ΓΚΟΡΑΝ ΠΑΣΚΑΛΙΕΒΙΤΣ (Goran Paskaljevic): Ο Σκοτεινός Άγγελος του Σέρβικου Κινηματογράφου

ΓΚΟΡΑΝ ΠΑΣΚΑΛΙΕΒΙΤΣ

Goran Paskaljevic

Ο Σκοτεινός Άγγελος του Σέρβικου Κινηματογράφου Μιλάει στο ΖΕΝΙΘ

 Ok 52540029

Ο Γκόραν Πασκάλιεβιτς (GoranPaskaljevic) είναι ένας από τους σημαντικότερους και ίσως τους πιο βραβευμένους Σέρβους σκηνοθέτες που έχει στο ενεργητικό του μια πολύ πλούσια και δημιουργική κινηματογραφική διαδρομή. Από την πρώτη του κιόλας ταινία μικρού μήκους «Ο Κύριος Χράστκα» (Pan Hrstka, 1969), την οποία γύρισε όσο σπούδαζε ακόμη στη Πράγα, μέχρι την τελευταία «Οι Μήνες του Μέλιτος» (HoneyMoons) που γυρίστηκε το 2009, μεσολάβησαν σαράντα ολόκληρα χρόνια. Μόνο μερικοί τίτλοι, από τις δεκάδες πολυβραβευμένες ταινίες του είναι: «Ναυαγοσώστης το Χειμώνα»(Cuvar plaze u Zimskom Periodu, 1976), «Ο σκύλος που Αγαπούσε τα Τρένα» (Pas koji je voleo vozove, 1977), «Ειδική Θεραπεία», (Poseban Tretman, 1980), «Πυριτιδαποθήκη» (BureBaruta, 1998), «Tο Όνειρο Χειμωνιάτικης Νύχτας» (SanzimskeNoci, 2004), «Οι Αισιόδοξοι» (Optimisti 2006) κλπ. Σε όλες τις ταινίες του, χωρίς εξαίρεση, στο επίκεντρο βρισκόταν πάντα μικροί, απλοί και αδύναμοι άνθρωποι, τα θύματα της αυταρχικής πολιτικής, των καταπιεστικών κοινωνικών καταστάσεων ή των διάφορων ταμπού. Ο Γκόραν Πασκάλιεβιτς μέσα στις ρεαλιστικές ταινίες του κτίζει μια «μαύρη αισιοδοξία» με την οποία πάντα καταφέρνει και ταράζει την κοινή γνώμη και τον καθωσπρεπισμό. Η κάθε ιστορία του είναι βγαλμένη από μια ανθρώπινη καθημερινότητα, γεμάτη από καταπιεστικά συναισθήματα, πάνω στην οποία κτίζεται και αντανακλάται μαζί με την υπόθεση και μια ιστορική στιγμή ενός λαού ή μιας χώρας… Η ανασφάλεια των ανθρώπων με «χαμένη ταυτότητα» στα χρόνια του πολέμου, ανίκανων να καταλάβουν τη ζωή τους, το μέλλον, τη μοίρα τους μέσα στη μίζερη καθημερινότητα και σε όλα αυτά τα συναισθήματα που τους βασανίζουν προσφέροντάς τους μόνο μια ελπίδα που πάντα τελευταία πεθαίνει. Τα όνειρα μαζί με τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες είναι πάντα κάπου «μακριά στον ορίζοντα», και αυτό που μένει ως συμπέρασμα είναι ένας αυτισμός προσωπικός και συλλογικός…

Τον περασμένο Νοέμβριο ο Γκόραν Πασκάλιεβιτς ήταν επίτιμος προσκεκλημένος του 50ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στο οποίο πραγματοποιήθηκε και το αφιέρωμα στις ταινίες του όταν βραβεύτηκε με τον «Χρυσό Αλέξανδρο» για το έργο της ζωής του. Δεν έχασα την ευκαιρία να συναντήσω αυτό τον μεγάλο καλλιτέχνη που πάντα ήθελα να γνωρίσω. Βρεθήκαμε την τελευταία μέρα όταν ήδη ήταν έτοιμος με τις βαλίτσες στο πορτμπαγκάζ να αποχωρίσει οδικώς για το Βελιγράδι. Έμαθα ότι έχει και ελληνική καταγωγή, δηλαδή ότι ο πατέρας του πατέρα του ήταν Έλληνας και μάλιστα Θεσσαλονικιός, και το επίθετό του ήταν Πασχάλης. Έτσι, όταν η γιαγιά του μαζί με τον πατέρα του ήρθαν στη Σερβία, τότε «προέκυψε» και ο πρώτος Πασκάλιεβιτς…

Συνέντευξη στη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

 ok 52540034

Γιατί όλες σας οι ταινίες ασχολούνται με τους αποτυχημένους, δυστυχισμένους ανθρώπους…

Ναι, σχεδόν πάντα και σε όλες τις ταινίες μου ασχολιόμουν με τους κοινούς και δυστυχισμένους ανθρώπους, ανθρώπους που έχουν καθημερινό πρόβλημα επιβίωσης, γιατί πίστευα ότι μέσα από τις μοίρες τους μπορούμε να έχουμε την καλύτερη εικόνα της κοινωνίας. Δεν ζούμε στην εποχή των ηρώων. Οι ήρωες είναι φανταστικοί και φτιαγμένοι στην τηλεόραση, επιβάλλονται για εμπορικούς λόγους και πολλές φορές επιβάλλονται μόνο και μόνο για να μασκαρευτεί η πραγματικότητα.

