ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΗΡΩΙΝΗΣ ΚΑΙ Η ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟ ΟΠΙΟΥΧΑ

Τι Είναι και Πως Αντιμετωπίζεται;

 

O άνθρωπος είναι βιολογικά προγραμματισμένος με τρόπο ώστε να μην υπόκειται σε κανένα προγραμματισμό και να έχει πάντοτε την ελευθερία της συνεχούς αναζήτησης νέων στόχων και σκοπών.

Lewis Thomas

ΚΛΕΑΝΘΗΣ ΓΡΙΒΑΣ

ΤΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: ΚΛΕΙΔΙ ΤΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

Η Δομή του Νευρικού Συστήματος

Το νευρικό σύστημα είναι ένα πολύπλοκο επικοινωνιακό δίκτυο από νευρικές ίνες που απλώνονται σ’ ολόκληρο το σώμα, ελέγχει όλους τους μυς και τα όργανα, ρυθμίζει τη λειτουργία τους, και αποτελείται από τρία μέρη, το κεντρικό, το περιφερικό και το αυτόνομο νευρικό σύστημα.

Το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) αποτελείται από τον εγκέφαλο (κυρίως εγκέφαλος1 και παρεγκεφαλίδα2) και το νωτιαίο μυελό.3

Tο περιφερικό νευρικό σύστημα (ΠΝΣ) αποτελείται από τα νεύρα που νευρώνουν το δέρμα και τους μυς, μεταβιβάζει πληροφορίες στο ΚΝΣ και παίρνει εντολές απ’ αυτό.

Το αυτόνομο ή νευροφυτικό νευρικό σύστημα (ΑΝΣ) ελέγχει όλες τις λειτουργίες που δεν υπόκεινται στον έλεγχο της βούλησης του ατόμου και διαιρείται σε δύο σκέλη, το συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό, που έχουν ανταγωνιστικές λειτουργίες μεταξύ τους (σύσπαση-χαλάρωση, διέγερση-ηρεμία).

Το νευρικό σύστημα συντίθεται από 100 δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα τα οποία υπάρχουν σε πλήθος μορφών, σχημάτων και μεγεθών, συγκεντρώνονται κατά ομάδες, σχηματίζουν ειδικές στιβάδες ή μάζες και επικοινωνούν μεταξύ τους με πολύπλοκα νευρωνικά κυκλώματα ή δίκτυα.

Το νευρικό κύτταρο είναι η θεμελιώδης ανατομική και λειτουργική μονάδα του νευρικού συστήματος και αποτελείται από ένα κυτταρικό σώμα, ένα νευράξονα και τους δενδρίτες του. Το κυτταρικό σώμα περιλαμβάνει τον πυρήνα και το περικάρυο, μέσα στο οποίο βρίσκονται τα οργανύλια του κυττάρου,4 τα μικροσωληνάρια και τα νευρικά ινίδια. Ο νευράξονας εκφύεται από το κυτταρικό σώμα, εκτείνεται εντός του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) και, μαζί με άλλους νευράξονες, σχηματίζει τα επιμήκη στελέχη του περιφερικού νευρικού συστήματος (ΠΝΣ). Οι δενδρίτες εκφύονται από το κυτταρικό σώμα, εκτείνονται σε όλες τις κατευθύνσεις και σχηματίζουν πυκνότατα πλέγματα.

Τα νευρικά κύτταρα επικοινωνούν μεταξύ τους, εκκρίνοντας ειδικές ουσίες, τους νευροδιαβιβαστές ή νευρομεταβιβαστές, που δρουν ως μεταφορείς μηνυμάτων. Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί πολλοί κεντρικοί νευροδιαβιβαστές που ανήκουν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: Τα αμινοξέα,5 τις μονοαμίνες6 και τα πολυπεπτίδια.7

Το Άπειρο της Πολυπλοκότητας του Νευρικού Συστήματος

Η ασύλληπτη πολυπλοκότητα και η θαυμαστή πλαστικότητα του νευρικού συστήματος ξεπερνάει τα όρια του αντιληπτού, προκαλεί απέραντο δέος και θαυμασμό και διασφαλίζει τις βιολογικές προϋποθέσεις της απεριόριστης ελευθερίας του ανθρώπου.

«Το νευρικό σύστημα του ανθρώπου είναι η πιο σύνθετη δομή της δημιουργίας. Οι μηχανισμοί του είναι τόσο μυστηριώδεις όσο και οι μηχανισμοί του αστρικού μεγάκοσμου ή του ατομικού μικρόκοσμου. Κατά τον Teilhard de Chardin, με τον εγκέφαλο του ανθρώπου εμφανίζεται ένα τρίτο άπειρο, το άπειρο της πολυπλοκότητας, που είναι τόσο πραγματικό, όσο και το Απειρο-ελάχιστο ή το Απειρο-μέγιστο.»8

Χάρη στην ύπαρξη αυτού του τρίτου άπειρου, του άπειρου της πολυπλοκότητας του νευρικού συστήματος, «ο άνθρωπος είναι βιολογικά προγραμματισμένος με τρόπο ώστε να μην υπόκειται σε κανένα προγραμματισμό και να έχει πάντοτε την ελευθερία της συνεχούς αναζήτησης νέων στόχων και σκοπών».9 Εξαιτίας της δομής του νευρικού του συστήματος, ο άνθρωπος είναι βιολογικά καταδικασμένος να είναι ελεύθερος.

Η επικοινωνία στο δαιδαλώδες νευρικό σύστημα εξασφαλίζεται με την ύπαρξη ενός πολυσύνθετου συστήματος που αποτελείται από νευροδιαβιβαστές (ή νευρομεταβιβαστές) και υποδοχείς. Οι νευροδιαβιβαστές είναι ειδικές χημικές ουσίες που λειτουργούν ως αγγελιοφόροι, μεταφέροντας μηνύματα από το ένα νευρικό κύτταρο στο άλλο, και οι υποδοχείς είναι ειδικά πρωτεϊνικά μόρια που λειτουργούν ως παραλήπτες των μηνυμάτων που μεταφέρονται από τους νευροδιαβιβαστές.

Κάθε νευροδιαβιβαστής μεταβιβάζει ορισμένα μόνο ερεθίσματα, αναγνωρίζεται από ειδικούς υποδοχείς, που βρίσκονται σε καθορισμένες θέσεις της επιφάνειας της μεμβράνης των γειτονικών νευρικών κυττάρων, μπορεί να διεγείρει μόνο ένα νευρώνα και έχει καθορισμένο κύκλο ύπαρξης: Συντίθεται σε ένα νευρικό κύτταρο-πομπό, απελευθερώνεται απ’ αυτό με μορφή κυστιδίου, διαχέεται στο χάσμα που υπάρχει ανάμεσα στο κύτταρο-πομπό και τα γειτονικά νευρικά κύτταρα (συναπτικό χάσμα, πεδίο ή σχισμή), συνδέεται με τους ειδικούς υποδοχείς του κυττάρου-δέκτη, μεταδίδει το μήνυμα που φέρνει, και, εν συνεχεία, αποδομείται.

Κάθε υποδοχέας μπορεί να αναγνωρίσει και να συνδεθεί με το μόριο ενός νευροδιαβιβαστή. Η σύνδεση του νευροδιαβιβαστή και του υποδοχέα είναι εκλεκτική, ταχεία, αναστρέψιμη και συγκεράσιμη.

