“Ο Νίκολα Τέσλα παραμένει ο μύθος, το κεντρικό σημείο, το αρχέτυπο όλων των επιστημόνων του 20^ου αιώνα”.

Gerry Vassilatos, Lost Science

 Του Γιώργου Στάμκου (stamkos@post.com)

Αυτή είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που συμβολίζει τη δύναμη και τη δημιουργική έμπνευση του ανθρώπινου πνεύματος. Ενός ανθρώπου που αγωνίστηκε για την ειρήνη, την επιστημονική πρόοδο και την ενεργειακή απελευθέρωση της ανθρωπότητας. Είναι η ιστορία ενός σύγχρονου Προμηθέα, που έκλεψε το μυστικό του φωτός από τη Φύση και το χάρισε στους ανθρώπους. Ενός οραματιστή κι ανθρωπιστή επιστήμονα, που εξερεύνησε νέα και άγνωστα πεδία γνώσης, ήρθε σε ρήξη με το κατεστημένο της εποχής του και τόλμησε, με τη σκέψη του, ν’ αγγίξει τα άστρα…

Ο Νίκολα Τέσλα γεννήθηκε τα μεσάνυχτα της 10^ης Ιουλίου του 1856, κατά τη διάρκεια μιας τρομερής καταιγίδας γεμάτη λαμπερές αστραπές. Ήταν μια ηλεκτρισμένη νύχτα κι εκείνος είχε την τύχη να γεννηθεί σε μια από τις πλέον «ηλεκτρισμένες» περιοχές της Ευρώπης: σε μια μεθόριο που χώριζε δύο αυτοκρατορίες. Γεννήθηκε σ’ ένα μικρό χωριό της Λίκα, μια περιοχή που ανήκει σήμερα στην Κροατία. Την εποχή εκείνη όμως τόσο η Λίκα, όσο και η Σλαβονία, μαζί με τη Βοϊβοντίνα και το Βανάτο, αποτελούσαν τμήματα της λεγόμενης Vojna Krajina, δηλαδή της παραμεθόριας «στρατιωτικής περιοχής» της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, που ήταν αυτόνομη και κατοικούνταν κυρίως από Σέρβους πρόσφυγες από διάφορες περιοχές της κατεχόμενης από τους Οθωμανούς Σερβίας. Η σέρβικη Κράινα ήταν τότε μια ζωντανή και παλλόμενη ασπίδα, που προστάτευε την Αψβουργική Αυτοκρατορία από τις οθωμανικές επιδρομές και, κατ’ επέκταση, την Ευρώπη από την εξάπλωση του Ισλάμ. Το όνομα του χωριού ήταν Σμίλιαν και το όνομα του νεογέννητου αγοριού ήταν Νίκολα Τέσλα. Γεννήθηκε ως Σέρβος υπήκοος της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, της πιο πολυεθνικής αυτοκρατορίας που γνώρισε ποτέ η Ευρώπη.

Η Επίδραση του Νεκρού Αδελφού

Την ίδια χρονιά που γεννήθηκε ο Τέσλα γεννήθηκαν και ο Σίγκμουντ Φρόιντ, ο Όσκαρ Ουάιλντ και ο Μπέρναρντ Σο. Την ίδια χρονιά οι Burton και Speke ανακάλυψαν τις πηγές του Νείλου και τελείωσε ο πολυαίμακτος Κριμαϊκός Πόλεμος. Ελάχιστα όμως από αυτά τα γεγονότα έφτασαν στ’ αυτιά του πατέρα του Τέσλα, του Μιλούτιν, που ήταν ο Σέρβος ορθόδοξος ιερέας του χωριού ή της μητέρας του Τζούκα Μάντιτς, που ήταν μια αγράμματη, αλλά ταλαντούχα αγρότισσα, προικισμένη με το χάρισμα να μαθαίνει εύκολα ξένες γλώσσες και να εφευρίσκει πρακτικές λύσεις για τα καθημερινά προβλήματα: «Η μητέρα μου ήταν πρώτης τάξεως εφευρέτης και πιστεύω πως θα είχε επιτύχει σπουδαία πράγματα αν δεν ήταν τόσο μακριά από τη σύγχρονη ζωή και τις πολυποίκιλες ευκαιρίες της. Εφεύρισκε και κατασκεύαζε όλα τα είδη εργαλείων και συσκευών και έπλεκε τα ωραιότερα σχέδια από νήμα που έκλωθε η ίδια» (Νίκολα Τέσλα, Οι Εφευρέσεις μου, My Inventions).

Η οικογένεια Τέσλα είχε πέντε παιδιά και από τον πρώτο χρόνο της ζωής του ο Νίκολα ζούσε κάτω από τη σκιά του μεγαλύτερου αδελφού, του Ντάνε (Dane). Ο Ντάνε, επτά χρόνια μεγαλύτερος από τον Τέσλα, ήταν προικισμένος μ’ ένα μεγάλο χάρισμα: τη μεγαλοφυΐα. Σκοτώθηκε όμως το 1863 πέφτοντας από ένα άλογο. Ήταν ένα αραβικό άτι με ευφυΐα σχεδόν ανθρώπινη. Τον προηγούμενο χειμώνα είχε ρίξει κάτω τον πατέρα Μιλούτιν, όταν μέσα στο δάσος τους επιτέθηκε μια αγέλη λύκων. Ο Μιλούτιν βρέθηκε λιπόθυμος στο έδαφος και το άλογο έτρεξε στο σπίτι κι επέστρεψε φέρνοντας βοήθεια. Έτσι ο Μιλούτιν σώθηκε. Όχι όμως και ο Ντάνε, που πέφτοντας από το ατίθασο άλογο τραυματίστηκε θανάσιμα. Ο Νίκολα ήταν αυτόπτης μάρτυρας της τραγικής σκηνής που τον σημάδεψε και τη θυμόταν καθαρά μέχρι το τέλος της ζωής του.

Η οικογένεια Τέσλα ποτέ της δεν συνήλθε από τον ξαφνικό χαμό του πρωτότοκου Ντάνε: «Ο πρόωρος θάνατος του Ντάνε άφησε τους γονείς μου απαρηγόρητους… Η ανάμνηση των δικών του κατορθωμάτων έκανε κάθε προσπάθεια μου να φαίνεται συγκριτικά αδιάφορη. Ακόμη κι αν έκανα κάτι που ήταν αξιόλογο, απλώς προκαλούσα τους γονείς μου να αισθάνονται την απώλεια του Ντάνε πιο έντονη. Έτσι, μεγάλωσα με ελάχιστη αυτοπεποίθηση…» (Νίκολα Τέσλα, Οι Εφευρέσεις μου, My Inventions).

Ο Νίκολα μεγάλωσε λοιπόν με την επιθυμία να ξεπεράσει τη μεγαλοφυΐα του νεκρού αδελφού του. Κάτω από αυτό το αβάσταχτο βάρος ο Νίκολα έγινε ένα πολύ ευαίσθητο παιδί. Ένα άλλο παιδί ιερέα, ο Βίνσεντ Βαν Γκονγκ, μεγάλωσε κι αυτός στη σκιά ενός νεκρού αδελφού, που είχε το ίδιο μ’ αυτόν όνομα και προοριζόταν για «μεγάλα πράγματα». Ο νεκρός αδελφός έγινε έμμονη ιδέα στη ζωή του Βαν Γκονγκ, επηρεάζοντας το καλλιτεχνικό του έργο.

Αλλά και ο Σαλβαντόρ Νταλί (1904-1989) είχε έναν νεκρό αδελφό με το ίδιο όνομα, που πέθανε πριν ο Νταλί γεννηθεί: «Εκείνος είχε την αλάνθαστη μορφή μιας μεγαλοφυΐας… Εγώ, από την άλλη, ήμουν λιγότερο μεγαλοφυής αλλά απεικόνιζα τα πάντα…». Ο Νταλί πίστευε, αφού βαπτίσθηκε με το όνομα του νεκρού του αδελφού που «θυσιάστηκε» γι’ αυτόν, πως έγινε ο «σωτήρας» της σύγχρονης ζωγραφικής.

Τέλος και ο γνωστός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Φίλιπ Κ. Ντικ (1928-1982) είχε μια δίδυμη αδερφή, που πέθανε λίγο μετά τη γέννησή της. Ο Ντικ είχε σε όλη του τη ζωή ενοχές σχετικά με τον ξαφνικό θάνατο της αδελφής του, πράγμα που τον οδήγησε σε μια άκρως δημιουργική, αλλά ταυτόχρονα ταραχώδη και αυτοκαταστροφική ζωή. Αναρωτιότανε συχνά για το τι θα γινόταν στην περίπτωση που εκείνος πέθαινε στη θέση της αδερφής του και αυτή η σκέψη τον οδήγησε σε εμμονές σχετικά με τη μη πραγματική φύση της πραγματικότητας.

Κτίζοντας Έναν Ισχυρό Χαρακτήρα

Ο Νίκολα ήταν ένα λεπτό και φιλάσθενο αγόρι, πράγμα που ανησύχησε πολύ τους γονείς του (βαπτίστηκε μάλιστα μόλις γεννήθηκε, επειδή ο πατέρας του φοβόταν μήπως πεθάνει πρόωρα). Η μεγαλύτερη αγάπη του ήταν η Φύση και τα ζώα. Αρέσκονταν να περιδιαβαίνει με τις ώρες στα δάση γύρω από το πατρικό του και να φαντάζεται τρόπους άντλησης ενέργειας από τον άνεμο ή από την ακατάπαυστη κίνηση των ορμητικών ποταμών. Από παιδί ακόμη ο Τέσλα έβλεπε εφιάλτες, ειδικά μετά το θάνατο του Ντάνε: «Μέχρι οκτώ χρονών έβλεπα όνειρα για πνεύματα και βρικόλακες. Φοβόμουν τη ζωή, το θάνατο και τον Θεό» (Οι Εφευρέσεις Μου). Εκτός από όνειρα ο Νίκολα είχε και εξωσωματικές εμπειρίες, κατά τη διάρκεια των οποίων επισκεπτόταν άγνωστους τόπους και πόλεις, συναντούσε ανθρώπους και γινόταν φίλος τους…

Από την πρώιμη παιδική του ηλικία ο Νίκολα επέδειξε μια ιδιοφυΐα και μια εφευρετικότητα, που τον έκανε να ξεχωρίζει. Σε ηλικία μόλις τεσσάρων ετών οραματίστηκε τρόπους άντλησης ενέργειας από έναν μικρό καταρράκτη, που βρίσκονταν κοντά στο σπίτι του. Σχεδίασε έναν τροχό που γύριζε γύρω από έναν άξονα, που ήταν δεμένος σε μια διχαλωτή βέργα. Με πολύ χαρά ο μικρός Νίκολα έβλεπε τον τροχό να γυρίζει ασταμάτητα από τη δύναμη του νερού. Μπορούσε να τον παρατηρεί για ώρες, κάνοντας σχέδια για τη δημιουργία ενός μεγαλύτερου τροχού. Λίγα χρόνια αργότερα, όταν είδε για πρώτη φορά μια φωτογραφία από τους καταρράκτες του Νιαγάρα, είπε στον πατέρα του: «Μια μέρα θα ήθελα να τους τιθασεύσω». Και κάποια μέρα, αρκετά χρόνια αργότερα, η επιθυμία του έγινε όντως πραγματικότητα…

Ο Τέσλα ήταν ένα πολύ αδύναμο αγόρι, με εύθραυστη υγεία. Από μικρός ήταν ένας άπληστος αναγνώστης, που καταβρόχθιζε σχεδόν κάθε βιβλίο που έπεφτε στα χέρια του. Τα ενδιαφέροντα του δεν περιορίζονταν μόνο στην επιστήμη. Διάβαζε ιστορία, φιλοσοφία, λογοτεχνία και μέχρι να τελειώσει τη μέση εκπαίδευση του, το 1873, ήξερε να διαβάζει, εκτός από τη μητρική του γλώσσα, στα γερμανικά, στα γαλλικά και στα αγγλικά (έμαθε επίσης λατινικά, τσέχικα και ουγγρικά). Κάτω από την επίδραση του πατέρα του ο Τέσλα έγραφε ποίηση, αλλά ουδέποτε τα ποιήματα του είδαν το φως της δημοσιότητας. Από τον πατέρα του, λοιπόν, έμαθε να αγαπά το διάβασμα και τα βιβλία. Στο ενοριακό σπίτι, όπου κατοικούσαν, υπήρχε μια σχετικά πλούσια βιβλιοθήκη με θρησκευτικά, επιστημονικά και λογοτεχνικά βιβλία, ακόμη και περιοδικά στα οποία δημοσίευε κατά καιρούς ποίηση ο πατέρας του. Από τη στιγμή που ανακάλυψε τον μαγικό κόσμο των βιβλίων, ο μικρός Νίκολα ρίχτηκε με τα μούτρα στο διάβασμα σε σημείο ώστε ο πατέρας του να φοβηθεί ότι θα πάθουν ζημιά τα μάτια του!  Περισσότερο πάντως από το διάβασμα ο Νίκολα απολάμβανε το βράδυ, όταν μαζευόντουσαν όλοι γύρω από τη φωτιά και με τη βοήθεια του κρασιού και των υπέροχων γλυκών της Τζούκα, διηγιόντουσαν ιστορίες καθώς και νέα από το μακρινό κόσμο.

Στη διάρκεια της εφηβικής του ηλικίας ο Τέσλα άρχισε να σφυρηλατεί έναν δυνατό χαρακτήρα, να ελέγχει τα συναισθήματα και τα πάθη του και να αποφεύγει τις στενές μορφές ανθρώπινης επαφής.  Σταδιακά άρχισε να οικοδομεί ένα καθαρό πνεύμα, με διανοητική διαύγεια, με πλούτο γνώσεων, με ηθικές αρχές καθώς και με αυξημένες ικανότητες διαίσθησης.

Πήγαινε στο λύκειο του Κάρλοβατς, που τότε ονομάζονταν στα γερμανικά Carlstadt, όταν είδε για πρώτη φορά μια πειραματική επίδειξη του ηλεκτρισμού. Ο Τέσλα έμεινε έκθαμπος μπροστά σ’ αυτό το εκπληκτικό φαινόμενο. Γεμάτος συγκίνηση θυμόταν αργότερα τα μαθήματά και τα πρώτα πειράματα που παρακολουθούσε: «Το κάθε πείραμα έβρισκε στο μυαλό μου χίλιες αντανακλάσεις. Ήθελα να μάθω περισσότερα γι’ αυτή την εκπληκτική δύναμη. Λαχταρούσα τα πειράματα και τις έρευνες και πάντα μόλις τέλειωνε το μάθημα είχα μια θλίψη στην ψυχή» (Οι Εφευρέσεις Μου). Από τότε αποφάσισε να αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη της φυσικής του ηλεκτρισμού και να ανακαλύψει όλα τα μυστικά του. Και κράτησε την υπόσχεση του. Ενθουσιάστηκε τόσο πολύ με τη νέα επιστήμη του ηλεκτρισμού, ώστε αποφάσισε να μάθει αγγλικά για να μπορεί να διαβάζει τα γραπτά του πρωτοπόρου Αμερικανού εφευρέτη Τόμας Άλβα Έντισον!

Παρά τις αρχικές αντιρρήσεις του πατέρα του, που τον ήθελε να γίνει ιερέας ή στρατιωτικός, όπως ήταν η οικογενειακή παράδοση, ο Τέσλα γράφτηκε στο Πολυτεχνικό Ινστιτούτο του Γκρατς της Αυστρίας κι έγινε αμέσως ένας αφοσιωμένος σπουδαστής. Φτάνοντας στο Γκρατς ο Τέσλα αισθάνθηκε ότι ένα όνειρο του είχε πλέον εκπληρωθεί. Θα μπορούσε επιτέλους ν’ ασχοληθεί με τη μηχανική και ν’ αφοσιωθεί στη μελέτη και στην έρευνα του ηλεκτρισμού. Τα έξοδα όμως των σπουδών του, γονάτισαν σύντομα οικονομικώς την οικογένεια του. Ο πατέρας του ωστόσο κατάφερε να του εξασφαλίσει μια επιπλέον μικρή υποτροφία της Στρατιωτικής Περιφέρειας του Κάρλοβατς, η οποία κάλυπτε την περίοδο ενός σχολικού έτους.  Αισθανόμενος υποχρέωση για τις υποτροφίες του ο Τέσλα προσπάθησε να δείξει τον καλύτερο εαυτό του.  Έτσι, το πρώτο έτος το πέρασε διαβάζοντας αδιάκοπα από τις 3 το πρωί ως τις 11 το βράδυ! Ο νεαρός Σέρβος από την Κράινα έγινε σύντομα πρώτος ανάμεσα στους συμφοιτητές του κι αισθάνονταν ευτυχισμένος που μπορούσε να μιλά τόσες γλώσσες, να διαβάζει διάφορα βιβλία και ν’ ασχολείται με τα πολυποίκιλα ενδιαφέροντα του. Παίρνοντας στο πρώτο έτος των σπουδών του πολύ καλούς βαθμούς, ο Τέσλα επέστρεψε το καλοκαίρι στο Γκόσπιτς περιμένοντας οι δικοί του να τον υποδεχτούν ικανοποιημένοι. Απογοητεύτηκε ωστόσο από την ολοφάνερα αδιάφορη στάση του πατέρα του στις καλές σπουδαστικές του επιδόσεις. Αργότερα, αφού ο πατέρας του πέθανε (1879), ο Τέσλα πληροφορήθηκε την πραγματική αιτία της ψυχρής συμπεριφοράς του: « Οι καθηγητές συμβούλευαν τον πατέρα μου να σταματήσει τη συνέχιση των σπουδών μου, επειδή φοβούνταν ότι η υπερβολικά φιλόδοξη προσπάθεια μου να μάθω θα μπορούσε να με καταστρέψει!» (Οι Εφευρέσεις Μου).

Τελικά, εξ αιτίας των οικονομικών δυσκολιών, οι σπουδές του Τέσλα στο Γκρατς άρχισαν να γίνονται προβληματικές. Σύντομα οι ελλείψεις έγιναν ανυπόφορες. Χάνοντας την ορμή και το αρχικό του ενδιαφέρον για τις σπουδές, ο Τέσλα άρχισε να το «ρίχνει έξω». Για ν’ αποδείξει στις παρέες του ότι ήταν ευχάριστος, άρχισε να πίνει, να κάνει νυχτερινή ζωή και το χειρότερο, να παίζει χαρτιά. Σύντομα όμως η χαρτοπαιξία έγινε το πάθος του. Ο Τέσλα δεν άργησε να μεταμορφωθεί σε μανιακό χαρτοπαίκτη. Υπήρχαν περιπτώσεις που έπαιζε συνεχώς από την Παρασκευή το βράδυ μέχρι τη Δευτέρα το πρωί! Ο Τέσλα έπαιζε μόνο και μόνο για διασκέδαση και δεν τον ένοιαζε αν κέρδιζε ή έχανε. Η φωτογραφική του μνήμη ήταν αρκετή για να του υπενθυμίζει πόσα ακριβώς έχανε, ώστε να σταματά. Μια φορά όμως, που η μνήμη του τον πρόδωσε, έχασε όλα του τα χρήματα, μαζί μ’ εκείνα της υποτροφίας του. Αλλά αυτό απέβη σε καλό. Από τότε ο Τέσλα σταμάτησε τη χαρτοπαιξία και επέστρεψε σε μια ζωή αυτοπειθαρχίας.

Στρώθηκε λοιπόν στη μελέτη και στον ελεύθερο χρόνο του διάβαζε Καρτέσιο, Βολτέρο, Γκαίτε, Χέρμπερτ Σπένσερ και Σαίξπηρ, πολλά έργα του οποίου γνώριζε από μνήμης. Αν ξεκινούσε κάτι να διαβάζει δεν υπήρχε περίπτωση να το αφήσει στη μέση: «Διακατέχομαι από μια γνήσια μανία να τελειώνω οτιδήποτε αρχίζω», έλεγε τότε ο Τέσλα, προμηνύοντας τις μεγάλες και δύσκολες αποστολές που θα ανέθετε μελλοντικά στον εαυτό του. Οι εκπληκτικές επιδόσεις του δεν άργησαν να γίνουν αντικείμενο επαίνου από τους καθηγητές του, προκαλώντας έτσι τη ζήλια των συμφοιτητών του. Ο Τέσλα διάβαζε ατέλειωτες ώρες, πίνοντας πολλά φλιτζάνια σκούρο σέρβικο καφέ για να μπορεί να παραμείνει άυπνος. Μάλιστα οι καθηγητές του αναγκάστηκαν να γράψουν στον πατέρα του, Μιλούτιν, προειδοποιώντας τον ότι η υγεία του γιου του κινδύνευε να καταρρεύσει από την υπερβολική μελέτη!

Ηλεκτρικά Προβλήματα και η Εφεύρεση που Νίκησε το Σκοτάδι

Ένα βροχερό απόγευμα στο Πολυτεχνικό Ινστιτούτο του Γκρατς ο Τέσλα ήρθε πρόσωπο με πρόσωπο με ένα πρόβλημα, που θα τον βασάνιζε για έξι ολόκληρα χρόνια. Ένας ολοκαίνουργιος τύπος γεννήτριας συνεχούς ρεύματος είχε μόλις φθάσει από το Παρίσι στα εργαστήρια της σχολής και ο καθηγητής Poechl το επιδείκνυε στους σπουδαστές γεμάτος υπερηφάνεια. Ήταν μια εφεύρεση του Z. Th. Gramme, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1871 στην Έκθεση της Βιέννης. Ο καθηγητής Poechl παρουσίασε τη γεννήτρια ως το απόλυτο επίτευγμα στον τομέα της ηλεκτροτεχνικής. Όταν ο καθηγητής έθεσε σε λειτουργία τη συσκευή, εκείνη άρχισε να κάνει έντονο θόρυβο και να στέλνει γύρω της μια βροχή από μπλε σπίθες, αστράφτοντας και τρίζοντας, μέσα σ’ ένα βουητό που γινόταν όλο και πιο ανυπόφορο.

Τότε ο σπουδαστής Τέσλα ρώτησε τον καθηγητή του: «Αυτές οι σπίθες δεν υποδηλώνουν μια απώλεια ενέργειας;»

«Ναι», απάντησε ο καθηγητής του, «αλλά αυτό είναι στα πλαίσια του αποδεκτού. Δεν θα μπορούσε να ήταν διαφορετικά».

«Αλλά δεν θα μπορούσαμε να εφεύρουμε μια καλύτερη γεννήτρια;», ρώτησε ο Τέσλα.

Ο καθηγητής άρπαξε τότε την ευκαιρία να χλευάσει το νεαρό Τέσλα για την τολμηρή του ιδέα, διασκεδάζοντας ταυτόχρονα την τάξη του: «Πως θα μπορούσες να κατασκευάσεις μια γεννήτρια χωρίς τα απαραίτητα ζεύγη και χωρίς απώλειες ενέργειας;»

«Αυτό δεν το γνωρίζω», του απάντησε ο Τέσλα και συνέχισε, «ίσως όμως θα μπορούσα με τη χρήση εναλλασσόμενου ρεύματος;»

«Ανοησίες!», τον έκοψε απότομα ο καθηγητής του, «Το εναλλασσόμενο ρεύμα είναι άχρηστο, παντελώς άχρηστο. Είναι σαν να προσπαθείς να εφεύρεις μια αεικίνητη μηχανή!»

Μετά από εκείνη τη στιγμή της γελοιοποίησης ο Τέσλα αποφάσισε να βρει ένα τρόπο ώστε να κάνει τις μηχανές να λειτουργούν με εναλλασσόμενο ρεύμα. Αυτή η ιδέα του έγινε εμμονή. Έτσι σχεδίαζε και ξανασχεδίαζε ηλεκτροκινητήρες στο μυαλό του. Κάθε τεχνικό σφάλμα που έκανε τον έφερνε όλο και πιο κοντά στη λύση του προβλήματος.

Συνέχισε αναζητώντας την απάντηση στο πρόβλημα, ακόμη και μετά το τέλος των σπουδών του στο Πανεπιστήμιο της Πράγας (1879-1880), όταν έπιασε δουλειά ως ηλεκτρονικός σε μια καινούργια τηλεφωνική εταιρεία στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας. Κατά τη διάρκεια της εργασίας του σ’ αυτή την εταιρεία ο Τέσλα εφηύρε έναν τηλεφωνικό ενισχυτή, που έγινε ο πρόγονος του σημερινού ηχείου. Δεν ξέχασε όμως στιγμή το πρόβλημα της εφεύρεσης μιας συσκευής εναλλασσόμενου ρεύματος. Κάθε βράδυ στριφογύριζε στο δωμάτιο του και δεν μπορούσε να κοιμηθεί από τις έντονες σκέψεις. «Κάθε μέρα έκανα ένα βήμα μπροστά, χωρίζοντας τον συλλέκτη από τη μηχανή και τοποθετώντας τον σε άλλο άξονα. Κάθε μέρα ανακατασκεύαζα το σχέδιο χωρίς αποτέλεσμα. Ωστόσο ένιωθα ότι πλησίαζα όλο και πιο κοντά στο στόχο μου» (Οι Εφευρέσεις Μου). Η οθόνη του μυαλού του πυρακτώνονταν από συνεχείς σκέψεις και από τα εικονικά πειράματα, τα οποία έκανε και ξαναέκανε μέχρι να ανακαλύψει την ιδέα που θα έλυνε το πρόβλημα.