Aντιμετωπίζατε προβλήματα λογοκρισίας από τα αυταρχικά καθεστώτα εκείνης της εποχής, της κομουνιστικής Γιουγκοσλαβίας και της Τσεχίας;

Υπήρχε πάντα μια αντίσταση του καθεστώτος σε σχέση με τις ταινίες μου, ξεκινώντας από τη τσέχικη λογοκρισία που απαγόρευσε τη ταινία «Κύριος Χρσκα» (Pan Hrska), που συμμετείχε σε φεστιβάλ ταινίας μικρού μήκους στο Όμπερχαουσεν (Oberhausen),με τη δικαιολογία ότι λανθασμένα δείχνω την τσέχικη εργατική τάξη. Αυτό το μικρό κομμάτι των 10 λεπτών τους ενοχλούσε. Κινηματογραφούσα ένα εργοστάσιο βαγονιών τραίνου και μία ατμόσφαιρα όπου οι εργάτες περισσότερο πίνουν μπίρες από ό,τι δουλεύουν, προσποιούνται ότι δουλεύουν αλλά ταυτόχρονα κάποιον άλλον κατηγορούν για τεμπελιά. Στο τέλος η ταινία πάει σε κάτι σουρεαλιστικό σαν όνειρο στο οποίο καταφεύγει ο καταπιεσμένος και αθώος άνθρωπος…

Μέσα στην πρώτη αυτή τη ταινία φαίνεται ότι χαράχτηκε όλη η αισθητική και ποιητική που αναπτύξατε αργότερα στις ταινίες σας. Τα αργά κάδρα με μια σταθεροποιημένη κάμερα…

Ναι. Μετά από αυτό γύρισα τον «Θρύλος για το Λάποτ («Legenda o Lapotu») στη Σερβία. Είναι μία ταινία τολμηρή και μπροστά από πολλές σχολές κινηματογράφου, όπως για παράδειγμα είναι ο Ιρανικός νέος κινηματογράφος. Πρόκειται για κάδρα πολύ μεγάλης διάρκειας, όλα συμβαίνουν στη σιωπή σχεδόν χωρίς λόγια καθόλου. Οι άνθρωποι βίωσαν αυτή τη ταινία σαν ντοκιμαντέρ ενώ είναι ξεκάθαρο ότι πρόκειται για τεχνοτροπία γιατί όλα συμβαίνουν σε κάποιο μυθικό χρόνο, όσο μπορούσα να τον πετύχω, τότε με τα μέσα που είχα…

Στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης έγινε ένα μεγάλο αφιέρωμα στο έργο σας, ο κόσμος είδε παρά πολλές ταινίες σας και το πιο σπουδαίο απ’ όλα είναι ότι οι αίθουσες ήταν πάντα γεμάτες. Πήρατε και τον Χρυσό Αλέξανδρο για τη συνεισφορά σας στο παγκόσμιο κινηματογράφο. Πως αντέδρασαν οι Σέρβοι σε αυτή την είδηση;

Διάβασα στα σχόλια των αναγνωστών σε σχετικά άρθρα που δημοσιεύτηκαν, και οι περισσότεροι είπαν ότι είμαι προδότης, και ότι πάντα παρουσιάζω τους Σέρβους απαίσια και άθλια ότι ακόμα από τη πρώτη μου ταινία, και εννοούν τον «Θρύλο για το Λάποτ», έδειχνα πως οι Σέρβοι σκοτώνουν…

Γιατί μια τέτοια υποκειμενικότητα και έχθρα, δεν θα έπρεπε να είναι περήφανοι;

Ξέρετε, η Σερβία είναι ακόμα βαθιά διχασμένη, και αυτή τη στιγμή είναι πολιτικά χωρισμένη στα δύο και μερικές φορές έχετε την αίσθηση ότι μένετε στις δύο Σερβίες, ανάλογα από το ποιους ανθρώπους συναντάτε. Σε αυτό το ενδιάμεσο χρόνο, πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Όταν για παράδειγμα η ταινία «Θρύλος για το Λάποτ» πρώτη φορά παίχτηκε το 1972 στο Φεστιβάλ του Βελιγραδίου, οι αντιδράσεις του κόσμου και οι κριτικές ήταν καταπληκτικές. Εκείνη την εποχή οι κριτικοί έλεγαν τα καλύτερα λόγια για τη ταινία και κανένας δεν σχολίαζε αρνητικά το θρύλο σύμφωνα με τον οποίο οι γέροι άνθρωποι αναγκάζονταν να πάνε στα βουνά για να πεθάνουν, ούτε έβγαζε κανείς εθνικιστικό λόγο επειδή εγώ υποτίθεται παρουσίαζα τους Σέρβους σαν τον εχθρό τους… Είμαι πάρα πολύ υπερήφανος με αυτή την ταινία γιατί δέκα χρόνια αργότερα ο γνωστός Γιαπωνέζος σκηνοθέτης ShoheiImamoura πήρε το Χρυσό Φοίνικα για την ταινία «The Ballad of Narayama» στην οποία λέει ακριβός τα ίδια πράγματα.

