GORAN BREGOVIC – ΓΚΟΡΑΝ ΜΠΡΕΓΚΟΒΙΤΣ

GORAN BREGOVIC

Ο Δαιμόνιος Καλλιτέχνης των Βαλκανίων

 

 

Συνέντευξη στη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Φωτογραφίες: Σωτήρης Μεζερτζόγλου

Μου είναι αδύνατον να μιλήσω για τον Γκόραν Μπρέγκοβιτς χωρίς να πω μερικά πράγματα για τους Bijelo Dugme, το θρυλικό και πολύ δημοφιλές ροκ συγκρότημα της πρώην (ενιαίας) Γιουγκοσλαβίας.  Είναι σαν να μιλάω για τον  John Lennon η τον Mick Jaeger χωρίς να αναφέρω τους Beatles η τους  Rolling Stones. Οι Bijelo Dugme λοιπόν (1974-1989) (Μπιέλο Ντούγκμε σημαίνει Λευκό Κουμπί) ήταν μία ζωντανή μεταφορά της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο, που ερχόταν από το Σαράγιεβο, μια πόλη που πριν τον πόλεμο φημίζονταν για το γεγονός ότι στο κέντρο της μπορούσε κανείς με μια ματιά να δει την απόδειξη της ειρηνικής συνύπαρξης των πολιτών της, οι οποίοι ακολουθούσαν τέσσερις διαφορετικές θρησκείες. Όλες μαζί στεκόταν εκεί για πολλούς αιώνες: ορθόδοξοι ναοί και καθεδρικοί των καθολικών, εβραϊκές συναγωγές και το μουσουλμανικά τζαμιά. Μια πόλη στην οποία κατάφεραν για αιώνες να ζήσουν ειρηνικά «οι πιο αιμοβόροι λαοί των Βαλκανίων»: Σέρβοι, Κροάτες και Μουσουλμάνοι.

Τη δεκαετία του 1970, την εποχή της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο και του Ψυχρού Πολέμου, για τους νέους Γιουγκοσλάβους το μέτρο όλων των πραγμάτων ερχόταν από τη Δύση και αυτό φαινόταν στο ντύσιμο και στη μουσική που άκουγαν. Ενώ ήθελαν και πίστευαν ότι ο δικός τους κόσμος ήταν ο «καλύτερος από όλους», ταυτόχρονα είχαν το κόμπλεξ κατωτερότητας προς την Δύση και ανωτερότητας προς την ΕΣΣΔ και τις  υποτακτικές χώρες της. Όταν λοιπόν εμφανίστηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1970 οι Μπιέλο Ντούγκμε, με το βουκολικό ροκ ερωτικού (άρα πολιτικά ακίνδυνου) περιεχομένου μαζί με την πιο τρελή εμφάνιση της ροκ-χίπη σκηνής της εποχής, πολύ γρήγορα έγιναν το αγαπημένο γκρουπ των νέων αλλά και το καμάρι του συστήματος του Τίτο, ως μία ζωντανή απόδειξη ότι η νεολαία του ήταν ελεύθερη και ευτυχισμένη. Το συγκρότημα αυτό αποτελούσε ένα ιδιαίτερο φαινόμενο το οποίο ξεπέρασε φιλοδοξίες των ίδιων των δημιουργών του. Ο «πατέρας» του ήταν ένας πανέξυπνος και γοητευτικός φοιτητής της φιλοσοφικής σχολής αλλά και ταλαντούχος μουσικός που πάνω απ’ όλα αγαπούσε το ροκ –ο Γκόραν Μπρέγκοβιτς. Η τρελή επιτυχία των Μπιέλο Ντούγκμε κράτησε 25 χρόνια. Διαλύθηκε λίγο πριν τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Ο μεγαλοφυής Γκόραν Μπρέγκοβιτς πέρσι το καλοκαίρι έκανε μια δική του καλλιτεχνική προσπάθεια ένωσης του παλιού γκρουπ και παρουσίασε τρεις μοναδικές συναυλίες ανάμνησης στους νοσταλγούς της πρώην Γιουγκοσλαβίας (YU-Nostalgics)  και στα παιδιά τους, σε τρεις μοναδικές και δικές του για πάντα πόλεις: Ζάγκρεμπ, Σεράγεβο και Βελιγράδι. Ήταν μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές του επιτυχίες. Μόνο στο Βελιγράδι, μετά από μια απίστευτη διαφήμιση –«λες και επρόκειτο για διαφημιστική εκστρατεία για την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση!»– στον Ιππόδρομο μαζεύτηκαν 200.000 πρώην νεολαίοι του Τίτο, μαζί με τα παιδιά τους, για να άκουσαν live για μια ακόμη και τελευταία φορά τα αξέχαστα τραγούδια των Μπιέλο Ντούγκμε.