Στις αρχές του 1882 μια μικρή ασθένεια τον ανάγκασε να μείνει για μερικές μέρες εκτός εργασίας. Περπατώντας το ηλιοβασίλεμα, μαζί με το φίλο και βοηθό του Anital Szigety, σε ένα πάρκο της Βουδαπέστης κι απαγγέλλοντας στα γερμανικά στίχους από το Φάουστ του Γκαίτε, του ήρθε ως λάμψη μια μεγαλοφυής ιδέα, που έμελλε να οδηγήσει την ανθρωπότητα σε πλήρη εξηλεκτρισμό. «Τότε, σε μια στιγμή έμπνευσης, προφέροντας αυτές τις λέξεις, η ιδέα με κτύπησε σαν λάμψη αστραπής, και μέσα σε μια στιγμή μου αποκαλύφθηκε η αλήθεια. Με το μπαστούνι άρχισα τότε να χαράζω στην άμμο τα διαγράμματα…», έγραψε αργότερα ο Τέσλα στην αυτοβιογραφία του Οι Εφευρέσεις Μου (My Inventions). Με το μπαστούνι του ο άνθρωπος που θα «ανακάλυπτε» τον 20^ο αιώνα άρχισε να σχεδιάζει πρόχειρα στο χώμα έναν κινητήρα. «Τον βλέπεις;», ρώτησε στον φίλο του, που παρακολουθούσε άφωνος, «κοίταξε με τώρα που θα τον αντιστρέψω!». Όταν τέλειωσε τα πρόχειρα σχέδια του αναφώνησε γεμάτος ικανοποίηση: «Αυτό είναι! Ένα περιστρεφόμενο μαγνητικό πεδίο! Δες πόσο ήσυχα λειτουργεί. Χωρίς σπίθες. Χωρίς θόρυβο. Λειτουργεί τέλεια!» Μ’ αυτόν τον ασυνήθιστο τρόπο ο Τέσλα συνέλαβε για πρώτη φορά την ιδέα του περιστρεφόμενου μαγνητικού πεδίου και του επαγωγικού κινητήρα, ο οποίος χρησιμοποιείται σήμερα σε κάθε ηλεκτρική συσκευή. Αρπάζοντας ένα μεγάλο μυστικό της Φύσης και χαρίζοντας το στους ανθρώπους, ο Τέσλα έγινε ένας σύγχρονος Προμηθέας που οδήγησε την ανθρωπότητα στην εποχή του ηλεκτρισμού.

Σε λιγότερο από δύο μήνες ο Τέσλα είχε σχεδιάσει όλους τους τύπους του επαγωγικού κινητήρα, μέσα σε μια περίοδο υπερδραστηριότητας. Ήταν καλοκαίρι του 1883 όταν ο Τέσλα κατασκεύασε τον πρώτο επαγωγικό κινητήρα, ο οποίος λειτουργούσε ακριβώς όπως τον είχε φανταστεί λίγα χρόνια πιο πριν. Επόμενος σταθμός ήταν το Παρίσι. Στο Παρίσι ο Τέσλα εργάζονταν πολύ σκληρά. Κάθε πρωί, άσχετα από τις καιρικές συνθήκες, περπατούσε αρκετά χιλιόμετρα κι έκανε 27 κύκλους κολυμπώντας σε μια πισίνα.  Κατόπιν πήγαινε στο χώρο εργασίας, όπου είχε ως προϊστάμενο του τον κύριο Τσαρλς Μπάτσελορ, προσωπικό φίλο του Τόμας Έντισον. Οι φίλοι του τον ενθάρρυναν να πάει στην Αμερική, ώστε να παρουσιάσει αυτή την ιδέα στον Τόμας Έντισον, που βρισκόταν τότε στην πρωτοπορία στο χώρο της ηλεκτροτεχνικής. Έτσι ο Τέσλα, εφοδιασμένος με μια καλή συστατική επιστολή από τον διευθυντή του Τσαρλς Μπάτσελορ, αποφάσισε να διασχίσει τον Ατλαντικό ωκεανό και να πάει στη χώρα, όπου έλπιζε να υλοποιήσει τα ηλεκτρικά του όνειρα.

Ο Τέσλα και ο «Μάγος του Μένλο Παρκ»

Στις 6 Ιουνίου του 1884 ο 28χρονος Νίκολα Τέσλα κατέφθασε με το πλοίο Saturnia στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, έχοντας μονάχα μερικά κέρματα στην τσέπη του και στις λιτές αποσκευές του κουβαλούσε βιβλία ποίησης, ένα σημειωματάριο γεμάτο τεχνικά σχέδια καθώς και μια συστατική επιστολή  του Τσαρλς Μπάτσελορ προορισμένη για τον Τόμας Έντισον που τελείωνε με τα λόγια: «Γνωρίζω δύο μεγάλους ανθρώπους. Ο ένας είστε εσείς και ο άλλος είναι ο νέος άνδρας που στέκεται μπροστά σας». Αυτός ο ψηλόλιγνος μελαγχροινός Σέρβος με τα ανοικτά μπλε μάτια σκόπευε, μαζί με την συστατική επιστολή, να παρουσιάσει τα τεχνικά του σχέδια για τους επαγωγικούς κινητήρες και τις μεγαλοφυείς ιδέες που τα συνόδευαν, στον διάσημο Αμερικανό εφευρέτη, που θεωρούνταν εκείνη την εποχή ο αδιαμφισβήτητος «βασιλιάς του ηλεκτρισμού». Ο Έντισον ήταν εκείνη την εποχή το πρότυπο του εφευρέτη, ο «Ναπολέων των εφευρέσεων». Η πιο διάσημη εφεύρεσή του ήταν μια μηχανή που ονομάζονταν φωνόγραφος. Χάρη σ’ αυτή τη συσκευή ο Έντισον είχε ήδη εισχωρήσει στο «βασίλειο των αθανάτων».

Ο Έντισον είχε επίσης ανακαλύψει τον ηλεκτρικό λαμπτήρα πυρακτώσεως καθώς και διάφορες μηχανές που λειτουργούσαν με συνεχές ρεύμα (Direct Current ή DC). Όμως το σύστημα παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος του Έντισον δεν ήταν σταθερό κι έτσι οι λάμπες του εξέπεμπαν πάντα έναν αχνό, αρρωστιάρικο φωτισμό, τρεμόπαιζαν και συχνά έσβηναν. Το συνεχές ρεύμα που χρησιμοποιούσε ήταν ανεπαρκές τόσο για τον ηλεκτροφωτισμό, όσο και για την λειτουργία των κινητήρων. Υπήρχε ωστόσο και το εναλλασσόμενο ρεύμα (Alternative Current ή AC), που κινούνταν πρώτα προς τη μία και μετά προς την άλλη κατεύθυνση. Το ρεύμα αυτό όμως θεωρούνταν επικίνδυνο και άχρηστο, καθώς δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή έργου.  Ο Τέσλα είχε βεβαίως τελείως διαφορετική γνώμη, καθώς είχε καταφέρει πειραματικά να αξιοποιήσει το εναλλασσόμενο ρεύμα.

Γεμάτος αγωνία και προσδοκίες λοιπόν ο Τέσλα πήγε να συναντήσει τον Έντισον, τον περίφημο «μάγο του Μένλο Παρκ» (Wizard of Menlo Park) για να του παρουσιάσει την επαναστατική του ανακάλυψή. Συναντήθηκαν στο εργαστήρι του Έντισον και ο Τέσλα περιέγραψε με προσεκτικά αγγλικά –ανακατεμένα λόγω της αγωνίας του με γαλλικές, γερμανικές και σέρβικες λέξεις– την εφεύρεση του, δείχνοντας του ταυτόχρονα και τα σχετικά σχέδια. «Αυτό είναι το κύμα του μέλλοντος! Όποιος θα το τελειοποιήσει θα κερδίσει πολλά…», είπε τελειώνοντας ο ονειροπόλος νεαρός Σέρβος μετανάστης. Ο Έντισον στήριξε την πλάτη στην πολυθρόνα, σταύρωσε τα δάκτυλα του στο στήθος κι έμεινε για λίγο σιωπηλός, χωρίς να πει τίποτε. Τελικά τίναξε το κεφάλι του και είπε σιγανά: «Ενδιαφέρον…». Μετά από λίγο όμως, αφού έκανε στο μυαλό του κάποιους συμφεροντολογικούς υπολογισμούς, φάνηκε να αλλάζει γνώμη: «Ανοησίες! Αυτό που λέτε είναι επικίνδυνο. Εμείς εδώ στην Αμερική χρησιμοποιούμε το μονοφασικό ρεύμα. Αυτό αρέσει στον κόσμο και μ’ αυτό θέλω να ασχολούμαι…». Απογοητευμένος ο Τέσλα άρχισε να μαζεύει άφωνος τα σχέδια του για να φύγει. Ο Έντισον όμως, έχοντας αντιληφθεί τις σπάνιες ικανότητες και τη μεγαλοφυΐα του νεαρού Σέρβου με τα έξυπνα μάτια, τον σταμάτησε και του πρόσφερε εργασία στην εταιρία του Edison Machine Works. Ήταν ο γνωστός, αμερικάνικος εκβιασμός του στυλ:  My way or highway! Ο Τέσλα, αν και γνώριζε βαθιά μέσα του πως το εναλλασσόμενο ρεύμα ήταν κατά πολύ ανώτερο των συστημάτων του Έντισον, δεν αρνήθηκε να εργαστεί για λογαριασμό του, εφόσον ήταν νεοφερμένος σε μια άγνωστη χώρα κι από κάπου έπρεπε να ξεκινήσει.

Όταν ο Νίκολα Τέσλα έφθασε στην Αμερική, σ’ αυτή την υποτιθέμενη «Γη της Επαγγελίας», ήταν γεμάτος ενθουσιασμό, όνειρα, ελπίδες και θέληση να προσφέρει τα πάντα για την πρόοδο της ανθρωπότητας. Δεν βρήκε όμως αυτό που περίμενε να δει. Η πρώτη του εντύπωση από το Νέο Κόσμο ήταν ότι επρόκειτο για ένα μέρος απολίτιστο, που βρισκόταν εκατοντάδες χρόνια πίσω από τον τρόπο ζωής των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων. «Θα ήθελα να εκφράσω τις πρώτες μου εντυπώσεις γι’ αυτή τη χώρα. Στα αραβικά παραμύθια διάβαζα ότι τις μεγαλοφυΐες τις μετέφεραν κάποιοι άνθρωποι στο βασίλειο των ονείρων για να ζήσουν εκεί φανταστικές περιπέτειες. Η δική μου περίπτωση είναι ακριβώς η αντίθετη. Εμένα μ’ έχουν μεταφέρει από τον κόσμο των ονείρων στον κόσμο της πραγματικότητας. Εκείνο που άφησα πίσω μου ήταν από κάθε άποψη φανταστικό, καλλιτεχνικό κι υπέροχο. Αυτό που συνάντησα εδώ ήταν μηχανιστικό, χοντροκομμένο και απωθητικό…» (Οι Εφευρέσεις Μου).

Ο Τέσλα σοκαρίστηκε από τον σκληρό χαρακτήρα του Νέου Κόσμου. Ο ίδιος ήταν ένα αγνό και ηθικά ακέραιο «παιδί των Βαλκανίων», με ισχυρά πνευματικά  θεμέλια, που αγνοούσε όμως τα πάντα σχετικά με «μπίζνες», μετοχές, συμβόλαια και εταιρείες. Απλά ήξερε ότι όλα αυτά ήταν ο «αμερικανικός τρόπος» για να γίνουν τα πράγματα. Γρήγορα όμως κατάλαβε, ύστερα βέβαια από πικρές απογοητεύσεις, ότι για τους στυγνούς Αμερικανούς επιχειρηματίες ο «λόγος» δεν είχε καμιά απολύτως αξία, εκτός βέβαια αν συνοδευόταν από τα απαραίτητα συμβόλαια…

Ο Πόλεμος των Ρευμάτων

Ο Τέσλα άρχισε λοιπόν να εργάζεται για τον Έντισον και σύντομα έγινε βασικός βοηθός του, έχοντας κυριολεκτικά «κατασκηνώσει» στο εργαστήριο του. «Είχα πολλούς βοηθούς, που εργάζονταν πάρα πολύ, αλλά ο Τέσλα είχε σπάσει όλα τα ρεκόρ!», παραδέχτηκε αργότερα ο Έντισον.

Εξαρχής ο Τέσλα είχε αντιληφθεί τα μειονεκτήματα των γεννητριών και των κινητήρων του Έντισον και του πρότεινε να τις κάνει πολύ πιο αποτελεσματικές. «Θαυμάσια», είπε ο Έντισον «και θα υπάρξουν και 50.000 δολάρια επιπλέον αμοιβή, αν τα καταφέρεις». Ο Τέσλα στρώθηκε αμέσως στη δουλειά, εργαζόμενος 19 ώρες το 24ωρο. Λίγες βδομάδες αργότερα όλες οι συσκευές είχαν βελτιωθεί και ο Τέσλα ζήτησε την αμοιβή που του υποσχέθηκαν. «Νεαρέ μου», του απάντησε τότε ο κυνικός Έντισον, «πολύ φοβάμαι πως δεν καταλαβαίνεις την αμερικανική αίσθηση του χιούμορ», εννοώντας φυσικά πως στην Αμερική οι συμφωνίες δεν γίνονταν με λόγια, αλλά με συμβόλαια και υπογραφές. Έτσι ο Έντισον δεν δέχτηκε να τον πληρώσει. Φανερά εκνευρισμένος ο Τέσλα παραιτήθηκε αμέσως από τη δουλειά και αποφάσισε να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο.

Άσχετα με το παραπάνω γεγονός, που υπήρξε βέβαια και η αφορμή για να διακοπεί η συνεργασία αυτών των δύο μεγάλων εφευρετών, οι διαφορές των προσωπικοτήτων τους είχαν από την αρχή ακόμη καταδικάσει τη σχέση τους. Ο Έντισον δεν άρεσε στον Τέσλα, επειδή δεν ήταν διανοούμενος, θεωρητικός και καλλιεργημένος άνθρωπος. Ήταν περισσότερο πρακτικός άνθρωπος, που βασίζονταν πιο πολύ στην εμπειρία, στο ζήλο και στην εργατικότητα του, παρά στους υπολογισμούς. Ο Τέσλα από την άλλη με λίγη θεωρία και κάποιους υπολογισμούς, γλίτωνε σχεδόν το 99% της άσκοπης πρακτικής εργασίας. Όπως άλλωστε είχε γράψει χαρακτηριστικά και ο Τόμας Κ. Μάρτιν: « Αυτοί οι δύο άνθρωποι είναι χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι διαφορετικών ειδικεύσεων, μεθόδων, κινήτρων και στόχων. Για τον Τέσλα η απομόνωση ήταν απαραίτητη για την προσωπική του δουλειά. Πουθενά αλλού όμως αυτοί οι δύο δεν διέφεραν περισσότερο απ’ ότι σε θέματα καθημερινής υγιεινής». Ο Τέσλα, που φοβόταν πολύ τα μικρόβια και ήταν υπερβολικά καθαρός, είχε πει κάποτε για τον Έντισον: « Δεν είχε κανένα χόμπι, δεν ασχολούνταν με κανένα σπορ, με καμιά ψυχαγωγική δραστηριότητα και ζούσε αμελώντας ακόμη και τους στοιχειώδεις κανόνες υγιεινής. Αν δεν παντρεύονταν αργότερα μια έξυπνη κοπέλα, η οποία είχε ως έναν από τους στόχους της ζωής να τον φροντίζει, θα πέθαινε πριν την ώρα του εξ αιτίας της παραμέλησης του εαυτού του». Πέραν όμως από τις διαφορές στο χαρακτήρα τους, βάραινε περισσότερο στα μάτια του Έντισον η «απειλή», που αντιπροσώπευαν οι ιδέες του Τέσλα, για το μονοπώλιο του μονοφασικού ρεύματος. Εκείνη την εποχή ο Έντισον θεωρούσε –λανθασμένα όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια– ότι οι ιδέες του Τέσλα, για την κατασκευή ενός ολοκληρωμένου συστήματος εναλλασσόμενου ρεύματος, αποτελούσαν απειλή για το δίκτυο παραγωγής και πώλησης των δικών του λαμπτήρων πυρακτώσεως. Επρόκειτο δηλαδή για τη γνωστή κι επαναλαμβανόμενη ιστορία της σύγκρουσης των συμφερόντων. Η καχυποψία του Έντισον έναντι του Τέσλα οφείλονταν και στο γεγονός ότι και ο ίδιος στην αρχή της εφευρετικής του σταδιοδρομίας, συνάντησε μεγάλη αντίδραση από τις εταιρείες φωταερίου, που μετά από πολύ αγώνα κατόρθωσε τελικά να κάμψει. Όμως οι ρόλοι είχαν αντιστραφεί. Πλέον ο ίδιος βρισκόταν στο ρόλο του συντηρητικού κατεστημένου που εναντιώνονταν στη νέα τεχνολογία…

Το 1885 ο Τέσλα κατάφερε, με τη βοήθεια κάποιων μικροεπενδυτών, να δημιουργήσει την εταιρεία Tesla Arc Light Company. Κατάφερε να σχεδιάσει και να κατοχυρώσει 7 ευρεσιτεχνίες, χάρη στις οποίες μπόρεσε να κατασκευάσει ένα δικό του σύστημα για τον ηλεκτροφωτισμό των δρόμων. Όμως οι δουλειές δεν πήγαιναν καλά και η οικονομική κρίση του 1886 έδωσε τη χαριστική βολή σ’ αυτή τη μικρή και φιλόδοξη επιχείρηση. Έτσι ο Τέσλα βρέθηκε για ένα χρόνο να επιβιώνει σκάβοντας χαντάκια στους δρόμους της Νέας Υόρκης.

Δεν το έβαλε όμως κάτω και δεν σκέφτηκε στιγμή να παραιτηθεί από τα μεγαλόπνοα σχέδια του. Το 1887 ήρθε σε επαφή, μέσω ενός εργάτη που γνώρισε κατά τη διάρκεια των χειρωνακτικών εργασιών που αναγκάστηκε να κάνει, με τον Α. Κ. Μπράουν, διευθυντή της τηλεγραφικής εταιρείας Western Union, ο οποίος αμέσως αντιλήφθηκε ότι τα σχέδια του Τέσλα ήταν το μέλλον, η επανάσταση στο χώρο της ηλεκτροτεχνικής, και υποσχέθηκε να τον βοηθήσει βρίσκοντας του επενδυτές.

Το 1888, ο Τέσλα, έχοντας ήδη κατοχυρώσει 13 ευρεσιτεχνίες του που αφορούσαν γεννήτριες, κινητήρες, μετασχηματιστές κ.α., έδωσε μια εντυπωσιακή διάλεξη με τίτλο Το Νέο Σύστημα Κινητήρων και Μετασχηματιστών Εναλλασσόμενου Ρεύματος στο Αμερικανικό Ινστιτούτο των Ηλεκτρολόγων Μηχανολόγων. Σ’ αυτήν περιέγραψε με λεπτομέρειες το σύστημά του, ελπίζοντας πως κάποιος πλούσιος και οραματιστής άνθρωπος θα τον βοηθούσε να το κάνει πραγματικότητα. Για καλή του τύχη ο άνθρωπος αυτός βρισκόταν ανάμεσα στο ακροατήριο του. Ήταν ο 42χρονος επιχειρηματίας Τζορτζ Γουέστινχάουζ (George Westinghouse, 1846-1914), ο οποίος είχε κάνει μια περιουσία με τους σιδηροδρόμους και σχεδίαζε να επενδύσει και στον πολλά υποσχόμενο τομέα του ηλεκτρισμού.

Ο Γουέστινχαουζ πείστηκε από τις δυνατότητες του εναλλασσόμενου ρεύματος και πρότεινε στον Τέσλα 1.000.000 δολάρια ως αμοιβή για τα δικαιώματα χρήσης των ευρεσιτεχνιών του. Μάλιστα του πρότεινε και συμβόλαιο που προέβλεπε αμοιβή ενός δολαρίου ανά ιπποδύναμη για κάθε κινητήρα εναλλασσόμενου ρεύματος που θα πουλούσε. Ο Τέσλα συμφώνησε κι έτσι η μεγαλύτερη ανακάλυψη στο χώρο του ηλεκτρισμού άρχισε να αναπτύσσεται με σκοπό να βγει στο εμπόριο.

Αμέσως ο Τέσλα στρώθηκε στη σκληρή δουλειά –κάτι συνηθισμένο γι’ αυτόν. Δεν υπήρχε μέρα που να περνούσε ανεκμετάλλευτη. Nulla Dies Sine Linea. Το 1889 κατοχύρωσε άλλες 13 ευρεσιτεχνίες και βοήθησε στην κατασκευή του πρώτου πολυφασικού ηλεκτρικού κέντρου, το οποίο μπορούσε να τροφοδοτήσει μ’ εναλλασσόμενο ρεύμα τους επαγωγικούς του κινητήρες. Το 1890 κατασκεύασε τις πρώτες γεννήτριες υψηλής συχνότητας κι έτσι ανακάλυψε τα ρεύματα υψηλής δόνησης καθώς και τις επιδράσεις τους στην ανθρώπινη φυσιολογία. Σύντομα άρχισε να πειραματίζεται πάνω στα ραδιοκύματα. Το 1891 ανέπτυξε την πιο διάσημη εφεύρεση του, το Πηνίο Τέσλα (Tesla Coil), το οποίο κυριολεκτικά λατρεύτηκε από τους επαγγελματίες και τους ερασιτέχνες του ηλεκτρισμού.

Τα πράγματα όμως δεν ήταν και τόσο εύκολα. Όπως και κάθε επαναστατική επιστημονική ανακάλυψη που αλλάζει τον κόσμο, έτσι και το σύστημα εναλλασσόμενου ρεύματος του Τέσλα αντιμετώπισε αρχικά την εχθρότητα και τις απειλές του αμερικανικού οικονομικού κατεστημένου, δηλαδή των πλούσιων βιομηχάνων, τραπεζιτών και κάθε λογής ανταγωνιστών. Ο Τόμας Έντισον ήταν ο χειρότερος πολέμιος του εναλλασσόμενου ρεύματος και του Τέσλα προσωπικά. Ανησυχώντας μήπως το νέο σύστημα καταστήσει άχρηστους τους λαμπτήρες πυρακτώσεως που ανακάλυψε, ο Έντισον προσπάθησε να υπερασπιστεί το συνεχές ρεύμα (DC). Κήρυξε έτσι έναν πραγματικό «πόλεμο των ρευμάτων», επιχειρώντας μια εκστρατεία δυσφήμησης του εναλλασσόμενου ρεύματος (AC) και του ανταγωνιστή του Τζορτζ Γουέστινχάουζ. Στα πλαίσια αυτής της εκστρατείας εκτελούσε δημόσια με ηλεκτροπληξία από εναλλασσόμενο ρεύμα άτυχα σκυλιά, που του έφερναν με αμοιβή τα φτωχόπαιδα της Νέας Υόρκης, και στη συνέχεια στρεφόμενος προς το τρομοκρατημένο κοινό ρωτούσε κυνικά: «Αυτή είναι η εφεύρεση με την οποία θέλετε να σας ετοιμάζει η γυναικούλα σας το φαγητό σας;» Ο Έντισον αξιοποίησε και την έντονη δυσαρέσκεια που προκάλεσε η εκτέλεση ενός κατάδικου από τις φυλακές Σινγκ Σινγκ, ο οποίος θανατώθηκε στην ηλεκτρική καρέκλα με εναλλασσόμενο ρεύμα. Για αντιμετωπίσει αυτή τη συκοφαντική εκστρατεία του Έντισον ο Τέσλα δεν αρνήθηκε να γίνει ο ίδιος «πειραματόζωο» και να δεχθεί να περάσει μέσα από το κορμί του εναλλασσόμενο ρεύμα εντάσεως χιλιάδων βολτ, κάνοντας μάλιστα τα ρούχα του να σπινθηροβολούν από στατικό ηλεκτρισμό.