 ok 52540035

Αυτή η ανεκτικότητα σίγουρα είχε σχέση με το που ζούσαμε τότε στην ενιαία Γιουγκοσλαβία και ο εθνικισμός ήταν σχεδόν απαγορευμένος…

Έχετε δίκιο, τότε ζούσαμε στην Γιουγκοσλαβία, δεν υπήρχε εθνικισμός, ήμασταν όλοι Γιουγκοσλάβοι. Για παράδειγμα, εγώ ήμουν παντρεμένος με γυναίκα από το Ζάγκρεμπ, ο γιος μου ήταν μισός Σέρβος, μισός Κροάτης, κανένας δεν έδινε σημασία, δεν ασχολιόταν με το εθνικό στοιχείο… Κάπου υπόβοσκε μια ανικανοποίηση των ηττημένων του Β’ Π.Π., και εννοώ τους εθνικιστές των Σέρβων που ήταν οι Τσέτνικς, και των Κροατών που ήταν οι Ούστασι. Παρ’ όλο αυτά αν μου έλεγε τότε κάποιος τι θα μας συμβεί στο μέλλον, θα του έλεγα ότι αυτό είναι ένα κακόβουλο, μαύρο όνειρο που δεν έχει κανένα νόημα. Δυστυχώς αυτά που συνέβησαν ήταν πολύ χειρότερα από εκείνα που μπορούσαμε να φανταστούμε!

Και τι κερδίσαμε από τον πόλεμο; Ο μύθος του Αδελφότητα-Ενότητα χάθηκε, πέσαμε στον τουρμπο-καπιταλισμό με τα μούτρα μας και λέμε πως μιλάμε τέσσερις γλώσσες αντί μία (τα σερβοκροατικά έγιναν κροατικά, σερβικά, βοσνιακά και μαυροβουνιότικα)…

Ναι. Όταν τα βλέπετε έτσι τα πράγματα, καταλαβαίνετε ότι εμείς έχουμε κάνει μεγάλη οπισθοδρόμηση για αυτά τα 40 χρόνια. Περάσαμε μια περίοδο του Τιτοϊσμού όπου ο Τίτο όντως ήταν ένας «βελούδινος» δικτάτορας… Πολλές φορές λέω μισοσοβαρά: άλλαξα τέσσερις χώρες χωρίς να κουνηθώ από το Βελιγράδι όπως όλοι μας άλλωστε που ζούμε στο Βελιγράδι.

Η Γιουγκοσλαβία του Τίτο είχε πολλά προβλήματα, ίσως αξεπέραστα, αλλά ζούσαμε με άλλα ιδανικά, ήταν η εποχή εκείνη περίοδος του ουμανισμού, του σοσιαλισμού και μαρξισμού, πιστεύαμε στο μέλλον, δεν είχαμε φοβίες και ανασφάλειες…

Όμως αυτή η ιδέα ήταν αληθινή και υπήρχε μέσα σε πολλά κεφάλια και με πολύ ειλικρίνεια… Κι εγώ ήμουν ένας από αυτούς που πίστευαν στην σοσιαλιστική ιδέα. Το πρόβλημα είναι πάντα με τους ανθρώπους που εκμεταλλεύονται τις ιδέες για το δικό τους προσωπικό όφελος.

Oι μεγάλες ιδέες είναι σαν τις καινούργιες τεχνολογίες, καμία δεν είναι κακή, έχει να κάνει με το πως θα την χρησιμοποίησεις. Για παράδειγμα το Internet δεν είναι κακό πράγμα αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κακό σκοπό.

Ακριβώς. Ο Νόμπελ ανακάλυψε το δυναμίτη (TNT), και τώρα υπάρχει βραβείο Νόμπελ για την ειρήνη ενώ η ΤΝΤ φταίει για εκατομμύρια θανάτους σε όλο τον πλανήτη. Αυτά είναι τα παράπλευρά παράλογα, αλλά έχει να κάνει με το πόσο είμαστε ικανοί να μείνουμε πιστοί σε μια ιδέα…Φοβάμαι ότι όσο είμαστε νέοι εύκολα κολλάμε πάνω μας τα φτερά μιας ιδέας με τα οποία πετάμε, αλλά συχνά μας εκμεταλλεύονται εκείνοι που είναι στην εξουσία.