Κάθε ερέθισμα ή μήνυμα μεταδίδεται κατά μήκος του σώματος του νευρικού κυττάρου με μορφή ηλεκτρικής νευρικής ώσης, η οποία, φτάνοντας στην απόληξη του κυττάρου, προκαλεί την απελευθέρωση ενός νευροδιαβιβαστή από ειδικές θέσεις της μεμβράνης του κυττάρου-πομπός (προσυναπτική μεμβράνη). Ο νευροδιαβιβαστής που απελευθερώνεται από το κύτταρο-πομπός διαχέεται στο χώρο που υπάρχει ανάμεσα σε δύο γειτονικά νευρικά κύτταρα (συναπτικό χάσμα, πεδίο ή σχισμή) και, εν συνεχεία, συνδέεται με ειδικά πρωτεϊνικά μόρια (υποδοχείς) που υπάρχουν στη μεμβράνη του κυττάρου-δέκτης (μετασυναπτική μεμβράνη).

Η σύνδεση αυτή προκαλεί χημικές μεταβολές στο κύτταρο-δέκτη, οι οποίες δημιουργούν μια νέα νευρική ώση, που, με τη σειρά της, διατρέχει το σώμα του κυττάρου, φτάνει στην απόληξή του και ενεργοποιεί την έκλυση και την απελευθέρωση ενός άλλου νευροδιαβιβαστή, ο οποίος διαχέεται στο μετασυναπτικό χάσμα και συνδέεται με τους ειδικούς υποδοχείς του επόμενου κυττάρου. Αυτός ο κύκλος επαναλαμβάνεται αενάως, με αποτέλεσμα να εξασφαλίζεται η συνεχής επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων, διαμέσου μιας αδιάπτωτης ροής εναλλασσόμενης χημικής και ηλεκτρικής ενέργειας.

Το νευρικό σύστημα αποτελείται από 100 και πλέον δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα. Κάθε νευρικό κύτταρο διαθέτει έως 10 χιλιάδες υποδοχείς και πολλές χιλιάδες κυστίδια, και κάθε κυστίδιο περιέχει 10 έως 100 χιλιάδες μόρια νευροδιαβιβαστών.

Αυτό σημαίνει πως μόνο τα 10 δισεκατομμύρια νευρώνες του φλοιού του εγκεφάλου, που αποτελούν το 1/10 του συνόλου των κυττάρων του νευρικού συστήματος, δίνουν «έναν αριθμό λειτουργικών συνδυασμών ίσο με 10 εις την 2.783.000 δύναμη, ή μ’ άλλα λόγια, με έναν αριθμό που αποτελείται από 2,5 εκατομμύρια μηδενικά»,10 ο οποίος σηματοδοτεί τα βιολογικά όρια της ουσιαστικά απεριόριστης ελευθερίας του ανθρώπου.

Οι Υποδοχείς των Οπιούχων-Οπιοειδών

Το 1972, αποκαλύφτηκε ότι τα οπιούχα (μορφίνη, ηρωίνη) διαπερνούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό11 και ασκούν εξειδικευμένη δράση σε ορισμένα κέντρα του εγκεφάλου που συνδέονται με την αντίληψη του πόνου, ενώ, συγχρόνως, αποδείχτηκε ότι στις συναπτικές μεμβράνες του νευρικού συστήματος υπάρχουν ορισμένοι ειδικοί υποδοχείς για τα οπιοειδή, που ονομάστηκαν υποδοχείς των οπιοειδών.

Οι υποδοχείς των οπιοειδών είναι διάσπαρτοι σε διάφορα σημεία του νευρικού συστήματος, κατανέμονται κυρίως στους σχηματισμούς του κρικοειδούς συστήματος,12 τον οπίσθιο λοβό της υπόφυσης, τους κυτταρικούς σχηματισμούς των οπισθίων κεράτων του νωτιαίου μυελού και τον πυρήνα της νωτιαίας δεσμίδας του τριδύμου, και ελέγχουν τις αντιδράσεις του οργανισμού στα επώδυνα και στρεσογόνα ερεθίσματα.

Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί 4 κύριες ομάδες υποδοχέων, οι υποδοχείς Μu, Κappa, Delta και Sigma, που ενεργοποιούνται από ορισμένα οπιοειδή, ειδικά για κάθε κατηγορία υποδοχέων. Καθεμιά απ’ αυτές τις ομάδες διακρίνεται σε δύο τουλάχιστον υπο-ομάδες (π.χ. Mu-1 και Mu-2).

Οι υποδοχείς Mu (μ), βρίσκονται κυρίως σε ορισμένες περιοχές του υποθαλάμου και της βάσης του εγκεφάλου, οι οποίες ευθύνονται για την πρόκληση της υπερνωτιαίας ή κεντρικής αναλγησίας. Διακρίνονται στους υποδοχείς Mu-1 (που η διέγερσή τους προκαλεί αναλγησία και ευφορία) και τους υποδοχείς Mu-2 (που η ενεργοποίησή τους προκαλεί καταστολή της αναπνοής).

Οι υποδοχείς Κappa (κ) εντοπίζονται κυρίως στο ραχιαίο κέρας σπονδυλικής στήλης και ένα μικρό μέρος τους στη βάση του εγκεφάλου. Η διέγερση των υποδοχέων κ που βρίσκονται στη σπονδυλική στήλη σχετίζεται με την πρόκληση της αναλγησίας κατά τις αρχικές φάσεις της μεταβίβασης του πόνου, ενώ η ενεργοποίηση των υποδοχέων κ που βρίσκονται στη βάση του εγκεφάλου συνδέεται με τη μύση και την ηρεμία.

Οι υποδοχείς Delta (δ) βρίσκονται στoν εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό και η διέγερσή τους συσχετίζεται με την πρόκληση της αναλγησίας και την ενίσχυση των δράσεων της μορφίνης.

Οι υποδοχείς Sigma (σ) εντοπίζονται κυρίως στο λυμπικό σύστημα του εγκεφάλου (αμυγδαλή και ιππόκαμπος),13 και η διέγερσή τους συνδέεται με τις ψυχομιμητικές, ψευδαισθησιακές και δυσφορικές δράσεις ορισμένων οπιοειδών.14

Ο πόνος προκαλείται από τον ερεθισμό των απολήξεων των αισθητικών νεύρων που υπάρχουν στα διάφορα όργανα του σώματος, και κυρίως στο δέρμα και τα σπλάχνα, από διάφορα επώδυνα μηχανικά, θερμικά, χημικά ή τραυματικά ερεθίσματα. Ο ερεθισμός αυτών των αισθητικών απολήξεων, προκαλεί μια ηλεκτρική δραστηριότητα, η οποία μεταβιβάζεται στις συναπτικές απολήξεις που βρίσκονται στο νωτιαίο μυελό, κι από εκεί στον εγκέφαλο. Αυτό δίνει έναυσμα στην έκλυση των ενδογενών οπιοειδών, τα οποία ενεργοποιούν τους υποδοχείς των οπιοειδών, με αποτέλεσμα την αύξηση της αντοχής στα επώδυνα ερεθίσματα.

Ενδογενείς Μορφίνες ή Ενδορφίνες

Η ανακάλυψη της ύπαρξης ειδικών υποδοχέων για τα οπιοειδή στο νευρικό σύστημα (1972), οδήγησε στη λογική υπόθεση ότι ο οργανισμός δεν μπορεί παρά να παράγει κάποιες ειδικές ουσίες που δρουν σ’ αυτούς.

Η υπόθεση αυτή επιβεβαιώθηκε το 1975, όταν αποδείχτηκε ότι στο νευρικό σύστημα παράγονται φυσικές ουσίες, οι ενδογενείς μορφίνες ή ενδορφίνες ή ενδογενή οπιοειδή, που εμφανίζουν χημική συγγένεια με τα οπιούχα, είναι 100 φορές δραστικότερα από τη μορφίνη και δρουν στα νευρικά κύτταρα με τρόπο παρόμοιο μ’ αυτή, αυξάνοντας τη φυσική αντοχή και τροποποιώντας την ψυχική στάση του ανθρώπου απέναντι στον πόνο.

Μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφτεί τρεις ομάδες φυσικών ενδογενών μορφινών, που παράγονται από το ζωντανό οργανισμό ως μέσο αυτοπροστασίας του απέναντι στον πόνο και ρύθμισης πολλών άλλων λειτουργιών: Oι εγκεφαλίνες, οι ενδορφίνες και οι δυνορφίνες, που καθιερώθηκε να ταξινομούνται ως ενδογενή οπιοειδή ή ενδογενείς μορφίνες ή απλώς ενδορφίνες (από το συνδυασμό των συντετμημένων όρων ενδογενείς μορφίνες).

Οι εγκεφαλίνες είναι πενταπεπτίδια που διαφέρουν μεταξύ τους κατά ένα αμινοξύ (μεθειονίνη ή λευκίνη).

Οι ενδορφίνες είναι νευροπεπτίδια που αποτελούνται από 31 ή λιγότερα αμινοξέα. Απομονώθηκαν στους νευρώνες του εγκεφάλου, εντοπίζονται κυρίως στο διάμεσο λοβό της υπόφυσης, δρουν τους υποδοχείς των οπιούχων με τρόπο παρόμοιο μ’ αυτόν της μορφίνης και είναι «40 φορές δραστικότερες από τις εγκεφαλίνες και 100 φορές δραστικότερες από τη μορφίνη».15

Οι δυνορφίνες παίζουν έναν ρόλο που δεν έχει διερευνηθεί ακόμη.

Οι ενδογενείς μορφίνες συνδέονται με την αντοχή στον πόνο που είναι ειδική για κάθε άνθρωπο, με την ψυχική και σωματική ευεξία, με την σεξουαλική δραστηριότητα, με την ανακουφιστική δράση των εικονικών φαρμάκων, και πολλές άλλες καταστάσεις που η ενδυνάμωση ή η αποδυνάμωσή τους εξαρτάται από την αυξημένη ή μειωμένη παραγωγή των ενδορφινών.

 

Η Δράση των Οπιούχων στους Υποδοχείς

YΠΟΔΟΧΕΙΣ 

ΟΠΙΟΥΧΩΝ

 

Η ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥΣ  

ΠΡΟΚΑΛΕΙ

Mu Αναλγησία (κεντρική) 

Καταστολή της αναπνοής

Ευφορία, Εξάρτηση (σωματική)

Kappa Αναλγησία (νωτιαία) 

Ηρεμία, Μύση

Sigma Αναπνευστική διέγερση 

Αγγειοκινητική διέγερση

Δυσφορία Παραισθήσεις

Delta Η δράση τους δεν έχει 

αποσαφηνιστεί ακόμη

ΟΥΣΙΕΣ ΥΠΟΔ ΟΧΕΙΣ
Mu Kappa Sigma Delta
Morphine +++ 0 +
Naloxone – –
Pentazocine + / 0 + + +
Butorphanole + / 0 + + ?
Nalbuphine + + / 0 ?
Buprenorphine + 0 ?
Fentanyl +++ + 0 +
Dezocine + + ? +

(+) Αγωνιστική δράση, (-) Ανταγωνιστική δράση, (0) Μη διαπιστώσιμη δράση, (?) Έλλειψη στοιχείων

Πηγή: R. Julien (1992), A Primer of Drug Action, 6th ed. (N.Y., Freeman, 1992, σ. 194)

ΜΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΟΠΙΟΥΧΑ

Ο Μηχανισμός της Εξάρτησης

Η ανακάλυψη των ενδογενών μορφινών (φυσιολογικών οπιούχων) και των υποδοχέων τους στο νευρικό σύστημα του ανθρώπου σε συνδυασμό με τα μέχρι στιγμής πορίσματα της συνεχιζόμενης έρευνας σ’ αυτό το πεδίο, μου επιτρέπουν να προτείνω μια πρώτη βιολογική ερμηνεία της εξάρτησης από τα οπιούχα, του στερητικού συνδρόμου και της δυσκολίας της αποκοπής απ’ αυτά, που στηρίζεται σε ορισμένα αντικειμενικά και διαπιστώσιμα στοιχεία.

Οι ενδογενείς μορφίνες συνδέονται με την αντοχή στον πόνο που είναι ειδική για κάθε άνθρωπο, με την ψυχική και σωματική ευεξία, με την σεξουαλική δραστηριότητα, με την ανακουφιστική δράση των εικονικών φαρμάκων, και πολλές άλλες καταστάσεις που η ενδυνάμωση ή η αποδυνάμωσή τους εξαρτάται από την αυξημένη ή μειωμένη παραγωγή των ενδορφινών. Συνεπώς, η έλλειψη των ενδογενών μορφινών είναι φυσικό να προκαλεί ένα πλήθος σωματικών και ψυχικών αντιδράσεων που είναι αντίθετες μ’ αυτές που προκαλούνται από την παρουσία τους.

Η συστηματική λήψη εξωγενών οπιούχων (μορφίνης, ηρωίνης, κλπ.) που προστίθενται στα φυσιολογικώς υπάρχοντα ενδογενή οπιούχα (ενδορφίνες) έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν στο νευρικό σύστημα αυξημένες ποσότητες οπιούχων που επικαλύπτουν τους ειδικούς υποδοχείς των οπιοειδών. Η προσφορά της περίσσειας των οπιούχων επί ικανό χρονικό διάστημα ανατρέπει την ισορροπία των ενδογενών μορφινών και προκαλεί βιοναδραστικά την αναστολή της βιοσύνθεσής τους, προκειμένου να αποκατασταθεί η διαταραχθείσα ισορροπία.

Μετά τη διακοπή της λήψης των εξωγενών οπιούχων, οι υποδοχείς του εξαρτημένου χρήστη δεν καλύπτονται από την ποσότητα των ενδογενών μορφινών που χρειάζονται φυσιολογικά, και εξ’ αιτίας αυτής της έλλειψης, εκδηλώνεται ένα σύνολο στερητικών φαινομένων, που εξελίσσονται σε δύο φάσεις, τη φάση του στερητικού και τη φάση του μεταστερητικού συνδρόμου.

Στα πλαίσια αυτών των διεργασιών, η εξάρτηση του ανθρώπου από τα εξωγενώς προσλαμβανόμενα οπιούχα εγκαθίσταται από τη στιγμή που συντελείται η αναστολή της φυσιολογικής βιοσύνθεσης των ενδογενών μορφινών, πράγμα που έχει ως αποτέλεσμα τον εξαναγκασμό του οργανισμού να καλύπτει τις δεδομένες ανάγκες του σε μορφίνες με την πρόσληψη εξωγενών οπιούχων.

Στερητικό Σύνδρομο

Μετά την εγκατάσταση της εξάρτησης, η διακοπή της λήψης των εξωγενών οπιούχων δεν ακολουθείται αυτομάτως από τη βιοσύνθεση των ενδογενών μορφινών στα επίπεδα που βρισκόταν πριν από την εγκατάσταση της εξάρτησης, γιατί η διαδικασία για την αποκατάσταση της βιοσύνθεσης των ενδογενών μορφινών στα προηγούμενα φυσιολογικά τους επίπεδα είναι πολύ βραδεία. Έτσι, αμέσως μετά την απότομη διακοπή της λήψης των εξωγενών οπιούχων, η έλλειψη της δράσης τους στους υποδοχείς των οπιούχων προκαλεί μια βίαιη σωματική αντίδραση μικρής διάρκειας (4-5 εικοσιτετραώρων), που είναι γνωστή ως στερητικό σύνδρομο και περιλαμβάνει τρεις τουλάχιστον κατηγορίες εκδηλώσεων, οι οποίες είναι ακριβώς αντίθετες από εκείνες που σημειώνονται από τη διέγερση των υποδοχέων υπό την επίδραση των οπιούχων:

H διέγερση των υποδοχέων Mu από τα οπιούχα προκαλεί ευφορία, καταστολή της αναπνοής και κεντρική αναλγησία. Κατ’ αντιστοιχία, η μη-διέγερσή τους συνεπάγεται επίταση της αναπνοής, δυσφορία και άρση της κεντρικής αναλγησίας (με όλα τα συνακόλουθα δυσάρεστα φαινόμενα στα οποία προεξάρχει η αδυναμία άμυνας απέναντι σε οποιοδήποτε πόνο, ο οποίος γίνεται αντιληπτός σε μεγέθυνση).