Παρ’ όλες τις προσπάθειες δυσφήμισης ο Έντισον δεν μπόρεσε να σταματήσει το νέο τεχνολογικό κύμα που εξαπέλυσε ο Τέσλα, επειδή ήταν πολύ πιο φθηνό, αποδοτικό και εύχρηστο. Μάλιστα αρκετά χρόνια αργότερα ο Έντισον θα παραδεχόταν πως ο λεγόμενος «πόλεμος των ρευμάτων» υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα λάθη της ζωής του. Ο θρίαμβος του εναλλασσόμενου ρεύματος και του Τέσλα προσωπικά ήρθε το 1893, όταν η Παγκόσμια Έκθεση του Σικάγου ηλεκτροφωτίστηκε με το σύστημα του. Πάνω από εικοσιπέντε εκατομμύρια Αμερικανοί, το 1/3 του τότε πληθυσμού των ΗΠΑ, είδαν από κοντά την ανωτερότητα του εναλλασσόμενου ρεύματος. Μετά απ’ αυτό ο Τέσλα ήταν ένα διάσημο πρόσωπο στην Αμερική, αλλά όχι και τόσο πλούσιος. Η αρχική συμφωνία με τον Τζορτζ Γουέστινχάουζ δεν τηρήθηκε, καθώς ο επιχειρηματίας αδυνατούσε εξ αιτίας του ανταγωνισμού να εκπληρώσει τους όρους της. Για να βοηθήσει τον βιομήχανο, που τον είχε υποστηρίξει όταν σχεδόν κανείς δεν πίστευε στο σύστημα του, ο Τέσλα δέχθηκε να σχίσει τα συμβόλαια κι έτσι, αντί για τα 12.000.000 δολάρια που έπρεπε κανονικά να πάρει, εισέπραξε μόλις 216.000, τα οποία και επένδυσε στις έρευνες του. «Επειδή κύριε Γουέστινχαουζ πιστέψατε σε μένα ακόμη κι όταν κανείς δεν με πίστευε και ήσασταν αρκετά γενναίος για να το κάνετε, όταν στους άλλους έλειπε η γενναιότητα και με υποστηρίξατε ακόμη κι απέναντι στους μηχανικούς σας, που δεν είχαν τη διορατικότητα να δουν το μέλλον, το οποίο εσείς κι εγώ το βλέπαμε ξεκάθαρα και σταθήκατε δίπλα μου ως φίλος…  Ορίστε το συμβόλαιο μου και το δικό σας. Θα τα σκίσω αμέσως για να μην έχετε πρόβλημα από τη δικά μου ποσοστά. Είναι αρκετό αυτό;» .

Αυτό και έγινε. Ο Τέσλα έσκισε τα αρχικά συμβόλαια — τιμής ένεκεν, όπως είπε, της ανθρωπότητας — και εισέπραξε το 1891 μόλις 216.000 δολάρια για την αποκλειστική εκμετάλλευση των εφευρέσεων του από την εταιρεία του Βέστινχαουζ. Συνέχισε έτσι τις έρευνες του χωρίς να έχει την παραμικρή υποψία για τους μικρόψυχους ανταγωνισμούς, που οργίαζαν γύρω από τις εφευρέσεις του. Εκείνος ήταν απόλυτα μαγεμένος από το νέο κόσμο του ηλεκτρισμού, που ανοιγόταν μπρος του…

Η Εποχή των Μεγάλων Ονείρων

Ο Τέσλα σύντομα θα εξέπληττε και πάλι τον κόσμο από ένα κύμα επαναστατικών εφευρέσεων, που θα άλλαζαν την τεχνολογική ιστορία της ανθρωπότητας. Στις 30 Ιουλίου του 1891 (σε ηλικία 35 ετών) ο Τέσλα απέκτησε την αμερικανική υπηκοότητα –κάτι που τον έκανε ιδιαίτερα περήφανο.

Ο Τέσλα ήταν ένα ανήσυχο πνεύμα που δεν μπορούσε να ακολουθήσει έναν συμβατικό τρόπο ζωής, δηλαδή να αφιερωθεί στην «καριέρα» του και να απολαύσει τη δόξα και τον πλούτο του. Αν και από την ηλικία ακόμη των 34 ετών ήταν πλούσιος και δοξασμένος, εκείνος προτίμησε να μην επαναπαυτεί στις δάφνες του, αλλά αντίθετα να ριχτεί στο κυνήγι ακόμη μεγαλύτερων ονείρων. Αυτή η επιλογή δεν ήταν παράξενη για έναν άνθρωπο όπως ο Τέσλα, ο οποίος, εκτός από εφευρέτης, ήταν ένας πρωτοπόρος εξερευνητής νέων αρχών της Φυσικής κι ένας ανθρωπιστής επιστήμονας που οραματιζόταν ένα καλύτερο μέλλον για την ανθρωπότητα.

Το 1893 ο Τέσλα άρχισε να ερευνά και πειραματίζεται ασταμάτητα πάνω στα ραδιοκύματα και περιγράφει λεπτομερειακά τις βασικές αρχές της ραδιεκπομπής. Έτσι γεννήθηκε το ραδιόφωνο! Το 1895, κάτω από την καθοδήγηση του Τέσλα, αρχίζει να κατασκευάζεται στους καταρράκτες του Νιαγάρα ο πρώτος υδροηλεκτρικός σταθμός στον κόσμο, όπου το πολυφασικό σύστημά του βρήκε την πλήρη εφαρμογή του. Όταν το 1896 εγκαινιάστηκε κι επίσημα ο υδροηλεκτρικός σταθμός του Νιαγάρα, ο ηλεκτρισμός άρχισε να ρέει δυναμικά, χάρη στο πολυφασικό σύστημα του Τέσλα, προς το Μπάφαλο κι από εκεί μέχρι τη Νέα Υόρκη. Δαμάζοντας τους μέχρι τότε αδάμαστους καταρράκτες του Νιαγάρα ο Τέσλα άνοιξε, κατά κοινή ομολογία, το δρόμο στον εξηλεκτρισμό του πλανήτη μας. Όπως έγραψε άλλωστε και ο αμερικανός καθηγητής Σκοτ: « Η ανάπτυξη του ηλεκτρισμού, από την εφεύρεση του Φάραντεϊ το 1831 μέχρι την πρώτη τεράστια εγκατάσταση του πολυφασικού συστήματος του Τέσλα το 1896 στο Νιαγάρα, αποτελεί σίγουρα το μεγαλύτερο γεγονός στην ιστορία ολόκληρης της ηλεκτροτεχνικής επιστήμης».

Την ίδια χρονιά ο Τέσλα κατάφερε να φωτογραφίσει για πρώτη φορά στην ιστορία τα εσωτερικά όργανα του ανθρώπινου σώματος (Τεσλόγραμμα). Όμως ένα θλιβερό γεγονός έρχεται να ανακόψει τη μεγαλειώδη πορεία του. Στις 13 Μαρτίου του 1895 μια ύποπτη πυρκαγιά κατέστρεψε το εργαστήριο του στη Νέα Υόρκη και μαζί του σημειώσεις, σχέδια, μοντέλα ραδιοαυτόματων συσκευών, ταλαντωτών, επαγωγικών κινητήρων καθώς και ολόκληρο το πολύτιμο τεχνικό του αρχείο. Όμως ο Τέσλα δεν το έβαλε κάτω και, με τη βοήθεια της ισχυρής του μνήμης, άρχισε να σχεδιάζει από την αρχή τα πάντα.

Το 1896 ο Τέσλα συνέχισε στο νέο του εργαστήριο τα πειράματα του πάνω στα ρεύματα υψηλής συχνότητας και στη ραδιοεπικοινωνία. Τότε συνέλαβε και την ιδέα του Παγκόσμιου Συστήματος (World System) μετάδοσης πληροφοριών και ενέργειας, που θα στοίχειωνε τη σκέψη του για τις επόμενες δεκαετίες. Την άνοιξη του 1897, σ’ έναν πρόχειρο πειραματικό σταθμό έξω από τη Νέα Υόρκη, ο εφευρέτης κατόρθωσε να εκπέμψει ραδιοσήματα σε απόσταση 40 χιλιομέτρων. Τότε κατοχύρωσε και το βασικό σχέδιο ραδιοτεχνικής, το οποίο και εκμεταλλεύτηκε ο Γουλιέλμο Μαρκόνι προκειμένου να κατασκευάσει το πρώτο ραδιόφωνο: μια εφεύρεση που δικαιωματικά ανήκει στον Τέσλα.

Στις αρχές του 1898 ο Τέσλα πραγματοποίησε στην προβλήτα του λιμανιού της Νέας Υόρκης μια πετυχημένη δοκιμή ενός μοντέλου τηλεκατευθυνόμενου πλοιαρίου Εκεί συνέρευσε μεγάλο πλήθος, που έκπληκτο παρακολούθησε τον εφευρέτη να κάνει επίδειξη του τηλεκατευθυνόμενου πλοιαρίου του και να εξηγεί τις αρχές της ρομποτικής και του αυτοματισμού.

Τεχνητές Αστραπές στο Κολοράντο Σπρινγκς

Στις 11 Μαΐου του 1899 ο Τέσλα εγκαταστάθηκε προσωρινά στο Κολοράντο Σπρινγκς. Μαζί του κουβάλησε κι έναν ογκώδη, αλλά απαραίτητο εξοπλισμό. Στους δημοσιογράφους, που τον ρωτούσαν τι πρόκειται να κάνει στο Κολοράντο Σπρινγκς, έλεγε ότι θα έστελνε σήματα από την κορυφή του Πάϊκς στην Διεθνή Έκθεση του Παρισιού του 1900!

Η περιοχή που του παραχωρήθηκε για τη διεξαγωγή των πειραμάτων του, βρισκόταν στους πρόποδες της κορυφής Πάικ, 1,5 μόλις χιλιόμετρο μακριά από την πόλη. Δεν ήταν καθόλου τυχαίο που η περιοχή αυτή γειτόνευε μόνον με μια σχολή κωφάλαλων, πράγμα που εξασφάλιζε στον Τέσλα την απαραίτητη διακριτικότητα.

Όσο κατασκευάζονταν ο τεράστιος πειραματικός σταθμός ο εφευρέτης πηγαινοέρχονταν καθημερινά, χρησιμοποιώντας για τη μετακίνηση του κάρα. Τα μακριά του πόδια κρέμονταν κάτω από τα κάρα, όχι τόσο λόγω της έλλειψης χώρου, όσο γιατί ο ίδιος δεν εμπιστευόταν τα άλογα (ίσως εξ αιτίας του μοιραίου ατυχήματος που είχε ο αδελφός του Ντάνε). Σε λίγο πάντως καιρό και τ’ άλογα θα έτρεφαν τα ίδια αισθήματα γι’ αυτόν, επειδή με τα πειράματα του θα ηλεκτρίζονταν τόσο η γη, που θα πανικοβάλλονταν ακόμη και τα πιο ήρεμα ζώα.  Κατά τη διάρκεια των προετοιμασιών η περιοχή περιφράχτηκε και σε διάφορα σημεία του φράκτη τοποθετήθηκαν προειδοποιητικές πινακίδες που έγραφαν: ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΕΙΣΟΔΟΣ – ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ. Όταν τελείωσε η κατασκευή ο Τέσλα τοποθέτησε και μια επιπλέον πινακίδα, που έγραφε ένα συμβολικής σημασίας στίχο από την Κόλαση του Δάντη: « Εγκαταλείψτε κάθε ελπίδα, εσείς που μπαίνετε εδώ»!

Από τον Μάιο του 1899 μέχρι τις αρχές του 1900 ο Τέσλα πραγματοποίησε μια σειρά από εντυπωσιακά πειράματα στο Κολοράντο Σπρινγκς. Έμεινε εκεί για ένα σχεδόν χρόνο και, αφού μετέτρεψε έναν εγκατελειμένο στάβλο σε εργαστήριο, άρχισε να πειραματίζεται πάνω στην ασύρματη μεταφορά ενέργειας. Δεν άργησε να κάνει μια σπουδαία ανακάλυψη: τα γήινα στατικά κύματα (terrestrial stationary waves). Στο Κολοράντο Σπρινγκς ο Τέσλα διαπίστωσε πως, τόσο το έδαφος όσο και η ατμόσφαιρα της Γης, ήταν καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού. Το διαπίστωσε αυτό με τη βοήθεια πειραμάτων κατά τη διάρκεια των οποίων δημιούργησε τεχνητές αστραπές μήκους σαράντα μέτρων, άναψε 200 λάμπες ακουμπώντας τες απλά στο έδαφος και θέτοντας εκτός λειτουργίας μηχανές σε απόσταση αρκετών χιλιομέτρων! Ο Τέσλα αντιλήφθηκε για πρώτη φορά πως η γη ήταν στην ουσία μια τεράστια «ενεργειακή λίμνη», που μπορούσε να μεταφέρει κυματικά τις διαταραχές των ηλεκτρικών πεδίων σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της. Αυτή η γνώση ήταν απαραίτητη στον Σερβοαμερικανό εφευρέτη προκειμένου να υλοποιήσει το Παγκόσμιο Σύστημα μεταφοράς σημάτων και ενέργειας, που οραματιζόταν. Επίσης, στο Κολοράντο Σπρινγκς ο Τέσλα αφουγκράστηκε για πρώτη φορά τα σήματα των άστρων, συνέλαβε ηλεκτρομαγνητικά σήματα προερχόμενα εκτός του πλανήτη μας και είχε την εντύπωση πως ήταν ο πρώτος άνθρωπος που άκουσε μηνύματα από άλλο κόσμο.

Wardenclyffe Project: Ο Πύργος των Ονείρων

Επιστρέφοντας στη Νέα Υόρκη το 1900 ο Τέσλα άρχισε να κατασκευάζει στο Λονγκ Άιλαντ (Long Island) έναν πύργο για τη μετάδοση σημάτων με ασύρματο τρόπο σε ολόκληρο τον κόσμο. Η αρχική χρηματοδότηση (150.000 δολάρια) αυτού του σχεδίου στο Γουόρντεκλιφ του Λονγκ Άιλαντ –έμεινε γνωστό ως Wardenclyffe Project– προήλθε από τον μεγαλοτραπεζίτη Τζ. Πίερποντ Μόργκαν (J. Pierpont Morgan), ο οποίος εξασφάλισε μ’ αυτόν τον τρόπο το 51% επί των δικαιωμάτων ευρεσιτεχνιών του Τέσλα πάνω στα νέα συστήματα τηλεπικοινωνίας.

Ο Μόργκαν ήταν εκείνη την εποχή ο πλουσιότερος άνθρωπος της χώρας, οι επιχειρήσεις του οποίου μονοπωλούσαν αρκετούς τομείς της οικονομίας της. Ύστερα από πρόσκληση ο Τέσλα τον επισκέφτηκε στην πολυτελή του έπαυλη και γρήγορα έγινε αγαπητός ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας του μεγαλοτραπεζίτη. Η πληθωρική του προσωπικότητα, τα υψηλά ηθικά του στάνταρτ, η εκκεντρική του ζωή, ο ασυνήθιστος τρόπος εργασίας, ο παιδιάστικος ενθουσιασμός και οι υποσχέσεις του για μεγάλα επιτεύγματα στο μέλλον, έκαναν τον Τέσλα επιθυμητό πρόσωπο, όχι μόνον από τον ίδιο τον Μόργκαν αλλά κι απ’ όλους όσους τον γνώριζαν.

Για τον Μόργκαν ο Τέσλα δεν ήταν άγνωστος. Γνώριζε πολύ καλά την ανεκτίμητη συμβολή του στην εγκατάσταση του πολυφασικού συστήματος εναλλασσόμενου ρεύματος. Από το παραπάνω ο μεγαλοτραπεζίτης είχε κερδίσει πολλά, εφόσον το υδροηλεκτρικό εργοστάσιο του Νιαγάρα δεν ήταν παρά μια από τις δεκάδες επιχειρήσεις του. Τώρα ο άνθρωπος που είχε συμβάλει καθοριστικά στην εγκατάσταση ενός συστήματος, που βοήθησε όσο κανένα άλλο στον εξηλεκτρισμό της αμερικάνικης βιομηχανίας, ήταν σχεδόν απένταρος και ζητούσε τη βοήθεια του για να προχωρήσει. Δεν θα ήταν γι’ αυτόν οικονομικό βάρος, αν του χορηγούσε μερικές δεκάδες χιλιάδες δολάρια…

Ο Τέσλα φιλοδοξούσε να εγκαταστήσει ένα παγκόσμιο σύστημα επικοινωνίας, το οποίο θα μπορούσε να στέλνει με ασύρματο τρόπο μηνύματα, εικόνες, ήχους, νέα για τον καιρό και ειδήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο. Βέβαια ο Τέσλα πήγαινε ακόμη μακρύτερα και οραματιζόταν τη χρησιμοποίηση του συστήματος του για την ασύρματη μεταφορά ενέργειας, κάτι που αναμφίβολα θα άλλαζε το ρου της ανθρώπινης ιστορίας. Ωστόσο το σχέδιο εγκαταλείφθηκε λίγα χρόνια αργότερα εξαιτίας διαφόρων προβλημάτων, αλλά κυρίως επειδή ο Μόργκαν απέσυρε την οικονομική υποστήριξή του. Ενώ ο εφευρέτης του έστελνε απεγνωσμένα γράμματα, παρακαλώντας τον μεγαλοτραπεζίτη να τον βοηθήσει ώστε να φέρει εις πέρας το μεγαλεπήβολο σχέδιο του, εκείνος του αρνήθηκε κάθε βοήθεια, με αποτέλεσμα το σχέδιο να σταματήσει και η ενεργειακή εξέλιξη της ανθρωπότητας να πάρει άλλη κατεύθυνση, απ’ εκείνη που οραματίζονταν ο ρομαντικός Τέσλα…

Ο Τέσλα Αρνήθηκε το Βραβείο Νόμπελ

Ο Τέσλα αδυνατούσε πλέον να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, ο εξοπλισμός του Γουόρντεκλιφ εκποιήθηκε για την πληρωμή των χρεών του ή πουλήθηκε για παλιοσίδερα, ενώ ο πύργος μετάδοσης σημάτων ανατινάχθηκε από τους ίδιους του Αμερικανούς κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, προκείμενου να μην χρησιμοποιηθεί από κατασκόπους για να στέλνουν μηνύματα στα γερμανικά υποβρύχια του Ατλαντικού. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε και το μεγαλύτερο πλήγμα για τον Τέσλα, από το οποίο δεν συνήλθε ποτέ. Κανείς επιχειρηματίας δεν τον εμπιστευόταν πλέον. Όλοι τον θεωρούσαν αναξιόπιστο οραματιστή: «Οι εχθροί μου έχουν μεγάλη επιτυχία στο να με παρουσιάζουν σαν ποιητή και ονειροπόλο», έγραφε ο Τέσλα παραπονεμένος.

Αποτέλεσμα όλων αυτών των απογοητεύσεων και των «προδοσιών» ήταν η αποθάρρυνση του οραματιστή εφευρέτη, που οδηγήθηκε αργά αλλά σταθερά προς τη χρεοκοπία. Ο Τέσλα θεωρήθηκε από τότε «αποτυχημένος» ως επιχειρηματίας και «καμένο χαρτί». Κανείς δεν καταδέχονταν πλέον να επενδύσει στα σχέδια του. Αλλά και ο ίδιος δεν έδινε και μεγάλη σημασία στο χρήμα, στο συμφέρον και στο υλικό όφελος. Δεν είχε ως κίνητρο του το κέρδος και τη δόξα. Και γι’ αυτό δεν μπόρεσε ποτέ του να ενσωματωθεί στο αμερικανικό οικονομικό κατεστημένο, που αποθέωνε όλα όσα αυτός μισούσε. Παρέμεινε έτσι σε όλη του τη ζωή ανένταχτος, ένας «παρείσακτος» με επικίνδυνες ιδέες για τα μονοπωλιακά συμφέροντα. Ο Τέσλα ήταν ένας αμφισβητίας του αμερικανικού τρόπου ζωής και των αμερικανικών «αξιών». Αυτός είναι και ο λόγος που οι συμπατριώτες του δεν τον θεωρούσαν και πολύ «Αμερικανό», αν και ο ίδιος ήταν ιδιαίτερα περήφανος για την αμερικανική του υπηκοότητα. Για τους Αμερικανούς ήταν πάντα ένας «Σέρβος μετανάστης», που δεν κατάφερε ποτέ του να ενσωματωθεί στην «αμερικανική κουλτούρα»…

Παρά τις κακοτυχίες και παρά το γεγονός πως βρισκόταν για χρόνια στα πρόθυρα της χρεοκοπίας ο Τέσλα δεν πτοήθηκε. Οι δυσκολίες όχι μόνο δεν τον λύγιζαν, αλλά αντίθετα τον ενθάρρυναν να συνεχίσει. Συνέχισε λοιπόν μέχρι το τέλος της ζωής του να σχεδιάζει, να κατασκευάζει και να οραματίζεται διάφορα χρήσιμα επιτεύγματα. Άρχισε να ασχολείται με την κατασκευή νέων προωθητικών κινητήρων, που βασίζονταν σε νέες μηχανικές αρχές, και εφηύρε το ταχύμετρο. Το 1912 σχεδίασε το πρώτο αεροπλάνο καθέτου από/προσγείωσης. Στην αρχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ο Τέσλα σχεδίασε τηλεκατευθυνόμενες τορπίλες και προσπάθησε μάταια να τις πουλήσει στο Αμερικάνικο Ναυτικό.

Το 1912, όπως άλλωστε και το 1937, ο Τέσλα προτάθηκε για το βραβείο Νόμπελ. Μάλιστα το 1912 ο παγκόσμιος τύπος δημοσίευσε την είδηση ότι ο Τέσλα αρνήθηκε να δεχθεί το Βραβείο Νόμπελ για τη Φυσική το οποίο, σύμφωνα με την απόφαση της Σουηδικής Ακαδημίας, θα έπρεπε να μοιραστεί μαζί με τον Τόμας Έντισον. Μολονότι αντιμετώπιζε τότε σοβαρά οικονομικά προβλήματα ο Τέσλα αρνήθηκε αυτή την προσφορά λέγοντας: «Σε χίλια χρόνια θα υπάρχουν αρκετοί που θα έχουν πάρει το Βραβείο Νόμπελ. Κι εγώ έχω αρκετές δεκάδες έγγραφα που αναφέρουν το όνομα μου στην τεχνική βιβλιογραφία… Για το καθένα από αυτά θα έδινα όλα τα Βραβεία Νόμπελ που θα δοθούν στα επόμενα χιλιάδες χρόνια…»

Σχεδόν όλοι γνωρίζουμε το ραντάρ, αλλά ελάχιστοι από εμάς γνωρίζουν πως ο άνθρωπος που κατασκεύασε το πρώτο πρωτόγονο ραντάρ το 1934, ουσιαστικά ακολούθησε τις αρχές, όσον αφορά τη συχνότητα και ισχύ, που ο Τέσλα καθιέρωσε το 1917. Την ίδια χρονιά το Αμερικανικό Ινστιτούτο Ηλεκτροτεχνικής τίμησε τον Τέσλα με το χρυσό μετάλλιο του Έντισον για την ανακάλυψη του αντίστροφου μαγνητικού πεδίου και του πολυφασικού συστήματος. Αποτέλεσε το λιγότερο ειρωνεία η βράβευση του, στην οποία βεβαίως δεν παραβρέθηκε ο ίδιος, με το μετάλλιο που έφερε το όνομα του ανθρώπου που τον εκμεταλλεύτηκε και πολέμησε όσο κανείς άλλος το σύστημά του.

Από το Φεβρουάριο μέχρι τον Οκτώβριο του 1919 ο Τέσλα δημοσίευσε μια σειρά από έξι άρθρα στο περιοδικό Electrical Experimenter, που είδε μ’ αυτόν τον τρόπο την κυκλοφορία του να εκτινάζεται από τα 26.000 στα 220.000 φύλλα! Το παράξενο είναι ότι μόλις ο συγγραφέας έμαθε από τους εκδότες του περιοδικού την τεράστια επιτυχία της αυτοβιογραφίας του, σταμάτησε να γράφει άλλο! Χρόνια αργότερα όλα αυτά τα άρθρα συγκεντρώθηκαν σε ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο με τίτλο My Inventions (Οι Εφευρέσεις Μου). Αν και είχε αρχίσει να γερνά οι δυνάμεις και η διανοητική του διαύγεια δεν έδειχναν να τον εγκαταλείπουν. Αντίθετα συνέχισε να εκπλήσσει την κοινή γνώμη με τις ιδέες και τις προβλέψεις του, που δημοσιεύονταν συχνά στον αμερικανικό τύπο.