Πιστεύετε ότι μια τέτοια συμπεριφορά είναι τελικά στη φύση των ανθρώπων;

Φοβάμαι ότι είναι. Tώρα που είμαι εξήντα κάτι χρονών και έχω κάποια πείρα, μου φαίνεται ότι τέτοια συμπεριφορά είναι στη φύση μας. Ότι από τη φύση μας είμαστε εγωιστές και το πρώτο πράγμα που προστατεύουμε είμαστε εμείς οι ίδιοι και τα δικά μας προσωπικά συμφέροντα. Φοβάμαι ότι η πραγματοποίηση μιας γνήσιας κομμουνιστικής ιδέας δεν είναι εφικτή.

Κάποιος είπε, αναφερόμενος στα είκοσι χρόνια από τη πτώση του τείχους του Βερολίνου, ότι δεν καταστράφηκε η κομμουνιστική ιδέα, αλλά καταστράφηκαν οι χώρες οι οποίες την εφάρμοσαν λανθασμένα. Η ιδέα για μία κοινωνία όπου κυριαρχούν βασικά η ελευθερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η ισότητα ακόμη περιμένει να εφαρμοστεί μελλοντικά, αρχικά σε κάποια από τις αναπτυγμένες Δυτικές χώρες που θα είναι ώριμη για την ιδέα αυτή….

Ακριβώς έτσι. Ο Μαρξ ερμηνεύτηκε χοντροκομμένα, χυδαία, αλλά «Το Κεφάλαιο» του είναι η βάση των σύγχρονων Δυτικών οικονομιών, κάτι που στη Δύση δύσκολα παραδέχονται. Το έχω σκεφτεί πολύ αυτό το ζήτημα, έκανα ακόμη και παραλληλισμό ανάμεσα στη Βίβλο και τον Κομουνισμό: εάν κοιτάξετε την ταινία του Παζολίνι, Το Ευαγγέλιο κατά Ματθαίου, θα καταλάβετε ότι υπάρχει βαθιά σχέση. Εμείς όλοι οι δημιουργοί είμαστε εμπνευσμένοι με ουμανιστικές ιδέες κατά κάποιο τρόπο, και προσπαθούμε να βρούμε απάντηση, προσπαθούμε να βρούμε εδώ και αιώνες κάποιο κοινωνικό σύστημα που θα είναι φτιαγμένο σύμφωνα με τα μέτρα του ανθρώπου. Βλέπετε σε τι μεταμορφώνεται ο φιλελεύθερος καπιταλισμός και σε τι κρίση έφερε τον κόσμο, και σε τι κρίσεις είχε φέρει τον κόσμο νωρίτερα, πριν το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο; Όσο μεγαλώνω γίνομαι όλο και περισσότερο απαισιόδοξος…

Αυτό φαίνεται κι από τις τελευταίες σας ταινίες…Μήπως υπάρχει ελπίδα ότι θα βγούμε από το τούνελ στο οποίο τελειώνει η κάθε σας ταινία;

Όντως, οι ταινίες μου μπαίνουν σιγά, σιγά σε μια σκοτεινή φάση από την οποία θα ήθελα να βγω. Οι πρωταγωνιστές καταλήγουν στο τούνελ και αυτό είναι κατά κάποιο τρόπο μια προειδοποίηση για τους θεατές, για να προσέχουν να μην τελειώνουν εκεί… Τελευταία σκέφτομαι πως πρέπει ο καθένας να γυρίσει στον εαυτό του, στην οικογένεια του, στα παιδιά του, στο πνεύμα και στον πολιτισμό…

Ναι, αλλά αυτό ακριβώς δεν θέλουνε από μας, να μην ασχολούμαστε με την πολιτική, να είμαστε τα «καλά πρόβατα» που υπάκουα δεν μιλάνε, κάνουν αυτό που τους ζητάνε και ασχολούνται με τις μικρές ζωές τους προσπαθώντας να επιβιώσουν…

Όμως αυτοί που έχουν την εξουσία στα χέρια τους γίνονται κάθε μέρα όλο και πιο πλούσιοι ειδικά αυτή τη περίοδο της Μετάβασης στις πρώην κομμουνιστικές χώρες, και όταν κάνω τις ταινίες μου είμαι συνειδητοποιημένος ότι το κοινό θέλει να φύγει, να ξεκουραστεί, να χαλαρώσει, να δει καμία κωμωδία και καταλαβαίνω ότι θα έχω όλο και λιγότερους θεατές. Από την άλλη, όμως, η αξία αυτών των ταινιών είναι όλο και μεγαλύτερη…τουλάχιστον κατά τη δική μου προσωπική γνώμη.

Οι ταινίες σας είναι και διεθνές όλο και πιο σημαντικές γιατί ασχολούνται με τα προβλήματα που πλέον αφορούν όλο και περισσότερες χώρες του κόσμου, γιατί ξυπνάνε τον κόσμο από το λήθαργο.

