό. Από την πλευρά της η ακραία Αριστερά, έχοντας ιδεολογικοποιήσει την εμπρηστικότητα, χρησιμοποιεί μια αντι-συστημική ρητορική που ανακατεύει άστοχα θεωρίες συνωμοσίας με Λαϊκισμό. Ακόμη και οι Ευρωπαίοι φιλελεύθεροι αλληθωρίζουν προς τον Λαϊκισμό, άσχετα αν δεν το παραδέχονται ανοικτά.

Ο μέσος Ευρωπαίος, που συνήθως έχει ελλιπή μόρφωση, συντηρητικές πεποιθήσεις, τάσσεται κατά της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, φοβάται την Παγκοσμιοποίηση και μισεί τους μετανάστες, αποτελεί το ιδανικό θύμα τόσο των λαϊκιστών πολιτικών, όσο και των λαϊκιστικών Media που ανθίζουν εν μέσω κρίσης πουλώντας κίτρινα άρθρα και απόψεις αρεστές στις μάζες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η «κίτρινη» γερμανική εφημερίδα Bild, που σύμφωνα με τους επικριτές της προσπαθεί να καλύψει το κενό που έχει δημιουργηθεί στην Γερμανία από την απουσία πολιτικών κομμάτων της Ακροδεξιάς της χώρας. Ως ένα «κίτρινο» έντυπο που απευθύνεται όχι στο μυαλό αλλά στην κοιλιά κι ενίοτε στα κάτω από αυτήν όργανα των αναγνωστών της, η Bild έχει καταφέρει να τρομοκρατήσει με τις «αποκαλύψεις» της τους Γερμανούς πολιτικούς, κυρίως της Κεντροδεξιάς, ενώ έχει πρωτοστατήσει σε διάφορες αντιευρωπαϊκές λαϊκιστικές καμπάνιες όπως έγινε και την άνοιξη του 2010 με την εκστρατεία της κατά της οικονομικής διάσωσης της Ελλάδας με σύνθημα «ούτε ένα γερμανικό Ευρώ στους τεμπέληδες Έλληνες»!

Laikismos 2

Ο Λαϊκισμός στην Ελλάδα της Κρίσης

Η σημερινή Ελλάδα, που βρίσκεται στο βαθύτερο σημείο της οικονομικής κρίσης –υπερχρεωμένη και στο κρεβάτι «εντατική» της Τρόικας»– αποτελεί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη του Λαϊκισμού. Οι απαρχές του σύγχρονου ελληνικού Λαϊκισμού (αλλά και του από αυτόν εκπορευόμενου νεοεθνικισμού) ανάγονται στη δεκαετία του 1980. Κατά μια έννοια η διακυβέρνηση της χώρας από το λαϊκιστικό ΠΑΣΟΚ της περιόδου (1981-1989) ήταν μια περίοδος «πολιτιστικού εκβαρβαρισμού» της Ελλάδας. Επικράτησε ένα περίεργο μείγμα «αριστερίστικων» ιδεών και συνωμοσιολογίας σε σχέση με τις «Μεγάλες Δυνάμεις», που προκάλεσε ένα ντελίριο εθνο-λαϊκισμού, το οποίο θύμιζε τριτοκοσμικές χώρες. Αυτόν τον εθνολαϊκισμό της δεκαετίας του 1980 επιθυμεί να μιμηθεί σήμερα και ο Πρόεδρος του ΛΑΟΣ Γ. Καρατζαφέρης, που έχει σε συνεντεύξεις δηλώσει «θαυμαστής» της ρητορικής του Ανδρέα Παπανδρέου και σε συνθήματα του τύπου «Η Ελλάδα Ανήκει στους Έλληνες». Ακόμη και σήμερα η Ελλάδα πληρώνει τις ζημίες που υπέστη η διεθνή της εικόνα από τα λάθη και τις υπερβολές εκείνης της θλιβερής περιόδου, στη διάρκεια της οποίας αναπτύχθηκε ένας εμετικός λαϊκισμός, πάνω στον οποίο βασίστηκε και ο σημερινός εθνολαϊκισμός1.

