LAIBACH

ΟΙ ΓΙΓΑΝΤΕΣ ΤΗΣ ΣΛΟΒΕΝΙΑΣ

«Εμείς Σφυρηλατούμε το Μέλλον!»

Οι Laibach και το Neue Slowenische Kunst (NSK) είναι μέσα στις διεθνείς διαστάσεις των ΜΜΕ το μεγαλύτερο και πιθανόν και το σημαντικότερο καλλιτεχνικό φαινόμενο που συνέβη στην πρώην Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (SFRJ). Έχουν πει ξεκάθαρα ότι «δεν υπάρχει οργανικός πολιτισμός, ότι ο κάθε αυθεντικός εθνικός πολιτισμός είναι μια ψευδαίσθηση». Η μεγαλοπρεπή αίσθηση των έργων των Laibach προέρχεται ακριβώς από την περίοδο ανάμεσα σε δύο θανάτους: του πραγματικού θανάτου του Γιόσιπ Μπροζ Τίτο και του δικού του συμβολικού θανάτου, που έγινε πάνω από μία δεκαετία αργότερα με τη διάλυση του δικού του ιδεολογικού project, της μεγάλης Γιουγκοσλαβίας. Οι Laibach και το Neue Slowenische Kunst είναι ένα μεγαλειώδες αποτέλεσμα του γιουγκοσλαβικού πολιτιστικού και πολιτικού project.

Συνέντευξη του IVO SALIGER από τους LAIBACH στη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς και στον Γιώργο Στάμκο

To πιο αμφιλεγόμενο και προκλητικό φαινόμενο στο χώρο της ευρωπαϊκής τέχνης και μουσικής της δεκαετίας του 1980, δημιουργήθηκε επίσημα στη βιομηχανική πόλη Trbovlje (Τρμπόβλιε) της Σλοβενίας στις 1 Ιουνίου του 1980, ούτε ένα μήνα μετά το θάνατο του Τίτο (04.05.1980). «Στο ζώδιο είναι Δίδυμος, οργανισμός με δύο πρόσωπα, γι’ αυτό και δεν μπορεί κανείς να το έχει απόλυτη εμπιστοσύνη», γράφει η Μάγια Μέγκλα (Maja Megla) δημοσιογράφος από τη Σλοβενία στο εξαίρετο Λεξικό της Yu Μυθολογίας (Leksikon Yu Mitologije). Από την πρώτη τους εμφάνιση αρχίζει μια μόνιμη λογομαχία σχετικά με την απαγόρευσή των Laibach. Ο λόγος που απαγορεύτηκε η συναυλία, αλλά και η έκθεσή τους στο Εργατικό Κέντρο του Τρμπόβλιε ήταν η «ανώμαλη και ανεύθυνη» χρήση των συμβόλων, των μαύρων σταυρών του Κάζιμιρ Μάλεβιτς στις φωτογραφίες και τις αφίσες τους. Οι Laibach γίνονται έτσι κλασσικό παράδειγμα της αρνητικής προπαγάνδας. Το όνομα τους, που είναι το όνομα της Λιουμπλιάνα στα Γερμανικά, δεν σταματάει να προκαλεί. Το Delo («Έργο», η μεγαλύτερη σλοβένικη εφημερίδα του κατεστημένου) έγραφε το εξής: «Είναι δυνατόν να επιτραπεί στη Λιουμπλιάνα, τη πρώτη ηρωική πόλη της Γιουγκοσλαβίας, μια ομάδα νεαρών να ονομαστεί με το ζόρι Laibach;» Με αυτή την ερώτηση η «ομάδα» ξεκινάει την παρουσίαση της στο φεστιβάλ Novi Rok (Νέο Ροκ), το οποίο μετέφερε ζωντανά το ραδιόφωνο της Λιουμπλιάνας. Ο Τομάζ Χόστνικ (Tomaz Hostnik) ο τότε front man του γκρουπ, εμφανίζεται για πρώτη φορά με «ολοκληρωτικό look»: με στολή αξιωματικού του Γιουγκοσλαβικού Στρατού αλλά και με τις χαρακτηριστικές μαύρες μπότες της Βερμαχτ και ναζιστικά σύμβολα. Από το κοινό του έρχεται ένα μπουκάλι το οποίο του κόβει τα χείλη, αλλά αυτός αφήνει το αίμα να τρέχει σαν να μη συμβαίνει τίποτε και συνεχίζει το σόου του χωρίς καμία αντίδραση. (Έπειτα από μερικούς μήνες ο Τομάζ Χόστνικ αυτοκτόνησε…). Οι κριτικοί ορίζουν αυτή τη συναυλία ως το συμβολικό τέλος του punk. Οι Laibach συνεχίζουν την περιοδεία τους στις πρωτεύουσες των ομόσπονδων κρατών της Γιουγκοσλαβίας. Στο Βελιγράδι δεν έχουν ξηρό πάγο για να παράγουν καπνό και χρησιμοποιούν τα στρατιωτικά καπνογόνα. Ο κόσμος πανικόβλητος τρέχει να ξεφύγει από τα παράθυρα! Οι Laibach με δυσκολία μεν, αλλά παίζουν μέχρι το τέλος. Στη συνέχεια, στη συναυλία του Ζάγκρεμπ, γίνεται στην είσοδο σωματικός έλεγχος από το Στρατό. Στην ερώτηση των αξιωματικών «γιατί χρησιμοποιήσατε τα καπνογόνα στο Βελιγράδι;» απάντησαν «επειδή ασχολούμαστε με… στρατιωτικά θέματα». Τους ικανοποίησε η απάντηση. Το 1983 παίζουν μαζί με το Last Few Days και το 23 Skidoo στη Λιουμπλιάνα, στο «Dom Svobode» (Οίκος της Ελευθερίας), ξεκινώντας τη συναυλία τους μ’ ένα ημίωρο γάβγισμα και γρύλισμα των σκυλιών. Την επόμενη μέρα με τα ίδια συγκροτήματα συμμετέχουν στη Μπιενάλε του Ζάγκρεμπ υπό το σύνθημα: «Εμείς σφυρηλατούμε το μέλλον!» Η συναυλία έπρεπε να κρατήσει μέχρι το πρωί αλλά, επειδή εμφανίζονται οι φωτογραφίες του Τίτο κάτω από μια ταινία πορνογραφικού περιεχομένου, ο οργανωτής καλεί την αστυνομία και η συναυλία διακόπτεται. Οι Laibach αρνούνται να φύγουν από τη σκηνή και τους απομακρύνουν με το ζόρι. Αρχίζουν να κυκλοφορούν τους δίσκους τους πρώτα στην Αγγλία, στη Mute Records. Στο σλοβένικο περιοδικό Nova Revija (Νέο Περιοδικό πολιτισμού και διανόησης) υπό το τίτλο «Η Δράση Μέσα από το Όνομα» δημοσιεύουν το Μανιφέστο τους. Παρουσιάζουν τις αρχές όπως:

  • «Η τέχνη είναι ανώτερη αποστολή, που οδηγεί στο φανατισμό» (Αδόλφος Χίτλερ),
  • «Οι καλλιτέχνες είναι μηχανικοί των ανθρώπινων ψυχών» (Στάλιν).
  • «Η Τέχνη των Laibach είναι η συνειδητή απάρνηση του προσωπικού γούστου, της εξέλιξης, της ιδεολογίας» (Laibach).