H διέγερση των υποδοχέων Kappa από τα οπιούχα προκαλεί ηρεμία, στένωση της κόρης των ματιών και περιφερική αναλγησία. Κατ’ αναλογία, η μη- διέγερσή τους συνεπιφέρει ανησυχία, διεύρυνση της κόρης των ματιών και άρση της περιφερικής αναλγησίας (με όλα τα σχετικά επώδυνα φαινόμενα που συνεπάγεται αυτό).

H διέγερση των υποδοχέων Sigma από τα οπιούχα προκαλεί αναπνευστική και αγγειοκινητική διέγερση. Κατ’ αντιστοιχία, η μη-διέγερσή τους συνεπάγεται υποβάθμιση της αναπνευστικής και της αγγειοκινητικής λειτουργίας.

Η μικρή διάρκεια του στερητικού συνδρόμου (4-5 εικοσιτετράωρα), ερμηνεύεται ως αποτέλεσμα του χρόνου που είναι απαιτείται προκειμένου η βραδεία διαδικασία της αποκατάστασης των ενδορφινών να φτάσει σε ένα κρίσιμο επίπεδο που καλύπτει στοιχειωδώς τις απαιτήσεις των υποδοχέων του ατόμου.

Η καλύτερη φαρμακολογική μέθοδος για την αντιμετώπιση του στερητικού συνδρόμου από οπιούχα, έγκειται στη χορήγηση ενός αλκαλοειδούς του οπίου (μορφίνη ή κωδεϊνη) ή ενός φαρμάκου του τύπου της ζιπεπρόλης (dovavixin) ή ενός συνθετικού οπιοειδούς (μεθαδόνη), σε συνδυασμό με κάποιο ηρεμιστικό με υπνογόνο δράση.

Μεταστερητικό Σύνδρομο

Μετά τη διακοπή της λήψης εξωγενών οπιούχων από έναν εξαρτημένο χρήστη, η αποκατάσταση των ενδογενών μορφινών επιτελείται με βραδύτατους ρυθμούς και ο παρατεταμένος χρόνος που απαιτείται για την ολοκλήρωσή της (με τρόπο ώστε η παραγωγή των ενδογενών μορφινών να φτάσει στα φυσιολογικά επίπεδα που βρισκόταν πριν από την εγκατάσταση της εξάρτησης) είναι ανάλογος με το χρόνο που διάρκεσε η επίδραση των εξωγενών οπιούχων. Η φάση αυτή είναι γνωστή ως μεταστερητικό σύνδρομο.

Το μεταστερητικό σύνδρομο είναι μεγάλης διάρκειας (περίπου 2 χρόνια) και συνιστά μια δυσβάστακτη κατάσταση κατά την οποία το άτομο βιώνει έντονη κατάθλιψη, νοιώθει ότι κινείται σ’ ένα προσωπικό κενό, εμφανίζει μειωμένη αντοχή στον ψυχικό και σωματικό πόνο, αδυνατεί να προβάλλει άμυνα απέναντι στις διαψεύσεις και, από καιρού σε καιρό, αισθάνεται μια εντονότατη «πείνα» για οπιούχα. Ο εξαρτημένος δικαιολογημένα αισθάνεται την ανάγκη να διαφύγει απ’ αυτή την εξαιρετικά δυσάρεστη κατάσταση που βιώνει. Και ο πιο εύκολος τρόπος να το κάνει είναι να ξαναπάρει οπιούχα, ξαναμπαίνοντας στον κύκλο της χρήσης και της προσπάθειας για διακοπή.

Στο φως μιας τέτοιας θεώρησης, ερμηνεύεται ικανοποιητικά, όχι με δαιμονολογικά ή ηθικολογικά αλλά με αντικειμενικά βιολογικά δεδομένα:

  1. Ο λόγος για τον οποίο οι περισσότεροι εξαρτημένοι δεν μπορούν παρά να εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τα οπιούχα, παρά τη δραματική ατομική και κοινωνική υποβάθμισή τους που συνεπάγεται η παράλογη και αφανιστική κατασταλτική πολιτική που εφαρμόζεται εναντίον τους.
  2. O λόγος για τον οποίο όλοι σχεδόν οι εξαρτημένοι από καιρού σε καιρό σταματούν να παίρνουν ηρωίνη αλλά οι περισσότεροι ξαναγυρίζουν σ’ αυτή, παρά την έντονη επιθυμία και τη θέλησή τους να μείνουν «καθαροί».
  3. Το τεράστιο ποσοστό αποτυχίας των διαφόρων «προγραμμάτων απεξάρτησης», που κυμαίνεται μεταξύ 90-99%.
  4. Η πλήρης αναξιοπιστία όλων ανεξαιρέτως των «ποσοστών επιτυχίας» που ανακοινώνονται από διάφορα μη-ιατρικά και μη-βιολογικά δήθεν «θεραπευτικά» μοντέλα, όταν προκύπτουν από ελέγχους της σχέσης των «αποφοίτων» τους με τη χρήση οπιούχων, οι οποίοι γίνονται πριν από την πάροδο τουλάχιστον πέντε ετών από τη διακοπή της λήψης τους και τη σχετική αξιοπιστία τους όταν προκύπτουν από ελέγχους που γίνονται πέντε χρόνια μετά τη διακοπή της λήψης τους.

Για την αντιμετώπιση του μεταστερητικού συνδρόμου, η αποτελεσματικότερη από τις μεθόδους που προτάθηκαν μέχρι σήμερα έγκειται στη συστηματική και επί μακρόν χορήγηση οπίου ή κάποιου φυσικού παραγώγου του οπίου (μορφίνη, κωδεϊνη) ή ενός ημισυνθετικού παραγώγου του οπίου (π.χ. ηρωίνη) ή κάποιου συνθετικού οπιοειδούς (μεθαδόνη, LAAM, μπουμπρενορφίνη, κ.α.). Εάν η προσπάθεια του εξαρτημένου χρήστη έχει ως σκοπό την απεξάρτησή του, η ουσία χορηγείται με (βαθμιαία και με αργό ρυθμό) μειούμενες δόσεις, με τρόπο ώστε η δοσολογία να μηδενιστεί σε ένα χρονικό διάστημα 2-3 ετών. Εάν η προσπάθεια έχει ως σκοπό τη συντήρησή του, η ουσία χορηγείται σε μια (εξατομικευμένη) δόση συντήρησης είτε ισοβίως είτε μέχρι να αποφασίσει να μπει σε μια διαδικασία απεξάρτησης (οπότε και ακολουθείται ο δρόμος της βαθμιαία μειούμενης δόσης).

Η βιολογική ερμηνεία της εξάρτησης, του στερητικού και του μεταστερητικού συνδρόμου, του μεταστερητικού και της δυσκολίας της απεξάρτησης από τα οπιούχα, αποτελεί ένα πρώτο και σημαντικό βήμα α) για τη διατύπωση μιας επιστημονικής απάντησης στο καίριο ερώτημα «τι σημαίνει εξάρτηση από την ηρωίνη;». και β) για την επεξεργασία μεθόδων για την αντιμετώπιση της εξάρτησης που είναι διαμετρικά αντίθετες από τη δαιμονολογική, απαγορευτική και κατασταλτική πολιτική η οποία επιβάλλεται από το σύμπλεγμα κρατικής εξουσίας, οργανωμένου εγκλήματος και διαπλεκόμενων συμφερόντων (που έχουν ανάγκη από τη συντήρηση της απαγόρευσης και της καταστολής), εξαπατώντας συστηματικά την κοινωνία και καλλιεργώντας με κάθε δυνατό τρόπο το πελώριο ψεύδος ότι η απεξάρτηση είναι δυνατό να επιτευχθεί με τη «δύναμη της θέλησης» ή με το μακροχρόνιο εγκλεισμό των εξαρτημένων στις φυλακές, τις φυλακές-κέντρα «αποτοξίνωσης» και τις «ποινικές αποικίες» των διαφόρων ψευτοθεραπευτικών μη-ιατρικών μοντέλων απεξάρτησης.

