ΑΛΛΟΔΑΠΟΙ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΙ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ

ΑΛΛΟΔΑΠΟΙ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΙ ΣΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ

Απόσταγμα  Εμπειρίας από μια Επιτόπια Επιστημονική Έρευνα

 

 

Γράφει η ΑΡΙΑΔΝΗ ΓΕΡΟΥΚΗ

 

Η μολόχα των φυλακών

Η τσουκνίδα των φυλακών

Το ανεμόχορτο των φυλακών

Η συκιά που θηλάζει τα ερείπια

Οι αθεράπευτα σιωπηλοί

Αυτοί που τροφοδοτούν τον αφρό του υπόγειου κόσμου

 

                                                (René Char, 1931)

 

 

Έχουν περάσει  σχεδόν οκτώ χρόνια από τότε που πρωτοδιάβηκα το κατώφλι της δικαστικής φυλακής των Διαβατών, στη περιοχή της Νέας Ιωνίας της Θεσσαλονίκης.

Όχι ως κρατούμενη, αλλά ως «συντονίστρια και κύρια ερευνήτρια» ενός επιστημονικού ερευνητικού προγράμματος, που φιλοδοξούσε να καταγράψει τις εθνοπολιτισμικές συγκρούσεις μέσα στη φυλακή, τις σχέσεις δηλαδή μεταξύ των διάφορων εθνοπολιτισμικών ομάδων που συμβιώνουν υπό καθεστώς ανελέητης καθημερινής συνύπαρξης και αναγκαστικού συγχρωτισμού.

Επί έξι ολόκληρους μήνες επισκεπτόμουν (με ειδική άδεια του Υπουργείου Δικαιοσύνης) τη φυλακή, διερευνούσα τους φακέλους των κρατουμένων, διενεργούσα συνεντεύξεις παρουσία διερμηνέων και μοίραζα ερωτηματολόγια μεταφρασμένα στις διάφορες γλώσσες.

 

Τα αποτελέσματα της έρευνας;

Μια τολμηρή, όσο και αιθεροβάμων πρόταση για δημιουργία μιας Υπηρεσίας Αλλοδαπών που θα μεσολαβούσε ανάμεσα στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, στις υπηρεσίες των φυλακών και στις αρμόδιες προξενικές αρχές, με σκοπό την ενημέρωση και παρακολούθηση της κίνησης και των προβλημάτων των αλλοδαπών κρατουμένων, πρόταση που έμεινε θαμμένη σε ένα συρτάρι κάποιου υπαλλήλου της σωφρονιστικής υπηρεσίας ενηλίκων…

Ένα ξύλινο «επιστημονικό» σύγγραμμα εκδομένο από γνωστό νομικό εκδοτικό οίκο. Μια σειρά από σκονισμένες κασέτες γεμάτες ραγισμένες φωνές κρατουμένων που ακόμη αποπνέουν ιδρώτα, απελπισία, θυμό, να περιμένουν ίσως κάποτε την απομαγνητοφώνησή τους.

Μια γενναία προσφορά λογοτεχνικών και εγκυκλοπαιδικών βιβλίων σε όλες τις γλώσσες της φυλακής, που ξαφνικά γεμίσανε τα ράφια της ξεχασμένης –τύπου «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών»– βιβλιοθήκης.

Πολύ υλικό για μετέπειτα μελέτη από φοιτητές της Νομικής Σχολής της Κομοτηνής.

Αυτό όμως που έμεινε περισσότερο από όλα, είναι ένας κόμπος στο λαιμό. Σκεφτείτε, οκτώ χρόνια πέρασαν κι αυτός ο κόμπος δεν έχει φύγει… Γιατί θυμάμαι τα μάτια τους να καίνε, όπως δεν έχω δει ποτέ ξανά.

 

«Αλλοδαποί κρατούμενοι»

Μια ταμπέλα ανάμεσα στις άλλες. Μια ταμπέλα που συμπυκνώνει μέσα της τεράστια ποσά αδιαφορίας, σκληρότητας, απελπισίας, αποξένωσης, εκδίκησης, θυμού, απογοήτευσης, αγανάκτησης.

«Αλλοδαποί κρατούμενοι».