Τη δημοσίευση του Μανιφέστου τους στη Nova Revija υποστηρίζει αποφασιστικά ο Σλοβένος διανοούμενος Τάρας Κερμάουνερ (Taras Kermauner). Πλέον απαγορευμένοι στην Γιουγκοσλαβία το 1984 μετακομίζουν όλοι τους στο Λονδίνο. Ανάμεσα σε διάφορες δουλειές του ποδαριού, παίζουν και ως κομπάρσοι στην ταινία του Στάνλεϊ Κιούμπρικ Full Metal Jacket. Έρχονται στη Λιουμπλιάνα και δίνουν μια συναυλία μακριά από τα ΜΜΕ, ανώνυμα, ενώ ειδοποιούν τον κόσμο για το συμβάν κάνοντας αφίσες μόνο με ένα μαύρο σταυρό του Μάλιεβιτς μαζί με την ημερομηνία και ώρα έναρξης. Τα εισιτήρια εξαφανίζονται σε χρόνο ρεκόρ! Αμέσως μετά, μαζί με την ομάδα Ιrwin και το Θέατρο Sester Scipion Nasice, ιδρύουν το κίνημα Neue Slowenische Kunst (Νέα Σλοβένικη Τέχνη). Το NSK για πρώτη φορά παρουσιάζεται στο περιοδικό Problemi (Προβλήματα), όπου γράφουν πως «είναι υπερήφανοι ότι δημιουργούν το χρόνο και τον αγώνα που θα αλλάξουν τον κόσμο, πνευματικά, πολιτικά και γεωγραφικά». Εκτοξεύουν και μια άλλη πολύ γνωστή ατάκα τους «Η κάθε τέχνη υποκύπτει στην πολιτική παραπλάνηση εκτός εκείνης που μιλάει την ιδία παραπλανητική γλώσσα». Επίσης λένε ότι «Η πολιτική είναι η ανώτερη και η ευρύτερη τέχνη και εμείς που δημιουργούμε τη σύγχρονη σλοβένικη τέχνη, θεωρούμε τον εαυτό μας πολιτικούς!» Και «μόνο ο Θεός θα σταματήσει το Laibach. Οι Άνθρωποι και πράγματα ποτέ».

Το 1985, όταν στη Σλοβενία και στην υπόλοιπη Γιουγκοσλαβία είναι απαγορευμένοι, κάνουν μια περιοδεία στη Γερμανία όπου στη σκηνή φέρνουν την εικονογραφία του κυνηγιού: αντί για κιθάρες έχουν τσεκούρια και κέρατα, κόβουν ξύλα και είναι περικυκλωμένοι από ζωντανούς ναρκωμένους λαγούς. Για πρώτη φορά οι Laibach μαζί με το NSK και το Θέατρο Sester Scipion Nasice εμφανίζονται στο Cankarjev Dom (το σημαντικότερο πολιτιστικό κέντρο της Σλοβενίας), με ένα μεγάλο θέαμα με τίτλο «Σταυρός Κάτω από το Τρίγκλαβ», ενώ στην Αγγλία βγαίνει το άλμπουμ τους «Nova Akropola» (Νέα Ακρόπολη). Η πρώτη ελεύθερη συναυλία στη Σλοβενία έγινε κοντά στη Nova Gorica είχε τίτλο Krvava GrudaPlodna Zemlja που σημαίνει «Ματωμένο Χώμα – Γόνιμη γη. Η SSO Slovenije (Ένωση της Σοσιαλιστικής Νεολαίας της Σλοβενίας) απαιτούν να νομιμοποιηθεί το όνομά τους και τους δίνουν βραβείο. Μαζί με τον Μichael Clark και τη λονδρέζικη παράστασή του «No Fire Escape from Hell», ταξιδεύουν στο φεστιβάλ του Λος Άντζελες. Εκεί τους δέχεται στη δεξίωση του ο Βρετανός πρέσβεις, όπου βρίσκεται και ο Ολλανδός πρέσβης που τους διηγείται την ιστορία για τον Τίτο, και λέει ότι τον ξέρει προσωπικά αλλά δεν είναι ο ίδιος ο Τίτο που τον έβλεπε πριν το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκείνος δεν είχε το μικρό δακτυλάκι του στο δεξί χέρι του…

Οι Laibach κατόπιν βγάζουν το δίσκο τους με τίτλο Opus Dei. Ο δίσκος είναι ανεπιθύμητος σε κάποιες χώρες και πουλιέται κάτω από το πάγκο εξαιτίας του εσωτερικού περιτυλίγματος στο οποίο είναι η Σβάστικα του Heartfield με τσεκούρια από τα οποία τρέχει το αίμα. Ο Heartfield ήταν ένας ανατρεπτικός, αντιναζιστής Γερμανός καλλιτέχνης, ένας ντανταϊστής που δημιουργούσε τη δεκαετία του 1920 στην προχιτλερική Γερμανία. Η περιβόητη Η Opus Dei, γνωστή και ως «Ιερή Μαφία του Καθολικισμού, στην Γερμανία τους κάνει μήνυση για παράνομη εκμετάλλευση του ονόματός τους, όμως οι δικηγόροι εκεί τους υπερασπίζουν με επιτυχία. Στην εκδήλωση Άμστερνταμ: Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης δίνουν συναυλία πάνω σε πέντε μέτρα ύψος σκηνή, ενώ απέναντί τους ακριβώς οι οργανωτές ψήνουν ένα βόδι! Στο φεστιβάλ Trans Musicales de Rennes της Γαλλίας, στη συνέντευξη τύπου δηλώνουν ότι τα κύρια τους πρότυπα είναι ο Τίτο, ο Τότο και ο Τάτι. Τρελαίνουν τους Αυστριακούς στο Wiener Festwochen (Γιορτή της Βιέννης), όπου ξεκινούν την συναυλία τους ρωτώντας «Εσείς οι Αυστριακοί Είστε Γερμανοί,». Οι διοργανωτές παρά λίγο να διακόψουν τη συναυλία που ήταν όμως sold out. Στη συνέχεια κυκλοφορούν το άλμπουμ Let It Be το οποίο χρησιμοποιεί αργότερα ο Paul McCartney βάζοντάς το ως «ουβερτίρα» στις συναυλίες του. Το 1989 κάνουν περιοδεία στην Αμερική, όπου τους βλέπουν μαύροι και skinheads μαζί. Στη Mineapolis, τα κορίτσια από τις πρώτες σειρές φιλούν τις μπότες τους. Γυρίζοντας στη Σλοβενία παίζουν στη Λιουμπλιάνα, στο Ζάγκρεμπ, όπου παίζουν σέρβικες γκούσλε, ενώ στο Βελιγράδι βγαίνουν με το λόγο του Μιλοσεβιτς που είπε στο Κόσοβο στους Σέρβους: «Εσάς δεν θα σας δέρνει πλέον κανένας. Εμείς σας το εγγυούμαστε». Μένουν στο Λονδίνο στο τετράγωνο Kensington Gardens, όπου οργανώνουν πάρτι στα οποία έρχονται οι Nick Cave, Depeche Mode, Wire, KLF, Last Few Days, 23 Skidoo, Holger Hiller, Sinead O’Connor και άλλοι.