Ξέρετε αν θέλετε να μιλάμε για τέχνη, η τέχνη δεν υπολογίζεται με την ποσότητα των θεατών, οι δικοί μου θεατές είναι σχετικά λίγοι αν τους συγκρίνουμε με τις υπερπαραγωγές του Χόλιγουντ, αλλά είναι εκείνοι που χρειάζονται τέτοιες ταινίες. Δεν μπορώ να ασχοληθώ με την εμπορικότητα και με τις εμπορικές ταινίες για να εμπλουτισθώ εγώ, γιατί θα προδώσω την Τέχνη, τον καλλιτέχνη μέσα μου…

Tι λέτε για τον Βαλκανικό κινηματογράφο σήμερα;

Είμαι σίγουρος ότι στα Βαλκάνια δημιουργούνται πολύ σημαντικές ταινίες, αλλά δυστυχώς δεν έχουνε την αρκετά διευρυμένη διανομή. Ζούμε δίπλα ένας στον άλλον και, δυστυχώς ακόμα δεν γνωριζόμαστε αρκετά μεταξύ μας. Αυτό είναι ένα γενικό πρόβλημα της εποχής στην οποία ζούμε. Δεν επικοινωνούμε με το γείτονα, αλλά μιλάμε με τους ανθρώπους στην Ιαπωνία, Αμερική και Αυστραλία, λόγω της αποξένωσης από την μία και από την άλλη λόγω του ανοίγματος προς τις πληροφορίες από όλο τον κόσμο… Ας είμαστε συγκεκριμένοι: στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης τιμήθηκα με το βραβείο Χρυσός Αλέξανδρος για το Έργο της ζωής μου. Οι αίθουσες ήταν γεμάτες, ο κόσμος καθόταν στα σκαλιά, ακόμα και στις ταινίες που γυρίστηκαν πριν από 30 και χρόνια. Με λίγα λόγια υπήρχε τεράστιο ενδιαφέρον, το κοινό τις δέχτηκε υπέροχα, έχω μεγάλη δημοσιότητα, αλλά όταν ο Ζήνος είδε την τελευταία μου ταινία «Οι Μήνες του Μέλιτος», με μια επίκαιρη ιστορία, δύο παράλληλες δύο LoveStory, αλβανική και σέρβική, τον ρώτησα «είδες τη ταινία» και μου είπε «ναι, αλλά…». Κατάλαβα, είπα, μην την αγοράσεις.

Δεν την είδε αρκετά εμπορική;

Ναι, γιατί δεν έχει τον Μπραντ Πιτ μέσα, και αυτό σε προσβάλει με κάποιο τρόπο, ως δημιουργό και μετά σκέφτεσαι, στα παπούτσια μου τα παλιά, μην την αγοράσεις… Αυτό σημαίνει ότι στην κατάσταση που εγώ έχω μια καινούργια ταινία η οποία μιλάει για τους Αλβανούς και Σέρβους στην Ελλάδα η οποία αυτή τη στιγμή έχει πάρα πολλούς μετανάστες Αλβανούς και όχι μόνο, και ανάμεσα τους όχι μόνο τους πρωτόγονους αλλά και μορφωμένους και σύγχρονους ανθρώπους που χρησιμοποιούν Ίντερνετ οι οποίοι δεν βλέπουν την ώρα να δουν μια τέτοια ταινία, με όλη την δημοσιότητα που ήδη έχω, και μπορώ να έχω και παραπάνω αύριο αν βγει η ταινία στις αίθουσες… και όμως αυτός φοβάται να τη βάλει αυτή τη ταινία…

Γιατί;

Γιατί είναι τεμπέλης, γιατί δεν θέλει να σκέφτεται, γιατί ξέρει αν αγοράσει την αμερικάνικη ταινία στην οποία παίζει ο Μπραντ Πιτ ή Τζονι Ντεπ, κάποιος θα έρθει και θα την δει… Με πολύ μικρή προσπάθεια θα μπορούσε να κάνει από τη ταινία Honey Moonsμία σχετικά μεγάλη εμπορική επιτυχία. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο εδώ, αλλά σε όλες αυτές τις μικρές χώρες. Οι Γάλλοι για παράδειγμα τολμούν να πάρουν την ταινία μου και αυτή θα παίξει σε πέντε- έξι σινεμά στο Παρίσι ενώ το θέμα είναι πολύ πιο μακριά από τους Γάλλους από ό,τι είναι από τους Έλληνες, εδώ που τα λέμε… γιατί το θέμα τους αφορά άμεσα, γιατί είναι βαλκανικό. Και αυτό είναι το παράξενο που οι διανομείς των Βαλκανίων, φοβάμαι δεν θα την αγοράσουν την ταινία, ενώ την αγόρασαν η Ισπανία, ή Γερμανία, η Γαλλία, Αυστρία, Ελβετία. Μιλάμε για βαθιά βαλκανικά συμπλέγματα του ραγιασμου και της κατωτερότητας που ακόμα ούτε με τα θέματα που τους καίνε και η φωτιά έφτασε μέχρι τα νύχια, δεν τα θεωρούν σημαντικά γιατί είναι δικά τους, δεν είναι ξένα…

Στη Γαλλία το κοινό είναι πιο ώριμο για αυτό το είδος ας πούμε της ρεαλιστικής ταινίας;

Ναι, και ωριμάζει όλο και πιο γρήγορα. Φυσικά εκεί, στη Γαλλία είναι δύσκολο να επιβιώσει μια ταινία. Θα παίξει σε πέντε αίθουσες, αλλά αν την πρώτη εβδομάδα δεν έχει αρκετούς θεατές, δεν θα έχει τη διαφήμιση «bild board» που θα βοηθήσει τη ταινία να παίξει παραπάνω. Άρα χρειάζεται κάποια βοήθεια για αυτό το «targetgroup» –που στη περίπτωση της ταινίας μου είναι Σέρβοι, Αλβανοί αλλά και ευρύτερα μετανάστες– για να κινητοποιηθούν για να δούνε την ταινία, και αυτό θέλει λίγη προσπάθεια.

