ΟΡΣΟΝ ΓΟΥΕΛΣ (1915-1985)

ΟΡΣΟΝ ΓΟΥΕΛΣ (1915-1985)

Ο ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ

 

Του Γιώργου Στάμκου (stamkos@post.com)

Σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ηθοποιός, παραγωγός, σκηνογράφος, κινηματογραφιστής, εκφωνητής ραδιοφώνου, αφηγητής, «μάγος»…  Μια ασυμβίβαστη μεγαλοφυία του Χόλιγουντ.

Γεννήθηκε στις 6 Μαΐου του 1915 στην πόλη Κενόσα στο Γουισκόνσιν (ΗΠΑ) από γονείς με ρωμαιοκαθολική και αγγλικανική καταγωγή.  Η ταινία του Ο Πολίτης Καίην(1941) αναγνωρίστηκε ως η «καλύτερη ταινία του 20ου αιώνα».  Εργάστηκε για πρώτη φορά ως ηθοποιός το 1932 στο Δουβλίνο και στη συνέχεια στη Νέα Υόρκη.  Το 1934 εξέδωσε έναν τόμο με έργα του Σαίξπηρ, που πούλησε 90.000 αντίτυπα. Το 1934 έκανε το ντεμπούτο του στο Μπρόντγουαιη.

Στις 30.10.1938, μεταφέροντας στο ραδιόφωνο τον Πόλεμο των Κόσμων του Χ. Τζ. Γουέλς, ξέσπασε πανικός στις ΗΠΑ, επειδή οι ακροατές του πίστεψαν ότι όντως οι Αρειανοί επιτίθονταν στη Γη! Το αποτέλεσμα αυτού του μαζικού πανικού προκάλεσε τόσο μεγάλη αίσθηση ώστε μνημονεύθηκε ακόμη κι από τον Αδόλφο Χίτλερ λίγους μήνες αργότερα.

Το 1941, μετά από πολλά προβλήματα και αναβολές, ολοκληρώνεται Ο Πολίτης Καίην (Citizen Kane). Δέχεται επιθέσεις από το συντηρητικό τύπο, αλλά συνεχίζει απτόητος να σκηνοθετεί ταινίες. Το 1946 σκηνοθετεί την ταινία The Stranger, στην οποία πρωταγωνιστούν, εκτός από τον ίδιο, η Loretta Young και ο Edward G. Robinson.

Το 1943 παντρεύεται την ηθοποιό Ρίτα Χέηγουορθ (δεύτερος γάμος), αλλά χωρίζουν το 1947. Σκηνοθετεί συνολικά 14 ταινίες, μερικές εκ των οποίων θεωρήθηκαν «σταθμοί» στην ιστορία του κινηματογράφου. Αρκετές ταινίες του αναφέρονται ως ημιτελείς ή χαμένες. Συμμετείχε ως ηθοποιός σε πάνω από 70 ταινίες με χαρακτηριστικότερο ρόλο εκείνον στο Πολίτης Καίην.

Η μεγαλύτερη αδυναμία του ήταν η λαιμαργία και το μεγαλύτερο ελάττωμά του η απάθεια. Το 1977, συγκλονισμένος από την αυτοκτονία του Ντε Χάρυ δηλώνει: «…Ίσως φθάσαμε στο τέλος του σινεμά. Τα φιλμ είναι αργά, δαπανηρά και όταν φθάνουν στην οθόνη, ανήκουν πια στο παρελθόν…». Πέθανε στις 10 Οκτωβρίου του 1985 από καρδιακό έμφραγμα. Δύο ώρες πριν είχε δώσει την τελευταία του συνέντευξη. Το πτώμα του αποτεφρώθηκε –σύμφωνα με τη διαθήκη του– και οι στάχτες του περιήλθαν στην ιδιοκτησία του παλιού του φίλου, Ισπανού ταυρομάχου, Αντόνιο Ορτόνεζ, που ζει στην ισπανική πόλη Ρόντα.