Το 1921 έγινε μια ενδιαφέρουσα πρόταση στον Τέσλα εκ μέρους μιας φιλοσοβιετικής αμερικανικής οργάνωσης. Ο γραμματέας αυτής της οργάνωσης γνωστοποίησε στον Λένιν τις ιδέες του Τέσλα για την ασύρματη μεταφορά ενέργειας και κατόπιν έστειλε στον εφευρέτη μια επιστολή, παροτρύνοντας τον να προσφέρει τις μεγαλοφυείς του ιδέες στον «ένδοξο ρωσικό λαό». Ο Τέσλα όμως, παρά τις απογοητεύσεις που είχε υποστεί από το αμερικανικό κατεστημένο, δεν θέλησε να «προδώσει» την αμερικανική του υπηκοότητα και γι’ αυτό αρνήθηκε ευγενικά αυτή την προσφορά. Εύκολα μπορούμε να φανταστούμε πως θα ήταν σήμερα ο κόσμος αν ο Τέσλα είχε δεχτεί αυτή την προσφορά και εφάρμοζε το σύστημα της ασύρματης μεταφοράς ενέργειας στη νεότευκτη Σοβιετική Ένωση. Καθόλου περίεργο η Ρωσία να είχε από τότε ένα απόλυτο τεχνολογικό προβάδισμα έναντι των ΗΠΑ και να μην κατέρρεε ως «χάρτινος πύργος»…

Υπερόπλα και Περιστέρια: Τα Τελευταία Χρόνια της Ζωής του

Το 1924 οι αμερικανικές εφημερίδες αφιέρωσαν πολλά άρθρα τους στην περιβόητη «ακτίνα θανάτου» (Death Ray), στην οποία ενέπλεξαν και το όνομα του Τέσλα. Ο ίδιος ο εφευρέτης πάντως, στις διάφορες συνεντεύξεις που έδωσε, δεν συμφωνούσε με τον όρο «ακτίνα θανάτου» αλλά έκανε λόγο για ένα υπερόπλο που θα καταργούσε όλους τους πολέμους! Με την ανακάλυψη αυτού του μυστηριώδους υπερόπλου ασχολήθηκε μέχρι το τέλος της ζωής του, καθώς έβλεπε την απειλητική σκιά της Ναζιστικής Γερμανίας να απλώνεται πάνω από την Ευρώπη και ιδιαίτερα πάνω από την αγαπημένη του πατρίδα, τη Γιουγκοσλαβία.

Σύμφωνα με όσα γράφτηκαν στον αμερικανικό τύπο ο Τέσλα, κατά τη διάρκεια της ζωής του, νίκησε σε τουλάχιστον 20 δίκες ενάντια σ’ αυτούς που καταπάτησαν κάποιες από τις 700 πατέντες του, δηλαδή παρουσίασαν σκόπιμα αυτές τις ευρεσιτεχνίες ως δικές τους. Στην πραγματικότητα όχι ο Τέσλα από μόνος του, αλλά περισσότερο οι επενδυτές, οι οποίοι είχαν το νόμιμο δικαίωμα να δρουν για λογαριασμό του, συμμετείχαν σ’ αυτές τις δίκες. Αυτές οι δικαστικές νίκες του Τέσλα συνεχίστηκαν και μετά το θάνατό του. Ήταν τον Ιούνιο του 1943, λίγους μήνες μετά το θάνατο του, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφάνθηκε ότι ο φερόμενος ως «εφευρέτης του ραδιοφώνου» και βραβευμένος με Νόμπελ Γουλιέλμο Μαρκόνι οικειοποιήθηκε τις πατέντες του Τέσλα πάνω στη ραδιοτεχνική και τις παρουσίασε ως δικές του! Έτσι με δικαστική απόφαση ο Τέσλα αναγνωρίστηκε μετά θάνατον ως ο πραγματικός εφευρέτης του ραδιοφώνου…

Όσο περνούσαν τα χρόνια ο Τέσλα γινόταν όλο και πιο δύσκολος στην επικοινωνία του με τους ανθρώπους, αν και συνήθιζε να δίνει συνεντεύξεις στους δημοσιογράφους, στις οποίες προέβλεπε συναρπαστικά πράγματα για το μέλλον της ανθρωπότητας. Κλείνονταν όλο και περισσότερο στον εαυτό του και η μοναδική του παρέα κατέληξε να είναι τα περιστέρια. Άρχισε να γίνεται εκκεντρικός και ανέπτυξε αρκετές φοβίες.

Το 1936, με αφορμή τα ογδοηκοστά του γενέθλια, ιδρύθηκε στο Βελιγράδι ένα ινστιτούτο με το όνομα του. Το γιουγκοσλαβικό κράτος του απένειμε τιμητική σύνταξη της τάξεως των 7.200 δολαρίων το χρόνο, την οποία και έπαιρνε μέχρι το τέλος της ζωής του. Αυτή η τιμητική σύνταξη, που του απένειμε η ιδιαίτερη πατρίδα του, ήταν και η μόνη οικονομική βοήθεια που δέχθηκε να πάρει ο Τέσλα, καθώς είχε αρνηθεί να λάβει πολύ μεγαλύτερα ποσά ως βοήθεια από πλούσιους επιχειρηματίες φίλους του.

Το 1937 ο Τέσλα κτυπήθηκε από διερχόμενο ταξί και αναγκάστηκε να νοσηλευτεί σε νοσοκομείο. Από τότε η υγεία του ποτέ δεν συνήλθε. Η ζωή του περιορίστηκε σ’ ένα δωμάτιο του ξενοδοχείου New Yorker και σε περιπάτους στα πάρκα της πόλης, συντροφιά με λιγοστούς φίλους και με τα αγαπημένα του περιστέρια.

Ο Τέσλα είχε αδυναμία, σχεδόν λάτρευε τα περιστέρια. Οι περαστικοί της 5^ης Λεωφόρου της Νέας Υόρκης συνήθιζαν να βλέπουν έναν ψηλό, αδύνατο γέρο, να ταΐζει τα λευκά και γκρίζα περιστέρια μπροστά από τη Βιβλιοθήκη, καλώντας μ’ ένα απλό σφύριγμα. Αν κάποιο από τα περιστέρια ήταν τραυματισμένο ο στοργικός Τέσλα το έπαιρνε στο δωμάτιο του ξενοδοχείου του για να το περιποιηθεί και το επέστρεφε μόλις γινόταν καλά. Προς το τέλος τη ζωή του συνδέθηκε μάλιστα μ’ ένα λευκό περιστέρι, που συμβόλιζε στα μάτια του το αιώνιο συμπαντικό πνεύμα. Όταν αυτό το λευκό περιστέρι ήρθε και ξεψύχησε ανάμεσα στα δάκτυλά του ο Τέσλα κατάλαβε πως και το δικό του τέλος ήταν κοντά.

Ο Τέσλα πέθανε σε ηλικία 87 ετών, φτωχός και αγνοημένος, σ’ ένα ταπεινό δωμάτιο που βρισκόταν στον 33^ο όροφο του ξενοδοχείου New Yorker. Ήταν 7 Ιανουαρίου του 1943, ημέρα των σέρβικων Χριστουγέννων. Τον ανακάλυψε νεκρό η καμαριέρα του ξενοδοχείου που, αγνοώντας την πινακίδα «Μην Ενοχλείτε», μπήκε στο δωμάτιο υπ’ αριθμόν 3273, στο οποίο ζούσε ο εφευρέτης τα τελευταία δέκα χρόνια. Το αποστεωμένο του πρόσωπο είχε μια γαλήνια έκφραση, σαν να φαινόταν ικανοποιημένος από την ολοκλήρωση της αποστολής του στον πλανήτη Γη…

Τα Βραβεία και οι Αναγνωρίσεις του Τέσλα

Το 1912 ο Τέσλα προτάθηκε, μαζί με τον Έντισον, για το Βραβείο Νόμπελ.

Το 1917 ο Τέσλα βραβεύτηκε με το «Μετάλλιο του Έντισον»», το πιο σημαντικό βραβείο στον τομέα της ηλεκτροτεχνικής στις ΗΠΑ.

Το 1960 η Διεθνής Επιτροπή Ηλεκτροτεχνικής ονόμασε την μονάδα μέτρησης της μαγνητικής επαγωγής, μονάδα Τέσλα (Τ).

Το 1975 ο Τέσλα εισάγεται επίσημα στο Inventor’s Hall of Fame.

Το 1976 καθιερώνεται το Βραβείο Τέσλα από το Ινστιτούτο των Ηλεκτρομηχανικών των ΗΠΑ, το οποίο και απονέμεται κάθε χρόνο.

Το 1983 τα Αμερικανικά Ταχυδρομεία τίμησαν τον Τέσλα τυπώνοντας γραμματόσημα με τη μορφή του.

Το άγαλμα του Νίκολα Τέσλα τοποθετείται στους καταρράκτες του Νιαγάρα, όπου το 1895 λειτούργησε το πρώτο υδροηλεκτρικό εργοστάσιο στον κόσμο.

Το 1992 τυπώνονται στη Σερβία μια σειρά από χαρτονομίσματα με τη μορφή του Τέσλα.

Η γωνία της 40^ης οδού με την 6^η Λεωφόρο του Μανχάταν ονομάζεται «Γωνία του Νίκολα Τέσλα» και τοποθετήθηκε σχετική πινακίδα για να θυμίζει στους Νεοϋορκέζους ότι η πόλη τους χρωστάει πολλά στον Τέσλα.

Το 2005 το Διεθνές Αεροδρόμιο του Βελιγραδίου μετονομάζεται σε «Αεροδρόμιο Νίκολα Τέσλα».

Το 2006 ανακηρύσσεται από UNESCO «Έτος Τέσλα» για να τιμηθούν τα 150 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου εφευρέτη.

 Πηγές

Γιώργος Στάμκος, Ο Θαυμαστός Κόσμος του Τέσλα, Εκδόσεις Άγνωστο, 2004

Γιώργος Στάμκος, Νίκολα Τέσλα: Ο Απαγορευμένος Επιστήμονας, Εκδόσεις Άγνωστο, 2007

Γιώργος Στάμκος,  Νίκολα Τέσλα: Ο Προφήτης του 21ου Αιώνα, Εκδόσεις Αρχέτυπο, 1999

Νίκολα Τέσλα, Οι Εφευρέσεις Μου (Αυτοβιογραφία), Εισαγωγή-Επιμέλεια Γ. Στάμκος, Εκδόσεις Άγνωστο 2007

ΑΠΑΛΛΑΓΕΙΤΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ

ΘΩΡΑΚΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΑΣ

 ΜΕ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ

ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΕΣΛΑ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΟΥ ΤΕΣΛΑ;

Η Πλακέτα Τέσλα σας αποστέλλεται με Αντικαταβολή στη διεύθυνσή σας.

Τηλεφωνείστε τώρα στο

2311.270832

ή στο 6945354443

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό SMS με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο).

Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: tesla.plate.gr@gmail.com

● Η κάθε Πλακέτα του Τέσλα κοστίζει 22 ευρώ (συν έξοδα αποστολής 3,8 ευρώ).  Για κάθε επιπλέον Πλακέτα Τέσλα παραγγείλετε, ισχύει έκπτωση 10%.

ΚΑΝΤΕ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΑΤΕ. ΕΝΑ ΔΩΡΟ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΑΣ.

Η Άνοδος της Στάθμης των Θαλασσών

Από την εποχή που δημιουργήθηκε η Γη ο κόσμος μας έχει αλλάξει κατά πολύ. Η στάθμη της θάλασσας έχει ανεβοκατέβει πάμπολλες φορές, όπως δείχνουν και οι γεωλογικές μελέτες, γεγονός που επηρέασε κατά πολύ τους κατοίκους του πλανήτη μας. Αυτό συνέβη από φυσικά αίτια. Για βυθισμένες πολιτείες και πολιτισμούς που χάθηκαν εξ αιτίας Κατακλυσμών, υπάρχουν αρκετοί μύθοι αλλά και αποδείξεις. Σήμερα πολλές κατοικημένες περιοχές του πλανήτη μας κινδυνεύουν να βρεθούν κάτω από το νερό, εξ αιτίας του Φαινομένου του Θερμοκηπίου, που οδηγεί σε μια άνευ προηγουμένου άνοδο της στάθμης των ωκεανών. Η διαφορά είναι πως αυτή η άνοδος, που φυσιολογικά θα συνέβαινε σε πολλές χιλιάδες χρόνια, θα συμβεί στη διάρκεια ενός μόνον αιώνα!

Γράφει ο Αλέξης Αλαματίδης

Τις τελευταίες χιλιετίες η στάθμη της θάλασσας έμεινε σταθερή και ο ανθρώπινος πολιτισμός αναπτύχθηκε –όχι τυχαία– σε πόλεις και οικισμούς που χτίστηκαν σε παραθαλάσσιες περιοχές ή πλάι σε όχθες ποταμών. Σήμερα ένα μεγάλο ποσοστό των κατοίκων του κόσμου ζει κοντά, δίπλα, ή ακόμη και «μέσα» στο νερό. Μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση και την αύξηση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στον πλανήτη μας η ατμόσφαιρα έχει αρχίσει σιγά, αλλά σταθερά να θερμαίνεται με αποτέλεσμα να αρχίσουν το λιώσιμό τους οι αιώνιοι πάγοι (Φαινόμενο του Θερμοκηπίου) οι οποίοι, εντέλει, λιώνουν πολύ πιο γρήγορα απ’ ότι αρχικά είχαμε υποθέσει. Υπάρχουν και οι πάγοι που καλύπτουν σχεδόν ολόκληρο το έδαφος της Γροιλανδίας. Αν η θερμοκρασία συνεχίσει να ανεβαίνει στον πλανήτη και λιώσουν οι πάγοι αυτής της τεράστιας χώρας, τότε ο ανθρώπινος πολιτισμός θα υποστεί μια καταστροφή από την οποία δεν θα συνέλθει ποτέ. Εδώ δεν μιλάμε πλέον για άνοδο των υδάτων που θα μετριέται σε εκατοστά, αλλά η στάθμη των θαλασσών θα ανέβει μερικά μέτρα!

Μια Αυτοκαταστροφική Συμπεριφορά

Η συμπεριφορά του ανθρώπινου είδους πάνω στη Γη είναι πράγματι περίεργη. Από τη μια είμαστε άρρηκτα συνδεδεμένοι με τις κλιματικές καταστάσεις εδώ, όλη μας η ζωή αλλά και το μέλλον της ανθρωπότητας εξαρτάται από την διαμόρφωση του κλίματος και από την άλλη με τη συμπεριφορά μας προκαλούμε ανεπανόρθωτες αλλαγές στο κλίμα της Γης, αλλαγές που στρέφονται όμως εναντίον του εαυτού μας.

Δεν ξέρω αν είναι η αφέλεια ή η υποκρισία του ανθρώπου που τον κάνει να έχει αυτή την συμπεριφορά, αλλά πρέπει να γίνει ριζική στροφή προς μια άλλη κατεύθυνση του ανθρώπινου πολιτισμού, εάν θέλουμε να σώσουμε τις επόμενες γενιές από συνθήκες διαβίωσης «απάνθρωπες».

Οι δορυφορικές μετρήσεις δείχνουν πως σήμερα η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει κατά μέσο όρο 3,1 χιλιοστά το χρόνο. Ο ρυθμός αυτός είναι μεγαλύτερος απ’ ότι περίμεναν οι επιστήμονες, γεγονός που τους οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία. Μπορεί να σας φαίνονται λίγα αυτά τα 3,1 χιλιοστά, όμως, από ένα κρίσιμο σημείο και πέρα ο ρυθμός ανόδου των υδάτων θα επιταχυνθεί με εξωφρενικούς για τα σημερινά δεδομένα ρυθμούς.

Ο τρόπος που αναπτύχθηκε ο ανθρώπινος πολιτισμός, ο τρόπος που ζούμε –τουλάχιστον στις χώρες της Δύσης– τις ζωές μας, ο τρόπος που σκεφτόμαστε και πράττουμε ως όντα μέσα στο χωροχρόνο, στηρίζεται στην καταστροφή του φυσικού μας περιβάλλοντος. Οι άνθρωποι που δεν έχουν σχέση με την καταστροφή του περιβάλλοντος είναι αυτοί που ζουν στις χώρες του Τρίτου Κόσμου και είναι και ταυτόχρονα εκείνοι που θα υποστούν τα μεγαλύτερα δεινά από την επικείμενη κλιματική καταστροφή. Ο καθένας μας με τις καταναλωτικές του συνήθειες, ξεκινώντας από τη διατροφή του και φτάνοντας στις καλοκαιρινές διακοπές, βάζει το δικό του λιθαράκι στο Φαινόμενο του Θερμοκηπίου. Ποιος «πράσινος» υπουργός περιβάλλοντος που μάχεται για τη διαφύλαξη της «κλιματολογικής μας κληρονομιάς» δεν καταστρέφει και ο ίδιος του το περιβάλλον; Ποιος δεν τρώει κρέας, ποιος δεν έχει ηλεκτρικό στο σπίτι του, ποιος δεν αγοράζει προϊόντα από πολυεθνικές, ποιος δεν ταξιδεύει με αεροπλάνο, ποιος δεν οδηγεί αυτοκίνητο;

Και ενώ εμείς «φιλοσοφούμε» για θέματα ηθικής και περιβάλλοντος, ήδη σήμερα πολλά νησιά του Ειρηνικού Ωκεανού αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα από πλημμύρες που τακτικά τα πλάττουν και καταστρέφουν τις ετήσιες σοδειές των κατοίκων τους. Τα νησιά αυτά βρίσκονται μόλις μερικά εκατοστά πάνω από το επίπεδο της θάλασσας, με αποτέλεσμα να είναι πολύ ευάλωτα σε πλημμύρες και φυσικά θα εξαφανιστούν εντελώς κάτω από τη θάλασσα εφόσον η στάθμη αυτής ανέβει π.χ. ένα μέτρο. Αυτό το ένα μέτρο είναι ένας πολύ μικρός αριθμός σε περίπτωση που λιώσουν οι πάγοι της Γροιλανδίας. Τότε θα μιλάμε για αρκετά μέτρα ανόδου του επιπέδου των υδάτων. Ο κυβερνήτης του Τουβαλού, μιας μικρής χώρας στο νότιο Ειρηνικό, έχει ήδη κανονίσει με την κυβέρνηση της Νέας Ζηλανδίας να δεχτεί τους 10.000 κατοίκους της χώρας του τα επόμενα χρόνια, μιας και όλοι θα εγκαταλείψουν αυτή την μικρή νησιωτική χώρα των εννέα κοραλλιογενών βραχονησίδων έκτασης 26 τετραγονικών χιλιομέτρων. Τέτοια παραδείγματα θα υπάρξουν πολλά στο μέλλον…

Το «Κουτί της Πανδώρας» Άνοιξε!

Αλλά και χωρίς τη δραματική αύξηση του επιπέδου της θάλασσας σήμερα, εν έτη 2009, εφόσον εμείς εκλύουμε ολοένα και περισσότερη ενέργεια στην ατμόσφαιρα, αυτή επιστρέφει σε εμάς υπό την μορφή καταιγίδων, τυφώνων και άλλων γενικότερων καταστροφικών καιρικών φαινομένων (El Niño). Οι προβλέψεις για την κατάσταση του επιπέδου της θάλασσας το έτος 2100, κάνουν λόγο για αύξηση 31 εκατοστών. Άλλες έρευνες μιλούν για 18 έως 59 εκατοστά, ανάλογα με το σύστημα υπολογιστών που κάνουν τους υπολογισμούς και τη μοντελοποίηση. Το άσχημο είναι ότι οι περισσότερες έρευνες δεν λαμβάνουν υπόψη τους το λιώσιμο των πάγων στο υπέδαφος της Γροιλανδίας, γεγονός που αν συμβεί, τότε είμαστε πράγματι… χαμένοι!

Τη μεγαλύτερη δράση στα νερά των ωκεανών, αυτή την περίοδο, δεν έχει το λιώσιμο των πάγων (άρα ανεβαίνει η στάθμη της θάλασσας) αλλά η «θερμική εκτόνωση» του νερού, λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας στον πλανήτη. Έτσι λοιπόν η θάλασσα «φουσκώνει» ούτως ή άλλως και ασχέτως αν λιώνουν πάγοι και γίνεται περισσότερο το νερό των ωκεανών. Άλλος λόγος για την αύξηση της στάθμης της θάλασσας είναι η ραγδαία, τα τελευταία 100 χρόνια, συρρίκνωση των παγετώνων, των οποίων το νερό, μέσω των ποταμών καταλήγει και αυτό στη θάλασσα. Ο μέχρι στιγμής λιγότερο σημαντικός λόγος για την αύξηση της στάθμης των υδάτων, είναι το λιώσιμο των πάγων. Και λέμε μέχρι στιγμής, γιατί αυτό είναι μια παράμετρος που μπορεί τα επόμενα χρόνια να διαφοροποιηθεί και να αποτελεί πλέον τον κύριο λόγο.

Οι πάγοι που βρίσκονται κοντά στους πόλους της Γης έχουν την δυναμική να βυθίσουν σχεδόν ολόκληρο τον πλανήτη μας κάτω από το νερό, αν λιώσουν, με δεδομένο ότι πάνω από το 85% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει κοντά σε νερό (ποταμούς ή θάλασσα).

Η πρώτη «ωρολογιακή βόμβα» χτυπά στο έδαφος της Γροιλανδίας και η δεύτερη στην περιοχή της Ανταρκτικής. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε αύξηση των περιοχών στις οποίες λιώνουν πάγοι που καλύπτουν το έδαφός της, κατά 25% τα τελευταία 30 χρόνια που γίνονται ακριβείς δορυφορικές μετρήσεις. Όσο περισσότερο λιώνουν οι πάγοι εκεί, τόσο επιταχύνεται ταυτόχρονα και ο ρυθμός που λιώνουν, εφόσον το μέχρι 3 χιλιόμετρα στρώμα πάγου εκτίθεται σε όλο και πιο θερμό αέρα (και γιατί η θερμοκρασία του αέρα ανεβαίνει γενικώς, αλλά και γιατί λεπταίνοντας ο πάγος «χάνει» σε υψόμετρο, εκεί που ο αέρας είναι ούτως ή άλλως πιο θερμός).

Πολλοί επιστήμονες φοβούνται ότι το «Point of No Return» μπορεί να απέχει μόλις 2 βαθμούς Κελσίου από σήμερα, μια τιμή που μπορεί ακόμη και μέσα στο αιώνα που διανύουμε να επιτευχθεί. Αυτό σημαίνει από εκείνο το χρονικό σημείο και πέρα, ότι και αν κάνουμε εδώ στον πλανήτη (ακόμη και αν δεν καταναλώναμε καθόλου ενέργεια) η θερμοκρασία θα συνεχίσει να ανεβαίνει. Με τους πάγους της Ανταρκτικής λιωμένους η στάθμη της θάλασσας μπορεί να ανέβει περίπου 7 μέτρα!!! Αν προσθέσουμε και γύρω στα 8 με 9 μέτρα από τους πάγους της Γροιλανδίας, καταλαβαίνετε ότι δεν θα μείνουν και πολλά από τον «ανθρώπινο πολιτισμό».

Και εδώ όμως υπάρχει μεγάλο ποσοστό αβεβαιότητας. Ορισμένοι λένε ότι μπορεί ακόμη και να αυξηθούν οι πάγοι στην Ανταρκτική επειδή, λόγω της κλιματικής αλλαγής στην περιοχή αυτή, θα αυξηθούν κατά πολύ οι χιονοπτώσεις. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει παρατηρηθεί κάτι τέτοιο.

Πρέπει επιτέλους να καταλάβουμε σε τι κόσμο θα ζούνε τα εγγόνια μας, πρέπει να καταλάβουμε ότι διεργασίες που θα συνέβαιναν στη Φύση σε χιλιάδες χρόνια, συμβαίνουν γύρω μας σε μερικές μόνο δεκαετίες. Από το 1900 μέχρι σήμερα η στάθμη της θάλασσας έχει ανέβει κατά 16 περίπου εκατοστά, φαινόμενο που θα επιταχυνθεί όμως ραγδαία από εδώ και στο εξής. Αλλά ακόμη και σήμερα αν σταματούσαμε να εκλύουμε αέρια του θερμοκηπίου, η ατμόσφαιρα βρίσκεται σε μια πορεία αναθέρμανσης που θα έχει διάρκεια για περίπου 1000 χρόνια από σήμερα.

Κοιτάζοντας λίγο την γεωλογία που είναι η ιστορία του πλανήτη, ανακαλύπτουμε ότι πριν από 40 εκατομμύρια χρόνια η στάθμη της θάλασσας βρισκόταν 70 μέτρα πάνω από τη σημερινή. Πριν 120.000 και πάλι η θάλασσα βρισκόταν 10 με 15 πάνω από τα σημερινά της επίπεδα, ενώ 20.000 χρόνια πριν, η θερμοκρασία ήταν 5 με 7 βαθμούς χαμηλότερη από τη σημερινή, και το επίπεδο των ωκεανών βρισκόταν γύρω στα 120 μέτρα κάτω του σημερινού! Έτσι μπορεί και να μετανάστευσαν οι ανθρώπινοι πληθυσμοί πεζοί από τη Σιβηρία στη βόρειο Αμερική, ή από την Ευρώπη στην Μεγάλη Βρετανία και σε άλλα νησιά, που τα χρόνια εκείνα ήταν ενωμένα με τη στεριά.

Αλλά ας ρίξουμε μια ματιά σε μερικά «επίμαχα» σημεία του πλανήτη, τα οποία σε περίπτωση που ανέβει πάνω από 60 εκατοστά το επίπεδο της θάλασσας θα αντιμετωπίσουν σοβαρότατα προβλήματα. Στις περιοχές αυτές ζούνε φυσικά και πολλά εκατομμύρια άνθρωποι.