Όταν τελικά έσβησαν οι Μπιέλο Ντούγκμε, ο Μπρέγκοβιτς έφτιαξε την «Ορχήστρα για Γάμους και Κηδείες», με την οποία ταξίδεψε σ’ όλο τον κόσμο και πούλησε εκατομμύρια δίσκους. Για δέκα χρόνια κράτησε ο άκρως καρποφόρος του «γάμος» με τον Έμιρ Κουστουρίτσα, από τον οποίον βγήκανε οι πολυβραβευμένες ταινίες του Κουστουρίτσα με τις καταπληκτικές μουσικές του Μπρέγκοβιτς:  Καιρός των Τσιγγάνων, Arizona Dream και Underground. Το τραγούδι Ederlezi (Djurdjevdan) από τον Καιρό των Τσιγγάνων του Κουστουρίτσα, έχει μπει σε ρεπερτόρια όλων των γαμήλιων πάρτι, ενώ στις Κάννες θεωρείται ένα από τους Ύμνους του φεστιβάλ. Κάποιοι λένε ότι το Underground δεν θα κέρδιζε το Χρυσό Φοίνικα των Καννών αν δεν ήταν η μουσική του Μπρέγκοβιτς. Μπορεί να έχουν και δίκιο, ποιος ξέρει;

Τέλος Σεπτεμβρίου του 2007 ο Μπρέγκοβιτς για άλλη μία φορά ήρθε στη Θεσσαλονίκη, μαζί με τους 40 μουσικούς και την περιβόητη  «Ορχήστρα για Γάμους και Κηδείες», όπου στο Μέγαρο Μουσικής έδωσαν συναυλία στα πλαίσια των 42ων Δημητρίων. Έπαιξαν τις συνθέσεις από την πρόσφατη δισκογραφική του δουλειά Bregovics Carmen with a Happy End, αλλά και μια επιλογή από μουσικές που έκανε για τις ταινίες του Κουστουρίτσα, κάποια ελληνικά κομμάτια κλπ. Αυτή ήταν μια ευκαιρία για μένα να ολοκληρώσω μία ιδέα που γεννήθηκε πριν από τρία χρόνια, όταν στο πρώτο τεύχος του ΖΕΝΙΘ δημοσιεύτηκε η συνέντευξή μου με τον Έμιρ Κουστουρίτσα. Τότε σκέφτηκα ότι πρέπει κάποια στιγμή να μιλήσω και με το «έτερο ήμισυ» του δαιμόνιου βαλκανικού δημιουργικού ζεύγους, που ερχόταν και οι δύο από το Σαράγιεβο. Έπεσα απ τα σύννεφα όταν έμαθα ότι η συναυλία ήταν «sold out» και ότι δεν υπάρχει τρόπος να τη δω, γιατί οι διοργανωτές από το Μέγαρο μουσικής δεν θέλουν κανένα επισκέπτη όρθιο(!). Έτσι δεν είδα την συναυλία του Μπρέγκοβιτς, αλλά κατάφερα να μιλήσω μαζί του. Παρόλο που είχε ελάχιστο χρόνο στην διάθεσή του, είχε όρεξη και περιέργεια για μια συζήτηση στη μητρική του γλώσσα. Απολαύστε την!

Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

 

Πρόσφατα κυκλοφόρησε ο καινούργιος σας δίσκος, που είναι η όπερα  «Bregovics Carmen with a Happy End». Πέστε μας μερικά πράγματα για αυτό το έργο; 

Πρόκειται για το σενάριο που έγραψα για μια ταινία που πιθανόν θα την γυρίσω του χρόνου. Με αυτή την όπερα ήδη κάναμε το γύρο του κόσμου: την παίξαμε πάνω από 130 φορές! Τώρα λοιπόν βγήκε και ο δίσκος, και η φιλοδοξία μου γι’ αυτήν την όπερα είναι να μπει στο ρεπερτόριο για μικρές ορχήστρες. Είναι μία όπερα που θα μπορούσε να παίζει σε γαμήλια πάρτι, όπου με κάποια φιλοδωρήματα που θα δώσουν στους μουσικούς, οι επισκέπτες και οι συμμετέχοντες του γάμου θα μπορέσουν να απολαύσουν μία ολόκληρη Όπερα! Ελπίζω να έχω την ευκαιρία να την παίξω και στη Θεσσαλονίκη. Τώρα ετοιμάζω λοιπόν αυτή τη ταινία, τουλάχιστον αυτό είναι το σχέδιό μου. Μέχρι το τέλος του 2007 θα κάνω μόνο (!) άλλες δέκα συναυλίες, και μετά θα σταματήσω για κάποιο χρονικό διάστημα επειδή θέλω να γράψω.

Την ταινία θα την σκηνοθετήσετε εσείς ή θα παίξει μόνο η μουσική σας;  

Ναι, ναι, εγώ θα τη σκηνοθετήσω την Όπερα.

Πως τολμάτε και δοκιμάζεστε σ’ αυτό το καινούργιο ρόλο του σκηνοθέτη. Δεν φοβάστε την αποτυχία;