Αν μία εικόνα σημαίνει χίλιες λέξεις, τότε μία ταινία είναι εκατομμύρια λέξεις. Θα μπορούσε να βοηθήσει εκεί που απέτυχε η διπλωματία και οι πόλεμοι; Η Ευρώπη δεν θα έπρεπε να κάνει κάτι να βοηθήσει στη λύση των προβλημάτων στα Βαλκάνια, των μεταναστών αλλά και της αιώνιας έχθρας ανάμεσα στους λαούς των Βαλκανίων;

Συμφωνώ μαζί σας, αλλά εσείς είστε λίγο ρομαντική. Γιατί τα πράγματα στις δικές μας βαλκανικές χώρες είναι ακόμη πιο δύσκολα παρά το γεγονός ότι μας αφορούν εμάς περισσότερο από ό,τι τους Ευρωπαίους. Γι αυτό θα έπρεπε οι κυβερνήσεις των μικρών χωρών να βοηθούν τις αίθουσες που προβάλουν τις δικές τους ταινίες ή τις ευρωπαϊκές ταινίες… Στην Ευρώπη το κάνουν αυτό, βοηθούν τους κινηματογράφους που προβάλουν πάνω από 51% τις δικές τους ταινίες…

Στη Σερβία ο προϋπολογισμός προβλέπει μόνο δύο εκατομμύρια ευρώ για την βοήθεια της κινηματογραφίας. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης παραπονιέται ότι έγιναν περικοπές από τα 12 στα 9 εκατομμύρια ευρώ… Δεν είμαι σίγουρος, ελέγξτε το. Το Ισραήλ που αρχίζει και παίρνει ένα σημαντικό μέρος στον κινηματογραφικό χάρτη, το τελευταίο καιρό δίνει 12 εκατομμύρια ευρώ σαν βοήθεια στην κινηματογραφική βιομηχανία του. Εδώ οι Έλληνες δημιουργοί με κάποιο τρόπο μποϋκοτάρουν το Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης και έτσι διαμαρτύρονται για την κατάσταση της κινηματογραφικής βιομηχανίας στην Ελλάδα.

Πέρσι στη Νέα Υόρκη στο Μουσείο της Μοντέρνας Τέχνης (MuseumofmodernArt) έγινε επίσης ένα αφιέρωμα στις ταινίες σας…