Μπαγκλαντές

Αυτή η πυκνοκατοικημένη χώρα της νοτιοανατολικής Ασίας έχει περισσότερους από 150 εκατομμύρια κατοίκους. Εδώ έχουν αυξηθεί κατά πολύ τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Αυτό έχει αντίκτυπο στις γεωργικές καλλιέργειες οι οποίες, εφόσον «μαστιγώνονται»με το αλμυρό νερό της θάλασσας, καταστρέφονται. Οι θάνατοι που οφείλονται σε καταστροφικές καταιγίδες και τυφώνες έχουν αυξηθεί κατά πολύ τα τελευταία 30 χρόνια. Το πόσιμο νερό έχει λιγοστέψει, μια και αυτό καταστρέφεται από το θαλασσινό που αναμιγνύεται μαζί του. Τη χώρα αυτή διαπερνούν και τεράστιοι ποταμοί όπως ο Γάγγης, ο Βραχμαπούτρα και ο Μένγκα, σχηματίζοντας ένα τεράστιο δέλτα στα μέρη που χύνονται στον Ινδικό Ωκεανό. Οι περιοχές αυτές υποφέρουν ήδη σήμερα από πλημμύρες και οι προβλέψεις λένε ότι δεν θα μπορέσουν να προστατευτούν, όσο ψηλά και αν είναι τα αναχώματα που θα κατασκευαστούν. Ο Τίγρης της Βεγγάλης απειλείται και για τον λόγο αυτό, η περιοχές στις οποίες ζει και αναπαράγεται έχουν συρρικνωθεί κατά 30%. Εδώ φυσικά ακουμπάμε ένα θέμα που αποτελεί από μόνο ένα τεράστιο κεφάλαιο: την καταστροφή της πανίδας και ποια από τα είδη (συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου) θα καταφέρουν να επιβιώσουν, προσαρμοσμένα στις νέες συνθήκες που θα επικρατούν. Οι προγνώσεις της κυβέρνησης του Μπαγκλαντές, μιλάνε για 15 εκατομμύρια πρόσφυγες από το νότιο τμήμα της χώρας (που είναι και εκτεθειμένοι στη θάλασσα) οι οποίοι θα προέρχονται από πλημμυρισμένες περιοχές.

Σαγκάη

Η έκθεση της SOA (Κρατική Υπηρεσία Μελέτης των Ωκεανών) είναι σοκαριστική! Το επίπεδο της θάλασσας ανέβηκε τα τελευταία 30 χρόνια κατά 11,5 εκατοστά! Οι αιτίες εδώ είναι πολλές: μαζί με την άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη, έχουμε και την υποχώρηση του εδάφους λόγω του βάρους των κτηρίων και λόγω της υπέρμετρης άντλησης των υπόγειων υδάτων για τις ανάγκες μιας πόλης 18 εκατομμυρίων κατοίκων. Το πρόβλημα του μαλακού υπεδάφους και της υποχώρησης αυτού, μοιράζονται πολλές μεγαλουπόλεις στον κόσμο: η Μανίλα, η Τζακάρτα, η Μπανκόγκ, το Λος Άντζελες, η Οσάκα, η Βενετία κ.α.

Η Κίνα με 150 εκατομμύρια κατοίκους να ζουν σε παραθαλάσσιες περιοχές θα κληθεί να αντιμετωπίσει ένα τεράστιο πρόβλημα στα τέλη του αιώνα που διανύουμε, μιας και πολλοί επιστήμονες με έγκυρες μελέτες προειδοποιούν για την επικείμενη καταστροφή των περιοχών αυτών σε περίπτωση που η στάθμη της θάλασσας ανέβει ένα περίπου μέτρο.

Μαλβίδες

Είναι μια χώρα που βρίσκεται στον Ινδικό Ωκεανό και αποτελείται από περίπου 1.200 νησιά, εκ των οποίων κατοικούνται τα 250. Η χώρα αυτή κατέχει το ρεκόρ της χαμηλότερης χώρας του κόσμου μιας και βρίσκεται κατά μέσο όρο μόνο 2,5 μέτρα πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Ο πρόεδρος των Μαλβίδων Μοχάμεντ Νασίντ σχεδιάζει ήδη τη μετακόμιση των 300.000 κατοίκων της χώρας του για τα επόμενα χρόνια στην Ινδία και στη Σρι Λάνκα. Δεν είναι φυσικά τυχαίο που ήταν και η πρώτη χώρα η οποία υπέγραψε το πρωτόκολλο του Κιότο (άλλη μεγάλη απάτη και αυτή για το περιβάλλον, όπως εκ των υστέρων αποδείχθηκε). Από τα έσοδα που προέρχονται από τον τουρισμό, κάθε χρόνο ο πρόεδρος «βάζει στην άκρη» περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ για να αγοράσει γη για τους κατοίκους της χώρας του σε κάποιο άλλο μέρος (Ινδία, Σρι Λάνκα, εφόσον ταιριάζουν η γεωγραφία και κουλτούρα των χωρών αυτών). Το 80% του πληθυσμού της χώρας αυτής ζουν σε υψόμετρο λιγότερο του ενός μέτρου από το επίπεδο της θάλασσας, οπότε μπορούμε να φανταστούμε την αγωνία των ανθρώπων αυτών…

Γερμανία

Ας δούμε λίγο την πολυπληθέστερη και μεγαλύτερη χώρα της Ευρώπης, η οποία είναι και από τις πιο προηγμένες χώρες του κόσμου σε τεχνολογία και οικονομία. Ίσως τη χώρα αυτή να μην την έχουμε συνδέσει τόσο πολύ με τη θάλασσα, αλλά βρέχεται σε όλο το βόρειο τμήμα της από τη Βόρειο Θάλασσα. Εκεί το έδαφος και οι συνθήκες είναι όπως περίπου στην Ολλανδία: υπάρχει πλημμυρίδα και άμπωτη, και για πολλά χιλιόμετρα μέσα στην ενδοχώρα το υψόμετρο δεν ανεβαίνει πάνω από 1,5 μέτρα. Για τα 3,5 εκατομμύρια κατοίκων που ζούνε στις περιοχές αυτές, η άνοδος του επιπέδου της θάλασσας θα σήμανε και την καταστροφή του βίου τους, εφόσον κανένα ανάχωμα δεν θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να τους προστατέψει. Άλλο πρόβλημα αποτελούν και οι τεράστιοι πλωτοί ποταμοί που διαπερνούν τη χώρα αυτοί (Ρήνος, Δούναβης, Έλβας κ.ά.), οι οποίοι τον τελευταίο ολοένα και περισσότερο ξεχειλίζουν την άνοιξη, με αποτέλεσμα να πλημμυρίζουν οι πολλές πόλεις που είναι χτισμένες στις όχθες των ποταμών αυτών. Και στη βόρειο Γερμανία το υπέδαφος, λόγω της σαθρότητάς του, υποχωρεί και υπολογίζεται πως εκεί λόγω του φαινομένου αυτού η θάλασσα θα ανέβει 20 εκατοστά μέχρι το 2100. Έτσι στην παγκόσμια άνοδο του επιπέδου της θάλασσας, οι Γερμανοί θα πρέπει να προσθέσουν άλλα 20 εκατοστά στο βόρειο τμήμα της χώρας τους. Τα προστατευτικά αναχώματα πρέπει να ψηλώσουν τουλάχιστον κατά 50 εκατοστά για τα επόμενα 40 χρόνια λένε Γερμανοί ειδικοί. Κάποια στιγμή όμως όλοι αυτοί οι άνθρωποι δεν θα μπορούν άλλο να προστατευτούν και θα πρέπει να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, μετακομίζοντας σε άλλες ψηλότερες περιοχές.

Ολλανδία (Κάτω Χώρες)

Οι Ολλανδοί ζούνε εδώ και αιώνες κάτω και μέσα στο νερό, εφόσον η χώρα τους βρίσκεται κατά 25% κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας! Χτίζουν αναχώματα, κερδίζουν έδαφος βγάζοντας το νερό έξω και είναι παγκοσμίως οι πρώτοι σε ό,τι αφορά την προστασία και τη διαχείριση των ακτών που κινδυνεύουν καθημερινά από πλημμύρες. Για τις δικές τους ακτές οι προγνώσεις είναι αποκαρδιωτικές: από 65 μέχρι 130 εκατοστά θα ανέβει το επίπεδο της θάλασσας στις Ολλανδικές ακτές μέχρι το 2100, ενώ 2 με 4 μέτρα (!) λένε οι προγνώσεις για το έτος 2200! Μακροπρόθεσμα θα χρειαζόταν 1,5 δις ευρώ το χρόνο για έργα προστασίας από την άνοδο των υδάτων. Ο κρατικός οργανισμός «Rijkswaterstaat» που είναι υπεύθυνος για την προστασία των ακτών της Ολλανδίας, έχει ήδη σήμερα μεγαλύτερο προϋπολογισμό από το υπουργείο εθνικής άμυνας της χώρας. Οι Ολλανδοί έχουν άλλη προσέγγιση του θέματος. Αντί να προσπαθήσουν να «κλειδώσουν» έξω το νερό, σχεδιάζουν έργα που θα  τους επιτρέπουν να ζούνε με και μέσα σε αυτό. Πολλά σπίτια χτίζονται πλέον μέσα στο νερό και τα έργα που πραγματοποιούνται έχουν την φιλοσοφία να διαχειρίζονται το νερό και όχι να το αποκλείουν. Κάτι τέτοιο άλλωστε δεν θα ήταν εφικτό σε μια χώρα της οποίας το 25% της έκτασης βρίσκεται κάτω από το επίπεδο της θάλασσας.

Νέα Υόρκη

Η πόλη της Νέας Υόρκης αποτελείται από πολλά νησιά και χερσονήσους και έχει περίπου 1.000 χιλιόμετρα ακτογραμμή. Ειδικοί από ινστιτούτο της ΝΑΣΑ που βρίσκεται στην καρδιά του Μανχάταν υποστηρίζουν ότι ένα τσουνάμι ύψους 3 με 4 μέτρων θα κατέστρεφε μεν μεγάλο μέρος της πόλης, αλλά οι άνθρωποι θα μπορούσαν να την ξαναχτίσουν. Σε περίπτωση που το επίπεδο της θάλασσας ανέβει όμως κατά ένα μέτρο τότε τέτοιου είδους τσουνάμι θα περνούσαν από τη Νέα Υόρκη κατά μέσο όρο κάθε 3 με 4 χρόνια, χρονικό διάστημα πολύ μικρό για να μπορέσει να χτίζεται ολοένα από την αρχή η πόλη. Για τα επόμενα χρόνια σχεδιάζονται μετακινούμενα αντιπλημμυρικά φράγματα για τα κεντρικά σημεία της πόλης και ειδικά για το Μανχάταν. Και εδώ οι συνθήκες διαβίωσης για τα 15 εκατομμύρια κατοίκους της πόλης θα δυσκολέψουν πολύ τα επόμενα 100 χρόνια.

Επίλογος

Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι στενά συνδεδεμένη με το επίπεδο της θάλασσας. Μετά όμως την τελευταία εποχή των παγετώνων πριν από 7000 χρόνια η θερμοκρασία στον πλανήτη και άρα το επίπεδο των ωκεανών σταθεροποιήθηκε. Ακριβώς την περίοδο αυτή (τα τελευταία 7000 χρόνια) ο άνθρωπος έπαψε να κάνει νομαδική ζωή και εγκαταστάθηκε μόνιμα σε διάφορες περιοχές, πολλές εκ των οποίων ήταν παραθαλάσσιες ή παραποτάμιες. Αυτό συνέβη λόγω των πολλών προτερημάτων που έχουν τέτοιες περιοχές και όχι απλά γιατί είναι όμορφα να ζεις δίπλα στο κύμα. Σήμερα περίπου 600 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν κοντά στη θάλασσα, σε μέρη που κινδυνεύουν πολύ αν π.χ. η στάθμη των υδάτων ανέβει κατά ένα μέτρο τα επόμενα 100 χρόνια, γεγονός το οποίο πιθανότατα θα συμβεί. Τα 2/3 των πόλεων με πάνω από 5 εκατομμύρια κατοίκους ζούνε σε τέτοιες περιοχές.

Η αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη αρχίσει. Ο καθένας για τον εαυτό του και όλοι για όλους. Ξανασκεφτείτε ποιους θα στείλετε στη βουλή.

ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΩΡΑ!!!!

ΑΛΛΑΞΤΕ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ. ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ.

ΟΧΙ ΑΥΡΙΟ, ΤΩΡΑ!!!

Ο ΑΛΕΞΗΣ ΑΛΑΜΑΤΙΔΗΣ (dytikos@gmail.com) είναι εκδότης του free press Δυτικώς και ασχολείται με τη φωτογραφία και το περιβάλλον.

ΑΠΑΛΛΑΓΕΙΤΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ

ΘΩΡΑΚΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΑΣ

ΜΕ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ

ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΕΣΛΑ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΟΥ ΤΕΣΛΑ;

Η Πλακέτα Τέσλα σας αποστέλλεται με Αντικαταβολή στη διεύθυνσή σας.

Τηλεφωνείστε τώρα στο

2311.270832

ή στο 6945354443

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό SMS με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο).

Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: tesla.plate.gr@gmail.com

● Η κάθε Πλακέτα του Τέσλα κοστίζει 22 ευρώ (συν έξοδα αποστολής 3,8 ευρώ).  Για κάθε επιπλέον Πλακέτα Τέσλα παραγγείλετε, ισχύει έκπτωση 10%.

ΚΑΝΤΕ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΑΤΕ. ΕΝΑ ΔΩΡΟ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΑΣ.

Όταν ο Πολιτικός Ακτιβισμός Συναντά την Οικολογία

«Πολιτική θεωρώ ότι είναι το να κάνεις πολιτικές πράξεις και όχι το να συμμετέχεις σε κάποιο κομματικό σχηματισμό».

Ορισμένοι άνθρωποι προτιμούν να χρησιμοποιούν τη ζωή τους όχι μόνο για τον εαυτό τους, αλλά και για την κοινωνία. Έχει τύχει στα 41 δωρεάν ταξίδια που έχω κάνει ως τώρα γύρω από τον Ήλιο να συναντήσω αρκετούς τέτοιους ανθρώπους και πάντα με γέμιζαν χαρά και αισιοδοξία. Ελπίδα ό,τι τίποτε δεν έχει χαθεί ακόμη. H Ελεάννα Ιωαννίδου ανήκει σ’ αυτή την εκλεκτή ομάδα ανθρώπων. Δικηγόρος, πολιτική ακτιβίστρια και από το 2004 υποψήφια βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης των Οικολόγων-Πράσινων, η Ελεάννα έχει μάθει από νωρίς να αγωνίζεται και να μην τα παρατάει εύκολα. Τον περασμένο Δεκέμβρη, μαζί με άλλους δύο δικηγόρους που πρόσκεινται στους Οικολόγους υπέβαλαν αίτησή τους προς την Επιτροπή Διοίκησης Δικαστικού Μεγάρου Θεσσαλονίκης ζητώντας την αφαίρεση των θρησκευτικών εικόνων και συμβόλων από τους τοίχους των δικαστικών αιθουσών της Θεσσαλονίκης. Η ίδια συμμετέχει ενεργά σε πολλές μορφές πολιτικού ακτιβισμού, και πρωτοστατεί στην Κίνηση για την Αλλαγή της Πολιτικής για τα Ναρκωτικά, και ειδικά για την αποποινικοποίησή τους. Μητέρα τεσσάρων παιδιών, τα οποία και μεγαλώνει μόνη της (πρόσφατα παντρεύτηκε τον ακτιβιστή οικολόγο Ανδρέα Βασιλέίου, με τον οποίο απέκτησε και δίδυμα), και οπαδός της βουδιστικής φιλοσοφίας, η Ελεάννα αγωνίζεται ακατάπαυστα να είναι ο Εαυτός της και να μην προδώσει τα ιδανικά της. Από πολλές απόψεις η Ελεάννα θα μπορούσε να είναι η «πολιτικός του 21^ου αιώνα», εκφράζοντας μια νέα γενιά Ελλήνων πολιτικών που μπορούν να κάνουν ρήξεις και να αλλάξουν τη σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Γι’ αυτό και η συνέντευξη που ακολουθεί πιστεύω πως παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον…

Συνέντευξη στον Γιώργο Στάμκο (stamkos@post.com)

Ελεάννα τι ήταν αυτό που σε ώθησε να ασχοληθείς με την πολιτική και ειδικά να ενταχθείς στους Οικολόγους-Πράσινους;

Νομίζω ότι η πρώτη μου πολιτική πράξη ήταν η συμμετοχή μου στις πορείες στα μέσα της δεκαετίας του 1980, όταν είχε δολοφονήσει ο Μελίστας τον Καλτεζά. Τότε ήμουν 14 χρονών, σε μια εφηβεία αρκετά έντονη και ένιωσα την αδικία να με πνίγει. Και από τότε συνειδητοποίησα ότι κάποια πράγματα πρέπει να αλλάξουν στην κοινωνία. Κάπως έτσι ασχολήθηκα με την πολιτική, γιατί πολιτική θεωρώ ότι είναι το να κάνεις πολιτικές πράξεις και όχι το να συμμετέχεις σε κάποιο κομματικό σχηματισμό. Πάντοτε ήμουν ενεργή, πάντοτε ήμουν στα κινήματα. Από το 1994-95, που γέννησα το πρώτο μου παιδί, εντάχθηκα στην Ένωση Πολιτών Θεσσαλονίκης για το περιβάλλον και τον πολιτισμό. Είναι μια μη κυβερνητική οργάνωση, η οποία είχε πάρα πολύ έντονη πολιτική και όχι κομματική παρέμβαση στα τοπικά προβλήματα της πόλης. Μέχρι να ιδρυθούν οι Οικολόγοι-Πράσινοι, δεν πίστευα ότι θα μπορούσα να ενταχθώ ενεργά σε κάποιο κόμμα. Πάντοτε ψήφιζα στις εκλογές, πάντοτε είχα άποψη, αλλά, όταν ιδρύθηκαν οι Οικολόγοι-Πράσινοι που πρεσβεύουν κάποιες αξίες που ούτως ή άλλως τις ενστερνιζόμουν πάντοτε, θεώρησα ότι μπορώ να βοηθήσω πολύ πιο ενεργά σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό χώρο.
Δηλαδή;
Καταρχάς δύο είναι τα πράγματα που με γοητεύουν σε αυτό το κόμμα. Το ένα είναι το θέμα των αξιών. Είναι κόμμα που έχει δύο πυλώνες: τα ανθρώπινα δικαιώματα και την βιωσιμότητα του πλανήτη, τα οποία είναι αλληλένδετα και τα οποία συγκροτούν μια πολιτική πρόταση τελείως διαφορετική. Είναι ένα μετά-υλιστικό κόμμα από αυτά που αυτή την στιγμή μπορούν να δώσουν κάποια λύση. Η Πολιτική Οικολογία έχει μια πρόταση που είναι σύγχρονη, εφικτή και απαραίτητη. Αυτό είναι το ένα σκέλος, το άλλο είναι το θέμα της οργάνωσης. Με γοήτευσε πάρα πολύ η οργάνωση των Οικολόγων Πράσινων που είναι ένα κόμμα χωρίς αρχηγό, χωρίς κάποιους που να ασκούν συγκεκριμένες εξουσίες επάνω στους άλλους, γιατί πιστεύει στην αξία του κάθε ανθρώπου και του κάθε μέλους του κόμματος. Γι αυτό τον λόγο εντάχθηκα και νιώθω χαρούμενη που είμαι σε αυτό τον χώρο.

Κατά την άποψη μου η σημερινή κατάντια του περιβάλλοντος του πλανήτη Γη, η υπερεκμετάλλευσή του και ο τρόπος με τον οποίον διαχειρίζεται ο άνθρωπος τα υπόλοιπα είδη, στον πυρήνα της έχει να κάνει με μια θεολογικής φύσης ιδεολογία που θεωρεί το ανθρώπινο είδος το «ανώτερο του κορμού της Δημιουργίας»; Με άλλα λόγια θεωρούμε πως όλα τα υπόλοιπα είδη του πλανήτη μας έχουν υπογράψει κάποιου είδους εξουσιοδότηση και όρισαν τον άνθρωπο να τα εκπροσωπεί! Μήπως υπάρχει κάποιο θρησκευτικό υπόβαθρο στο οικολογικό πρόβλημα;

Σίγουρα υπάρχει ένα θρησκευτικό υπόβαθρο, αλλά αυτό νομίζω απλώς χρησιμοποιείται, για να νομιμοποιεί την κατάφορη εκμετάλλευση. Πιστεύω, όμως, ότι όλες οι θρησκείες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο μιλούν για την παροδικότητα, ότι δεν είμαστε εδώ μόνιμα. Ουσιαστικά, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις ξεκινούν από τον φόβο του θανάτου. Αυτός είναι που κάνει τους ανθρώπους να στρέφονται προς τις θρησκείες. Δυστυχώς, όμως, τους έχει στρέψει και προς το Εγώ τους. Δυστυχώς, έχει γίνει μια παρερμηνεία των θρησκειών, δηλαδή πιστεύουμε με ένα περίεργο τρόπο ότι θα ζήσουμε αιώνια. Ζούμε σαν να μην πρόκειται να πεθάνουμε ποτέ, καταναλώνουμε σαν να μην πρόκειται να πεθάνουμε ποτέ, δεν μας ενδιαφέρει τι γίνεται, όχι στον Αμαζόνιο, αλλά ούτε στο άμεσο περιβάλλον μας, αδιαφορούμε για το τι γίνεται με τα σκουπίδια της γειτονιάς μας, τι γίνεται στο σπίτι του γείτονα. Μπορεί κάποιος να σφάζει την γυναίκα του στο διπλανό διαμέρισμα και εμάς να μην μας δημιουργείται καν η ανάγκη να βοηθήσουμε, ίσως γιατί πιστεύουμε ότι αυτό δεν θα συμβεί ποτέ σε εμάς. Δεν θα συμβεί ποτέ στην δικιά μας οικογένεια. Δεν μας αφορά. Δεν μας αφορούν οι αρρώστιες, δεν μας αφορά η πείνα. Πιστεύω γενικά πως είναι τυχαίο το ότι κάποιοι άνθρωποι βρίσκονται σε καλύτερη θέση από κάποιους άλλους και πως ανά πάσα στιγμή οι ρόλοι μπορούν να αντιστραφούν. Αυτό γίνεται αυτή την στιγμή στον πλανήτη και απλά δεν το έχουμε συνειδητοποιήσει.

Είναι αλήθεια πως ο άνθρωπος εκλαμβάνει τον εαυτό του ως κέντρο του σύμπαντος, οπότε τον ενδιαφέρει μόνο ο εαυτός του, ούτε καν οι άλλοι οι συνάνθρωποι οπότε είναι και απέναντι στους άλλους ανθρώπους επικίνδυνος…

Κοίταξε, προσωπικά, έχω πολύ σοβαρή ένσταση, φιλοσοφική και ιδεολογική, με τις μονοθεϊστικές θρησκείες, διότι ουσιαστικά θεωρούν ότι η μοίρα των ανθρώπων καθορίζεται από κάποιο εξωτερικό ον που είναι πάνω από αυτούς, ότι οι ίδιοι δεν μπορούν να πάρουν την ζωή στα χέρια τους, πως ό,τι και να γίνει ο καλός Θεούλης θα αποφασίζει για αυτούς. Ίσως για αυτό το λόγο να έχουν γίνει πάρα πολλοί λαοί μοιρολάτρες κι οι άνθρωποι αρνούνται να πάρουν την ζωή στα χέρια τους. Και το να πάρεις την ζωή στα χέρια σου, όποια ζωή κι αν έχεις, νομίζω ότι είναι μια πράξη πολιτική. Να πεις «αυτή την στιγμή έχω στα χέρια μου μια μαγιά και με αυτή την μαγιά πρέπει να κάνω το καλύτερο δυνατόν», είτε βρίσκεσαι στην Ελλάδα, είτε βρίσκεσαι στην Αμερική, είτε είσαι πλούσιος, είτε είσαι φτωχός. Αυτό που λέγεται γενικά για τις θρησκείες, ότι είναι το όπιο του λαού, μπορεί να ισχύει ως ένα σημείο, από την στιγμή που η Εκκλησία, οι διάφορες Εκκλησίες, έχουν εμπλακεί και έχουν αγκιστρωθεί στις κοσμικές εξουσίες. Σε αυτή τη σχέση είναι αναμενόμενο η μια εξουσία να υπηρετεί τα συμφέροντα της άλλης….
Ειδικά στην Ελλάδα, όπου παραδοσιακά η Εκκλησία και το Κράτος είναι ενωμένα… Τι λένε οι Οικολόγοι-Πράσινοι πάνω στο θέμα της σχέσης Εκκλησίας-Κράτους.