Μ’ αρέσει να κάνω ντεμπούτο. Πριν από τον πόλεμο ήμουν μεγάλος ροκ σταρ. Όμως ακόμη και η πιο glamour ρουτίνα δεν παύει να είναι ρουτίνα. Το ποιο ωραίο πράγμα σε κάθε δουλειά είναι πάντα η αρχή. Είχα την ευκαιρία, λόγω του πολέμου, να ξεκινήσω από το μηδέν δύο φορές. Αυτό ήταν το πιο τυχερό πράγμα που θα μπορούσε να μου συμβεί. Δυστυχώς συνέβη λόγω του πολέμου… Δεν νομίζω ότι όλα πράγματα που κάνω είναι ευφυή, κάποια πράγματα είναι καλά, κάποια όχι. Κι εσείς, καμιά φορά γράφετε κάποιο καλό άρθρο, ενώ την άλλη όχι και τόσο, έτσι δεν είναι; Έτσι και η ταινία: μπορεί να βγει καλή μπορεί και όχι. Θα δούμε. Αλλά αυτό που μου αρέσει είναι αυτός ο «πυρετός της αρχής». Άλλωστε μία από τις πιο βασικές ελευθερίες που μπορείτε να κερδίσετε στη ζωή σας είναι η ελευθερία να κάνετε λάθος. Εγώ αφήνω αυτή την ελευθερία στον εαυτό μου ως βασική. Πιστεύω ότι έχω δικαίωμα να είμαι τόσο ελεύθερος για να μπορώ να κάνω λάθη. Είχα μια  περίοδο στην οποία έκανα αρκετές ταινίες. Μιλάμε για τα πρώτα 3-4 χρόνια πολέμου. Εδώ και παρά πολύ καιρό δεν κάνω ταινίες. Έκανα μουσική για κάτι τεράστιες ταινίες, που ποτέ δεν έφτασαν στις κινηματογραφικές αίθουσες. Με μεγάλους Άγγλους ηθοποιούς σαν τους McGregor, Greta Scacchi, μια ταινία με τον Ζεράρ Ντεπαρντιέ… Μιλάμε για πανάκριβες ταινίες που ποτέ δεν έφτασαν στις αίθουσες. Θέλω να πω, μια στις 100 ταινίες φτάνει στο σινεμά, ενώ μία από τις 1.000 είναι καλή. Οπότε δεν μπαίνω μέσα σ’ αυτή τη δουλειά με την τρελή σκέψη ότι θα πετύχει. Απλά έχω όρεξη να το κάνω.

Πως ήρθατε στην ιδέα να γράψετε αυτή την Όπερα «Βregovics Karmen with Happy End» (Κάρμεν του Μπρέγκοβιτς με Αίσιο Τέλος);

Ξέρετε, έχω την κακή συνήθεια να πηγαίνω και να πίνω στο καφέ του Εθνικού Θεάτρου του Βελιγραδίου, όπου είναι και η Όπερα του Βελιγραδίου. Δηλαδή δεν πάω να πιω σε μπουζούκια ή σε μπαρ, αλλά σε Όπερα. Έτσι μια φορά καθόμουν και έπινα κι ακουγόταν η Κάρμεν του Μπιζέ (Georges Bizet). Κάποια στιγμή, δεν ξέρω, ίσως επειδή είχα ήδη πιει αρκετά, σκέφτηκα αν έφερνα κάποιον από τους δικούς μου τσιγγάνους-μουσικούς και άκουγε αυτή την Όπερα, ποια θα ήταν η γνώμη του; Φαντάστηκα ότι μάλλον θα το έβλεπε ως εξής: εφόσον έχουμε μόνο μια όπερα με τσιγγάνους και σ’ αυτήν ο μόνος που την πατάει στο τέλος είναι μια  τσιγγάνα –η Κάρμέν, τότε πρέπει να κάνουμε μια άλλη όπερα που θα έχει ένα αίσιο τέλος. Την επόμενη μέρα ξεκίνησα να γράφω το σενάριο με τη μέθοδο που πιστεύω είχε και ο Prosper Merimee, που ξεκίνησε από μια αληθινή ιστορία. Αλλά εκείνη την εποχή του Μεριμέ και του Μπιζέ, όλη η εικόνα για τους τσιγγάνους ήταν πολύ ρομαντική, οπότε και η Κάρμεν του Μπιζέ ήταν μια ρομαντική όπερα. Η δική μου «αληθινή ιστορία» βασίζεται στις πολλές ιστορίες των κοριτσιών από την ανατολή, που πήγαν και πάνε στη Δύση πιστεύοντας κάποιες ψεύτικες υποσχέσεις κάποιων κακών ανθρώπων, οι οποίες στο τέλος καταλήγουν στο δρόμο ως πόρνες δουλεύοντας για κάποιον νταβατζή. Αυτές οι ιστορίες υπάρχουν παντού γύρω σας, θα συναντήσετε καμία μόλις βγείτε έξω από τη πόρτα του σπιτιού σας. Όταν το τελείωσα το σενάριο μου φάνηκε υπερβολικά τραγική η ιστορία ώσπου σκέφτηκα: θα το κάνω με happy end! Η ζωή είναι κάτι που δεν μπορώ να σκηνοθετήσω, αλλά τουλάχιστόν στην όπερα μπορώ να μετατρέψω τα πράγματα ώστε να έχουν ένα αίσιο τέλος.  Και φυσικά για τους τσιγγάνους ένα αίσιο τέλος σημαίνει Γάμος! Υπάρχει ένα ανέκδοτο για τους τσιγγάνους που λέει ότι ένα τσιγγανάκι μπαίνει στο σπίτι και βρίσκει τη γιαγιά του να βλέπει μια «τσόντα». Την ρωτάει: «Τι κάνεις ρε γιαγιά;» Κι αυτή του απαντάει: «Περιμένω να δω αν θα παντρευτούνε!» Έτσι οι τσιγγάνοι φαντάζονται ένα happy end. Στη δική μου Όπερα στο τέλος όλοι παντρεύονται!