Το 1991 ιδρύουν το εικονικό κράτος ΝSK (Neue Slowenische Kunst). Ένα «κράτος στο χρόνο και όχι στο χώρο, ένα ιδανικό κράτος που είναι χωρίς γη, χωρίς τα φυσικά σύνορα και το οποίο καθημερινά πραγματοποιεί την ουτοπία». Κατασκευάζουν τα διαβατήρια και έχουν περισσότερους κατοίκους από το Βατικανό. Βγάζουν το μεγάλο βιβλίο για το NSK και το δίσκο «Kapital». Στις πολλές συνεντεύξεις τους ισχυρίζονται ότι «η Δυτική Ευρώπη ενώνεται για οικονομικούς και όχι ηθικούς λόγους, από φόβο και όχι από ελπίδα». Συνεχίζουν να πιστεύουν ότι «η δημοκρατία είναι μόνο ένα δημοφιλές όνομα για τον εξελιγμένο ολοκληρωτισμό».

Τον Ίβο Σάλιγκερ (Ivo Salinger), έναν από τους τέσσερις των Laibach, τον συναντήσαμε αυτό το καλοκαίρι κάτω από τον Όλυμπο, και συγκεκριμένα στην παραλία κάτω από το κάστρο του Πλαταμώνα, στο φως της πανσέληνου, όπου παρουσιάζε το δικό του DJ session. Ήταν καλεσμένος από τους διοργανωτές του Olympolis Project, ενός μικρού αλλά δυνατού project στα πλαίσια του Φεστιβάλ του Ολύμπου. Για να σπάσουμε την παγωμάρα της πρώτης επαφής, τον ρωτήσαμε αν γνώριζε προσωπικά τον συμπατριώτη του Σλάβοι Ζίζεκ, το μεταμοντέρνο φιλόσοφο και συγγραφέα, τον οποίο είχαμε παρουσιάσει στο προηγούμενο Ζενίθ. Αποδείχτηκε ότι η Σλοβενία ήταν ακόμη μικρότερη από ότι νομίζαμε: ο Ίβο Σάλιγκερ των Laibach και ο παγκοσμίου φήμης σύγχρονος φιλόσοφος Σλάβοι Ζίζεκ ήταν, εκτός από φίλοι, και συγκάτοικοι στο πανεπιστήμιο στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και αρχές του 1980, όταν η Γιουγκοσλαβία έβραζε από τα γεγονότα τόσο στην καλλιτεχνική τσο και στην πολιτική σκηνή.

Να τι μας είπε ο Ίβο Σάλινγκερ για τη σχέση του με τον Σλάβοϊ Ζίζεκ: «Τον Ζίσκο (όπως είναι παρατσούκλι του Σλάβοι Ζίζεκ στα σλοβένικα) τον καλέσαμε στο Βερολίνο το 1983 αφού δημιουργήσαμε το NSK κράτος, να μιλήσει στο Volks Buhne Theater. Και τότε ήταν γνωστός στο εξωτερικό αλλά όχι όσο σήμερα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν δημιουργήθηκαν οι Laibach, έκανε και αυτός στη Λιουμπλιάνα μια σειρά από διαλέξεις, πρώτα σε εναλλακτικές αίθουσες και αργότερα στη Φιλοσοφική Σχολή, και σε ροκ συναυλίες. Εκείνη η εποχή ήταν πολύ πρωτοποριακή κίνηση, και τότε καταλάβαμε ότι κάτι γίνεται γύρω από αυτόν τον Ζίσκο. Το περιοδικό Problemi, που ήταν κάτι σαν αντί-ρεύμα του Λακάν και μια αντιπολίτευση στη Nova Revija, ξεκίνησε στις αρχές του 1970 και ήταν ένα πραγματικά σοβαρό περιοδικό των διανοουμένων της Σλοβενίας. Η Nova Revija έφτιαξε το Εθνικό Σλοβένικο Πρόγραμμα, ενώ αυτό το ρεύμα του Ζίσκο και το περιοδικό Problemi, ήταν κατά του εθνικισμού, δεν ήθελαν να φτιάχνουν τις καινούργιες αξίες βάσει του εθνικισμού. Ο Ζίζεκ είναι ένας αναρχικός μαρξιστής».

Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Γιώργος Στάμκος: Κατά τη γνώμη σου Ίβο, που οφείλεται η τόσο μεγάλη παγκόσμια επιτυχία του Σλάβοϊ Ζίζεκ κατά την δεκαετία του 1990;