Καταρχάς οι Οικολόγοι Πράσινοι είναι εξ αρχής υπέρ του διαχωρισμού της Εκκλησίας και του Κράτους. Αν γινόταν ένας ορθός διαχωρισμός, ένας ορθολογικός διαχωρισμός, ενδεχομένως και η οικονομική κρίση που βιώνουμε αυτή την στιγμή να μην ήταν τόσο έντονη στην Ελλάδα. Υπάρχει τεράστιος πλούτος που τώρα βρίσκεται στα χέρια της Εκκλησίας, η οποία τον διαχειρίζεται κατά το δοκούν κι έχω και κάποιες ενστάσεις ως προς τον τρόπο κτήσης αυτής της περιουσίας. Δηλαδή, λέμε ότι η Ελλάδα απελευθερώθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία με την Επανάσταση του 1821, αλλά συγχρόνως αναγνωρίζουμε την ύπαρξη ακίνητης περιουσίας στην Εκκλησία με βάση τίτλους που εκδόθηκαν επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Θα πρέπει επιτέλους να διαλέξουμε αν έγινε ή δεν έγινε αυτή η επανάσταση…
Πρόσφατα, μαζί με άλλους δύο δικηγόρους που είναι μέλη των Οικολόγων Πράσινων, καταθέσατε μια αίτηση στην Επιτροπή Διαχείρισης του Δικαστικού Μεγάρου Θεσσαλονίκης για να αποκαθηλωθούν τα ιερά σύμβολα, τα χριστιανικά σύμβολα που υπάρχουν στις αίθουσες.

Ναι.

Το κάνατε αυτό με αφορμή την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην Ιταλία που είχε γίνει;

Για την υπόθεση Λάουτσι για την αφαίρεση των θρησκευτικών συμβόλων από τις σχολικές αίθουσες.
Πώς ξεκίνησε αυτή η πρωτοβουλία και σε ποια φάση βρίσκεται;

Το αντικείμενο της μεταπτυχιακής διπλωματικής μου εργασίας ήταν η θρησκευτική ελευθερία, οπότε έχω, έτσι και αλλιώς, μια ευαισθησία απέναντι στα σχετικά θέματα. Δυστυχώς υπάρχει μια τεράστια απόσταση που χωρίζει την συνταγματική νομιμότητα από την νομοθετική και τη διοικητική πρακτική της χώρας και δίνονται από θρησκευτικές μειονότητες, διάφοροι αγώνες, διάφορες μικρές μάχες και σημειώνονται κατά καιρούς πολύ-πολύ μικρές νίκες, για να απαγκιστρωθεί κάποια στιγμή το Κράτος από την Εκκλησία, τουλάχιστον στο βαθμό που ορίζει το Σύνταγμα. Εμείς οι Οικολόγοι Πράσινοι θέλουμε, όχι μόνο να γίνει όπως ορίζει το Σύνταγμα, αλλά να περάσουμε σε ένα στάδιο παραπάνω, όμως πρώτα πρέπει να γίνουν αυτά που επιτάσσει το Σύνταγμα, τα οποία δεν γίνονται στην πράξη. Έτσι, όταν προέκυψε η υπόθεση Λάουτσι, εμείς οι δικηγόροι Θεσσαλονίκης, μέλη των Οικολόγων Πράσινων ενεργοποιηθήκαμε, γιατί η υπόθεση Λάουτσι θέτει ένα πάρα πολύ σημαντικό δεδομένο…
Το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση ή έχει να κάνει με το εθνικό Σύνταγμα;

Είναι μια  νομολογία η οποία μπορεί να εφαρμοστεί. Τι λέει εκείνη η απόφαση; Λέει ότι τη στιγμή όπου παραβρίσκεσαι σε ένα χώρο ως πολίτης, σε ένα δημόσιο χώρο, στον οποίο είσαι υποχρεωμένος να παραβρίσκεσαι, τότε αυτός ο χώρος θα πρέπει να είναι διαμορφωμένος με ένα τρόπο, που να μην σε καταπιέζει κατά την εκεί παρουσία σου, αναφορικά με την απόλαυση των ατομικών σου δικαιωμάτων και ειδικά ως προς την άσκηση της θρησκευτικής σου ελευθερίας. Έτσι, εμείς οι δικηγόροι, μέλη των Πράσινων, οι οποίοι βλέπαμε τα θρησκευτικά σύμβολα μέσα στις δικαστικές αίθουσες και αναρωτιόμασταν γιατί βρίσκονται αυτά τα σύμβολα εκεί και τι σημαίνει η παρουσία τους εκεί, είπαμε ότι η έκδοση αυτής της απόφασης είναι μια πάρα πολύ καλή αφορμή για να τεθεί το απλούστατο ζήτημα το οποίο έπρεπε να είναι λυμένο από το 1975: γιατί μέσα σε ένα χώρο απονομής δικαιοσύνης να βρίσκονται μεταφυσικά σύμβολα; Έτσι, αποφασίσαμε να κάνουμε μια έρευνα, μια απλή έρευνα που ίσως ελάχιστοι δικηγόροι να έχουν σκεφτεί να την κάνουν. Γιατί υπάρχουν τα σύμβολα εκεί; Ψάξαμε πάρα πολύ, ο Κώδικας Οργανισμού των Δικαστηρίων αναφέρει ότι για να γίνει οποιαδήποτε διαρρύθμιση μέσα σε μια δικαστική αίθουσα πρέπει να υπάρχει απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης. Η διαρρύθμιση των δικαστικών αιθουσών είναι αυστηρά προκαθορισμένη, δεν είναι σαν ένα οποιοδήποτε δημόσιο κτήριο τα δικαστήρια. Ε λοιπόν δεν υπάρχει  αυτή η απόφαση!

Αλλά όμως αυτοί επικαλέστηκαν το Εθιμικό Δίκαιο…

Ναι, όμως Εθιμικό Δίκαιο δεν μπορεί να υπάρξει αφενός στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αφετέρου όσον αναφορά στην διαμόρφωση των αιθουσών. Ο συμβολισμός της εικόνας δημιουργεί πολίτες δεύτερης κατηγορίας, ανάμεσα σε αυτούς που προσφεύγουν ή οδηγούνται ενώπιον της Δικαιοσύνης. Έτσι, οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι νιώθουν ότι βρίσκονται σε ένα οικείο περιβάλλον και ενδεχομένως η απόφαση που εκδίδεται μπορεί να προέρχεται από μια θεϊκή δύναμη, όπως επικαλούνταν τα πρώτα Συντάγματα της Ελλάδας μέχρι το 1975, και οι πολίτες, οι οποίοι ανήκουν σε κάποιες θρησκευτικές μειονότητες ή είναι άθεοι –πιστεύω ότι αυτή την στιγμή οι άθεοι στην Ελλάδα είναι πολύ περισσότεροι από αυτούς που νομίζουμε ή από αυτούς που δηλώνουν άθεοι– οι οποίοι προσβάλλονται και νιώθουν ότι βρίσκονται σε μια θεοκρατική χώρα. Νιώθουν ότι η δικαιοσύνη μεροληπτεί, δοθέντος ιδίως ότι πολύ συχνά κάποιοι άνθρωποι βρίσκονται κατηγορούμενοι εξαιτίας της συμμετοχής τους σε θρησκευτική μειονότητα.

Η Ελλάδα είναι ή όχι θεοκρατική χώρα;

Η Ελλάδα με βάση το Σύνταγμα που ισχύει δεν είναι θεοκρατική χώρα. Πρακτικά όμως είναι πάρα πολύ.  Αυτό είναι, εξάλλου, εκείνο που θέλουμε  να αναδείξουμε με αυτή την αίτηση μας: ο απίστευτος παραλογισμός του να παραβιάζεται κατάφορα όχι μόνο το Σύνταγμα, αλλά ακόμα και ο νόμος που καθορίζει την λειτουργία των δικαστηρίων, δηλαδή έχουμε μια πρακτική που είναι έξω από οποιαδήποτε νομική τεκμηρίωση.

Αν δεν είμαστε θεοκρατική χώρα τότε γιατί  αναμιγνύεται η Εκκλησία στην εκπαίδευση, στην δικαιοσύνη, στην κοινωνία, στην πολιτική;

Πιστεύω πως σε ένα τόσο ευαίσθητο προσωπικό δεδομένο, όπως είναι αυτό των θρησκευτικών πεποιθήσεων των παιδιών, το κράτος δεν πρέπει να παίξει κανένα ρόλο. Η συνδρομή στη διαμόρφωση της θρησκευτικής συνείδησης πρέπει να ανήκει αποκλειστικά στην ευθύνη των γονέων. Εξάλλου, το κάθε παιδί ωριμάζει αναφορικά με το ζήτημα της θρησκείας σε διαφορετική ηλικία, δηλαδή τη στιγμή όπου θα αναρωτηθεί τι γίνεται μετά το θάνατο.
Πιστεύεις πως η Ελλάδα, που είναι η κοιτίδα της δημοκρατίας, αντιμετωπίζει σωστά, δίκαια, ορθολογικά, δημοκρατικά τις μειονότητες της; Μιλάει για μειονότητες εθνικές, κοινωνικές, σεξουαλικές, θρησκευτικές…

Δυστυχώς  αυτή η συντήρηση που εκφράζεται μέσα στις δικαστικές αίθουσες εκφράζεται παντού. Υπάρχει κατά την άποψη μου ένας περίεργος εναγκαλισμός μεταξύ κάποιων συντηρητικών αντανακλαστικών που μας έχουν μείνει από την εποχή του Εμφυλίου, κάποιων ακροδεξιών στοιχείων και μιας πολύ μεγάλης έλλειψης παιδείας και καλλιέργειας φόβου και τρόμου στους Έλληνες πολίτες. Γι αυτό κιόλας αυτός ο φόβος μεταφέρεται σε όλα τα επίπεδα και ένα από αυτά τα επίπεδα βέβαια είναι οι μειονότητες. Οι μειονότητες αυτή την στιγμή στην Ελλάδα είναι πάρα πολλές. Εγώ για παράδειγμα, ανήκω τουλάχιστον σε τρεις μειονότητες. Είμαι μια άγαμη μητέρα, προσπαθώ να μεγαλώσω μόνη μου δύο παιδιά. Ανήκω σε έναν πολιτικό χώρο, ο οποίος είναι μειοψηφικός και δυστυχώς, ενώ εκφράζει τον ορθό λόγο, βάλλεται με πάρα πολλές ψευδείς ειδήσεις και συκοφαντίες, απέναντι στις οποίες δεν έχει τρόπο άμυνας, γιατί δεν του δίνεται βήμα.
Αυτό  λέγεται προπαγάνδα στην γλώσσα των media, είναι στο στόχαστρο των προπαγανδιστών. Συγχρόνως ανήκω σε μια θρησκευτική μειονότητα, είμαι βουδίστρια και μέσα από αυτές τις τρεις μειονοτικές μου ταυτότητες προσπαθώ να βγάλω το ψωμί μου και να ζήσω αξιοπρεπώς, να μεγαλώσω τα παιδιά μου αξιοπρεπώς, να μπορώ να ασκήσω τα θρησκευτικά μου καθήκοντα σε μια χώρα που ουσιαστικά μου απαγορεύει το δικαίωμα να έχω ένα βουδιστικό ησυχαστήριο, για το οποίο έχουμε κάνει τουλάχιστον είκοσι χρόνια δίκες μέχρι αυτή την στιγμή και ακόμα το παλεύουμε, και να μπορώ να κυκλοφορήσω και να νιώσω ότι είμαι μια πολίτης ισότιμη, που έχω ίσες ευκαιρίες με όλους τους υπόλοιπους, με τους οποίους προσωπικά δεν έχω κανένα απολύτως πρόβλημα. Χαίρομαι πάρα πολύ να βλέπω ανθρώπους με αντίθετες πεποιθήσεις απ’ τις δικές μου, με τους οποίους να μπορώ να μιλήσω, να αντιπαρατεθώ, να κάνω διάλογο, να έρθω σε μια σύνθεση απόψεων, αλλά δυστυχώς αυτό τώρα δεν μπορεί να γίνει.

Λένε  ότι μια δημοκρατία κρίνεται από τον  τρόπο με τον οποίο  αντιμετωπίζει τις  μειονότητες της. Και στο λέω αυτό επειδή οι Οικολόγοι Πράσινοι έχουν βρεθεί στο στόχαστρο από κάποιους εθνικιστικούς κύκλους για τέτοια ζητήματα…

Όλα αυτά που  αναφέρεις είναι κυρίως θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Συνεπώς είναι θέματα κυρίως νομικά και όχι τόσο πολιτικά. Στην Ελλάδα όμως το πολιτικό μας σύστημα νοσεί –γιατί έχουμε επιλέξει να νοσεί. Είναι έτσι συγκροτημένοι οι θεσμοί από την βάση μέχρι την κορυφή της πυραμίδας όπου δεν θέλει κανείς, είτε πολιτικός, είτε πολίτης (εντάξει οι πολίτες βέβαια το θέλουν αλλά δεν το μπορούν) να λειτουργήσουν οι θεσμοί, διότι οι πολιτικοί, πιστεύω, έχουν στηριχθεί πάρα πολύ στις πελατειακές σχέσεις με τους ψηφοφόρους τους, από την στιγμή που ιδρύθηκε το ελληνικό κράτος. Εάν φτιαχτεί ένα κράτος στην Ελλάδα, το οποίο να λειτουργεί με βάση τους θεσμούς, με βάση απρόσωπους κανόνες δικαίου, με βάση μια ισονομία, μια αξιοκρατία, οι πολιτικοί θεωρούν ότι θα χάσουν την πελατειακή υποστήριξη και άρα το λόγο ύπαρξής τους στην εξουσία.

Ναι, αλλά πού κολλάει το θέμα των μειονοτήτων εδώ πέρα;

Κολλάει στο ότι, όταν υπάρχουν διαπροσωπικές σχέσεις, τότε κυριαρχεί το συναίσθημα, δεν κυριαρχεί η λογική ή, έστω, η ιδεολογία μέσα στο κοινωνικό σύστημα. Το συναίσθημα αναγκαστικά εναγκαλίζει μια πλειοψηφία, η οποία πλειοψηφία πρέπει να είναι ευχαριστημένη στο θυμικό της και όχι στην λογική της. Αυτή την πλειοψηφία μια ζωή νταντεύουνε όποιοι είναι στην εξουσία, είτε είναι ΠΑ.ΣΟ.Κ, είτε είναι Νέα Δημοκρατία. Αυτό είναι το πρόβλημα. Και κοίτα τι γίνεται τώρα, αυτή την στιγμή, με τις μειονότητες. Υπάρχουν ασφαλώς πολλές μειονότητες στην Ελλάδα. Το θέμα είναι πώς προσδιορίζουμε την μειονότητα. Θεωρώ ότι οι περισσότερες μειονότητες στην Ελλάδα είναι κοινωνικές μειονότητες, είναι άνθρωποι, οι οποίοι δεν έχουν την δυνατότητα να εκφραστούν, να πουν αυτά που θέλουν, να τα πουν με τον τρόπο που θέλουν να τα πουν, να ζήσουν όπως θέλουν και να θεωρούν ότι ζουν με αξιοπρέπεια. Αναγκάζονται να κρύβουν από την πλειονότητα ένα στοιχείο της προσωπικότητας τους που θεωρείται μειονοτικό. Αυτό μπορεί να είναι ο σεξουαλικός τους προσανατολισμός. Μπορεί να είναι οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Μπορεί να είναι οι πολιτικές τους πεποιθήσεις. Μπορεί να είναι η εθνική τους συνείδηση. Μπορεί να είναι οποιοδήποτε στοιχείο τους καθιστά διαφορετικούς από το σύνολο. Και το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν θεσμοί, που να μπορούν να διασφαλίσουν τα δικαιώματα των ανθρώπων να ζουν με αξιοπρέπεια και να εκφράζουν την διαφορετικότητα τους με αξιοπρέπεια. Αντιθέτως τι έχει γίνει στην κοινωνία μας; Στην κοινωνία μας οι αξίες είναι τελείως υλικές. Δηλαδή όταν έχουμε έναν άνθρωπο, ο οποίος κυκλοφορεί με ένα ακριβό αυτοκίνητο και ζει μια πολυτελή ζωή, αυτός ο άνθρωπος θεωρείται ότι είναι ιδιαίτερα πετυχημένος κοινωνικά, χωρίς όμως να μας απασχολεί αν ο τρόπος, με τον οποίο απέκτησε τα υλικά αγαθά που έχει, έγινε ή δεν έγινε σε βάρος του κοινωνικού συνόλου. Και έχουμε το παράδοξο αυτός ο άνθρωπος να θεωρείται υπόδειγμα και πρότυπο και ο άλλος άνθρωπος, ο οποίος είναι καθόλα τίμιος και ζει σύμφωνα με τον νόμο 100% και τυχαίνει να έχει μια ιδιαιτερότητα που δεν είναι σύμφωνη με αυτό που η επικρατούσα, περιρρέουσα, άποψη της πλειοψηφίας θεωρεί ότι πρέπει να έχει, αυτός ο άνθρωπος να περιθωριοποιείται. Από τη στιγμή όπου περιθωριοποιείται, το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να κρύψει την ιδιαιτερότητα του, για να γίνει αποδεκτός, ενώ θα έπρεπε να γίνεται ακριβώς το αντίθετο.

Έχετε βρεθεί ως Οικολόγοι  Πράσινοι, με αφορμή και κάποιων  παλιότερων απόψεων του Μιχάλη Τρεμόπουλου για το θέμα της λεγόμενης «Μακεδονικής μειονότητας», στο στόχαστρο εθνικιστικών κύκλων προερχόμενων κυρίως από το ΛΑ.Ο.Σ σε μια περίοδο προεκλογική. Σας έχουν κατηγορήσει ακόμα και για «πράκτορες», ότι τα «παίρνετε από τον Σόρος», ότι είστε «ανθέλληνες» κτλ. Απέναντι σ’ αυτή τη λογική της λασπολογίας και του εθνικιστικού παραληρήματος τι προτάσσετε;

Έχει ενδιαφέρον ότι αυτή η πολεμική, ξαναβγαίνει από το ψυγείο, όποτε ενοχλούν οι παρεμβάσεις των Οικολόγων Πράσινων. Κάποιοι προσπάθησαν να ξανανοίξουν αυτή την κουβέντα, ώστε με θόρυβο να σκεπάσουν την αποκάλυψη των ονομάτων που κατηγορούνται για την τραγωδία του Ασωπού. Αυτή η πρακτική βασίζεται μονάχα σε ένα φοβικό σύνδρομο…

Πάντως η θέση μας  για τα εθνικά θέματα δεν διαφέρει σε τίποτα από τις θέσεις όλων των προοδευτικών κομμάτων. Σαφώς όμως δεν ταυτιζόμαστε με το ΛΑ.Ο.Σ.

Ποια  είναι τα προοδευτικά  κόμματα στην Ελλάδα;

Σίγουρα ο ΣΥΡΙΖΑ και ένα μέρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και  ένα  ελάχιστο μέρος  της  Νέας Δημοκρατίας, που είναι και κοινωνικά, εκτός από οικονομικά,  φιλελεύθερο. Εμείς –και εγώ– όταν οργανώνονταν εκείνα τα απίστευτα συλλαλητήρια για το όνομα Μακεδονία, το 1991 και το 1992 στην Πλατεία  Αριστοτέλους, έλεγα ότι δεν είναι δυνατόν να απαιτούμε από κάποιον άλλο λαό να ονομάζεται με έναν τρόπο που θα του υποδείξουμε εμείς. Πρέπει να υπάρχει μια συνεννόηση.

Κατάρχας δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο σε κάτι τέτοιο. Ποτέ κανείς δεν επέβαλε σε κάποιον άλλο τον τρόπο του αυτοπροσδιορισμού του…

Βεβαίως. Τότε η  λύση, η οποία θα μπορούσε να είχε γίνει αποδεκτή και η οποία  θα ικανοποιούσε και το δικό μας  εθνικό συναίσθημα, δηλαδή μια σύνθετη  ονομασία, η οποία να έχει ένα σαφή γεωγραφικό προσδιορισμό, ώστε να μην υπάρχει σύγχυση ως προς την εθνική ταυτότητα του ενός και του άλλου, θα μπορούσε να είχε βρεθεί.

Ότι όμως δεν το επιλύουμε όταν πρέπει το βρίσκουμε μπροστά  μας…

Ακριβώς. Υπήρχε μια ευκαιρία, εν πάση περιπτώσει, σε ένα νεοσύστατο κράτος, και να το βοηθήσουμε να υπάρξει, αλλά και να λύσουμε εμείς όποια προβλήματα θεωρούσαμε ότι έχουμε, όσο αναφορά στο όνομα του. Να υπάρξει μια επίλυση συμβιβαστική, μια επίλυση που να ικανοποιεί και τις δύο πλευρές, αλλά συγχρόνως καμία από τις δύο πλευρές να μην είναι πλήρως ικανοποιημένη, γιατί αυτό είναι συμβιβασμός. Τώρα έτσι όπως έχουν έρθει τα πράγματα, εμείς πιστεύουμε και εξακολουθούμε να πιστεύουμε στη σύνθετη ονομασία. Όπως πιστεύει και το ΠΑ.ΣΟ.Κ και ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α, αλλά και μεγάλο μέρος της ΝΔ. Είναι κάτι όπου αυτή την στιγμή όλοι συμφωνούμε, αλλά πιστεύω ότι έτσι όπως έχουν έρθει τα πράγματα είναι πάρα πολύ δύσκολο να το πετύχουμε.

Κατά την άποψη σου υπάρχει η λεγόμενη «μακεδονική μειονότητα» στην Βόρεια Ελλάδα ή όχι;

Νομικά όχι. Σίγουρα, όμως, υπάρχει μια πολιτιστική και γλωσσική μειονότητα. Δεν πρέπει, όμως, παρασυρμένοι από οποιαδήποτε ιδεολογική αφετηρία, να ξεχνάμε ότι το θέμα των εθνικών μειονοτήτων είναι ένα ζήτημα, το οποίο ρυθμίζεται από διεθνείς συμβάσεις. Αυτοί που διεκδικούν την αναγνώριση εθνικής μειονότητας είναι πολύ λίγοι, για να μπορέσουν να υπαχθούν σε αυτό το νομικό καθεστώς. Άλλο είναι το ουσιαστικό ζήτημα: ότι επιβάλλεται αυτοί οι συμπατριώτες μας να μπορούν να απολαμβάνουν το δικαίωμα στη διαφορετικότητά τους. Επίσης ότι θα πρέπει ο καθένας να έχει την ελευθερία να αυτοπροσδιορίζεται, όπως θέλει, χωρίς, όμως, να προσβάλει  τον  αυτοπροσδιορισμό του άλλου. Στην ουσία, το πρόβλημα δεν είναι πραγματικό, αλλά εικονικό.

Γιατί το συντηρούν κάποιοι αυτό το ζήτημα;

Το συντηρούν  γιατί πιστεύω ότι θέλουν να παίξουν κάποια πολιτικά παιχνίδια, πάλι εκμεταλλευόμενοι το φόβο ορισμένων Ελλήνων πολιτών. Αυτός ο φόβος νομίζω ότι είναι κατάλοιπο από την εποχή των Βαλκανικών πολέμων, αλλά από τότε έχει περάσει σχεδόν ένας αιώνας…

Πιστεύεις πως οι Οικολόγοι-Πράσινοι πρέπει να είστε  περιχαρακωμένοι  στα αμιγώς περιβαλλοντικά ζητήματα ή να έχετε μια ευρύτερη πολιτική ατζέντα και δραστηριότητα που να αγγίζει όλους τους τομείς, όλη την σφαίρα;

Δεν γίνεται αλλιώς. Είμαστε ένας πολιτικός χώρος, έχουμε προτάσεις για όλα τα θέματα, αλλιώς δεν θα ήμασταν κόμμα, θα ήμασταν μια μη κυβερνητική οργάνωση. Αν το πρόβλημα μας ήταν μόνο πώς θα διασωθεί η φύση και πώς θα περνάνε τα απορριματοφόρα την σωστή ώρα και κάνοντας την σωστή ανακύκλωση, τότε δεν θα ζητούσαμε την ψήφο των πολιτών. Αλλά εμείς είμαστε κόμμα, ακριβώς γιατί έχουμε μια συνολική πολιτική πρόταση. Η πολιτική πρόταση αγγίζει όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής. Η διαφορά μας με τα άλλα κόμματα είναι ότι εμείς αντιλαμβανόμαστε τον κοινωνικό κίνδυνο αλλιώς: Η Δεξιά αντιλαμβάνεται τον κοινωνικό κίνδυνο ως προς τις ελευθερίες και κυρίως την οικονομική ελευθερία. Η παραδοσιακή Αριστερά αναγνωρίζει τον κοινωνικό κίνδυνο στην επίθεση που γίνεται στα εργασιακά δικαιώματα, στα δικαιώματα των πολλών, στην ισονομία κτλ. Η Πολιτική Οικολογία θεωρεί ότι ο κίνδυνος αυτή την στιγμή αφορά όχι μόνο τα δικαιώματα και τις ελευθερίες, αλλά και την αειφορία των φυσικών και ανθρωπογενών οικοσυστημάτων.