Laikismos 1

Αναμφίβολα η Ελλάδα περνά μία από τις σοβαρότερες Κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας της και διακυβεύονται ομολογουμένως πολλά και πρώτα απ’ όλα το ίδιο το μέλλον της. Η χώρα μας είναι βυθισμένη σε μια «σπείρα θανάτου» (spiral of death), που είναι αποτέλεσμα των χρόνιων υψηλών δημόσιων ελλειμμάτων της, του δυσθεόρατου δημοσίου χρέους της (που , παρά το haircut κατά 50% θα σταθεροποιηθεί το 2020 γύρω στο 120% του ΑΕΠ), της χαμηλής ανταγωνιστικότητας, του μονίμως αρνητικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, της χαμηλής παραγωγικότητας και των επενδύσεων, του τεράστιου, γραφειοκρατικού και διεφθαρμένου δημόσιου τομέα της και της υπερκατανάλωσης μέσω υπερδανεισμού, η οποία είχε οδηγήσει ως το 2008 απλώς σε μια μεγέθυνση του ελληνικού ΑΕΠ και όχι σε πραγματική αύξησή του. Όλο αυτό το εκρηκτικό μείγμα πάνω στο οποίο καθόταν όλα αυτά τα χρόνια η ελληνική οικονομία πυροδοτήθηκε από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-9 με τα γνωστά αποτελέσματα: Η σημερινή υπερχρεωμένη Ελλάδα, έχοντας χάσει την αξιοπιστία της κι έχοντας μπει στο στόχαστρο των κερδοσκόπων, δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς το πολύτιμο «οξυγόνο» που της παρέχουν με τη μορφή δανείων οι υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης και το ΔΝΤ. Μια σχέση θανάσιμης εξάρτησης, απ’ την οποία θα ξεφύγει μόνον μέσω της «πράσινης» ανάπτυξης, που θα βασίζεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (βλέπε ProjectHelios), στις βιολογικές καλλιέργειες και τις επενδύσεις στον τομέα της εκπαίδευσης και της καινοτομίας.

Laikismos 3

Ο δρόμος εξόδου της Ελλάδας από την οικονομική κρίση θα είναι μακροχρόνιος, δύσκολος, σχεδόν δυσβάστακτος και με θυσίες όλων των κατοίκων της χώρας. Και θα γίνει ακόμη πιο δύσκολος εφόσον στη χώρα μας συνεχίζουν να επικρατούν ο Λαϊκισμός, οι κρατικιστικές ιδεοληψίες, τα συντεχνιακά συμφέροντα και ο περίφημος «νόμος της αδράνειας», που οδηγούν είτε στην παραίτηση είτε σε  «νερωμένες μεταρρυθμίσεις», σε υπό όρους απελευθέρωση των επαγγελμάτων και εν τέλει στη διατήρηση των εγγενών συνθηκών που οδήγησαν τη χώρα μας στη σημερινή δεινή κατάσταση.  Σε αυτές τις συνθήκες της ανατροφοδοτούμενης ύφεσης, του κλεισίματος επιχειρήσεων, της αύξησης της ανεργίας και της φτώχειας, όλο και περισσότεροι Έλληνες θα συνωθούνται στο κοινωνικό περιθώριο και στην απόγνωση, αποτελώντας έτσι τον ιδανικό στόχο των λαϊκιστών πολιτικών. H αλήθεια είναι πως οι φτωχοί δεν μπορούν να λύσουν τα προβλήματα τους από μόνοι τους και είναι διασπασμένοι, ενώ η τάξη των πλουσίων είναι πάντα ενωμένη. Οι νεόπτωχοι της Ελλάδας αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την καλλιέργεια του Λαϊκισμού και την ανάδειξη πολιτικών δυνάμεων που τον υποθάλπουν. Το κρίσιμο σημείο σ’ αυτή την περίπτωση αποτελεί το ζήτημα των αθρόων μεταναστευτικών ροών στο επίκεντρο των οποίων βρίσκεται τα τελευταία χρόνια και η Ελλάδα.

1Γιώργος Στάμκος, Γκρίζα Ελλάδα: Η Ανατομία του Ελληνικού Συνδρόμου, Εκδόσεις Άγνωστο, 2006

Advertisements