Πιστεύω πως ο Ζίζεκ έφτασε στο συμπέρασμα ότι η Φιλοσοφία είναι κάτι πολύ βαρετό, και αυτός στην πραγματικότητα είναι ένας σόουμαν, και του ήρθε έτσι η καταπληκτική ιδέα να πάρει ολόκληρη την pop κουλτούρα με την οποία θα διεύρυνε και θα εμπλούτιζε τη Φιλοσοφία. Είναι ένας πολύ ταλαντούχος «stand up comedian», που μπορεί ταυτόχρονα να διασκεδάζει τον κόσμο και να μιλάει παρά πολύ σοβαρά για όλα τα παγκόσμια προβλήματα. Εμείς στο περιοδικό Problemi το καταλαβαίναμε αυτό ως το δικό μας ρεύμα, που μας αντιπροσώπευε πολύ καλύτερα, ενώ η Nova Revija ήταν ενδιαφέρουσα γιατί γύρω απ’ αυτή μαζευόταν οι καινούργιες δυνάμεις που αργότερα θα αντιπροσωπεύουν το Σλοβένικο Εθνικό Πρόγραμμα. Από τη Nova Revija προέρχονται οι άνθρωποι που είναι σήμερα στην εξουσία, ενώ οι άνθρωποι που βγήκαν από το Problemi είναι ένα ψυχαναλυτικό ρεύμα στη γραμμή του Φρόιντ, που είναι στην πραγματικότητα εναλλακτική της κάθε κυβέρνησης. Ο Τάρας Κερμάουνερ έκανε την πρώτη μεγάλη ανάλυση των Laibach το 1983, και αυτή η ανάλυση είναι πολύ καλύτερη από εκείνη του Ζίζεκ. Και δημοσιεύτηκε στη Nova Revija. Όταν τους στείλαμε το δικό μας πρόγραμμα, το οποίο και ονομάσαμε «Δράση στο Όνομα της Ιδέας», που δεν ήταν τίποτα άλλο παρά το Μανιφέστο μας, η Nova Revija φοβόταν να το δημοσιεύσει. Αλλά υπήρχαν και άνθρωποι, σαν το Τάρας Κερμάουνερ, που έλεγε ότι αν αυτό δεν δημοσιεύσουμε καλύτερα να διαλυθούμε αμέσως, γιατί αυτό που κάνουν οι Laibach είναι καθαρή ποίηση. Τότε ο Τάρας Κερμάουνερ έκανε το θεωρητικό κείμενο το οποίο αιτιολογούσε το Μανιφέστο μας. Λόγω αυτής της δημοσιεύσεις που έγινε στη Nova Revija αργότερα απαγορεύτηκαν οι Laibach. Τότε που μας απαγόρευσαν μας κάλεσε ο Ζίζεκ και μας πρότεινε να κάνουμε ένα ολόκληρο τεύχος του περιοδικού Problemi. Γράψαμε ένα μεγαλύτερο κείμενο για το πρόγραμμα του NSK. Επειδή τους Laibach τους απαγόρευσαν τάχα για το όνομα, αποφασίσαμε να εμφανιζόμαστε χωρίς το όνομα, μόνο με το σύμβολό μας, το μαύρο σταυρό. Είπαμε, εντάξει, αν θέλουν να καταστρέψουν τους Laibach, θα κάνουμε κάτι μεγαλύτερο από αυτό που θα χρησιμοποιεί την αισθητική και την φιλοσοφία των Laibach. Και θα πάρουμε πάλι γερμανικό όνομα. Κι έτσι έγινε το NSK.

Μίλιτσα Κοσάνοβιτς: Από αυτή την ιστορία βγαίνει συμπέρασμα ότι η δράση σας έχει καθαρά πολιτικά κίνητρα, αλλά γίνεται μέσα από το χώρο της μουσικής και της τέχνης.

Η πολιτική ναι σαν πλαίσιο, αλλά όχι σαν δράση. Εμείς πάντα προσπαθούσαμε να διαχωρίσουμε την τέχνη από την ιδεολογία και να αναλύσουμε τη σχέση τους. Μιλούσαμε και για την σλοβένικη εθνική ταυτότητα γιατί η Σλοβενία υπήρχε σαν ουτοπικό κράτος στις αρχές του 1980. Για τους Laibach αυτή ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα στιγμή, και ό,τι κάναμε εκείνη την εποχή ήταν μια ανάλυση της κατάστασης στη Σλοβενία σε σχέση με την Γιουγκοσλαβία. Αλλά η Γιουγκοσλαβία ήταν το πραγματικό πλαίσιο της δράσης μας.

Γ.Σ: Τι δεν πήγε καλά με τη Γιουγκοσλαβία; Γιατί απέτυχε αυτό το πείραμα; Ήταν υπερβολικά ουτοπικό;

Ναι και ήταν ένα πολύ πετυχημένο πείραμα. Αν λάβουμε υπ’ όψιν όλη την πολύπλοκη κατάσταση στον κόσμο και στην Ευρώπη σήμερα, βλέπουμε πόσο καλά λειτουργούσε αυτό το πείραμα. Μετά από την διάλυση Αυστροουγγαρίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μετά τον Α’ και το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ιδέα της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο, παρόλο που ήταν ουτοπική, ήταν αρκετά καλή, αν δούμε τι χάος υπήρχε πριν από αυτό το δημιούργημα στα Βαλκάνια. Η Γιουγκοσλαβία καταστράφηκε γιατί θεωρητικά βασιζόταν σε κάτι ουτοπικές ιδέες όπως ήταν ο Αυτοδιαχειριζόμενος Σοσιαλισμός, ο Αδέσμευτος Κόσμος κ.α. …

Γ.Σ. Δεν θα μπορούσε η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας να γίνει χωρίς να χυθεί το αίμα;

Τότε δεν θα ήταν η Γιουγκοσλαβία! Υπάρχουν πολλοί λόγοι γιατί τα πράγματα έγιναν όπως έγιναν. Εμείς πιστεύουμε ότι ο πόλεμος έγινε λόγω των κακών ταινιών του Χόλιγουντ και της κακής μουσικής! Αν δεις ότι όλη η Γιουγκοσλαβία έβλεπε εκείνη την εποχή τις ταινίες Rambo, Terminator κλπ… Και όλοι αυτοί οι άνθρωποι που καίγανε τα χωριά της Βοσνίας και της Κροατίας ήταν οι τυχοδιώκτες που είδαν παραπάνω ταινίες από ό,τι έπρεπε. Από κει έγινε ο πόλεμος. Ο Γιουγκοσλαβικός Στρατός τότε ήταν σε απόλυτο χάος, φοβόταν για την ύπαρξη του, και δεν αντέδρασε σωστά, ήθελε να βάλει μια τάξη αλλά δεν ήξερε τι να κάνει και έμεινε παράλυτος, γι’ αυτό και δημιουργήθηκαν τόσες παραστρατιωτικές ομάδες. Και ως προς τον Μιλόσεβιτς και τον Τούτζμαν, τους βόλεψαν όλα αυτά γιατί και αυτοί ήταν τυχοδιώχτες. Ως προς το αίμα, δεν υπάρχει καινούργιο κράτος χωρίς το αίμα…

Μ.Κ.: Η σχέση Laibach με τον Τίτο δεν ήταν και ορισμένη απόλυτα ή έτσι μου φαίνεται. Μπορείς να μου πεις πως βλέπετε τον Τίτο, πως τον αναλύετε σήμερα;