Χάριν σε αυτό μπόρεσε και έγινε το ίδιο εδώ, στη Θεσσαλονίκη, γιατί υπήρχαν οι αγγλικοί υπότιτλοι. Το BritishFilmInstitute στο Λονδίνο επίσης οργανώνει ένα παρόμοιο αφιέρωμα μαζί με το βιβλίο, όπως το έκανε εδώ ο Δημήτρης Κερκινός. Ξέρετε όλα αυτά δεν μπορείτε να τα κάνετε χωρίς λεφτά. Εγώ έγινα παραγωγός του εαυτού μου στη μέση της εποχής του Τίτο και του κομουνισμού, με την ιδέα να δώσουμε δουλειά στους ανθρώπους, να γίνουν μικρές εταιρίες… μόνοι μας αλλά με τη βοήθεια του κράτους. Τα κρατικά στελέχη βέβαια νόμιζαν ότι εμείς θα ασχοληθούνε με τις διαφημίσεις. Εγώ τόλμησα και έκανα πρώτος την ταινία μεγάλου μήκους «Ο Άγγελος Προστάτης» (AndjeoCuvar) για το πώς πουλούσαν οι τσιγγάνοι τα παιδιά τους στην Ιταλία και μετά αμέσως μου έκοψαν τις επιδοτήσεις γιατί αυτή δεν ήταν η ταινία που τους συνέφερε. Εγώ συνήθισα να παλεύω και να γυρίζω ταινίες με πολύ λίγα λεφτά. Έτσι έκανα μία ταινία στην Ιρλανδία, «Ο Χάρης έγινε δέντρο», επειδή για μερικά χρόνια μετά την Πυριτιδαποθήκη δεν μπόρεσα να δουλεύω στην Σερβία… Αυτή η ταινία κόστιζε περίπου 8 εκατομμύρια ευρώ και είναι εμπνευσμένη «με τη ζωή και το έργο του Σλομπόνταν Μιλόσεβιτς» και εδώ δεν έπαιξε. Μιλάω για τον άνθρωπο που μετράει την δόξα του και το πόσο μεγάλος είναι απ΄ το πόσο δυνατοί είναι οι εχθροί του, για αυτό το λόγο παράγει τους εχθρούς του για να μείνει στην εξουσία, για να παραμείνει στην εξουσία της οικογένειάς του και στο τέλος μένει μόνος… Ήταν μια ξεκάθαρη μετάφορα. Μετά, όταν έπεσε ο Μιλόσεβιτς, γύρισα στην Σερβία και έκανα το «Όνειρο Χειμωνιάτικης Νύχτας» με μόνο 200.000 ευρώ, τα οποία βρήκα μόνος μου και με αυτή τη ταινία ήθελα να δώσω παράδειγμα στη νέα γενιά και να τους πω ότι όταν έχουν κάτι να πούνε, πάντα βρίσκεται ο τρόπος ακόμη και τα λεφτά για να γίνει η δουλειά… Στο δικό τους περιβάλλον για τα δικά τους προβλήματα! Γιατί έχω παρατηρήσει ότι όλη αυτή η γενιά που σχεδόν έχει γίνει αυτιστική, γιατί ούτε ταξίδευαν ούτε γνώρισαν τον κόσμο, μολυσμένη από αμερικάνικη χολιγουντιανή παραγωγή, κάθονται και περιμένουν μπας και τους δώσει κανείς τα εκατομμύρια που χρειάζονται για να κάνουν μια ταινία. Πιστεύω ότι έτσι με το αμερικάνικο μοντέλο δεν θα φτάσουν πουθενά, γιατί το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι κάτι ταινίες δεύτερης κατηγορίας που στην παγκόσμια αγορά δεν θα έχουν καμία αξία… Γυρίστε στα δικά σας τοπικά θέματα και τραβήξτε με λίγα λεφτά! Είμαι και ένα παράδειγμα προς μίμηση για τους νέους… Τώρα εμφανίστηκε μια καινούργια γενιά. «Το όνειρο χειμωνιάτικης νύχτας» είναι μία ταινία ημιντοκιμαντέρ, μόνο κάποιος τέχνο-μανιακός μπορεί να πει ότι δεν έχει τέλεια εικόνα, αλλά η ιστορία είναι τόσο δυνατή που δεν παρατηρείς τις ατέλειες, και στο τέλος σου μένει η ταινία και όχι τα εφέ.

Πότε θα καταλάβουν οι Σέρβοι το ζήτημα της Ευρώπης, εννοώ τους πολίτες της Σερβίας …

Ξέρετε πάντα έχω πρόβλημα να μιλάω για τους Σέρβους, για μένα αυτή τη στιγμή οι Σέρβοι είναι εκείνοι που θέλουν ειλικρινά την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή ένωση, την αποδοχή των ευρωπαϊκών πολιτισμικών αξιών και αυτοί είναι μειονότητα γιατί η κάθε δημοκρατία είναι η εξουσία της πλεονεξίας… Οπότε αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να βοηθάμε να διαμορφώσουνε οι Σέρβοι, η πλειοψηφία τους δηλαδή, σωστά την γνώμη τους, μέσω τηλεόρασης, γιατί εφημερίδες και περιοδικά δεν διαβάζουν. Έχετε σήμερα στη Σερβία μεγάλο αριθμό αγράμματων ανθρώπων. Όχι ότι δεν ξέρουν να γράφουν αλλά αν τους δίνετε μια σελίδα να διαβάσουν, και μετά τους ρωτάτε «τι διάβασες», δεν ξέρουν. Φυσικά, φταίνε οι δικοί τους διανοούμενοι που εξαιτίας των εγωιστικών τους στόχων, καλύτερων θέσεων στην κοινωνία, φλερτάρουν μέχρι που δεν πάει με τον εθνικισμό. Ακόμη και το κόμμα στην εξουσία, που λέγεται δημοκρατικό και αυτή τη στιγμή έχει πολύ μεγάλη δύναμη, έχει ένα ολόκληρο φάσμα ιδεών που τις χρησιμοποιούν για να φλερτάρουν με τους εθνικιστές μόνο και μόνο για να μείνουν στην εξουσίά.

 ok 52540036

Οι λαοί των Βαλκανίων δεν ξέρουν ακόμη τι σημαίνει δημοκρατία, δεν ξέρουν πόσο δυνατό όπλο είναι η ψήφος στα χέρια τους. Δεν έχουν συνειδητοποιήσει ακόμη ότι ως πολίτες δεν έχουν μόνο υποχρεώσεις αλλά και δικαιώματα… Επιλέγουν τον πολιτικό με τα κριτήρια ποιος τους αρέσει πιο πολύ λες και πρόκειται για κάποια χολιγουντιανή σαπουνόπερα και όχι για την ζωή τους… Δεν ψηφίζουν εκείνον που τους συμφέρει πιο πολύ αλλά που τους αρέσει…