Ο ευτυχισμένος «γάμος» μεταξύ του Γκόραν Μπρέγκοβιτς και του Έμιρ Κουστουρίτσα κράτησε περίπου δέκα χρόνια. Η συνεργασία σας αποτελούσε ένα φαινόμενο ίσως μοναδικό στον κόσμο. Όχι ότι δεν υπήρχαν τέτοια δημιουργικά ζευγάρια, αλλά εσείς ταυτόχρονα καταγόσασταν κι από την ίδια πόλη, και οι δυο από τα 300 τετραγωνικά μέτρα του περιβόητου Τσαρσί του Σεράγεβο όπου «όλα συνέβαιναν».  Πως το εξηγείτε:

Πρόκειται για μια τυχερή περίοδο όπου είχαν μαζευτεί ίσως οι πιο ταλαντούχοι άνθρωποι… Ουσιαστικά μαζί του (με τον Κουστουρίτσα) συνεργάζονταν όλοι οι ίδιοι άνθρωποι, μέχρι και το τέλος του Underground. Οι φίλοι και συνάδελφοι από το πανεπιστήμιο της Πράγας, οι κάμεραμαν, οι μονταζέρ, ο σκηνογράφος, εγώ… Αντικειμενικά, αν δείτε την δική μας κινηματογραφία, δύσκολα θα βρείτε τέτοια τυχερά και παραγωγικά δέκα χρόνια. Το φιλμ είναι πολύπλοκή ιστορία, εκτός από το πολύ ταλέντο πρέπει να είσαι και πολύ τυχερός. Ταινία δεν είναι σαν να κάθομαι μόνος μου και γράφω.

Πέρσι το καλοκαίρι ήμουν κι εγώ στον Ιππόδρομο Βελιγραδίου, ανάμεσα στους 200.000 «προσκυνητές», όπου έγινε το revival των  Bijelo Dugme.  Είχαν έρθει εκεί μαζί οι δύο γενιές: οι γονείς με τα παιδιά τους. Μαζί χόρευαν και τραγουδούσαν. Οι γονείς έκλαιγαν. Άλλωστε η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη χαρά αλλά και θρήνο της «κηδείας»… των Μπιέλο Ντούγκμε αλλά και της Μεγάλης Γιουγκοσλαβίας, της οποίας το συγκρότημα αυτό ήταν «σήμα κατατεθέν». Τώρα οριστικά δεν υπάρχουν πια. Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ήταν όντως αυτή η τελευταία εμφάνιση των Μπιέλο Ντούγκμε ή μπορεί να ξανά ζωντανέψει, να βρικολακιάσει και πάλι… ;

Δεν υπάρχει λόγος για κάτι τέτοιο. Αυτό είναι σαν να έχετε, για παράδειγμα,  κάποια ανώμαλη ιδέα να ξαναφορέσετε Πάμπερς. Ίσως έχετε κάποια επίθεση πορνογραφίας και φοράτε πάμπερς, αλλά αντικειμενικά γιατί να το κάνετε αυτό;

 

Πολλοί λένε για σας ότι είστε ένας πολύ ταλαντούχος μουσικός, αλλά ότι είστε ταυτόχρονα και πολύ πιο ταλαντούχος επιχειρηματίας. Πως το σχολιάζετε;

Δεν ξέρω, στη ζωή μου δεν έχω ασχοληθεί με τίποτα άλλο εκτός από τη μουσική. Σπούδασα φιλοσοφία, και στο τελευταίο έτος έβγαλα το πρώτο μου δίσκο. Ήταν μόνο μερικούς μήνες πριν να πάρω το πτυχίο μου. Ευτυχώς, γιατί αλλιώς θα γινόμουν καθηγητής φιλοσοφίας. Τι πλήξη! Περισσότερο ήταν οι συνθήκες που με έκαναν έτσι. Από ποιόν θα κληρονομούσα το ταλέντο για επιχείρηση; Ο πατέρας μου ήταν συνταγματάρχης του γιουγκοσλάβικου στρατού και η μητέρα μου δημόσιος υπάλληλος. Οι άνθρωποι ακόμη και σήμερα θέλουν να έχουν για τον καλλιτέχνη μια ρομαντική εικόνα του 18ου αιώνα: όσο ζει πεινάει και όταν πεθαίνει τότε γίνεται γνωστός και πλούσιος! Σήμερα είναι πολύ δύσκολο να κρυφτείτε και ο κόσμος είναι έτσι οργανωμένος ώστε να μην περιμένει κανένας να πάρει την επιβράβευσή του στον Άλλο Κόσμο. Τώρα παίρνετε το βραβείο ακόμη κι αν δεν το θέλετε. Αυτό που κάνετε είναι εμπόρευμα, όλα είναι εμπόρευμα, και σε τελική ανάλυση είναι θέμα ποιότητας τι θα πουλήσει και τι όχι.

Εμείς οι Βαλκάνιοι συνήθως αντιλαμβανόμαστε τα Βαλκάνια ως κάποιο στοιχειωμένο τόπο και τους ίδιους Βαλκάνιους κάτι σαν καταραμένους ανθρώπους. Μήπως τελικά αυτό που είναι κατάρα για απλούς ανθρώπους είναι δώρο για τους καλλιτέχνες;

Ξέρεις, η πατρίδα είναι σαν τη μάνα. Δεν μπορείς να την αλλάξεις. Μπορεί, για παράδειγμα, ο πατέρας σου να παντρευτεί μια άλλη γυναίκα πιο νέα, πιο όμορφη και πιο έξυπνη ίσως, αλλά εσύ δεν την αγαπάς σαν τη δική σου τη μάνα. Έτσι ακριβώς είναι και με τη πατρίδα σου. Όμως η χώρα από την οποία εμείς καταγόμαστε είναι πολύπλοκη. Άρα είναι πολύπλοκο να αγαπάς τη χώρα από την οποία καταγόμαστε. Αυτές οι χώρες ζητάνε πολλά από μας. Φαντάζομαι ότι πολύ πιο εύκολα αγαπάει κανείς μια Γαλλία ή Αγγλία. Τώρα που το θυμάμαι, όταν διαλύθηκε η χώρα μας, τα πράγματα φαινόταν πολύ δραματικά. Εγώ ευτυχώς ήμουν στο Παρίσι και όχι στο Σαράγιεβο, αλλά από ‘κει σαν τρελός έκανα ζάπινγκ σε όλα τα τηλεοπτικά κανάλια ψάχνοντας για ειδήσεις. Η χώρα μου διαλύεται! Και όταν δεν είσαι σε τέτοια κατάσταση δεν αναγκάζεσαι να σκέφτεσαι τι είναι η πατρίδα. Όταν παθαίνεις κάτι τέτοιο όμως, καταλαβαίνεις ότι η πατρίδα δεν έχει να κάνει με γεωγραφικό έδαφος ή κάποιο πολιτικό έδαφος, πάντα πρόκειται για κάποιο συναισθηματικό έδαφος που σε κάνει να είσαι δεμένος με αυτό και να νομίζεις ό,τι καλλίτερο και ό,τι χειρότερο που έχεις είναι από εκεί.