Ο Τίτο ήταν σημαντικό ιστορικό πρόσωπο με αναξιόπιστη προέλευση η οποία λειτουργούσε ως «συλλογικό ασυνείδητο», ως μια πετυχημένη σύνθεση, summa summarum όλων των πολιτικών και πολιτιστικών τάσεων των λαών και των πολιτισμών στην περιοχή της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Στην πραγματικότητα ήταν ένας κλασικός μετά-μοντέρνος πολιτικός, πολλαπλή προσωπικότητα, φτιαγμένη από απίθανους συνδυασμούς των χαρακτήρων από τον Βίλι Μπραντ μέχρι τον Μιτεράν, από τον Ναπολέοντα μέχρι τον Γκέμπελς, τον Μπρέζνιεβ, τον Στάλιν, λίγο είχε από το Τσαουσέσκου, λίγο από το Φρανζ Γιόζεφ, λίγο τον Κράλ Αλεξάνταρ, τον Ορσον Ουελς, τη Σοφία Λόρεν, τη Γιοβανκα Μπροζ, την Ελίζαμπετ Τέιλορ, τον Ρίτσαρντ Μπάρτον κλπ. Όλα όσα η Γιουγκοσλαβία χρειαζόταν για την ύπαρξη της στη συγκεκριμένη μεταπολεμική δομή που είχε, για το σύνταγμά της. Αν δε υπήρχε ο Τίτο, δεν θα υπήρχε η Γιουγκοσλαβία, και πιθανόν ούτε και Laibach. Οι Laibach ιδρύθηκαν με το που έφυγε ο Τίτο. Για μας αυτός ακόμη παραμένει μία από τις τέσσερις μεγάλες εμπνεύσεις μας: ΤΙΤΟ, ΤΟΤΟ, ΤΑΤΙ και ΤUTU.

Γ.Σ.: Η τέχνη πρέπει να προκαλεί για να είναι τέχνη;

Έχουμε μια λεπτή γραμμή ελευθερίας η οποία πρέπει να αναλύεται στην τέχνη, με την οποία η τέχνη ασχολείται. Η τέχνη έρχεται σε συνέχεια της φιλοσοφίας. Η τέχνη γεννιέται εκεί όπου η φιλοσοφία δεν έχει πλέον λόγο. Ως προς τα ζητήματα της ελευθερίας, της αλήθειας κλπ η φιλοσοφία κινείται στο ορθολογικό επίπεδο, ενώ η τέχνη πηγαίνει πιο μακριά… Για αυτό αυτή η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πολιτική στην ουσία είναι σχέση ιδεολογίας και ελευθερίας. Αυτός είναι ο χώρος μας τον οποίον προσπαθούμε συνέχεια να αναλύουμε σε διαφορετικά πλαίσια. Αυτό είναι το αιώνιο θέμα μας με το οποίο ασχολούμαστε. Δεν είμαστε ούτε καλλιτέχνες ούτε πολιτικοί, αλλά σχεδόν να είμαστε περισσότερο πολιτικοί από ότι είμαστε καλλιτέχνες. Είμαστε πραγματιστές πολιτικοί …

Μ.Κ.: Αυτός είναι και ο λόγος που μείνατε στην κορυφή της πρωτοπορίας όλα αυτά τα χρόνια; Ποια είναι ακριβώς η σχέση σας με το ροκ ‘ν’ ρολ;

Δεν ήταν αυτή η πρόθεσή μας. Εμάς δεν μας ενδιαφέρει το ροκ ‘ν’ ρολ, για μας h pop και η rock μουσική είναι ενδιαφέροντα μόνο ως μέσο, ως ΜΜΕ, επειδή έχουν τα δικά τους ενδιαφέροντα σημεία που έμειναν ακόμα μη αποκωδικοποιημένα. Η pop κουλτούρα είναι η πιο σημαντική κουλτούρα τα τελευταία εκατό χρόνια, και δεν έχει κανένα νόημα η αμφισβήτηση γύρω από αυτό. Τον εαυτό μας δεν το θεωρούμε «ροκ συγκρότημα» ούτε τη μουσική μας θεωρούσαμε «ροκ μουσική». Αλλά το εκμεταλλευτήκαμε ως ένα από τα πιο ισχυρά Media που επιτρέπει, δεν θέλω να πω μια πλήρη ελευθερία επειδή πρόκειται για ένα πολύ συντηρητικό σύστημα αξιών, αλλά επιτρέπει «γκρίζες ζώνες». Κατά τη γνώμη μας ό,τι συμβαίνει στα πλαίσια του θεάτρου και των θεατρικών τεχνών, όπως είναι το μπαλέτο, μιούζικαλ, η όπερα κλπ, όλα αυτά είναι πλήρως αποκωδικοποιημένα, ακόμη και ο κινηματογράφος, παρόλο που το φιλμ κρατάει ακόμη κάποια δύναμη. Παρόλο που τα φεστιβάλ έχουν γίνει μια εκδοχή σούπερ μάρκετ. Στη ροκ μουσική έμεινε κάποιο κομμάτι από αυτά, ίσως επειδή η μουσική είναι η πιο αφηρημένη γλώσσα απ’ όλες τις γλώσσες και δένει τέλεια με την τεχνολογία και την τεχνολογική ανάπτυξη και συνέχεια έχουμε κάποια καινούργια περιεχόμενα.

Μ.Κ.: Πως βλέπετε τη γνωστή παρεξήγηση σχετικά με το ναζιστικό συμβολισμό των Laibach;

Ναι, για παράδειγμα αν οι Laibach φορέσουν ναζιστικές στολές και βγουν στη σκηνή. Το κάναμε κι αυτό επειδή πάντα μας απασχολούσαν τα ολοκληρωτικά συστήματα. Ουσιαστικά φορούσαμε της γιουγκοσλαβικές στολές, του Γιουγκοσλαβικού Στρατού αλλά βάζαμε και τα ναζιστικά σύμβολά. Πήγαμε στη πρώτη περιοδεία στην Ευρώπη με τις γιουγκοσλαβικές στολές αλλά όλοι είδαν «ναζιστικές στολές». Που φυσικά δεν είναι το ίδιο. Αλλά αν το κάνεις και βγεις στη σκηνή στα πλαίσια μιας συναυλίας, είναι απόλυτα διαφορετικό από το να το κάνεις στα πλαίσια του θεάτρου ή στα πλαίσια μιας ταινίας. Αμέσως αυτό θεωρείται κάτι σοβαρό, πρόκειται για μία αλήθεια. Αν δει κανείς τον Μαρλον Μπράντο να φοράει ναζιστική στολή κανείς δεν θα τον φτύσει για αυτό, αλλά οι Laibach πάντα προκαλούσαν ένα φόβο ότι είμαστε πραγματικοί, αληθινοί… Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στη Βοσνία μας πήραν τηλέφωνο από κάποιο ραδιόφωνο του Σεράγεβο και μας ρώτησαν: «Είστε τώρα ικανοποιημένοι, επειδή εσείς το έχετε προκαλέσει;».