Τα οπιούχα είναι εξαρτησιογόνες ουσίες με πολύ χαμηλή τοξικότητα και δεν προκαλούν αξιοσημείωτες βλάβες στις σωματικές και ψυχοδιανοητικές λειτουργίες του χρήστη τους.

«Ακόμη και σε περίπτωση κατάχρησης δεν προκαλούν φυσικές βλάβες στο νευρικό σύστημα, το ήπαρ ή την καρδιά (σ’ αντίθεση με το αλκοόλ και τα βαρβιτουρικά) ούτε παράγουν ψυχωτικές εμπειρίες (σ’ αντίθεση με τις αμφεταμίνες και την κοκαΐνη).»16

Συνεπώς, τα σοβαρότατα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εξαρτημένοι από οπιούχα δεν προέρχονται απ’ αυτή καθαυτή τη χρήση της ουσίας και την εξάρτησή τους, αλλά από την εφαρμοζόμενη απαγορευτική και κατασταλτική πολιτική:

H βιολογική αποδυνάμωση και η ατομική και κοινωνική υποβάθμιση των εξαρτημένων οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην απαγόρευση και την καταστολή που λειτουργεί προς όφελος του οργανωμένου εγκλήματος και σε βάρος των χρηστών και της κοινωνίας. Γιατί μόνο σε συνθήκες απαγόρευσης, οι εξαρτημένοι (που, εξαιτίας της μικρής διάρκειας της δράσης των οπιούχων, πρέπει να παίρνουν 1 έως 4 δόσεις το 24ωρο, προκειμένου να αποφύγουν την εκδήλωση των επώδυνων στερητικών συμπτωμάτων), προκειμένου να εφοδιαστούν με την ουσία που έχουν ανάγκη, εξαναγκάζονται στη διάπραξη ποινικών αδικημάτων, την πορνεία, τη μικροδιακίνηση παράνομων ουσιών, τις συναλλαγές με το οργανωμένο έγκλημα, την κατανάλωση των πανάκριβων περιττωμάτων που προσφέρονται ως «ηρωίνη» στη μαύρη αγορά, τις διώξεις, τις συλλήψεις, τις καταδίκες και την περιθωριοποίηση, τον υποσιτισμό, την παραμέληση της ατομικής υγιεινής, τις λοιμώξεις και το θάνατο από δηλητηρίαση ή «υπερβολική δόση».

Η σχέση του ανθρώπου με τις ψυχοτρόπες ουσίες αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα του ανθρώπινου είδους σ’ όλη τη διάρκεια της βιολογικής και ιστορικής του διαδρομής, και η διερεύνησή της προϋποθέτει την αποσαφήνιση και τη διάκριση των εννοιών της χρήσης, της εξάρτησης και του «προβλήματος των ναρκωτικών», που συσκοτίζονται και αλληλοεπικαλύπτονται τεχνηέντως προκειμένου να εξυπηρετηθούν ορισμένες εξουσιαστικές σκοπιμότητες.

Επιλογή, Χρήση, Εξάρτηση και Απεξάρτηση

Η επιλογή και η χρήση των ψυχοτρόπων ουσιών είναι ένα κατ’ εξοχήν ατομικό-ψυχολογικό γεγονός στο οποίο παρεισφρέουν, επιβοηθητικά ή αποτρεπτικά, ορισμένοι κοινωνικοί παράγοντες. Αυτό το ατομικό-ψυχολογικό γεγονός συνδέεται άμεσα με τις ξεχωριστές και ιδιαίτερες, για κάθε άνθρωπο, ανάγκες να είναι σε κατάσταση ευεξίας, να απαλύνει το φυσικό πόνο, να μειώνει την ψυχική πίεση, να διασκεδάζει, να βιώνει άλλες καταστάσεις συνείδησης, να αντιμετωπίζει διάφορες αντιξοότητες της ζωής, να επιβιώνει σε σκληρές κλιματολογικές συνθήκες, κ.α.

Η εξάρτηση από τις εξαρτησιογόνες ψυχοτρόπες ουσίες είναι ένα σύνθετο, πρωτίστως βιολογικό και δευτερευόντως ψυχικό γεγονός, στο οποίο παρεμβαίνουν βοηθητικά ή αποτρεπτικά, ορισμένοι ατομικοί και κοινωνικοί παράγοντες (ψυχοσύνθεση, χαρακτηριοδομή, μορφωτική, κοινωνική και οικονομική κατάσταση). Αυτό το ατομικό-βιολογικό γεγονός συνδέεται με το νευροφυσιολογικό εξοπλισμό των ζωντανών οργανισμών: Εξ’ αιτίας του γεγονότος ότι το νευρικό σύστημα παράγει φυσικά ενδογενή οπιούχα και διαθέτει ειδικούς υποδοχείς στους οποίους δρουν, κάθε άνθρωπος που θα εκτεθεί σε συστηματική λήψη οπιούχων για ένα ικανό χρονικό διάστημα, θα αναπτύξει εξάρτηση απ’ αυτά, ανεξάρτητα από την προσωπικότητα, τη χαρακτηριοδομή και την κοινωνική του θέση.

Οι διάφοροι ατομικοί (ψυχολογικοί) και κοινωνικοί (οικονομικοί, πολιτικοί, πολιτιστικοί) παράγοντες που παρεμβαίνουν στη διαμόρφωση της ατομικής προσωπικότητας, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην παραγωγή της επιθυμίας για χρήση των ψυχοτρόπων ουσιών, στην επιλογή της ουσίας, στο είδος της χρήσης (πειραματική, ψυχαγωγική, περιστασιακή ή συστηματική) και στη συνέχιση ή τη διακοπή της, αλλά δεν παρεμβαίνουν στην εγκατάσταση της εξάρτησης αυτής καθαυτής.

Το «πρόβλημα των ναρκωτικών» είναι ένα κατ’ εξοχήν πολιτικό, οικονομικό και ιδεολογικό γεγονός στο οποίο υπεισέρχονται διάφοροι βιολογικοί και ψυχολογικοί παράγοντες και το οποίο κατασκευάζεται σκοπίμως από την εξουσία μέσω της ποινικοποίησης της χρήσης ορισμένων επιλεγμένων ψυχοτρόπων ουσιών.

Η συστηματική και επί ικανό διάστημα χρήση των εξαρτησιογόνων ψυχοτρόπων ουσιών (αλκοόλ, καπνός, ηρεμιστικά, οπιούχα, κ.α.) έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη μιας βιολογικής σχέσης ανάμεσα στο χρήστη και την ουσία, που αποδίδεται με τον όρο εξάρτηση. Αντίθετα, η χρήση των μη-εξαρτησιογόνων ουσιών (κάνναβη και τα παράγωγά της, τα φύλλα κόκας, κ.α.) δεν προκαλεί κάτι τέτοιο.

Η χρήση των ψυχοτρόπων ουσιών είναι προϊόν μιας ατομικής επιλογής, που, ακόμη και στη χειρότερη περίπτωση, αποτελεί μια τυπική πράξη αυτοπροσβολής, και ως τέτοια, δεν αποτελεί πρόβλημα για το άτομο και την κοινωνία, μέχρι τη στιγμή που μετατρέπεται σε ατομική και κοινωνική τραγωδία και σε «πρόβλημα ναρκωτικών» με την απαγορευτική-κατασταλτική παρέμβαση της εξουσίας.