Είστε υπέρ του σημερινού καπιταλιστικού μοντέλου που λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο ή υπέρ μιας οικονομίας που είναι λιγότερη ελεύθερη και πιο πολύ σε σχέση με το περιβάλλον πιο πολύ ελεγχόμενης;

Ως προς την  οικονομία εμείς καταρχάς είναι  ξεκάθαρο ότι πιστεύουμε ότι πρέπει να γίνει μια στροφή στις μικρές τοπικές κοινωνίες, να δημιουργηθούν μικρές τοπικές οικονομίες. Όχι όμως κλειστές.

Είστε υπέρ της ελεύθερης αγοράς ή όχι;

Η έννοια της ελεύθερης αγοράς  είναι ένα τρικ. Είναι ένα κόλπο, για να επιβάλλονται οι ισχυροί.  Ακόμα και με αυτούς τους όρους, όμως, χωρίς παρεμβάσεις,  δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά ελεύθερη αγορά. Γιατί ελεύθερη αγορά ουσιαστικά θα έπρεπε σημαίνει ότι υπάρχει η δυνατότητα ένας άνθρωπος, ο οποίος έχει μια μικρή παραγωγή ή μια μικρή επιχείρηση, να μπορέσει, όχι να γίνει πλούσιος, αλλά να ζήσει με αξιοπρέπεια. Να ζήσει από αυτό, που σημαίνει ότι χρειάζονται παρεμβάσεις.

Άρα τι πρέπει να γίνει;

Η ελεύθερη αγορά, έτσι όπως την κατανοούμε, ουσιαστικά ενισχύει την γιγάντωση των κερδών πολύ λίγων, οι οποίοι έχουν πάρα πολύ δύναμη μέσα σε συνθήκες απόλυτης ελευθερίας δράσης. Η ελεύθερη αγορά είναι κάτι που  έχει καταρρεύσει ήδη από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Δεν μπορούμε να ξαναγυρίσουμε σε αυτήν. Χρειάζονται κρατικές παρεμβάσεις. Με ποιον τρόπο, όμως, θα έπρεπε να γίνονται αυτές οι κρατικές παρεμβάσεις; Με έναν τρόπο ούτως ώστε να κατευθύνουν την αγορά. Να δίνουν κίνητρα, για να στραφεί η επιχειρηματικότητα στη βιώσιμη κατεύθυνση της αποκεντρωμένης οικονομίας, της οικονομίας μικρότερης κλίμακας, που είναι μακροπρόθεσμα και όχι βραχυπρόθεσμα βιώσιμη.

 Δεν μπορούμε όμως να συζητάμε τίποτα από όλα αυτά αν δεν υπάρξει μια ριζική αναδιοργάνωση ή αν θέλεις μετάλλαξη του ενεργειακού μοντέλου στο οποίο σήμερα βασίζεται και κινεί την παγκόσμια οικονομία. Εδώ πέρα οι Οικολόγοι Πράσινοι έχουν πρωτοπορήσει σε κάποιες θέσεις τους. Το θέμα είναι ότι πολλοί επικρίνουν και λένε για παράδειγμα ότι αυτές οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν είναι αρκετό για να σηκώσουν στους ώμους τους την ενεργοβόρα παγκόσμια οικονομία. Τι απαντάτε;

Πρέπει να μην είναι τόσο ενεργοβόρα η παγκόσμια  οικονομία. Απ’ την άλλη δεν θέλουμε και να «φρενάρει» η οικονομία.

Γιατί κάποιοι από τον  χώρο των Οικολόγων  έχουν μιλήσει  ακόμα και για  αρνητική ανάπτυξη;

Για αποανάπτυξη. Δεν είναι αρνητική ανάπτυξη η απόαναπτυξη. Αυτή τη  στιγμή υπάρχουν πάρα πολλές ανθρώπινες ανάγκες οι οποίες είναι τεχνητές. Εμείς ζητάμε να επαναπροσδιοριστούν  οι ανάγκες μας.

Οι  ανάγκες ή οι αξίες  μας;

Και οι ανάγκες και οι αξίες μας. Οι αξίες είναι που γεννούν τις ανάγκες. Ο υπερβολικός καταναλωτισμός έχει οδηγήσει σε ένα αδιέξοδο. Όσα υλικά αγαθά κι αν έχουμε, τελικά δεν μπορούμε να έχουμε ποιότητα ζωής: Ασχέτως του αν καταφέρουμε να γίνουμε πλούσιοι ή ζάμπλουτοι ή να ζούμε στην καλύτερη δυνατή κατάσταση, όταν βρισκόμαστε σε ένα περιβάλλον όπου, βγαίνοντας από την πόρτα του σπιτιού μας συναντάμε τη δυστυχία ή τη ρύπανση ή δεν βλέπουμε ελεύθερους χώρους ή δέντρα, και όταν μπαίνουμε στο πανάκριβο αυτοκίνητό μας, μποτιλιαριζόμαστε στους δρόμους, και όταν αναπνέουμε, πίνουμε, ή τρώμε, κινδυνεύουμε από αιωρούμενα σωματίδια ή βαρέα μέταλλα, δεν μπορούμε να είμαστε ευτυχισμένοι.

Δηλαδή  προτείνεις την αναγκαστική λιτότητα;

Όχι λιτότητα, αλλά ολιγάρκεια, η οποία προέρχεται μέσα από την παιδεία, όχι από επιβολή. Ένα απλό παράδειγμα, κάποτε εμείς οι Έλληνες θεωρούσαμε ότι όσο πιο πολλά φαγητά πετάμε στα σκουπίδια, αυτό σημαίνει ότι έχουμε μια ποιότητα ζωής. Στη δεκαετία του 1980 έτσι πιστεύαμε. Τώρα αρχίζει και αλλάζει αυτή η νοοτροπία και αρχίζουμε και γυρνάμε σε αυτό που λέγανε οι γιαγιάδες μας ότι «είναι αμαρτία, μην το πετάς». Με άλλα λόγια «μην αποκτάς τόσα αγαθά, αν δεν μπορείς να τα καταναλώσεις» ή «μην αγοράζεις τόσα πολλά ρούχα, αφού δεν προλαβαίνεις να τα φορέσεις» ή «μην βάζεις δόσεις για ένα τεράστιο αυτοκίνητο, αφού δεν ξέρεις πού να το παρκάρεις» ή «μην ζεις σε ένα τεράστιο σπίτι, γιατί πρέπει να κάψεις πολύ ρεύμα, για να το ζεστάνεις».

Υπάρχει βεβαίως στην Ελλάδα και το ζήτημα της λεθρομετανάστευσης, που αποτελεί «κόκκινο πανί» για την ακροδεξία.

Δεν πιστεύω  στην έννοια λαθρομετανάστης. Καμία  ζωή δεν είναι λαθραία. Αυτό είναι  ξεκάθαρο. Είναι μετανάστες σκέτο και πιστεύω ότι η έννοια «παράνομη μετανάστευση» είναι ηθικά λανθασμένη.

Ένας άνθρωπος που αφήνει τον τόπο του για να πάει άλλου, που αφήνει την πατρίδα, όπου έζησε τα παιδικά του χρόνια, για να πάει αλλού, έχει σοβαρό πρόβλημα επιβίωσης, αυτό σημαίνει «μετανάστευση». Αυτό φέρνει ακόμα πιο έντονα στο προσκήνιο αυτό που λέμε οι Οικολόγοι Πράσινοι, ότι δεν υπάρχει δεύτερος πλανήτης για να μας χωρέσει. Πρέπει να χωρέσουμε όλοι στον ίδιο πλανήτη και οι πολιτικές που ο Δυτικός κόσμος έχει εφαρμόσει είναι οι πολιτικές που οδήγησαν τους μετανάστες να εξαθλιωθούν και να καταφύγουν στον υποτιθέμενα αναπτυγμένο κόσμο, ο οποίος έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης για τα προβλήματά τους.

Πιστεύεις πως η περιβαλλοντολογική καταστροφή οφείλεται  στο καταναλωτικό μοντέλο των Δυτικών;

Βέβαια. Αυτή την στιγμή η Αφρική πεθαίνει από AIDS. Η Μέση Ανατολή πεθαίνει και από πόλεμο και από πείνα. Το πρώην Ανατολικό μπλοκ το μισό έχει γίνει πλούσιο με μαύρο χρήμα και το άλλο μισό δεν έχει νερό να πιεί. Υπάρχουν νησιά τώρα που βουλιάζουν και η κλιματική αλλαγή…

Για όλα αυτά φταίνε αποκλειστικά οι Δυτικοί; Ο υπερπληθυσμός  δεν φταίει για  παράδειγμα; Το μοντέλο της Κίνας δεν  φταίει, που είναι ένα σκληρό, βιομηχανικό σύστημα;

Βέβαια. Εγώ  την Κίνα, αυτή την στιγμή, την εντάσσω στον  Δυτικό κόσμο, γιατί εκεί έχει γίνει πλέον μια απίστευτη στροφή προς την εκβιομηχάνιση, στην καταπάτηση των οποιονδήποτε εργασιακών δικαιωμάτων των Κινέζων εργατών, για να μην μιλήσουμε και για τις θρησκευτικές, εθνικές και πολιτιστικές μειονότητες εκεί. Σήμερα η Κίνα είναι υπερδύναμη πολύ μεγαλύτερη από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ποια  είναι η άποψη  των Οικολόγων  για το θέμα της μετανάστευσης;
Εμείς πιστεύουμε καταρχάς ότι δεν μπορούμε να πούμε στους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν αναγκαστεί να φύγουν από την χώρα τους για  οποιοδήποτε λόγο –και ένας από τους λόγους είναι και η κλιματική αλλαγή και αυτό θα το δούμε πολύ πιο έντονα στα χρόνια που έρχονται–, ότι «εσείς είστε ανεπιθύμητοι». Πρέπει βέβαια να βρούμε μια ορθολογική μεταναστευτική πολιτική, για να διατηρήσουμε και την αειφορία της δικής μας χώρας και κοινωνίας. Καταρχάς το πρόβλημα της μετανάστευσης, δεν πρέπει να το ονοματίζουμε πρόβλημα ελληνικό, πρέπει να το αντιμετωπίζουμε ως πρόβλημα ευρωπαϊκό, σε συνεργασία με τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Πρέπει να υπάρξει μια συνολική ευρωπαϊκή πολιτική για την μετανάστευση και επίσης θα πρέπει να δοθεί μια διέξοδος συνολικά για τους ανθρώπους, να μην αναγκάζονται να γίνονται μετανάστες. Κανείς δεν θέλει να φύγει από τον τόπο του και θα πρέπει να δούμε πάρα πολύ σοβαρά τις δικές μας ευθύνες, όχι μόνο ως Ελλάδα αλλά ως Ευρώπη και ως «πρώτος κόσμος», έτσι όπως θέλουμε να ονομαζόμαστε. Άλλωστε η Ελλάδα είναι μια από τις 25 πιο πλούσιες χώρες του κόσμου.

Τώρα  με την οικονομική κρίση και τα ελλείμματα η θέση της μάλλον θα κατέβει….
Εντάξει, μας αρέσει δεν μας αρέσει, είμαστε από τις  πιο πλούσιες εν πάση περιπτώσει χώρες.

Αλλά  βλέπεις από την  άλλη τα ρατσιστικά αντανακλαστικά και  σε όλη την Ευρώπη η ακροδεξιά κάνει  την εμφάνισή της  πατώντας στο μεταναστευτικό ζήτημα. Απέναντι στην ακροδεξιά, που εκφράζει ρατσιστικές, ξενόφοβες και ισλαμοφοβικές θέσεις, εσείς τι θέση παίρνετε;

Πιστεύω  ότι  για την  ύπαρξη των μεταναστών έχει πάρα πολύ μεγάλο μερίδιο ευθύνης η γενικότερη πολιτική της Ευρώπης, γιατί συνέτεινε στη δημιουργία ενός πλανήτη τεράστιων ανισοτήτων σε όλα τα επίπεδα. Οι άνθρωποι του λεγόμενου «Τρίτου Κόσμου» γίνονται μετανάστες γιατί είναι φτωχοί, και είναι φτωχοί, γιατί εμείς είμαστε πλούσιοι. Οι οικονομικοί πρόσφυγες είναι στην ουσία πολιτικοί πρόσφυγες, γιατί οι Δυτικές οικονομίες και πολιτικές έχουν υπεραντλήσει τους φυσικούς πόρους των τόπων καταγωγής τους, με συνέπεια να στερούνται οι ίδιοι το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή διαβίωση. Η κλιματική αλλαγή έχει δημιουργήσει ένα στρατό μεταναστών, που δεν μπορούν να ζήσουν από τη γη τους.

Τι  πρακτικά μέτρα προτείνουν όμως οι Οικολόγοι-Πράσινοι;
Πρέπει να μην ξεχνούμε ότι τα σύνορα είναι φίλτρα, δεν  είναι στεγανά. Θα πρέπει να πάρουμε  απόφαση ότι μέσα από τα σύνορα θα έρχονται απελπισμένοι άνθρωποι. Αυτοί  οι άνθρωποι μπορούν να γίνουν πλούτος για την ελληνική οικονομία και κοινωνία. Με βάση μια έρευνα του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΣΕ για κάθε επτά θέσεις εργασίας μεταναστών δημιουργούνται δέκα νέες θέσεις εργασίας Ελλήνων πολύ πιο καλοπληρωμένες. Μπορούν να γίνουν ένας μοχλός της οικονομίας μας. Η είσοδος μας στην ΟΝΕ οφείλεται σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό –και αυτό θέλουμε να το ξεχνάμε– στους μετανάστες που εργάστηκαν στην Ελλάδα. Δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι οι μετανάστες είναι ένα φορτίο ανεπιθύμητο.

Απέναντι  στους ακροδεξιούς που λένε ότι οι μετανάστες απειλούν την συνοχή της κοινωνίας, την εθνική ομοιογένεια κ.α. τι απαντάτε;
Καταρχάς πιστεύω ότι η εθνική ομοιογένεια είναι ένα ιδεολόγημα που εδράζεται στο φόβο προς το άγνωστο… Με τη μετανάστευση δεν εισάγεται  κανένας κίνδυνος στην Ελλάδα. Αν οι άνθρωποι αυτοί μπορούν να ζήσουν αξιοπρεπώς, θα την λατρέψουν αυτή την χώρα.  Τα υιοθετημένα παιδιά που λαμβάνουν αγάπη ανταποδίδουν με περισσή ευγνωμοσύνη.
Αν  όμως αύριο αυτοί οι άνθρωποι γίνουν εξτρεμιστές  μουσουλμάνοι και  εφαρμόζουν τον νόμο της Σαρία και  φορέσουν μπούργκα στις γυναίκες τους; Δεν  θα είναι πρόκληση στα  δημοκρατικά μας ήθη;
Σαφέστατα και είναι πρόκληση και γι αυτό οι Οικολόγοι-Πράσινοι έχουμε ξεκινήσει πολιτική εκστρατεία για την κατάργηση της Σαρία  στη Θράκη. Ήδη ο ευρωβουλευτής μας, Μιχάλης Τρεμόπουλος, έχει υποβάλει σχετική ερώτηση στο ευρωκοινοβούλιο, όσον αφορά στην υποχρέωση της Ελλάδας να εφαρμόζει την Σαρία, εφόσον αυτή έχει σοβαρό ζήτημα εναρμόνισης προς την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Πρέπει να καταλάβουμε ότι η Ευρώπη έχει αξίες και αρχές που οφείλει στην ιστορία και τον πολιτισμό της όχι μόνο να τις προστατεύσει, αλλά και να τις διαδώσει. Δεν πρέπει να φοβόμαστε, εξαιτίας της εμμονής μας στο δικαίωμα στην διαφορετικότητα, να συγκρουστούμε με τους φορείς ανελεύθερων θρησκευτικών ή πολιτικών ιδιαιτεροτήτων.

Ποια  είναι η άποψη  των Οικολόγων  Πράσινων για τη  νομιμοποίηση των  ναρκωτικών και πιο συγκεκριμένα για  την κάνναβη; Τι πιστεύεις ότι μπορεί να γίνει για να αντιμετωπιστεί αυτό το ζήτημα; Πώς πρέπει η κοινωνία να το αντιμετωπίζει;

Καταρχάς  πρέπει να γίνει διαχωρισμός μεταξύ των ναρκωτικών και των ευφορικών ουσιών. Η κάνναβη θεωρείται ευφορική ουσία, η οποία μάλιστα είναι λιγότερο βλαβερή από το αλκοόλ και το κάπνισμα. Αυτό σημαίνει ότι είναι παράλογο να είναι παράνομη η κατοχή της. Ακόμη, είναι πολύ συχνό το φαινόμενο οι χρήστες κάνναβης, οι οποίοι έρχονται σε επαφή με κάποιους έμπορους ναρκωτικών, στη συνέχεια να εξελίσσονται σε χρήστες σκληρότερων ουσιών, αυτά που λέμε ναρκωτικά, ουσιαστικά την ηρωίνη. Οι Οικολόγοι Πράσινοι γενικά πιστεύουμε ότι το θέμα των ναρκωτικών είναι ένα θέμα δημόσιας υγείας και όχι δημόσιας τάξης. Προφανώς η ποινικοποίηση της χρήσης είναι κάτι αρνητικό και κάτι που βοηθάει μόνο στην εξάπλωσή της και στην συγκρότηση κυκλωμάτων που αντλούν οικονομικά συμφέροντα από αυτήν.
Μέσα  σε αυτό δεν είναι  και οι δικηγόροι  που από τις  υποθέσεις που  συνέχεια έρχονται στα  δικαστήρια κερδίζουν  αμοιβές;

Οι δικηγόροι είναι  ένα μέρος αυτού του προβλήματος, αλλά δεν είναι έτσι όπως πιστεύεται. Οι «μεγάλες» υποθέσεις ναρκωτικών διοχετεύονται σε πολύ συγκεκριμένα λίγα δικηγορικά γραφεία, που νομίζω ότι δεν θα γίνουν και πολύ φτωχότερα χωρίς αυτές τις υποθέσεις. Από την άλλη μεριά εμείς οι υπόλοιποι δικηγόροι βλέπουμε μια τεράστια κατηγορία ανθρώπων, να σύρεται σαν εγκληματίες στα δικαστήρια για ένα αδίκημα «αυτοπροσβολής», που σε τελική ανάλυση δεν είναι αδίκημα. Κάτι που δεν προκαλεί κανένα κακό στους άλλους. Ξέρετε, πολύ συχνά έχουμε περιπτώσεις, όπου και για μικρή ποσότητα άνθρωποι έχουν καταδικαστεί σε εξαντλητικές ποινές φυλάκισης, ενώ συνήθως οι άνθρωποι, οι οποίοι καταδικάζονται τελικά και εκτίουν μεγάλες ποινές, είναι συνήθως άνθρωποι που είναι εξαρτημένοι χρήστες και αναγκάζονται να κατέχουν ποσότητες, οι οποίες δεν τους ανήκουν, μόνο και μόνο, για να μπορούν να εξασφαλίζουν τη δόση τους. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε πάρα πολύ εύκολα να αποφευχθεί, εάν οι άνθρωποι αυτοί, οι χρήστες ηρωίνης, είχαν την δυνατότητα να κάνουν χρήση χωρίς να πρέπει να πληρώσουν για την δόση τους, σε κλινικά ελεγχόμενους κρατικούς χώρους, όπου θα μπορούσαν να λάβουν και μια βοήθεια για την γενικότερη κατάσταση της υγείας τους, και να μην κινδυνεύουν να τους σκοτώσει ξαφνικά η ηρωίνη, λόγω νοθείας ή λόγω υπερβολικής δόσης, ή να μην γίνονται επικίνδυνοι, όχι μόνο για τους εαυτούς τους, αλλά και για τους άλλους. Γιατί, δυστυχώς, οι άρρωστοι αυτοί άνθρωποι, οι εξαρτημένοι άνθρωποι, χωρίς να το θέλουν, γίνονται μικροεγκληματίες, για να μπορέσουν να βγάλουν την δόση τους. Όλο το κύκλωμα της εμπορίας ναρκωτικών και ολόκληρος ο φαύλος κύκλος του θανάτου και της βίας θα μπορούσε να σταματήσει με κάτι τόσο απλό: Με την  νομιμοποίηση.

Με  την οποία όμως αντιδρά ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας, το οποίο βλέπει ότι η νομιμοποίηση αυτή θα άνοιγε τους ασκούς του Αιόλου και φαντάζεται ότι θα κατάρρεαν βεβαιότητες δεκαετιών.
Η πολιτική για τα ναρκωτικά πρέπει να διέπεται από το τρίπτυχο Ελευθερία-Ενημέρωση-Ευθύνη. Ξέρετε, αυτή η φοβία και η έλλειψη ενημέρωσης και ανθρωπιάς που λέγαμε και πριν για τους μετανάστες, ισχύει και για τα ναρκωτικά. Και, καλώς ή κακώς, η φοβία είναι ένα συναίσθημα και, ως τέτοιο, είναι κατευθυνόμενο. Η κοινή γνώμη κατευθύνεται με ένα συγκεκριμένο τρόπο, γιατί δεν ενημερώνεται για το τι σημαίνει τελικά ινδική κάνναβη, τι σημαίνει ηρωίνη και το τι σημαίνουν και τα χημικά ναρκωτικά, αυτά που λέμε του σαββατοκύριακου. Η κοινωνία δεν γνωρίζει τι βλάβη μπορεί να προκαλέσει το καθένα και μέχρι πού μπορεί να φτάσει η βλάβη αυτή.

Φαντάζομαι  ότι και εσάς ως Οικολόγοι Πράσινοι θα σας ενοχλεί  πάρα πολύ η απεικόνιση ενός φύλλου κάνναβης που είναι απαγορευμένο, πώς είναι δυνατόν δηλαδή ένα προϊόν της φύσης να είναι απαγορευμένο όταν ξέρουμε από την ιστορία πόσο ήταν σημαντική η συμβολή του στην οικονομική ανάπτυξη, στην φαρμακοβιομηχανία κ.α.
Δυστυχώς στην Ελλάδα ουσιαστικά είναι απαγορευμένη ακόμη και η sativa, η κλωστική κάνναβη, ενώ, όχι μόνο επιτρέπεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία να την καλλιεργούμε, αλλά η καλλιέργειά της θεωρείται οικολογική και επιδοτείται. Όσοι το επιχείρησαν, αντιμετώπισαν πρόβλημα, όπως και τα καταστήματα που εμπορεύονται προϊόντα από αυτό το υλικό.

Αν η αποποινικοποίηση είναι ένα μέρος της λύσης, τότε το  υπόλοιπο τι είναι;
Η πρότασή μας έχει πολλές παραμέτρους, είναι αντικαταναλωτική, ακόμη και μέσα στην αντιαπαγορευτικότητά της. Στοχεύουμε στην απεξάρτηση του χρήστη όχι τόσο από την ουσία –αυτό πρέπει να είναι δική του επιλογή– αλλά από τον έμπορο της ουσίας αυτής. To υπόλοιπο είναι η ενημέρωση  και η ευθύνη. Η ατομική ευθύνη του καθενός μπορεί να πηγάζει μόνο μέσα από τη σωστή του ενημέρωση. Προσοχή, μιλάμε για ενημέρωση και όχι για διαφήμιση.  Η πρότασή μας σαφώς εδράζεται και στην αρχή της ελευθερίας της αυτοδιαχείρισης του σώματος. Δεν είναι δυνατόν η αυτοπροσβολή να θεωρείται ποινικό αδίκημα.

Και όμως θεωρείται…

Ποινικό  αδίκημα σύμφωνα με την βασική θεωρία του Ποινικού Δικαίου είναι ένα αδίκημα που στρέφεται ενάντια στην ελευθερία ή στην ακεραιότητα των άλλων και όχι αυτό που στρέφεται ενάντια στον εαυτό μας.

Ελεάννα συμφωνείς στους εμβολιασμούς για τον ιό Η1Ν1; Θα εμβολίαζες τα παιδιά σου;

Όχι. Είμαστε γενικά  κατά των εμβολίων. Στα  παιδιά μου έχω κάνει μόνο τα υποχρεωτικά εμβόλια. Ως οπαδός της εναλλακτικής ολιστικής ιατρικής, πιστεύω πως οι όποιες παρενέργειες των νέων εμβολίων θα φανούν τις επόμενες δεκαετίες, όπως σχετίστηκε πρόσφατα η σκλήρυνση κατά πλάκας ή το σύνδρομο Γκιγιέ-Μπαρέ με ορισμένα εμβόλια του παρελθόντος. Δύσκολο να το αποδείξουμε, αλλά φυλάω τα ρούχα μου, για ‘νά χω τα μισά και προσπαθώ να θρέφομαι και να ζω υγιεινά, για έχω ισχυρό ανοσοποιητικό σύστημα. Οι όποιες παρενέργειες θα φανούν…

Σίγουρα όμως όχι στα κέρδη των φαρμακευτικών εταιρειών, στο πανίσχυρο φαρμακάρτελ.