Μ.Κ.: Να γυρίσουμε στο σήμερα, συγκεκριμένα στο χτες το βράδυ. Παρουσιάσατε μια πολύ ενδιαφέρουσα Performance με την οποία, νομίζω, πάλι καταφέρατε και σοκάρετε τον κόσμο…

Ποιον κόσμο, δεν ήταν κανένας! (γελάει…) Εμείς θέλαμε να δώσουμε μια συναυλία των Laibach, αλλά φάνηκε ότι αυτό θα ήταν πολύ πολύπλοκο και πολύ ακριβό οπότε ο διοργανωτής μας πρότεινε να κάνουμε ένα DJ set, κι έτσι αποφάσισα να παρουσιάσω τη δική μου performance με αποσπάσματα από τις B movies του 1970. Εγώ και τα υπόλοιπα μέλη των Laibach, κατά καιρούς παίζουμε και ως DJ. Βέβαια εμείς δεν έχουμε τις φιλοδοξίες που έχουν οι DJ «επαγγελματίες». Εδώ περισσότερο πρόκειται για μια εξερεύνηση «της ιστορικής ύλης από το στούντιο», μουσικής αλλά και κινηματογραφικής.

Επειδή εγώ ασχολούμαι με αυτό περισσότερο σαν χόμπι είπαμε να βάλουμε ένα από τα τέσσερα μας ονόματα Saliger, Dachauer, Eber και Keler…

Μ. Κ.: Τι ονόματα είναι αυτά;

Πρόκειται για τα ονόματα των τεσσάρων καλλιτεχνών που ζούσαν την εποχή της ναζιστικής Γερμανίας που ήταν καθαρά καλλιτέχνες στην υπηρεσία του κράτους –κρατική αισθητική. Εκεί φαίνεται καθαρά αυτή η σχέση ανάμεσα στον καλλιτέχνη και το κράτος, και την ιδεολογία. Και αυτά είναι τα δικά μας επίσημα ονόματα επειδή οι Laibach δεν συνηθίζουν να παρουσιάζονται προσωπικά, μέχρι το σημείο που δεν ξέρουμε και ακριβώς ποιος είναι ποιος. Εγώ αυτή τη φορά είμαι ο Σάλιγκερ…

Μ.Κ.: Εδώ πρέπει λίγο να μας εξηγήσετε γιατί αυτά τέσσερα ονόματα των καλλιτεχνών που υπηρετούσαν το Ναζισμό…

Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο: επειδή πιστεύουμε ότι ο καλλιτέχνης ποτέ δεν είναι ελεύθερος και βρίσκεται πάντα στην υπηρεσία του συστήματος, του κράτους, της πλατείας και αυτή η σχέση ήταν η πιο ξεκάθαρη ακριβώς την εποχή εκείνη του Ναζισμού και του φασισμού και του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Πρόκειται για ένα γνωστό μοντέλο, το μόνο δυνατό και ξεκάθαρο, και το ίδιο μοντέλο λειτουργεί και σήμερα και στη Δύση. Εμείς πάντα λέγαμε ότι ο καλλιτέχνης χρειάζεται ένα δικό του κράτος, για αυτό φτιάξαμε το δικό μας ουτοπικό κράτος, το Neue Slovenische Kunst (NSK). Θυμάστε τις διαδηλώσεις που έγιναν στο Αραβικό κόσμο κατά των γελοιογραφιών του Μωάμεθ; Εκεί είχε μία πολύ ενδιαφέρουσα αφίσα «Freedom of Speech, to Hell with It» (Η Ελευθερία του Λόγου ας Πάει στο Διάολο). Θα κάνουμε σύντομα περιοδεία στην Αμερική και θα χρησιμοποιήσουμε αυτό το σύνθημα!

Μ.Κ.: Σε τι φάση βρίσκονται τώρα οι Laibach μετά το άλμπουμ σας Volk;

Βγάλαμε το Kunst der Fuge. Επειδή μας κάλεσαν στη Λειψία πριν από δυο χρόνια στη γιορτή του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Κάνουμε μια δική μας ερμηνεία του Μπαχ. Ο Μπαχ είναι ένα πολύ ενδιαφέρον πρόσωπο, και από την άποψη της μουσικής θεωρίας, της ιδεολογίας, του πολιτισμού και της πολιτικής… Κι επειδή αυτό το έργο είναι δικό του καλλιτεχνικό credo, το οποίο το έγραψε στο νεκροκρέβατό του, όταν πλέον ούτε έβλεπε ούτε άκουγε, δηλαδή ήταν τυφλός και κουφός. Πρόκειται για το πιο αφηρημένο του κομμάτι, ίσως και το πρώτο που έβαλε όλη τη δουλεία του εκτός των παρενθέσεων της εκκλησίας, του συστήματος γιατί, ως γνωστόν, και αυτός υπηρετούσε με το έργο του την αριστοκρατία. Πρώτη φορά έκανε κι αυτός όπως και ο Μάλιεβιτς με το μαύρο σταυρό. Πέρα από κάθε ιδεολογία, ένα άντι-πραγματικό πράγμα. Έκανε ένα τόσο αφηρημένο έργο το οποίο ακόμη και σήμερα ξεφεύγει απ’ όλες τις ερμηνείες. Και η δική μας ερμηνεία είναι πολύ αφηρημένη επίσης. Ο Μπαχ κάποια στιγμή δήλωσε ότι «δεν είναι δύσκολο να παίζει κανείς οποιοδήποτε μουσικό όργανο, μόνο πρέπει να πατήσει το σωστό κουμπί την κατάλληλη στιγμή και τότε το όργανο θα παίξει από μόνο του». Αυτό είπε ο Μπαχ, και εμείς είπαμε ότι «δεν είναι πρόβλημα να παίξει κανείς τον Μπαχ, μόνο που πρέπει να τον βάλει σε κατάλληλο υπολογιστή, με το κατάλληλο πρόγραμμα, και ο Μπαχ θα παίζει από μόνος του!»