Συνεπώς, η απαγόρευση ορισμένων ουσιών και η δίωξη των χρηστών τους από την κρατική εξουσία, συνιστά βάναυση προσβολή ενός θεμελιώδους ατομικού δικαιώματος και πλήττει ευθέως τους χρήστες και την κοινωνία.

Χρήση, Εξάρτηση και «Πρόβλημα ναρκωτικών»

ΕΙΝΑΙ  

ΓΕΓΟΝΟΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΡΟΪΟΝ ΣΥΝΙΣΤΑ  

ΠΡΑΞΗ

Η Χρήση 

των ψυχοτρόπων ουσιών

Ατομικό-ψυχολογικό Ατομικής 

επιλογής

Αυτοπροσβολής
Η Εξάρτηση 

από ψυχοτρόπες ουσίες

Ατομικό- 

Βιολογικό

Ατομικής 

επιλογής

Αυτοπροσβολής
Το «Πρόβλημα 

των ναρκωτικών»

Κοινωνικο-πολιτικό Εξουσιαστικής επιβολής Ετεροπροσβολής 

από μέρους της κρατικής εξουσίας σε βάρος του χρήστη και της κοινωνίας

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΤΕΡΗΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΕΤΑΣΤΕΡΗΤΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

Οδηγίες για την Αντιμετώπιση της Εξάρτησης από Ηρωίνη

Με βάση τα όσα αναπτύχθηκαν παραπάνω, είναι προφανές ότι ο εξαρτημένος χρήστης οπιούχων (ηρωίνης) που θα αποφασίσει να διακόψει τη σχέση του μ’ αυτά, θα πρέπει να αντιμετωπίσει μια δοκιμασία που εξελίσσεται σε δύο φάσεις:

α) Το πρώτο στάδιο, γνωστό ως στερητικό σύνδρομο στη γλώσσα της ιατρικής ή χαρμάνα στη γλώσσα της πιάτσας, έχει μικρή διάρκεια και χαρακτηρίζεται από την εκδήλωση τριών ομάδων συμπτωμάτων:

Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει συμπτώματα που συνδέονται με το άγχος, την ένταση, την ανησυχία, την αγωνία. Η δεύτερη, συμπτώματα που αφορούν σε διαταραχές του ρυθμού του ύπνου. Και η τρίτη, συμπτώματα που έχουν επώδυνο χαρακτήρα. Τα συμπτώματα της πρώτης και της δεύτερης ομάδας συνήθως παραμένουν για αρκετό χρόνο, ενώ αυτά της τρίτης ομάδας εξαλείφονται σε 4-5 εικοσιτετράωρα.

Συνεπώς, είναι προφανές, ότι το στερητικό σύνδρομο μπορεί εύκολα να αντιμετωπιστεί με τη χορήγηση τριών απλών φαρμάκων καθημερινής χρήσης (ένα για κάθε ομάδα συμπτωμάτων), τα οποία δεν είναι οπιούχα ή οπιοειδή, και, άρα, δεν είναι υποκατάστατα της ηρωίνης: Ένα ηρεμιστικό του τύπου των βενζοδιαζεπινών (π.χ. Lexotanil) για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της πρώτης ομάδας, ένα υπνογόνο (π.χ. Halcion) για τα συμπτώματα της δεύτερης ομάδας και ένα οπιούχο της κατηγορίας της κωδείνης (π.χ. Lonalgal) για τα συμπτώματα της τρίτης ομάδας.17

β) Το δεύτερο στάδιο, γνωστό ως μεταστερητικό σύνδρομο στη γλώσσα της ιατρικής ή «ψυχολογικό» στη γλώσσα της πιάτσας:

  • Έχει μεγάλη διάρκεια: Διαρκεί τόσο όσο χρειάζεται ο οργανισμός προκειμένου να καταστεί ικανός να (ξανα)βιοσυνθέτει ενδογενείς μορφίνες (χρονικό διάστημα που, θεωρείται ότι, κυμαίνεται μεταξύ 2-3 ετών).
  • Χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη ενός, διαλυτικού συμπτώματος, της κατάθλιψης, που η έντασή της είναι αντιστρόφως ανάλογη με τη βιοσύνθεση των ενδογενών μορφινών.

Επειδή, κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να υποφέρει από κατάθλιψη για ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, είναι φυσιολογικά αναμενόμενη η υποτροπή του ατόμου που επιχειρεί την αποκοπή του από την ηρωίνη: παίρνει ηρωίνη για να βγει από την κατάθλιψη και, πράγματι, βγαίνει από την κατάθλιψη αλλά ξαναμπαίνει στην ηρωίνη. Κι έτσι εισάγεται στο φαύλο κύκλο του «μπαίνω στην ηρωίνη, βγαίνω από την ηρωίνη, ξαναμπαίνω, ξαναβγαίνω, κ.ο.κ.», που δεν έχει τελειωμό

Το μεταστερητικό σύνδρομο θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί εύκολα με αρκετούς τρόπους, αλλά, δυστυχώς, οι διαχειριστές της κρατικής εξουσίας φρόντισαν να αναχθεί σε κακούργημα η χρήση των μέσων που διαθέτει η ιατρική για τη διευθέτηση του μεταστερητικού σταδίου. Αυτή η «διευθέτηση» θωρακίζει τη μαύρη αγορά και εξασφαλίζει την απρόσκοπτη λειτουργία της, προς όφελος των συμφερόντων της κρατικής εξουσίας και του οργανωμένου εγκλήματος που την ελέγχουν. Κάτω απ’ αυτές τις απαράδεκτες συνθήκες δικτατορικής επιβολής της κρατικής εξουσίας επί της ιατρικής επιστήμης, οι αρκετοί τρόποι αντιμετώπισης του μεταστερητικού σταδίου που διαθέτει η ιατρική περιορίζονται σε έναν. Κι αυτός ο ένας αφορά τη χορήγηση της ναλτρεξόνης, ενός φαρμάκου που αποτελεί το μοναδικό γνήσιο ανταγωνιστή ή αντίδοτο (και όχι υποκατάστατου) των οπιούχων που διαθέτει το φαρμακευτικό οπλοστάσιο της ιατρικής.

Αντιμετώπιση του Στερητικού Συνδρόμου 

 

1ο LONALGAL 1-3 χάπια το Πρωί, 1-3 το Μεσημέρι, 1-3 το Βράδυ
24ωρο LEXOTANIL 1-2 χάπια το Πρωί, 1-2 το Μεσημέρι, 1-2 το Βράδυ
HALCION 1-2 χάπια, μία ώρα προ του ύπνου
2ο ΤΑ ΙΔΙΑ
24ωρο
3ο ΤΑ ΙΔΙΑ
24ωρο
4ο ΤΑ ΙΔΙΑ
24ωρο
5ο LEXOTANIL 1-2 χάπια το Πρωί, 1-2 το Μεσημέρι, 1-2 το Βράδυ
24ωρο HALCION 1-2 χάπια, μία ώρα προ του ύπνου
Αντιμετώπιση του Μεταστερητικού Σταδίου 

 

Από το 

6ο 24ωρο

NALOREX 

(ναλτρεξόνη)

Από ½ έως 1 χάπι το 24ωρο για 18 μήνες 

ανάλογα με την κατάσταση της υγείας του χρήστη.

Ο χρήστης που θα αποφασίσει να κάνει μια συνεπής προσπάθεια αποκοπής από την ηρωίνη, θα πρέπει να έχει υπόψη του τα εξής:

1) Για τον προσδιορισμό του χρόνου, ως σημείο εκκίνησης λαμβάνεται η τελευταία δόση ηρωίνης.