Πως σας επηρέασε όλο αυτό ως συνθέτη και δημιουργό;

Εγώ τώρα ως συνθέτης, αν φανταστώ ότι κατάγομαι από αυτά τα τρομερά σύνορα των τριών θρησκειών, καθολικών, ορθόδοξων και μουσουλμάνων, που ήταν για 500 χρόνια κάτω από τους Τούρκους, καταλαβαίνω ότι αυτός ο τόπος γι’ αυτό το λόγο έγραψε και μια τόσο φοβερή ιστορία. Αλλά ταυτόχρονα έρχομαι από ένα μέρος που είναι σύγχρονο, μοντέρνο. Οι άνθρωποι εκεί όντως πυροβολούσαν ένας στον άλλον, αλλά ταυτόχρονα τραγουδούσαν και άκουγαν τι τραγουδούν και ακούνε οι απέναντι, οι εχθροί τους. Εγώ έρχομαι από ένα πολύ ιδιαίτερο μέρος, για αυτό η μουσική μου είναι έτσι λίγο Φράνγκεσταιν-ική, ένα κολάζ από διάφορα πράγματα, από διάφορες επιρροές, από διάφορες μουσικές διαφορετικών θρησκειών του τόπου, διάφορες μουσικές από γάμους και κηδείες. Δεν είναι κάτι που κάθομαι και το φτιάχνω διανοητικά, είναι κάτι που δεν μπορώ να το αποφύγω. Και να σου πω και κάτι άλλο: όλοι οι συνθέτες είναι τοπικοί, δεν υπάρχουν οικουμενικοί συνθέτες! Απλά κάποιοι έρχονται από μεγάλες κουλτούρες,  μεγάλους πολιτισμούς, ενώ εγώ έρχομαι από το μικρό. Να το πω επιστημονικά: η μουσική είναι η πρώτη γλώσσα του ανθρώπου. Πριν να μάθει ο άνθρωπος να μιλάει, πριν να έχει τη θρησκεία, την πολιτική, ο πρώτος τρόπος με τον οποίον επικοινώνησε με αυτόν τον κόσμο που τον φοβόταν, ήταν η μουσική. Η μουσική τόσο εύκολα πηδάει και ξεπερνάει εμπόδια. Προχθές έπαιξα στο Μεξικό. Σήμερα στη Θεσσαλονίκη, σε τρεις μέρες στην Άγκυρα, σε πέντε μέρες στη Τιφλίδα…  Αν παίζω καλά αυτή τη δική μου, τοπική, μικρή μουσική –είναι το ίδιο κατανοητή στους Εσκιμώους όσο και στους Βουσμανούς. Επειδή πρόκειται για την πρώτη γλώσσα του ανθρώπου, μια οικουμενική γλώσσα και μόνη κοινή γλώσσα τελικά που μας έμεινε.

 

Είναι γνωστό ότι είστε παιδί από ένα «μεικτό» γάμο, από πατέρα Κροάτη και Σερβίδα μητέρα. Βέβαια, στην εποχή του κομουνισμού του Τίτο και του διεθνισμού, ένας τέτοιος γάμος ήταν της μόδας και politically correct κάτι που σήμερα έχει γίνει … (ψάχνω τις σωστές λέξεις και με βοηθάει ο Γκόραν ) «Πολιτικά πολύπλοκο». Τι θα λέγατε στους νέο-εθνικιστές σήμερα που ακόμη επιμένουν στις καθαρές θρησκευτικές σχέσεις, σε «καθαρούς» γάμους κλπ.;

Τι να πω για αυτές τις ανοησίες: Αφού έχουν δικαίωμα στην ηλιθιότητα τα άλογα, γιατί να μην έχουν το ίδιο δικαίωμα και οι γάιδαροι.

Στον καπιταλιστικό μας κόσμο, στον οποίον τόσο πολύ θέλαμε να φτάσουμε από εκείνο που είχαμε, γιατί η σχέση μεταξύ της «υλικής ευδαιμονίας» και της ευτυχίας και αγάπης από την άλλη είναι «αντιστρόφως ανάλογη»;

Έχω συναντήσει αρκετούς πλούσιους ανθρώπους και οι περισσότεροι απ’ αυτούς που είναι και έξυπνοι άνθρωποι, καταλαβαίνουν ότι όλοι μας θέλουμε να γίνουμε αρκετά πλούσιοι για να μπορούμε να νιώσουμε άνετοι σαν τους φτωχούς. Αυτό είναι πιστεύω το βασικό νόημα της κατάκτησης.