Γ.Σ.: Πάμε λίγο στη Σλοβενία. Έπειτα από 13 χρόνια ανεξαρτησίας η Σλοβενία μπήκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση (το 2004). Δεν έχετε την αίσθηση ότι μπήκατε πάλι σε κάτι μεγαλύτερο, όπως ήταν η Γιουγκοσλαβία;

Εμείς το έχουμε ξαναπεί ότι πρακτικά μπήκαμε στο ίδιο σύστημα, όπως ήταν η Γιουγκοσλαβία: σ’ ένα ομοσπονδιακό σύστημα που βασίζεται σε μία ουτοπία πολιτιστική περί της ισότητας όλων των μελών, της ισότητας των πολιτισμών, των γλωσσών και των εθνών. Ξέρουμε ότι στο τέλος όλοι πάλι θα μιλάμε «σέρβικα», δηλαδή αγγλικά. Έχει πολλά κοινά πράγματι αυτή η Ευρωπαϊκή Ένωση με τη πρώην Γιουγκοσλαβία. Και αυτή μπορεί να διαλυθεί πολύ σύντομα επειδή είναι παρά πολύ ευάλωτη. Αν όχι νωρίτερα θα διαλυθεί όταν μπει η Σερβία στην Ε.Ε. (γελάει…). Γιατί μόλις μπει η Σερβία θα βγουν οι «high» χώρες όπως η Γαλλία, Αγγλία κλπ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση σ’ αυτή τη γεωπολιτική διαμόρφωση του κόσμου είναι κάτι προφανώς πολύ σημαντικό, μια πολύ λογική συνέπεια, επειδή αυτές οι δυνάμεις οικοδομούνται βάσει μεγάλων συστημάτων όπως είναι π.χ. η Κίνα η οποία αξίζει για δέκα Ευρωπαϊκές Ενώσεις. Αν όχι τώρα σίγουρα σε μερικά χρόνια αυτό θα φανεί, όπως η Αμερική επίσης. Πιστεύω ότι αυτό είναι απλά μια λογική εξέλιξη των πραγμάτων και δεν υπάρχει αμφιβολία γύρω απ’ αυτό. Όσο ποιο γρήγορα οι χώρες της Ε.Ε. το καταλάβουν ως ένα αναγκαίο κακό τόσο καλύτερα, γιατί πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος λειτουργίας, γιατί ποιος θα ελέγχει τόσα κράτη στην Ευρώπη που το καθένα σκέφτεται μόνο τα δικά του συμφέροντα, και κρατιέται βάσει των πολιτιστικών του παραδειγμάτων; Ανόητα πράγματα. Κατά πόσο είναι καλό αυτό, από την άλλη, είναι άλλο ζήτημα, αλλά η αλήθεια είναι ότι προφανώς η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αναγκαιότητα.

Μ.Κ.: Τι σου λείπει περισσότερο από τη Γιουγκοσλαβία, από την «Παλιά Καλή Yuga», όπως θα λέγανε οι ΥU-νοσταλγικοί; Ποιος χρόνος, ποιος χώρος, ποια γεγονότα και άνθρωποι; Τι έγινε η γενιά των πιονίρων του Τίτο, των πρώην rockers, punkers, των ζωγράφων, μουσικών, φιλόσοφων, συγγραφέων και ποιητών… Υπάρχει ακόμη μεταξύ τους επικοινωνία; Πως θα έπρεπε να είναι;

Εμάς πάνω από όλα μας λείπει αυτή η «Yugo-νοσταλγία» που λες. Αυτή είναι η μεγαλύτερη μας νοσταλγία. Τώρα, μετά από όλα όσα έγιναν και τους πολέμους της δεκαετίας του 1990, δεν είναι πλέον πιθανή η νοσταλγία, επειδή δεν υπάρχει αυτή η ηθική που θα μπορούσε να τη δικαιολογήσει όπως ήταν κάποτε. Οι Πιονίροι του Τίτο και οι υπόλοιποι ονειροπόλοι ξύπνησαν από το όνειρό τους και δυστυχώς βρέθηκαν στην πραγματικότητα, στη μούχλα και στην ομίχλη –εκεί που ο διάβολος δεν αστειεύεται. Οι πρώην αδελφικές πόλεις της Γιουγκοσλαβίας σήμερα είναι η μία για την άλλη μόνο μία εξωτική τοποθεσία, ή σε καλύτερη περίπτωση πιθανοί προορισμοί για μπίσνες. Περίπου σε αυτό το επίπεδο λειτουργεί και η επικοινωνία ανάμεσα στους φιλόσοφους, συγγραφείς και ποιητές του πρώην κοινού μας χώρου. Αλλά Tempus Edex Rerum, (σ.σ. Ο χρόνος τα καταβροχθίζει όλα, Οβιδιος, Μεταμορφώσεις) και ας ελπίσουμε ως επιφυλακτικοί αισιόδοξοι ότι τα πράγματα μελλοντικά θα βελτιωθούν.

Γ.Σ.: Θέλω να πιστεύω ότι η Ε.Ε. είναι ένα μοναδικό παράδειγμα στην Ιστορία μιας ουμανιστικής αυτοκρατορίας, η οποία επεκτείνεται όχι στρατιωτικά αλλά με την θέληση των χωρών να εισέλθουν σ’ αυτήν, και αυτό είναι κάτι το μοναδικό στην Ιστορία.