2) Το Lonalgal υπάρχει σε δύο μορφές: Χάπια και Υπόθετα (που ο προτιμώμενος τρόπος λήψης του φαρμάκου ως ασφαλέστερος, γρηγορότερος και δραστικότερος, με δοσολογία 1 υπόθετο το πρωϊ, 1 το μεσημέρι, 1 το βράδυ και, εάν χρειαστεί, και από 1 στα ενδιάμεσα διαστήματα).

3) Αντί του Halcion μπορεί να χρησιμοποιηθεί Centrac 20 mg ή Stedon 10 mg (εξαρτάται από το σε ποιο αντιδρά καλύτερα ο λήπτης).

Η εφαρμογή αυτού του σχήματος είναι απλή (μπορεί να γίνει με την εποπτεία οποιουδήποτε γιατρού, π.χ. του οικογενειακού) και προφυλάσσει τον εξαρτημένο χρήστη από διάφορες «θαυματουργές» δήθεν θεραπείες (όπως το πολυδιαφημιζόμενο «καθάρισμα του αίματος» υπό νάρκωση !!!) που παρέχονται με εξαιρετικά υψηλό κόστος (10.000 ευρώ).

Προσοχή: Πρέπει να αποφεύγονται απολύτως τα φάρμακα που περιέχουν φλουνιτραζεπάμη (τέτοια φάρμακα είναι τα: HIPNOSEDON, VULBEGAL, NILLIUM, ILMAN, STEDONIL), γιατί:

1) Αποτελούν «γέφυρα» για την ηρωίνη.

2) Προκαλούν σημαντικές διαταραχές στον ψυχισμό και τη συμπεριφορά του χρήστη (όπως «μαστούρωμα», συγχυτικές κρίσεις, επιθετικότητα, παρορμητική βιαιότητα, κλεπτομανία, κ.α.), με αποτέλεσμα, ανάμεσα στα άλλα και, τη διαρκή αύξηση του ποινικού πληθυσμού.

Τι Είναι η Ναλτρεξόνη (nalorex)

Η ναλτρεξόνη είναι ένα φάρμακο γνήσιος ανταγωνιστής των οπιούχων (μορφίνη, ηρωίνη, κλπ), δηλαδή ένα φάρμακο που ακυρώνει τη δράση της ηρωίνης (και δεν την υποκαθιστά όπως η μεθαδόνη). Είναι το μοναδικό αντίδοτο της ηρωίνης που διαθέτει η ιατρική (στις περιπτώσεις δηλητηρίασης με ηρωίνη, για τη σωτηρία της ζωής του χρήστη χορηγείται ενδοφλεβίως η ενέσιμη μορφή της ναλτρεξόνης που ονομάζεται ναλοξόνη).

Δεν ανήκει στα ναρκωτικά (γι’ αυτό και χορηγείται με απλή συνταγή). Δεν δημιουργεί εξάρτηση. Δεν επιτρέπει κατάχρηση στη λήψη της (αντίθετα, οι πιο πολλοί χρήστες την αποφεύγουν). Δεν έχει από μόνη της παρενέργειες, εκτός από τις συνήθεις παρενέργειες των φαρμάκων καθημερινής χρήσης.

Η ναλτρεξόνη δρα μπλοκάροντας τους υποδοχείς της ηρωίνης και έτσι δεν επιτρέπει την πρόσληψη και τη δράση της. Συνεπώς, η ναλτρεξόνη εμποδίζει και αποτρέπει τον χρήστη από τη λήψη της ηρωίνης, για τον απλό λόγο ότι παρουσία της ναλτρεξόνης η ηρωίνη δεν μπορεί να δράσει. Εάν ο λήπτης της ναλτρεξόνης πάρει ηρωίνη, η δράση της ηρωίνης ακυρώνεται και το μονό που νοιώθει είναι ότι «πέταξε τα λεφτά του».

Ενας εξαρτημένος χρήστης ηρωίνης, εάν πάρει ναλτρεξόνη χωρίς να έχει διακόψει την ηρωίνη για λίγες μέρες, θα εμφανίσει έντονο στερητικό σύνδρομο («χαρμάνα») με διάρκεια 8-12 ωρών. Γι αυτό το λόγο, πρέπει πρώτα να διακοπεί η χρήση της ηρωίνης και να αντιμετωπιστεί το στερητικό σύνδρομο (που διαρκεί 4-5 μέρες) και μετά να αρχίσει η λήψη της ναλτρεξόνης (μια φορά το 24ωρο) η οποία τον θωρακίζει απέναντι στην ηρωίνη, εμποδίζοντας να παραχθεί αποτέλεσμα από οποιαδήποτε λήψη ηρωίνης.

Με τη βοήθεια της ναλτρεξόνης, ο υπό απεξάρτηση χρήστης, παραμένοντας προφυλαγμένος από τη λήψη ηρωίνης για χρονικό διάστημα 12-18 μηνών, δίνει στον οργανισμό του το χρόνο που χρειάζεται για την φυσιολογική (επανα)βιοσύνθεση των ενδογενών μορφινών (ενδορφίνες) που στους χρήστες ηρωίνης έχει ανασταλεί εξαιτίας της εξωγενούς λήψης οπιούχων (ηρωίνης).

Μετά 20 Έτη (Νοέμβριος 2001) –Κυβέρνηση: «Κάναμε λάθος!»

Το Νοέμβριο του 2001, γράφηκε ο επίλογος μιας μακροχρόνιας διαμάχης ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους ελάχιστους γιατρούς που υπερασπίζονται το δικαίωμα να χρησιμοποιούν όλα τα μέσα που διαθέτει η ιατρική για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από την ηρωίνη.

Οι εκάστοτε διαχειριστές της εξουσίας όχι μόνο επιμένουν στην εφαρμογή της αποτυχημένης, εγκληματικής και εγκληματογενούς «απαγορευτικής» πολιτικής που επιβάλλεται από την Ουάσινγκτον, αλλά, επιπλέον, φρόντισαν να αναχθεί σε κακούργημα η χρήση των διαθέσιμων ιατρικών μέσων για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από την ηρωίνη, πράγμα που, εξ’ αντικειμένου:

α) Θωρακίζει προστατευτικά τη μαύρη αγορά και συμβάλλει στη διευρυμένη αναπαραγωγή της.

β) Ενδυναμώνει την ισχύ του οργανωμένου εγκλήματος και διευκολύνει τη διαπλοκή του με τις νόμιμες οικονομικές δραστηριότητες.

γ) Επιτείνει τα φαινόμενα της διαφθοράς των κρατικών και κυβερνητικών αξιωματούχων,

δ) Συντελεί στη διαρκή αύξηση του αριθμού των εξαρτημένων χρηστών και των θανάτων από νοθευμένη ηρωίνη, και των, συνακόλουθων, ατομικών, οικογενειακών και κοινωνικών τραγωδιών, και

ε) Επιβαρύνει οικονομικά και πολιτικά την κοινωνία, αναγκάζοντάς την να παίρνει μέρος σε ένα στημένο εξουσιαστικό παιχνίδι, στο οποίο όλα τα κέρδη (πολιτικά και οικονομικά) τα προσπορίζεται η συνεργασία κρατικής εξουσίας και οργανωμένου εγκλήματος και όλο το κόστος (οικονομικό και πολιτικό) το καταβάλλει η κοινωνία, οι χρήστες και οι οικογένειές τους.