Τι γνώμη έχετε για τον ακτιβισμό; Σήμερα είναι πλέον της μόδας οι καλλιτέχνες να προσφέρουν και την ανθρωπιστική τους βοήθεια και γίνονται ακτιβιστές, σαν το Μπόνο από τους U2 ή τη Σούζαν Σαραντον, τον Τιμ Ρόμπινς… Τι γνώμη έχετε για αυτό;

Ο καθένας τελικά ορίζει με κάποιο τρόπο το δικό του έδαφος. Ο σκύλος κατουράει τα δέντρα κι έτσι βάζει όρια στο δικό του έδαφος. Έτσι κάνουν και οι άνθρωποι με τον τρόπο τους. Κάποιος είναι άνετος στο μεγάλο έδαφος, κάποιος στο μικρό. Εγώ έχω τρεις κόρες και αυτό το αισθάνομαι σαν μεγάλη έγνοια, αλλά πιστεύω ότι ο άνθρωπος πρέπει να έχει και ταλέντο ή να το τρέφει κάπως, εκτός από την οικογένειά του να σκέφτεται και το γενικό καλό, το καλό όλου του κόσμου. Αυτό μας χωρίζει από τα ζώα. Αυτό το μικρό χάρισμα που έχουμε και μπορούμε να κάνουμε καλό και για τους άλλους και όχι μόνο για τον εαυτό μας. Αλλά πρέπει κάποιος να το έχει στο νου του, να είναι συνειδητός και να μην το ξεχνάει…

Στα Βαλκάνια, στις πρώην Γιουγκοσλαβικές δημοκρατίες, μετά από το ιδανικό που είχαμε (Αδελφότητα-Ενότητα), γυρίσαμε πάλι στο επικίνδυνο εθνικιστικό μοντέλο. Υπάρχει και πάλι μια μεγάλη άνοδος της θρησκευτικής συνείδησης. Σύμφωνα με τις στατιστικές οι καθολικοί Κροάτες είναι οι πιο θρήσκοι απ’ όλους, στη Βοσνία, οι μουσουλμάνες γυναίκες υπερήφανα κρύβουν τα πρόσωπά τους και τα σώματα στα μαντήλια, ενώ οι Σέρβοι κτίζουν ανά εκατό μέτρα κι από μία εκκλησία. Πως τα βλέπετε αυτά τα πράγματα. Δεν σας φαίνονται αναδρομικά, σαν μια επιστροφή στο μεσαίωνα;

Όταν σκέφτομαι αυτά τα πράγματα πάντα μου έρχεται στο νου εκείνη η ιστορία για τον Γκαίτε και τον δικό μας Βουκ. (σ.σ.ο Βουκ Στεφάνοβιτς Κάρατζιτς ήταν μεγάλος μεταρρυθμιστής της σερβικής ορθογραφίας και γραμματικής. Ενώ ήταν στη Βιέννη έκανε παρέα με τον Γκαίτε.). Καθόταν μαζί και φιλοσοφούσαν, ή ξέρω και εγώ τι έκαναν, γύρευαν γκόμενες μαζί, αλλά μετά ο καθένας τους πήγε σπίτι, πίσω στο δικό του γραφείο: Ο Γκαίτε να γράψει το Φάουστ και ο δικός μας να φτιάξει από την αρχή τη γραφή μας. Αυτή είναι η εικόνα που δείχνει πόσο πίσω είμαστε από την Ευρώπη. Η Ευρώπη τελείωσε με το θέμα έθνος-κράτος πριν από 200 χρόνια. Εμείς  τώρα ασχολούμαστε με αυτό το θέμα. Προφανώς, πρόκειται για μία διαδικασία που έπρεπε να την περάσει όλη η Ευρώπη και τη περνάμε κι εμείς με καθυστέρηση και πάλι.

Πιστεύετε σε επανάσταση και αν ναι, σε τι είδος επανάστασης πιστεύετε;

Παρατηρώ γύρω μου ότι οι άνθρωποι όλο και λιγότερο πιστεύουν σε αυτές τις αλλαγές από το γενικό στο ατομικό. Κάπως όλοι προσπαθούν να κτίσουν τους δικούς τους κόσμους, να φτιάξουν τα προσωπικά τους κράτη, κομουνισμούς και παράδεισους. Κανένας πια δεν πιστεύει ότι το κράτος θα λύσει όλα τα προβλήματά τους. Φτάνει από το κράτος να οργανώσει βασικά πράγματα, να μπορούμε να ζήσουμε οργανωμένα. Πιστεύω στις ατομικές επαναστάσεις και αλλαγές, ο καθένας μόνος του πρέπει να φτιάξει το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής του, χωρίς να περιμένει από το κράτος πολλά πράγματα… Βλέπω ότι προς τα ‘κει πάνε τα πράγματα.

Ποια είναι η γνώμη σας ως προς την αποποινικοποίηση των λεγόμενων «ελαφρών ναρκωτικών», όπως είναι η μαριχουάνα, το χασίς κ.α.;

Εγώ κάπως νωρίς τέλειωσα με αυτά τα πράγματα. Γενικώς τα έκανα όλα νωρίς. Έπαιζα μουσική σε στριπτήζ μπαρ όταν ήμουν 16 χρονών. Στα 17 μου είδα τόσες γυμνές γυναίκες που σίγουρα δεν είδαν όλα μαζί τα παιδιά της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Στα 18 μου ήμουν ήδη στην Ιταλία και στα 19 μου είχα τελειώσει με τα ναρκωτικά. Τα έχω περάσει όλα. Έπειτα ήρθαν οι γονείς μου να με γυρίσουν πίσω για να σπουδάζω. Αλλά πιστεύω ότι είναι δύσκολο να αποτρέψει κανείς την περιέργεια του. Οι άνθρωποι είναι περίεργοι και αυτό είναι ένα από τα πιο όμορφα χαρακτηριστικά των ανθρώπων. Συνήθως όσο πιο επικίνδυνα είναι τα πράγματα, τόσο μεγαλύτερη είναι και η περιέργειά μας. Ένα από τα πιο επικίνδυνα πράγματα σίγουρα είναι τα ναρκωτικά, ειδικά σε χέρια νέων παιδιών…