Πιστεύω ότι μεγάλο πρόβλημα στην Ευρώπη είναι που είναι συγκεντρωμένες όλες οι παλιές αυτοκρατορίες, αποικιοκρατικές δυνάμεις, όπως η Γαλλία, η Βρετανία, η Ισπανία κ.α. Μόνο η Αγγλία είχε πάνω από ένα τρίτο του κόσμου υπό τον έλεγχο της. Και η σημερινή γεωπολιτική εικόνα του κόσμου είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα των ιστορικών ευρωπαϊκών αυτοκρατορικών γεγονότων. Γιατί αυτές οι χώρες στην Ευρώπη είναι σαν μερικές οικογένειες που όλο αναμιγνυόταν μεταξύ τους αποκτώντας έτσι πολλά στοιχεία «αιμομιξίας». Ίσως και αυτή η σημερινή Ε.Ε. να είναι μια απ’ τα ίδια, μια ιστορία για το πώς να γίνει μια καινούργια μεγάλη Αυτοκρατορία. Εγώ έχω την αίσθηση ότι αυτή τη φορά το κάνουν λόγω της αδυναμίας, από άμυνα. Είναι η τελευταία ευκαιρία η Ευρώπη να ξεφύγει από τη μεγάλη επιρροή της Αμερικής από τη μία και από την άλλη από τη Ρωσία, και να προετοιμαστεί οικονομικά γι’ αυτό που μας περιμένει και που έρχεται οριστικά από την Κίνα το πολύ σε 10-15 χρόνια. Όμως πρέπει να γνωρίζουμε πως η Ε.Ε. είναι αποτέλεσμα μιας πολύ ρεαλιστικής οικονομικής πολιτικής των τριών Μεγάλων Δυνάμεων: της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας και αυτοί πρακτικά διατάζουν και αποφασίζουν για τα πάντα. Η βασική τους δουλειά είναι να ελέγχουν το κεφάλαιο, που έχει ξεπεράσει τα συμβατικά κρατικά σύνορα. Πώς να φτιαχτεί λοιπόν μια μεγαλύτερη αγορά που θα είναι με την οικονομική έννοια αρκετά ισχυρή, που θα μπορέσει να επικοινωνεί με τις άλλες πιο επιθετικές αγορές. Και δεν πρέπει να έχουμε ψευδαισθήσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι παράδεισος ούτε θα γίνει, αλλά είναι ένα λογικό μέλλον μας. Αλλά θα υπάρχουν και μεγάλα προβλήματα. Και η Αμερική είναι παρόμοιο δημιούργημα. Μόνο που είναι πολύ πιο ρεαλιστική. Η Αμερική έγινε σε μία απελπιστική κατάσταση μετά από Εμφύλιο Πόλεμο. Και έχει όλα τα στοιχεία της αυτοκρατορίας, είναι και «περιφραγμένη» από της τρεις πλευρές με τη θάλασσα –ο Καναδάς δεν αποτελεί κανένα πρόβλημα. Η Ευρώπη είναι πολύ πιο πολύπλοκη λόγω της ιστορίας της, λόγω των αποικιοκρατικών της φιλοδοξιών κλπ. Είναι πολύ πιο δύσκολο να την ενώσει κανείς γιατί αυτές οι αυτοκρατορίες της Ευρώπης σ’ όλη την Ιστορία τους πολεμούσαν μεταξύ τους και είναι πολύ δύσκολο να γίνει στο τέλος μια ομοιογενής ένωση, όπως είναι η Αμερική. Ακόμη υπάρχει αυτό το φάντασμα που λέγεται Βρετανία, η οποία ακόμη θέλει να είναι αυτοκρατορική δύναμη, νομίζει ότι ελέγχει την Αμερική, ακόμη νομίζουν ότι η βασίλισσα τους έχει επιρροές και στις τέσσερις μεριές του κόσμου, νομίζουν ότι είναι κάτι ιδιαίτερο και διαφορετικό από τους άλλους.

Γ.Σ.: Αλλά έχουμε τις απειλές που ξεπερνούν τα όρια των κρατών, όπως για παράδειγμα η οικολογική απειλή …

Φυσικά το οικολογικό πρόβλημα είναι μεγάλο και πολύ σοβαρό θέμα, αλλά στα πλαίσια της Ευρώπης δεν είναι τόσο μεγάλο πρόβλημα, όσο στην Αμερική. Η Αμερική παράγει πολλά περισσότερα οικολογικά προβλήματα από την Ευρώπη. Και όταν οι Κινέζοι αρχίσουν να οδηγάνε αυτοκίνητα, τότε θα γίνει καταστροφή!

Γ.Σ: Που βρίσκεται λοιπόν η ελπίδα μας, στην έμπνευση, στην επανάσταση, στη θρησκεία…;

Δύσκολη ερώτηση. Πρέπει να μην σκεφτόμαστε τόσο πραγματικά, τόσο ορθολογικά, τι είναι καλό και τι δεν είναι. Πρέπει να μείνουμε αφελείς όσο γίνεται, πρέπει να είμαστε ιδεαλιστές και ουτοπιστές. Έχω την τάση να πιστεύω ότι ο κομουνισμός μπορεί τελικά να πραγματοποιηθεί ως σύστημα και ίσως πρέπει προς τα εκεί να πηγαίνουμε, παρόλο που μπορεί να μη συμβεί ποτέ…

Μ.Κ.: Και πως μπορεί να καθαριστεί η κομουνιστική ιδέα από τα αυταρχικά του στοιχεία που κόλλησαν πάνω της οι ψεύτικοι υπηρέτες της;

Με την ανάλυση, αναλύοντάς το. Άλλωστε και η δημοκρατία δημιουργήθηκε με πολύ αίμα και προσπάθεια. Ο κομμουνισμός, όπως τον μάθαμε, είχε μέχρι τώρα μόνο ένα επεισόδιο, ενώ η δημοκρατία είχε ως τώρα πολλά επεισόδια στα όποια ακονίστηκε αρκετά μέχρι σήμερα, έτσι δεν είναι; Ο κομουνισμός ξεκίνησε από το τελευταίο μέρος του, εκεί που δεν έπρεπε. Θα έπρεπε να γεννηθεί στις υψηλά ανεπτυγμένες χώρες, σύμφωνα τουλάχιστον με τη θεωρία του Μαρξ. Πρέπει να μείνουμε σαν παιδιά αθώοι, να πιστεύουμε αλλά και να είμαστε κριτικοί, δεν πρέπει να τα παίρνουμε τα πράγματα όπως μας τα σερβίρουν, πρέπει να τα αναλύουμε ξανά κα ξανά, γιατί άλλωστε όλοι μας μία ζωή την έχουμε και μία ευκαιρία να κάνουμε κάτι με αυτήν. Να φτάσουμε σε κάποια ποιότητα, κάποια ποιοτική αντανάκλαση και σκέψη. Δεν πρέπει να μας νικήσει ποτέ η απελπισία!

«Η κάθε τέχνη υποκύπτει στην πολιτική παραπλάνηση, εκτός από εκείνη που μιλάει την ιδία παραπλανητική γλώσσα».

NSK

«H δημοκρατία είναι μόνο ένα δημοφιλές όνομα για τον εξελιγμένο ολοκληρωτισμό». Laibach

Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι ένας αναρχικός μαρξιστής

Η Γιουγκοσλαβία καταστράφηκε γιατί θεωρητικά βασιζόταν σε κάτι ουτοπικές ιδέες όπως ήταν ο Αυτοδιαχειριζόμενος Σοσιαλισμός, ο Αδέσμευτος Κόσμος κ.α. …

Η τέχνη έρχεται σε συνέχεια της φιλοσοφίας. Η τέχνη γεννιέται εκεί όπου η φιλοσοφία δεν έχει πλέον λόγο.

Εμείς πάντα λέγαμε ότι ο καλλιτέχνης χρειάζεται ένα δικό του κράτος, για αυτό φτιάξαμε το δικό μας ουτοπικό κράτος, το Neue Slovenische Kunst (NSK).

Έχω την τάση να πιστεύω ότι ο κομουνισμός μπορεί τελικά να πραγματοποιηθεί ως σύστημα και ίσως πρέπει προς τα εκεί να πηγαίνουμε, παρόλο που μπορεί να μη συμβεί ποτέ…

Advertisements