Λέξεις που καίνε, διάψευση ονείρων, ψυχοσωματική παγίδευση, ανηλεής έλεγχος, απόλυτη χειραγώγηση… Ο ίδιος ο Φουκώ θα είχε βρει τη χαρά του βλέποντας ότι και στα τέλη του εικοστού αιώνα η ποινική καταστολή λειτουργεί όπως ακριβώς την είχε περιγράψει για τον δέκατο έβδομο και δέκατο όγδοο αιώνα: μηχανή παραγωγής των «νέων σκλάβων», όχι βέβαια των παλιών παραγωγικών σκλάβων, αλλά των νέων, απαξιωμένων, αχρηστευμένων, οιονεί «απο-πνευματοποιημένων» ανδρείκελων…

Από τα λεγόμενά τους έβγαινε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο που θύμιζε καφκικό τοπίο:

Οι περισσότεροι ερχόταν στην Ελλάδα παράνομα για δουλειά, κάποια στιγμή τους τσάκωναν, δικάζονταν και βρίσκονταν μέσα στη φυλακή χωρίς να γνωρίζουν ούτε τη γλώσσα, ούτε φυσικά τα «δικαιώματά τους». Δεν είχαν λεφτά, η κοινωνική υπηρεσία τους πρόσφερε κανένα σαπούνι μια φορά τη βδομάδα, πολλές φορές εξακολουθούσαν να παραμένουν μέσα επειδή χρωστούσαν τα δικαστικά έξοδα, οι δικηγόροι τους «τα παίρνανε», άλλοι δεν είχαν καν δικηγόρο, έχαναν τις προθεσμίες για έφεση…

Οι ιεραρχίες ήταν αυστηρές, που σημαίνει ότι οι αλλοδαποί κρατούμενοι έπρεπε οπωσδήποτε να αποδώσουν τα διαπιστευτήρια στους λιγοστούς «μάγκες» (που τα είχαν «πλακάκια» με τους φύλακες), να τους πλένουν τα ρούχα και να κάνουν θελήματα κάθε είδους, να γίνουν δηλαδή «κότες» και να  αναπαράγουν ευσυνείδητα το σύστημα θυματοποίησής τους. Στην αντίθετη περίπτωση έπρεπε να υποστούν κάθε καψόνι, δοκιμασία κι εξευτελισμό, μέχρι τελικά να συμμορφωθούν κι αυτοί στους εσωτερικούς κώδικες της έγκλειστης κοινωνίας.

 

«Καλωσόρισες!»

Οι περισσότεροι ήταν βέβαια Αλβανοί. Μόλις πατούσαν το πόδι τους στη φυλακή περνούσαν από τον γνωστό και πετυχημένο συνδυασμό «διαβατήριων εθίμων». Ακούστε ποια ήταν αυτά τα τοπικά έθιμα των Διαβατών:

Πρώτα τους ξύριζαν γουλί –καθότι η «κουρά» είναι μια κλασσική απαξιωτική παρεπόμενη ποινή βυζαντινής καταγωγής, που στις μέρες μας επιφυλάσσεται μόνο στους Αλβανούς– και κατόπιν τους σάπιζαν στο ξύλο ρωτώντας τους το κλασσικό πλέον σλόγκαν των Διαβατών: «Είσαι Αλβανός ρε, ή άνθρωπος;»

Τους άφηναν μόνον όταν είχαν παραδεχτεί ότι ήταν ζώα. Έτσι, για το «καλωσόρισες»!

Εδώ πρέπει παρεμπιπτόντως να σας πω ότι και προσωπικά υπήρξα αυτήκοος μάρτυρας παρόμοιου περιστατικού. Ενημέρωσα αμέσως τον τότε γραμματέα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, ο οποίος παρέπεμψε την αναφορά μου στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Διενεργήθηκε προανάκριση και σχηματίστηκε δικογραφία κατά του πρώην διευθυντή και κάποιων φυλάκων (όχι για βασανισμό κρατουμένου ως όφειλε, αλλά για απλή «απρόκλητη έργω εξύβριση»), τέλος πάντων, ορίστηκε δικάσιμος κάπου μέσα στο καλοκαίρι του 1997 και μετά… ως δια μαγείας (!) η υπόθεση «μπήκε στο αρχείο» του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης…

Τα σχόλια περιττεύουν αγαπητοί μου φίλοι

 

Υπερεκπροσώπηση

Ας ρίξουμε όμως στα γρήγορα μια πιο «αντικειμενική» ματιά στα δεδομένα του σύνθετου προβλήματος της υπερεκπροσώπησης των αλλοδαπών στα καταστήματα κράτησης της χώρας μας. Οι στατιστικές του Υπουργείου Δικαιοσύνης καταμετρούν συνολικά για όλη την επικράτεια ποσοστό που ξεπερνά το 45%. Με απλά λόγια, σχεδόν ένας στους δύο κρατούμενους στην Ελλάδα, είναι αλλοδαπός.

Όταν γινόταν η έρευνα, ο δείκτης υπερπληθυσμού της φυλακής των Διαβατών ανερχόταν σε 260%! Αυτό απλά σημαίνει ότι σε έναν θάλαμο που κανονικά θα έπρεπε να διαμένουν δυο-τρεις κρατούμενοι, στοιβάζονταν κυριολεκτικά οκτώ – εννιά άτομα.

Συγκεκριμένα, για το έτος 1997, η πλουραλιστική εικόνα της φυλακής ήταν η εξής: κρατούνταν ανάμεικτοι 217 υπόδικοι, 226 κατάδικοι και 21 άτομα για χρέη. Από αυτούς, πάνω από 41% ήταν αλλοδαποί: το 22% Αλβανοί, 8% από την πρώην ΕΣΣΔ, 6% Βούλγαροι, 3% Ρουμάνοι και οι υπόλοιποι Σέρβοι και Σκοπιανοί.