Δεν νομίζετε όμως ότι αυτή η ισοπέδωση των ελαφρών και σκληρών ναρκωτικών είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για τη ζωή των παιδιών που δεν ενημερώνονται για τη διαφορά. Τα βαριά, χημικά σκοτώνουν ενώ τα άλλα το πολύ προκαλούν κάποια εξάρτηση λιγότερο επικίνδυνη από το αλκοόλ;

Δεν καταλαβαίνω και πολύ τη διαφορά ανάμεσα στα βαριά και ελαφρά, γιατί σε κάποιον που σηκώνει βάρη 300 κιλών στο «μπέντς» του είναι ελαφρύ, έτσι είναι και με τα ναρκωτικά. Μια γνωστή ατάκα σχετικά με αυτό είναι: «ο Μπωντλέρ μπορούσε να παίρνει το όπιο με το κουταλάκι, ενώ οι άλλοι ούτε ένα τσάι δεν μπόρεσαν να πιουν…»

Ας αλλάξουμε θέμα. Πάμε πίσω στα «χωράφια» σας. Γιατί οι Έλληνες τόσο αγαπάνε τη μουσική σας;

Ξέρεις, ο κόσμος δεν είναι όπως μας τον δείχνει η τηλεόραση.  Εγώ πούλησα τα τελευταία 7-8 χρόνια πάνω από πέντε εκατομμύρια δίσκους σ’ όλο τον κόσμο! Από την Ισλανδία μέχρι την Αυστραλία. Έπαιξα παντού: στα πιο δυτικά μέρη όπως η Νέα Υόρκη και το Μπουένος Άιρες, στα πιο ανατολικά όπως Ταϊλανδή και Κορέα, το πιο βόριο ήταν η Ρωσία, το πιο νότιο η Αυστραλία…Ποτέ δεν ήμουν στην τηλεόραση! Κάθε φορά όταν έχω συναυλία πρέπει να δείξω την άδεια εισόδου σε εκείνο το πορτιέρη γιατί δεν ξέρει ο άνθρωπος πως φαίνομαι. Ο κόσμος απλά δεν είναι όπως φαίνεται στην τηλεόραση. Οι άνθρωποι είναι περίεργοι, έξυπνοι, ανακαλύπτουν πράγματα, ανακαλύπτουν συνθέτες και πιο ενδιαφέροντες από εμένα, δεν είμαι εγώ ο πιο περίεργος του κόσμου. Εδώ τα πράγματα είναι ως εξής: πιο εύκολα, εμείς (εννοεί εμάς τους  «Γιουγκοσλάβους») πάντα είχαμε μεγάλες επιρροές από την ελληνική μουσική. Πάνω μου την μεγαλύτερη επιρροή είχε το Ρεμπέτικο. Αυτό το ανακάτεμα της οθωμανικής και ορθόδοξης μελαγχολίας είναι ίσως το καλύτερο που έχουμε στα Βαλκάνια. Μια φορά στο Σαράγιεβο είχα χάσει τα αρχεία μου, είχα την τύχη να είμαι στο Παρίσι όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, άλλα με τα αρχεία μου ήμουν άτυχος. Θυμάμαι όταν ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί του Βελιγραδίου το 1999, πήρα μαζί μου όλα τα αρχεία και μαζί με την οικογένεια μου, με τους μουσικούς μου και τις οικογένειές τους, ήμασταν δεκαεφτά οικογένειες, πήγαμε όλοι μαζί στα Σκόπια. Μετά, για να τα βγάζουμε πέρα, παίζαμε εδώ στη Θεσσαλονίκη σε κλαμπ. Μέναμε στα Σκόπια και παίζαμε στη Θεσσαλονίκη. Αυτό ήταν αξέχαστο…

Σήμερα έχουμε πανσέληνο πάνω από τη Θεσσαλονίκη, πάνω από το Βελιγράδι, πάνω από το Σαράγιεβο. «Νocas je Pun Mjesec ko Lubenica iznad Bosne» (πασίγνωστοί στοίχοι από ένα τραγούδι που έγραψε για τους Μπιέλο Ντούγκμε:  «Απόψε είναι το Φεγγάρι γεμάτο σαν Καρπούζι  πάνω από τη Βοσνία»). Τι απόηχο έχουν σήμερα αυτοί οι στοίχοι μέσα σας;

Όταν μια φορά χάνεις την πατρίδα, όπως τη χάσαμε εμείς … Ξέρεις και παλιά ταξίδευα πολύ αλλά είχα το μαγιό μου στο Σεράγεβο, το χειμωνιάτικο παλτό μου στο Σεράγεβο, εκεί ήταν το σπίτι μου. Τώρα έχω σπίτια σε τρεις πόλεις: Βελιγράδι, Ζάγκρεμπ και Σεράγεβο. Είναι οι πόλεις στις οποίες δεν μπορώ να φανταστώ να πάω στο ξενοδοχείο. Σήμερα αυτές οι τρεις πόλεις βρίσκονται σε τρεις διαφορετικές χώρες… Και παντού είμαι καλά αλλά δεν περιμένω και πολλά πράγματα… Ο κόσμος είναι όμορφος και πολύχρωμος, και αν μια  φορά καταφέρετε να απεξαρτηθείτε από το δικό σας το τοπίο για το οποίο έχετε δέσει όλα τα πιο όμορφά συναισθήματά σας, αρχίζετε και απολαμβάνετε τον κόσμο με ένα διαφορετικό τρόπο. Το έχω συνηθίσει αυτό και πλέον είμαι καλά παντού.