Πάλι πρέπει να γυρίσουμε στη κουλτούρα και τον πολιτισμό. Όταν δημιουργείται μία κυβέρνηση συνήθως το υπουργείο πολιτισμού δίνεται σε κάποιον μη χαρισματικό άνθρωπο –λες και το κάνουν επίτηδες– που δεν κάνει και πολλά πράγματα, και μετά έχει και την δικαιολογία ότι τα λεφτά που δίνονται στο πολιτισμό είναι λίγα… Κάπως έτσι ήταν και στην εποχή του Τίτο, μπορώ να σας πω, αλλά υπήρχε εκείνο που το λέγαμε «σεβασμός για το πολιτισμό» Κοιτάξτε, καθόμαστε εδώ στην Ελλάδα και μιλάμε: όταν ήρθα εδώ πριν από 17 χρόνια και έμεινα στην Αθήνα σχεδόν ένα χρόνο, καθόμουν σε διάφορες παρέες και μιλούσα για την τότε πολιτική στιγμή στην Σερβία, τότε που μπαίναμε στους πολέμους. Τότε η πολεμοκάπηλη ρητορική τυο Μιλόσεβιτς ήταν πολύ στη μόδα, και όταν εγώ κριτίκαρα την πολιτική του Μιλόσεβιτς, και καθόμουν στο τραπέζι μαζί με δέκα Έλληνες διανοούμενους και οι δέκα με κοιτούσαν σε στιλ «τι είναι αυτές οι βλακείες που λέει αυτός», και ήταν υπέρ του Μιλόσεβιτς. Όπως και στη Σερβία ένα σωρό διανοουμένων ήταν στην αρχή υπέρ του Μιλόσεβιτς, σήμερα όλοι λένε πως ήταν εναντίον του. Οπότε πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει μία καθαρή πολιτική συνείδηση, και ότι εμείς δεν είμαστε πολιτικά εξελιγμένη κοινωνία.

Στη Σερβία φαντάζομαι οι πολίτες ακόμα νομίζουν ότι το κράτος είναι ο πατέρας τους που θα τους προσέχει και φροντίζει, δεν καταλαβαίνουν ότι είναι μία εταιρία που νοιάζεται πάνω απ΄ όλα για τη δική της επιβίωση…

Ξέρετε εγώ εδώ και πολλά χρόνια για μισό χρόνο το λιγότερο είμαι στη Γαλλία, και βλέπω πόσο η δική τους πολιτική συνείδηση είναι αναπτυγμένη, με αυτούς κανένας δεν μπορεί εύκολα να μανιπουλάρει. Εμείς έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μέχρι να φτάσουμε εκεί, θα χρειαστούν πολλά χρόνια αλλά μια μέρα θα φτάσουμε. Οι περισσότεροι Σέρβοι ακόμα δεν έχουν καταλάβει ότι είναι πολύ σημαντικό να παραδεχτούνε ότι έχουν γίνει κάποια μεγάλα εγκλήματα στο όνομά τους, και όχι να αμύνονται με το γεγονός ότι οι άλλοι έκαναν χειρότερα. Εγώ ως καλλιτέχνης έχω την υποχρέωση να εξερευνώ και αποκαλύπτω όλα εκείνα που είναι αρνητικά στοιχεία του λαού και αυτά να δείχνω. Φυσικά θα με κριτικάρουν εκείνοι που προτιμούν να έχουν τα μάτια κλειστά.

Η Σερβία, λοιπόν, ανήκει στην Ευρώπη;

Πάνω σε αυτό δεν έχω καμία αμφιβολία: η Σερβία είναι Ευρώπη! Αυτό φαίνεται από την ιστορία της και από τον πολιτισμό της. Με χίλια ζόρια απελευθερωθήκαμε από το Οθωμανικό Βασίλειο πριν από 200 χρόνια, δεν μπορούμε τώρα να πάμε στην αγκαλιά της Κίνας ή της Ρωσίας.

 

Πιστεύετε πως μετά την πρόσφατη κατάργηση της βίζας Σένγκεν προς τους Σέρβους αυτοί θα αλλάξουν; Θα γίνουν πιο ήμεροι προς τους ξένους, γιατί θα μπορέσουν να ταξιδεύουν και να γνωρίσουν καλύτερα τον Άλλον…;

Σίγουρα, νομίζω ότι αυτό είναι το πρώτο βήμα. Είδα πως το ακροδεξιό ρεύμα στη Σερβία αντιδρά σε αυτό, βρίσκονται σε στάση πανικού, γιατί ανοίγουν τα σύνορα, οι νέοι άνθρωποι θα μπορέσουν να ταξιδεύουν, να βλέπουν και να συγκρίνουν, να δουν και τα θετικά αλλά και τα αρνητικά της Δύσης, θα αποκτήσουν ένα άλλο όραμα, πιο δύσκολα θα τους χειρίζονται… Και από τη φύση των πραγμάτων οι νέοι δεν είναι ποτέ γυρισμένοι στους μύθους του παρελθόντος αλλά στο τώρα και στο μέλλον, θέλοντας απλά να ζουν καλύτερα. Είναι ένα θέμα το οποίο έθιξα άλλωστε και στη τελευταία μου ταινία «Μήνες του Μέλητος». ..

 52540028

 

Advertisements