Η διάμεσος ηλικία των αλλοδαπών ήταν τα 30 χρόνια. Από θρήσκευμα, δήλωναν το 76% χριστιανοί ορθόδοξοι, 10% μουσουλμάνοι (+ άλλοι 6% που δήλωναν ψευδώς «χριστιανοί βορειοηπειρώτες»), 6,5% καθολικοί, και 2% «άλλοι» ( Εβραίοι, Βουδιστές και Μάρτυρες του Ιεχωβά).

Οι περισσότεροι αλλοδαποί κρατούμενοι ήταν απόφοιτοι στοιχειώδους εκπαίδευσης, ανειδίκευτοι εργάτες και είχαν κατηγορηθεί ή καταδικαστεί για εγκλήματα κατά της περιουσίας και για ναρκωτικά.

 

Αντίθετα με τα ΜΜΕ

Ιδιαίτερη σημασία είχε η ζωντανή περιγραφή των ίδιων των κρατουμένων για τις συνθήκες κράτησης και για τις σχέσεις ανάμεσά τους, κατά τη διάρκεια πολλαπλών συνεντεύξεων που καταγράφηκαν σε μαγνητόφωνο, με τη συναίνεσή τους. Ανάμεσα σε αυτές τις λεγόμενες «ποιοτικές» πληροφορίες, αξιολογώ κυρίως τα παράπονα για ελλιπή ιατρική περίθαλψη, για κακομεταχείριση από τους φύλακες και για διάφορες οχλήσεις από συγκρατούμενους, όπως μικροκλοπές, λεκτικούς χλευασμούς, κ. ά.

Από την άλλη πλευρά, το ερωτηματολόγιο που μοιράστηκε σε όλες τις γλώσσες, έφερε στην επιφάνεια πολλά ποσοτικά δεδομένα, που σύμφωνα με τους ίδιους τους κρατούμενους αποτελούν παράγοντες που ευνοούν την εκδήλωση βίας και επιθετικότητας μέσα στη φυλακή. Με σειρά προτεραιότητας, αυτοί είναι: η ελλιπής ιατρική περίθαλψη, η κακή συμπεριφορά των φυλάκων, η καταχρηστική επιβολή του πειθαρχικού μέτρου της απομόνωσης, ο υπερβολικός συνωστισμός στους θαλάμους, ο σχεδόν στεγανός διαχωρισμός των εθνοπολιτισμικών ομάδων σε κλειστές «παρέες» και η ρουφιανιά.

Τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου υπήρξαν πράγματι αποκαλυπτικά:

Για πρώτη φορά, από όσο γνωρίζω για τα ελληνικά δεδομένα, δόθηκε η δυνατότητα στους ίδιους τους κρατούμενους να εκφράσουν άμεσα, χωρίς ενδιάμεσους, τη γνώμη τους για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στις σχέσεις τους μέσα στη φυλακή. Και αυτό που είπαν ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα που έδιναν τόσα χρόνια τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Οι κρατούμενοι δεν θεωρούσαν καμιά εθνική ομάδα ιδιαίτερα υπεύθυνη για τη δημιουργία συγκρούσεων μέσα στη φυλακή. Η εικόνα των «επιθετικών-επικίνδυνων Αλβανών» έσβηνε πανηγυρικά κι έδινε τη θέση της στη συλλογικότητα της ευθύνης που μοιράζονται όλοι ανεξαιρέτως μέσα στην κλειστή κοινωνία της φυλακής.

 

Παραθέτω κάποια ραγισμένα κομμάτια από τα λεγόμενα του Β.Α., νεαρού Αλβανού, καταδικασμένου για ληστεία:

 

«Είμαστε διαφορετικοί εμείς οι Αλβανοί»

«Οι ξένοι υποφέρουν περισσότερο»

«Εμείς είμαστε κρατούμενοι, είμαστε Αλβανοί, αλλά ζώα δεν είμαστε»

«Εδώ μέσα πέφτουνε μαχαιριές. Θέλω να βγω ζωντανός»

«Μέχρι να συνεννοηθεί ο διευθυντής με το φύλακα, έχεις πεθάνει»

«Ξέχασέ το, φυλακή είναι»

 

Η Αριάδνη Γερούκη είναι Ιστορικός – Ανθρωπολόγος του Δικαίου και Δρ. Ιστορίας της Σορβόννης.

 

 

Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλέπε: Αριάδνη Γερούκη, «Εθνοπολιτισμικές Συγκρούσεις στη Φυλακή. Η περίπτωση της Δικαστικής Φυλακής Θεσσαλονίκης (Διαβατών)», Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 2002.

 

 

Advertisements