Κύριε Μπρέγκοβιτς, σας εύχομαι κάθε επιτυχία απόψε και ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας!

Κι εγώ ευχαριστώ και χάρηκα πολύ για τη γνωριμία μας.

ΠΡΟΣΦΟΡΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»

Eξερευνώντας τα Μυστικά της Βαλκανικής Ενδοχώρας

Συγγραφείς:  ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΜΚΟΣ & ΜΙΛΙΤΣΑ ΚΟΣΑΝΟΒΙΤΣ

balkania

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

1. ΜΥΣΤΙΚΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ: Μυστήρια στις Όχθες του Δούναβη

2. ΒΛΑΧΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ:  Ένα Μυστικό Ταξίδι στην Ανατολική Σερβία

3.ΟΡΟΣ ΡΑΝΤΑΝ ΚΑΙ ΤΟ «ΧΩΡΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ»: Τα Μυστικά της Σέρβικης «Πεντέλης»

4. ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΒΟΓΟΜΙΛΩΝ: Η Σκιά μιας Μεσαιωνικής Αίρεσης που Στοιχειώνει τα Βαλκάνια

5. Η  ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ  ΤΩΝ   ΠΑΛAΙΩΝ  ΘΕΩΝ: O Νεοπαγανισμός στις Σλαβικές Χώρες των Βαλκανίων

6. Η ΚΟΚΚΙΝΗ «ΘΡΗΣΚΕΙΑ» ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ: Οι Θεοί της Προηγούμενης Θρησκείας Γίνονται Πάντα οι «Διάβολοι» της Επόμενης!

 7. ΤΣΕΤΝΙΚΣ ΚΑΙ ΠΑΡΤΙΖΑΝΟΙ: Το  Αντάρτικο των Τσέτνικς στη Σερβία (1941-1945) και οι Παρτιζάνοι του Τίτο

8. ΣΙΩΠΗΡΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ: Το Ολοκαύτωμα των Σέρβων από τους Κροάτες Ούστασι (1941-1945)

9. Η ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ: Το «Ιδιωτικό Βασίλειο» του Μάρκο Μιλόσεβιτς στο Ποζάρεβατς

10: ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΑΛΒΑΝΩΝ

11.ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΒΑΡΔΑΡΗΣ: Tα Μυστικά της Άλλης «Μακεδονίας» και η Βυζαντινή Διαμάχη για το Όνομα Μακεδονία

12. ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ DNA ΤΟΥ ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ; Η Διαμάχη για την Προέλευση των Αρχαίων Μακεδόνων και οι Ανορθόδοξες Έρευνες των Σκοπίων

 13. ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: Θρακικά Μυστήρια, Σλαβικός Μυστικισμός και Εξωγήινα Κρανία

14. VANGA: Η Τυφλή Προφήτισσα των Βαλκανίων

15 ΜΑΓΙΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ: Περιπλάνηση σε μια Αθάνατη Πόλη

16. ΒΟΥΚΟΝΤΛΑΚ ΚΑΙ ΒΑΜΠΙΡ: Οι Νυχτερινοί Δαίμονες των Βαλκανίων

17. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΔΡΑΚΟΥΛΑ: Γιατί ο Βλαντ Τέπες Έγινε Βαμπίρ;

18. ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ: Βρυκολακιασμένοι και Νεραϊδοπαρμένοι Βαλκάνιοι

19. Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΖΟΥΓΚΟΡΙΕ: Ο Ισχυρότερος Θαυματουργός Τόπος των Καθολικών στα Βαλκάνια

20. ΙΕΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ: Κυνήγι Μαγισσών στα Δυτικά Βαλκάνια

21. ΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟ ΚΟΣΟΒΟ: H «Ιερή Γη» των Σέρβων στα Χέρια των Αλβανών

22. ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ; Τα Νέα «Εθνικά Καθαρά» Βαλκάνια και Σενάρια Επαναχάραξης των Συνόρων

23. Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ: Οι «Αστικοί Θρύλοι» της Μυστικής Πρωτεύουσας των Βαλκανίων

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Gefyra Drina

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ AMEΣΑ ΤΑ «ΣΤΟΙΧΕΙΩΜΕΝΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ»;
 

Το βιβλίο (400 σελίδες) κανονικά στοιχίζει 20 ευρώ, αλλά σας το προσφέρουμε με έκπτωση 50% (10 ευρώ).

Μαζί με τα έξοδα αποστολής και αντικαταβολής (μέσω Courier ή ΕΛΤΑ), θα σας έρθει άμεσα στο σπίτι σας Μόνον με 17 ευρώ!

Τηλεφωνείστε ΤΩΡΑ στο

2392.110215

ή στο 6945522050

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό μήνυμα (SMS) με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο) γράφοντας “Στοιχειωμένα Βαλκάνια”.
Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail:
stamkos@post.com

ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ!

balkania

«Ένα φάντασμα στοιχειωνει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Το Φάντασμα των Βαλκανίων»

Maria Todorova, Imagining the Balkans

 

Advertisements