Είκοσι και πλέον χρόνια μετά την κυκλοφορία της ναλτρεξόνης στο εξωτερικό και δέκα χρόνια μετά τη νομοθετική ρύθμιση στην Ελλάδα (με την οποία η ναλτρεξόνη, γνήσιος ανταγωνιστής των οπιούχων, καταχωρήθηκε στα «υποκατάστατα» της ηρωίνης, με αποτέλεσμα οι εξαρτημένοι χρήστες να στερηθούν επί μία δεκαετία, το μόνο φάρμακο που μπορούσε να τους κρατήσει μακριά από την ηρωίνη, πράγμα που, εκ των πραγμάτων, λειτουργούσε προς όφελος της μαύρης αγοράς), η κυβέρνηση αναγκάστηκε να παραδεχθεί (δια στόματος τέως υφυπουργού υγείας και φαρμακολόγου) ότι η προηγούμενη ταξινόμηση της ναλτρεξόνης (που είναι γνήσιος ανταγωνιστής των οπιούχων) στα υποκατάστατα των οπιούχων (που «συντηρούν την εξάρτηση») οφειλόταν σε «επιστημονικό λάθος» (!) και αποκατέστησε αυτό το σκόπιμο «λάθος», με τον Ν. 2955/2-11-2001 (άρθρο 12, παρ. Ε, εδάφιο 1) που ορίζει ότι: «Η χορήγηση ανταγωνιστικών ουσιών που αδρανοποιούν τη λειτουργία των υποδοχέων των οπιούχων, επιτρέπεται για τις ενδείξεις που αναφέρονται στην άδεια κυκλοφορίας τους. Με απόφαση του Υπουργού Υγείας και Πρόνοιας, μετά από σύμφωνη γνώμη του ΟΚΑΝΑ, καθορίζονται ειδικώς οι ουσίες, οι όροι και οι προϋποθέσεις χορήγησης, συνταγογράφησης και διάθεσης των ουσιών αυτών από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς και ιατρούς».

O Κλεάνθης Γρίβας (γεν. 1944) είναι ψυχίατρος-νευρολόγος, Διδάκτωρ ψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, με σπουδές στην Κοινωνιολογία. Υπήρξε συνεργάτης πολλών περιοδικών και εφημερίδων, μεταξύ των οποίων και η Ελευθεροτυπία (για 15 χρόνια μέχρι τις 4-2-2002). Συντάκτης της Έκθεσης για τα Ναρκωτικά της Ειδικής Επιτροπής του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης (1986) και συγγραφέας 17 βιβλίων με θέμα τη δημόσια υγιεινή, την ψυχιατρική, τα ναρκωτικά, την τρομοκρατία και την ιστορία.

1 Ο κυρίως εγκέφαλος περιβάλλεται από το φλοιό (που έχει φαιό χρώμα και αποτελείται από νευρικά κύτταρα) και κάτω από τον φλοιό βρίσκεται ο μυελός του εγκεφάλου (που έχει λευκό χρώμα και αποτελείται από νευρικές ίνες). Στο κέντρο του εγκεφάλου υπάρχουν συγκεντρώσεις φαιάς ουσίας που ονομάζονται βασικά γάγγλια, στα οποία περιέχονται πολλά νευρικά κέντρα ζωτικής σημασίας. Ο εγκέφαλος α) διαρείται σε 2 ημισφαίρια (δεξιό και αριστερό), σε 4 λοβούς (μετωπιαίος, βρεγματικός, κροταφικός, ινιακός) και σε διάφορες μοίρες που είναι υπεύθυνες για ορισμένες ειδικές λειτουργίες, και β) περιέχει ορισμένους χώρους, τις κοιλίες, μέσα στις οποίες υπάρχει ένα λεπτό δίκτυο αγγείων, το χοριοειδές πλέγμα, που παράγουν ένα υγρό, το εγκεφαλονωτιαίο υγρό, το οποίο κυκλοφορεί σ’ ολόκληρο το κεντρικό νευρικό σύστημα, γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.

2 Η παρεγκεφαλίδα αποτελείται από 2 ημισφαίρια (καθένα από τα οποία χωρίζεται σε 3 λοβούς) και είναι υπεύθυνη για το συντονισμό όλων των ενεργειών του σώματος. Η προς τα κάτω συνέχεια του εγκεφάλου ονομάζεται στέλεχος, και διακρίνεται σε τρία τμήματα, το ανώτερο (μεσεγκέφαλος), το ενδιάμεσο (γέφυρα), και το κατώτερο (προμήκης μυελός), που περιέχουν νευρικά κέντρα ζωτικής σημασίας (όπως π.χ. το κέντρο της αναπνοής που βρίσκεται στον προμήκη).

3 Ο νωτιαίος μυελός αποτελεί την προς τα κάτω συνέχεια του στελέχους του εγκεφάλου. Αρχίζει από τον προμήκη, μυελό, εκτείνεται μέσα στο σωλήνα της σπονδυλικής στήλης και καταλήγει σε μια μάζα νεύρων που ονομάζεται ίππουρις (ουρά αλόγου). Η κατασκευή του νωτιαίου μυελού είναι ακριβώς αντίστροφη από την κατασκευή του εγκεφάλου: Το εξωτερικό του είναι λευκό και αποτελείται από νευρικές ίνες ενώ το εσωτερικό του είναι φαιό και αποτελείται από νευρικά κύτταρα.

4 Οργανύλια του κυττάρου: Μιτοχόνδρια, λείο και αδρό ενδοπλασματικό δίκτυο, συσκευή του Golgi, λυσοσώματα και πολυκυσττεοειδή σωμάτια.

5 Αμινοξέα: Aσπαρτικό οξύ, Γλουταμινικό οξύ, Ταυρίνη και γ-αμμινοβουτυρική οξύ ή GABA.

6 Μοναμίνες: Aκετυλοχολίνη, Σεροτονίνη, Ισταμίνη και Κατεχολαμίνες (αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη ή ντοπαμίνη). Oι μονοαμίνες περιέχουν μόνο μια αμινοομάδα.

7 Πολυπεπτίδια: Eνδορφίνες, Εγκεφαλίνες, Δυνορφίνες και Υποφυσεϊκές ορμόνες. Τα πολυπεπτίδα αποτελούνται από μικρές αλυσσίδες αμινοξέων.

8 G. Lazorthes, Εγκέφαλος και Πνεύμα, Πολυπλοκότητα και Πλαστικότητα (1991), σ. 7.

9 Lewis Thomas, Οι ζωές του κυττάρου (1975)

10 Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του C. Herrick. Αναφ. στο G. Lazorthes, ο.π., σ. 56.

11 Αιματοεγκεφαλικός φραγμός: Mηχανισμός που περιβάλλει προστατευτικά τα νευρικά κύτταρα.

12 Το Κρικοειδές σύστημα αποτελείται από τα εξής μορφώματα: Aμυγδαλοειδής πυρήνας, πρόσθιος υποθάλαμος, έσω πυρήνες του οπτικού θαλάμου, φαιά ουσία γύρω από τον υδραγωγό του Silvius, υπομέλας τόπος.

13 Λυμπικό σύστημα

14 Οι ψυχεδελικές δράσεις της κεταμίνης και της φαινκυκλιδίνης (PCP) μπορεί να οφείλονται στη διέγερση των υποδοχέων Sigma.

15 Ch. Carroll, Drugs in Modern Society (1993), σ. 194.

16 L. Grinspoon & J. Bakalar, «Drug Abuse and Dependence», The Harvard Medical School Mental Health Review, 1(1990):14. Προς αποφυγή σκόπιμων «παρεξηγήσεων»: Οι συγγραφείς είναι καθηγητές στο πανεπιστήμιο του Harvard. Ο καθηγητής της ψυχιατρικής L. Grinspoon είναι διεθνώς καταξιωμένος ως αυθεντία για τις παράνομες ψυχοτρόπες ουσίες, έχει γράψει πολλά πανεπιστημιακά βιβλία και επιστημονικές εργασίες, διετέλεσε μέλος πολλών συμβουλευτικών επιστημονικών επιτροπών της προεδρίας και της κυβέρνησης των ΗΠΑ, είναι σύμβουλος της «Επιτροπής Ναρκωτικών» του ΟΗΕ και είναι από τους πλέον μαχητικούς υποστηρικτές της αντιαπαγόρευσης.

17 Βλ. τον πίνακα που ακολουθεί.

Advertisements