Σε ψηφοφορία που οργάνωσε το 2002 το Βρετανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου ανακηρύχθηκε ως ο «μεγαλύτερος κινηματογραφικός σκηνοθέτης όλων των εποχών»!

 

 

 

ΕΙΠΕ

 

«Όταν μένω στο περιθώριο το κάνω γιατί με αναγκάζουν, κι όχι επειδή το θέλω. Νιώθω διαρκώς απομονωμένος. Πρέπει να μπορώ να πιστεύω ότι είμαι ένας καλός καλλιτέχνης, διαφορετικά δεν μπορώ να δουλέψω. Κι ένας καλός καλλιτέχνης είναι πάντα μόνος. Πρέπει να είναι μόνος. Όταν δεν είναι, κάτι δεν πάει καλά».

 

«Η δουλειά μου αντανακλά την εύθυμη τρέλα, την αβεβαιότητα, την έλλειψη σταθερότητας, το μείγμα κίνησης και έντασης που χαρακτηρίζει τον κόσμο μας. Το σινεμά οφείλει να εκφράσει όλα αυτά τα πράγματα. Όταν το σινεμά θέλει να είναι τέχνη, πρέπει πρώτα απ’ όλα να είναι σινεμά και όχι κακέκτυπη μίμηση άλλου εκφραστικού, καλλιτεχνικού μέσου».

 

«Οι κριτικοί με κατηγόρησαν για τη χρήση σκηνικών υπερβολικών διαστάσεων. Δεν ξέρουν ότι χρησιμοποίησα για τα γυρίσματα μόνο εκείνον τον παρατημένο σταθμό τραίνων. Ένας άδειος σταθμός είναι απίστευτα μεγάλος. Είχα φανταστεί σκηνικά που θα εξαφανίζονταν σιγά-σιγά. Τα ρεαλιστικά στοιχεία έπρεπε σταδιακά να λιγοστεύουν, ώσπου η σκηνή θα άδειαζε τελείως, σαν να είχαν διαλυθεί τα πάντα».

 

«Πέρασα χρόνια, δεκαετίες ολόκληρες από τη ζωή μου προσπαθώντας ν’ αποκτήσω το δικαίωμα να κάνω τα πράγματα με το δικό μου τρόπο. Ο αγώνας αυτός υπήρξε στο μεγαλύτερο μέρος του άκαρπος. Ξόδεψα πέντε χρόνια γράφοντας σενάρια, που κανένας παραγωγός δεν πρόκειται ν’ αγοράσει…»

 

«Αν έπρεπε να κατατάξω τις τέχνες ιεραρχικά, ανάλογα με την απόλαυση που προσφέρουν, θα έπρεπε να τοποθετήσω πάνω απ’ όλες τη λογοτεχνία, ύστερα τη μουσική, ύστερα τη ζωγραφική και μετά το θέατρο. Ο κινηματογράφος μου αρέσει, μόνον όταν γυρίζω ο ίδιος. Η παρακολούθηση ταινιών δε με διασκεδάζει πα…»

 

«Η τέχνη είναι ένα ψέμα που πραγματώνει την αλήθεια».

 

Φιλμογραφία

1984 The Spirit of Charles Lindbergh
1973 Η αλήθεια και το ψέμα
1972 The Other Side of the Wind
1971 London 1970 The Deep
1970 The Golden Honeymoon
1967 Αθάνατη ιστορία
1965 Falstaf
1962 Η δίκη
1962 No Exit (δεν αναφέρεται στους τίτλους)
1958 Ο άρχων του τρόμου
1955 Ο κύριος Αρκάντιν
1952 Οθέλλος
1949 Black Magic (δεν αναφέρεται στους τίτλους)
1948 Μάκβεθ
1947 Η κυρία από τη Σαγκάη (δεν αναφέρεται στους τίτλους)
1946 Ο άγνωστος
1943 Ταξίδι στον φόβο (δεν αναφέρεται στους τίτλους)
1942 Οι υπέροχοι Αμπερσονς
1941 Πολίτης Κέιν
1938 Too Much Johnson (μ.μ.)
1934 The Hearts of Age (μ.μ.)

 


Advertisements