Παράδειγμα: Αυτή την στιγμή το μεγαλύτερο και το πιο βρώμικο παιχνίδι στον κόσμο παίζεται γύρω από το AIDS και βλέπω πόσοι άνθρωποι πεθαίνουν και πόσοι άνθρωποι δεν θεραπεύονται, ιδίως στην Αφρική, μόνο και μόνο για να εξασφαλιστούν τα κέρδη ορισμένων φαρμακοβιομηχανιών. Από εκεί και έπειτα δεν έχω τίποτα άλλο να προσθέσω για τις φαρμακοβιομηχανίες.
Για να κλείσουμε κιόλας την κουβέντα μας. Ποια είναι η πρόταση των Οικολόγων Πράσινων για το μέλλον της ανθρωπότητας και του ανθρώπινου πολιτισμού; Τι πρέπει να κάνουμε δηλαδή ως είδος, ως πολιτισμός για να μπορέσουμε να επιβιώσουμε, να συμβιώσουμε σε αυτόν τον πλανήτη.

Πρέπει να αλλάξουμε τις αξίες μας και  να αλλάξουμε τις ανάγκες μας. Κάποτε λέγανε οι γιαγιάδες μας «Η φτώχια θέλει καλοπέραση» και  τώρα βλέπουμε ότι, ως κοινωνικό σύνολο, έχουμε πολύ λιγότερη φτώχια από εκείνες τις γενιές, αλλά, δυστυχώς, δεν έχουμε καθόλου καλοπέραση. Γιατί δεν έχουμε καθόλου ελεύθερο χρόνο, για να μπορέσουμε να εκτιμήσουμε τα απλά πράγματα της ζωής, για να μπορέσουμε να πούμε ότι περνάμε καλά. Ο χρόνος μας είναι παγιδευμένος ανάμεσα στην δουλειά και στην κατανάλωση (γιατί και η κατανάλωση είναι χρονοβόρα, δεν είναι μόνο η δουλειά)! Αυτό μας αποτρέπει να εκτιμήσουμε τα απλά πράγματα στη ζωή και επίσης επιβαρύνει υπερβολικά-υπερβολικότατα το σύνολο της κοινωνίας, γιατί κοινωνία δεν είναι μόνο η ανθρώπινη κοινωνία είναι και τα οικοσυστήματα. Αυτά είναι ο χώρος μας, ο χώρος όπου ζούμε, ο χώρος όπου αναπνέουμε, ο χώρος όπου τρώμε, ο χώρος, χάρη στον οποίο υπάρχουμε.
Εσύ είσαι αισιόδοξη  για το μέλλον;

Ναι, είμαι αισιόδοξη. Είμαι αισιόδοξη, γιατί πιστεύω ότι η λογική είναι με το μέρος μας και η λογική πρέπει να επικρατήσει. Η λογική βρίσκεται μέσα σε όλους τους ανθρώπους, όπως και η καλοσύνη. Με την συμμετοχή μας…

Ο Edmund Burke λέει ότι «Ο θρίαμβος του κακού είναι  η απραξία του  καλού». Μπορεί να υπάρχουν καλοί άνθρωποι αλλά αν δεν κάνουν τίποτα, τότε…

Ναι, για αυτό δραστηριοποιούμαι όσο πιο πολύ μπορώ. Για αυτό ακριβώς  και πιστεύω ότι η δική μου ευαισθητοποίηση και η δική μου ενασχόληση θα εμπνεύσει άλλους δύο-τρεις ανθρώπους γύρω μου και αυτοί οι άλλοι δύο-τρεις θα φέρουν άλλους δύο-τρεις ο καθένας και τελικά όλοι θα γίνουμε μέρος της λύσης αντί να είμαστε μέρος του προβλήματος, όπως είμαστε αυτή την στιγμή.

ΑΠΑΛΛΑΓΕΙΤΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ

ΘΩΡΑΚΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΑΣ

ΜΕ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ

ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΕΣΛΑ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΟΥ ΤΕΣΛΑ;

Η Πλακέτα Τέσλα σας αποστέλλεται με Αντικαταβολή στη διεύθυνσή σας.

Τηλεφωνείστε τώρα στο

2311.270832

ή στο 6945354443

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό SMS με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο).

Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: tesla.plate.gr@gmail.com

● Η κάθε Πλακέτα του Τέσλα κοστίζει 22 ευρώ (συν έξοδα αποστολής 3,8 ευρώ).  Για κάθε επιπλέον Πλακέτα Τέσλα παραγγείλετε, ισχύει έκπτωση 10%.

ΚΑΝΤΕ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΑΤΕ. ΕΝΑ ΔΩΡΟ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΑΣ.

Αντιμετωπίστε την Κρίση με την Ανταλλακτική Οικονομία!

Fair Trade, LETS (Local Exchange Trading Systems), Clubes de Trueque (Λέσχες Ανταλλαγών), «Τοπικά Νομίσματα», «Τράπεζες Χρόνου»  (Time banks), Fureai Kippu, Κοινωνικές Ηθικές και Οικολογικές Τράπεζες… Εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον πλανήτη αντιστέκονται στην επέλαση του Τουρμποκαπιταλισμού και στην παγκόσμια οικονομική κρίση με εναλλακτικές μορφές οικονομικών σχέσεων που έχουν τον άνθρωπο και τη Φύση στο επίκεντρό τους!

Γράφει η Σάση Χότζογλου

Στο σύγχρονο κόσμο, όπου το χρήμα κυριαρχεί και καθορίζει τις περισσότερες από τις πτυχές της κοινωνικής ζωής, το ενδιαφέρον όλων κατευθύνεται, καθημερινά, στην περιβόητη οικονομική κρίση. Βέβαια, οι περισσότεροι βλέπουν την κρίση μόνο ως οικονομική. Ίσως γιατί αυτό είναι το εξωτερικότερο επένδυμά της. Η κρίση του σύγχρονου κόσμου  από μια πλευρά φαίνεται να είναι οικονομική, από την άλλη, όμως, μοιάζει να είναι οικολογική, ενώ όλοι μπορεί μύχια να υποπτευόμαστε ότι στην ουσία της μπορεί και να είναι υπαρξιακή ή κρίση ταυτότητας του σύγχρονου ανθρώπου και του πολιτισμού, η οποία δεν απέχει πολύ από το να εξελιχθεί σε θρίλερ…

Θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε ότι η κοινωνική υπευθυνότητα σταματάει στις πόρτες της οικονομίας. Υποτίθεται ότι το να μπεις σε μια τράπεζα για να καταθέσεις τα χρήματά σου ή σε ένα μαγαζί για να κάνεις τα ψώνια σου, ισοδυναμεί με την είσοδο σε έναν κόσμο που διέπεται από μια λογική που δεν επιδέχεται καμία συζήτηση. Κι επειδή η οικονομική κρίση συνεχίζεται και από ό,τι φαίνεται θα συνεχίζεται για καιρό, μας δίνει τη δυνατότητα να συλλογιστούμε και να αναλογιστούμε την σχέση μας με την οικονομία και το χρήμα.

Σε μια σχέση, όπως όλοι ξέρουμε, τίποτε δεν είναι δεδομένο και σίγουρο, τα πάντα μπορεί να αλλάξουν κάποια στιγμή. Έτσι, και οι λαμπεροί ευρω-ορίζοντες του χθες δεν υφίσταται πλέον. Η Ανατολική Ευρώπη κινδυνεύει να φαγωθεί ζωντανή από τις Δυτικές τράπεζες και στην Δυτική Ευρώπη αναβιώνει το φάντασμα της πείνας, της ακροδεξιάς και της διαρκούς πολιτικής αναταραχής. Τα πράγματα, επίσης, δεν είναι καθόλου καλύτερα και στην ευρωχώρα. Όσο δε για την χώρα μας, αυτή θεωρείται ήδη ένα «αποτυχημένο κράτος» (failed state), και για ό,τι αφορά το σύστημα στο οποίο δεσπόζει το δολάριο, αυτό θεωρείται πλέον «απαρχαιωμένο» από τους ίδιους τους οικονομολόγους.

Έτσι, αρκετές αναδυόμενες χώρες έχουν ανακοινώσει ότι θέλουν να επανεξεταστεί ο ρόλος του δολαρίου, ζητώντας ένα περισσότερο διαφοροποιημένο διεθνές νομισματικό σύστημα, αφού, όλοι οι δείκτες συνηγορούν στο ότι πρόκειται για αδιέξοδο και ότι ο μόνος δρόμος που οδηγεί προς τα εμπρός είναι να παύσει ο έλεγχος που ασκεί το οικονομικό σύστημα. Γιατί, είναι τόσο μεγάλη η πλάνη που συνδέεται με την τωρινή χρήση του χρήματος, που έχει καταλήξει σε απληστία. Και στο βωμό του χρήματος τα πιο αυτονόητα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν ήδη κατασταλεί. Η δουλεία π.χ. έχει πάρει νέες μορφές και κρύβεται πίσω από την «εργασία». Επιπλέον, η θεσμοθετημένη νομική κατοχή ανθρώπων από άλλους ανθρώπους που ίσχυε παλαιότερα, έχει πλέον αντικατασταθεί από την οικονομική εξάρτηση και εκμετάλλευση μέσα από τον διαστρεβλωμένο, σε πολλές περιπτώσεις θεσμό της εργασίας-δουλειάς.

Ακόμη πιο αφόρητη είναι η ένδεια στην οποία βρίσκεται ο Τρίτος Κόσμος. Τη μεγαλύτερη αντίθεση την παρατηρεί κανείς όταν συγκρίνει το βιοτικό επίπεδο μεταξύ ανεπτυγμένης Δύσης και Τρίτου Κόσμου. Και δυστυχώς, η διαστρεβλωμένη χρήση του χρήματος έχει προκαλέσει πολλά δεινά. Συνέπειές της είναι η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, αλλά και της Φύσης από τον άνθρωπο με αποτέλεσμα την οικολογική καταστροφή και τις κλιματικές αλλαγές που όλοι, πλούσιοι και φτωχοί, ζούμε.

Οι κρίσεις δεν είναι «τυχαίες» διαδικασίες. Είναι «δοκιμές» εξέλιξης. Κάποια σάπια πράγματα γκρεμίζονται. Κάποια υγιή στοιχεία που κοιμούνται προκαλούνται να «ξυπνήσουν». Και όσα υγιή είναι ξύπνια θα δράσουν. Και ήδη, στο συγκεκριμένο μας θέμα, αρκετοί πολίτες πολλών κρατών αρνούνται να θεωρήσουν την οικονομία σαν ένα χωριστό κόσμο, στον οποίο οι κανόνες του παιχνιδιού θα έπρεπε να είναι αμετάβλητοι και οι συμπεριφορές υποχρεωτικές. Επιθυμούν να εκφράσουν την κοινωνική τους υπευθυνότητα μέσα από τις οικονομικές πράξεις τους, που σχετίζονται με την παραγωγή, την κατανάλωση, την αποταμίευση και την επένδυση. Οι δε πιο στρατευμένοι από αυτούς εκφράζουν ήδη αυτές τις απόψεις μέσα από την οικονομική συμπεριφορά τους.

Από το Ατομικό Προς το Συλλογικό και «Αλληλέγγυο Εμπόριο» 

Σε αντίθεση με την πιεστική πραγματικότητα που όλοι μας βιώνουμε, η διαχείριση του χρήματος θα μπορούσε να γίνεται με τρόπο που να εξυπηρετεί της ανάγκες όλων των κοινωνικών στρωμάτων και η ενέργεια που είναι συσσωρευμένη στο χρήμα να αποδίδεται για έργα κοινής ωφέλειας, που να δίνουν ανάσα στα χαμηλά στρώματα αλλά και λειτουργία κοινωφελή στα δυνατά βαλάντια. Επιπλέον θα μπορούσε να λειτουργεί θεραπευτικά προς τη Γη, προωθώντας μια αρμονική ύπαρξη του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Ατομικά αλλά και συλλογικά, δράσεις και οικονομικά σχήματα μπορούν να πραγματοποιηθούν με στόχο, αφενός ν’ ανακουφίζουν ανθρώπους και περιβάλλον, να δίνουν ξανά το δικαίωμα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να λειτουργούν σαν κοινωνικά πειράματα που πιθανόν να κυοφορήσουν ιδέες για έναν νέο πιο ανθρώπινο κόσμο. Η δημιουργία καινοτόμων οικονομικά σχημάτων και η συμμετοχή σε τέτοιες δράσεις συνεπάγεται αυτονόητα και μια αλλαγή του τρόπου σκέψης και της ηθικής στάσης. Διάφορες ομάδες, πυρήνες κοινωνικής ευθύνης έχουν εργασθεί με υπευθυνότητα πολλά χρόνια προς αυτή την κατεύθυνση, προτείνοντας νέα οικονομικά σχήματα που ενίοτε χρησιμοποιούν τις ήδη γνωστές δομές, όπως το «δίκαιο και αλληλέγγυο εμπόριο» με μια διαφορετική όμως ηθική στάση.

Οι ρίζες του «δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου» μπορούν να αναζητηθούν σε εγχειρήματα και προσπάθειες που ξεκίνησαν από εκκλησίες στη Νότιο Αμερική και στην Ευρώπη στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Επίσης, η Μη Κυβερνητική Οργάνωση SERRV ασχολήθηκε με το δίκαιο και αλληλέγγυο εμπόριο, ξεκινώντας τις συναλλαγές με φτωχές κοινότητες του Νότου στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Το δε πρώτο επίσημο κατάστημα «δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου» που πουλούσε διάφορα είδη, άνοιξε το 1958 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στόχος τους ήταν να προσφέρουν ανακούφιση σε πρόσφυγες και σε άλλες κοινότητες ανθρώπων χτυπημένες από τη φτώχεια, πουλώντας αρχικά τις χειροτεχνίες τους στις Βόρειες αγορές. Η δε πιστοποίηση των αγαθών του δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου ξεκίνησε στην Ολλανδία το 1988, σαν απάντηση στην κατακόρυφη πτώση των τιμών στην παγκόσμια αγορά του καφέ. Η υπέρ-δίκαια σφραγίδα ξεκίνησε αργότερα στη Γερμανία. Σήμερα, 19 χώρες έχουν τις δικές τους πρωτοβουλίες ετικετοποίησης, οι οποίες λειτουργούν με τα ίδια κριτήρια υπό την αιγίδα του Οργανισμού Ετικετοποίησης Δίκαιου και Αλληλέγγυου Εμπορίου (FLO).

Το ίδιο χρονικό διάστημα ομάδες για τον Τρίτο Κόσμο, από τη Δανία άρχισαν να πουλάνε ζάχαρη από ζαχαροκάλαμο με το μήνυμα: «Αγοράζοντας ζάχαρη από ζαχαροκάλαμο προσφέρετε στους ανθρώπους φτωχών χωρών μια θέση στον ήλιο της ευημερίας». Αυτές οι ομάδες συνέχισαν να πουλούν και χειροτεχνίες από το Νότο, και το 1969 το πρώτο «Κατάστημα του Τρίτου Κόσμου» άρχισε να λειτουργεί. Τα «Καταστήματα του Κόσμου» (ή καταστήματα δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου όπως αποκαλούνται σε άλλα μέρη του κόσμου) έχουν παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στο κίνημα του «δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου». Μέχρι σήμερα, όχι μόνο αποτελούν σημεία πώλησης, αλλά συγχρόνως είναι πολύ ενεργά στην ενημέρωση του κοινού και την αφύπνιση των συνειδήσεων.

Δίκτυα Συναλλαγών και Ανταλλαγών

Αφού οι άνθρωποι δεν είναι αυτάρκεις και έχουν διάφορες ανάγκες, τις οποίες δεν μπορεί να καλύψει ο καθένας μόνος του, θα πρέπει να βρεθεί τρόπος ούτως ώστε όλοι να καλύπτουν τις ανάγκες τους χωρίς να αδικούν ο ένας τον άλλον. Και αναρωτιέται κανείς: Τι πιο απλό από την ανταλλαγή προϊόντων ή και υπηρεσιών; Μπορούν, δηλαδή, να συνεννοηθούν άνθρωποι μεταξύ τους, ώστε η ανταλλαγή των προϊόντων και των υπηρεσιών να γίνεται πολυμερώς και ο κύκλος των συναλλαγών να κλείνει με μηδενικές οφειλές για όλους. Μπορεί να φαίνεται πολύ απλό και ουτοπικό, μα πιστέψτε με, γίνεται και λειτουργεί!

Ήδη, στις Αγγλοσαξονικές χώρες (και όχι μόνο), εδώ κα αρκετά χρόνια χρησιμοποιούν τα «Τοπικά Συστήματα Ανταλλακτικού Εμπορίου» (Local Exchange Trading Systems – LETS), τα οποία είναι δίκτυα πολυμερών ανταλλαγών. Κατά βάση έχουν τοπικό χαρακτήρα, λειτουργούν σε επίπεδο γειτονιάς, συνοικίας, χωριού ή πόλης, σε κάποιες περιπτώσεις όμως, πολλά δίκτυα ανήκουν σε ένα άλλο μεγαλύτερο δίκτυο, το οποίο επιτρέπει σε μέλη από διαφορετικά δίκτυα να συναλλάσσονται μεταξύ τους. Για να συμμετέχει κανείς πρέπει να είναι μέλος, δηλαδή χρειάζεται να εγγραφεί στον κατάλογο των συναλλασσόμενων, να δηλώσει τι προϊόντα και υπηρεσίες προσφέρει και τι χρειάζεται και να ανοίξει λογαριασμό στο Σύστημα. Τα δε μέλη έχουν πρόσβαση στον κατάλογο με τα προσφερόμενα προϊόντα και υπηρεσίες και επιλέγουν από εκεί με ποια μέλη θα συναλλαγούν. Βιολογικά προϊόντα από τις αυλές των σπιτιών, μαθήματα ξένων γλωσσών ή μουσικής, συνεργεία αυτοκινήτων ή επιδιορθώσεις ηλεκτρικών συσκευών, μεταποιήσεις ρούχων, ιατρικές ή οδοντιατρικές υπηρεσίες, οικιακές εργασίες, φροντίδα παιδιών αλλά και ερμηνεία αστρολογικού χάρτη ή μαθήματα γιόγκα, είναι κάποιες από τις προσφορές που μπορεί να συναντήσει κανείς σε καταλόγους προσφοράς των Συστημάτων αυτών.

Στην Αργεντινή υπήρχε το μεγαλύτερο δίκτυο (το 2003 είχε 6 εκατομμύρια μέλη) ανταλλαγής προϊόντων  και υπηρεσιών και μολονότι κατέρρευσε το 2003 (δηλαδή, κυκλοφόρησαν πλαστά χαρτονομίσματα και πολλοί αποσύρθηκαν από μέλη ή τουλάχιστον σταμάτησαν να συμμετέχουν στις υπαίθριες αγορές που διοργάνωνε το δίκτυο), εξακολουθεί να παραμένει αν όχι το μεγαλύτερο, ένα από τα μεγαλύτερα και ίσως μακροβιότερα δίκτυα στον κόσμο (ξεκίνησε το 1995). Ονομάζεται «Γενικό Δίκτυο Ανταλλαγής» (Red Global de Trueque) και ουσιαστικά είναι δίκτυο που συνδέει άλλα μικρότερα δίκτυα ανταλλαγής που υπάρχουν διάσπαρτα στο Μπουένος Άιρες αλλά και σε άλλες πόλεις και περιοχές της Αργεντινής.

«Τοπικό Νόμισμα»: Το Όπλο των Κοινωνιών            

Μολονότι οι «Λέσχες Ανταλλαγής» (Clubes de Trueque) έχουν όνομα που παραπέμπει στην ανταλλαγή, χρησιμοποιούνται χαρτονομίσματα ή ιδεατά νομίσματα για τη διενέργεια συναλλαγών. Η έκδοση και χρήση ενός άλλου, τοπικού, νομίσματος, παράλληλα με το επίσημο νόμισμα, είναι μια άλλη λύση που την προτιμούν κυρίως σε διάφορες περιοχές στις Ηνωμένες Πολιτείες (αλλά και σε άλλα μέρη του κόσμου). Το τοπικό νόμισμα εκδίδεται μόνο σε χαρτονομίσματα, τα οποία υποχρεωτικά πρέπει να διαφέρουν πολύ από το επίσημο νόμισμα, και έχουν υποδιαιρέσεις.  Κυκλοφορεί τοπικά, πράγμα που σημαίνει ότι ο επισκέπτης στην πόλη ή περιοχή πρέπει να αγοράσει τοπικό νόμισμα πληρώνοντας με επίσημο νόμισμα.

Το νόμισμα λέγεται «μονάδα» (crédito) ή «δέντρο» ή «δεντράκι» (árbol, arbolito) και ονομάζεται έτσι από το δέντρο που υπάρχει πάνω στα χαρτονομίσματα ως εικόνα. Τα χαρτονομίσματα τα εκδίδει κάθε τοπικό δίκτυο (Λέσχη) χωριστά, αλλά γενικά γίνονται δεκτά από το ένα δίκτυο στο άλλο, οπότε τα μέλη μιας Λέσχης μπορούν να συναλλάσσονται στις αγορές και των άλλων Λεσχών, χωρίς να υπάρχει κάποιο πρόβλημα μετατροπής, αφού κάθε «δεντράκι» έχει αξία ενός δολαρίου ΗΠΑ.

Με «δεντράκια» μπορεί κανείς να αγοράσει σχεδόν τα πάντα: αγροτικά προϊόντα, όλων των ειδών τα τρόφιμα (και μάλιστα σπιτικά), ρούχα, καθαριστικά, αναλώσιμα για το σχολείο, και διάφορες υπηρεσίες, όπως καθαριότητα, φροντίδα παιδιών, ιατρικές ή νομικές υπηρεσίες, μαθήματα ξένων γλωσσών, κλπ.

Οι τοπικές αρχές στήριξαν από την αρχή τα τοπικά δίκτυα συναλλαγών και όταν μάλιστα από το 2000 και μετά η οικονομική κατάσταση στην Αργεντινή και ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα επιδεινώθηκε, το Υπουργείο Οικονομίας της Αργεντινής συμφώνησε να στηρίξει το Γενικό Δίκτυο στα θέματα διαδικτυακής τεχνολογίας. Όπως και στα Τοπικά Συστήματα Ανταλλακτικού Εμπορίου, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες ποικίλλουν.

Ενδεικτικά, επίσης  μπορούμε να αναφέρουμε και άλλα ιδεατά νομίσματα που κυκλοφορούν σήμερα, όπως το νόμισμα «Ώρες της Ίθακα» (ΗΠΑ), το Iou (I owe you, «σου οφείλω») της Καλιφόρνια του Κάλγκαρυ (Καναδάς), του Κορβάλλις (ΗΠΑ), του Μάντισον (ΗΠΑ), τα Ισο-δολάρια της Φιλαδέλφεια (ΗΠΑ), τα Νομίσματα Συναλλαγών του Χούμπολτ(ΗΠΑ, τα δολάρια του Τορόντο (Καναδάς), το Πλέντυ (Άφθονο) στη Β. Καρολίνα (ΗΠΑ) που είναι περιφερειακό νόμισμα και δεν περιορίζεται μόνο σε μια πόλη,  τα νομίσματα Chiemgauer και Regio στη Γερμανία, τα οποία επίσης είναι περιφερειακά νομίσματα, δηλαδή αφορούν σε ολόκληρες επαρχίες και όχι μόνο σε κάποια πόλη.

Στο δε Ντακάρ της Σενεγάλης κυκλοφορεί το τοπικό νόμισμα Μπον (Bon, Bon d’ Échange), σε πέντε τοπικά συστήματα συναλλαγών αντίστοιχης δομής με τα ευρωπαϊκά Τοπικά Συστήματα Ανταλλακτικού Εμπορίου. Τα πέντε αυτά τοπικά συστήματα υπάγονται στο δίκτυο Ντουλ (Doole, που σημαίνει Ισχύς εν τη Ενώσει στην τοπική γλώσσα), που είναι δίκτυο συναλλαγών που καλύπτει όλη την πόλη του Ντακάρ. Μέλος μπορεί να γίνει όποιος μπορεί να πληρώσει μισό Μπον σε επίσημο νόμισμα και ως νέο μέλος λαμβάνει 5 (παλαιότερα 3) Μπον για να αρχίσει τις συναλλαγές. Στις αγορές, όμως, και στα καταστήματα μπορεί κανείς να συναλλαγεί με Μπον και χωρίς να είναι μέλος του δικτύου. Τα δε προϊόντα που αγοράζει κανείς είναι κυρίως βασικά είδη, δηλαδή τρόφιμα (κυρίως αγροτικά προϊόντα) και είδη ρουχισμού τα οποία μπορεί να τα βρει είτε στις υπαίθριες αγορές που οργανώνονται τακτικά, είτε στο κατάστημα του «δικτύου Ντουλ».

Ένα αγαθό, που επίσης αγοράζει κανείς με Μπον, και το οποίο ήταν αρχικά η βασική αφορμή για τη δημιουργία του δικτύου, είναι η εκπαίδευση. Με το Μπον χρηματοδοτείται η εκπαίδευση στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο του Ντακάρ, όπου έμφαση έχει δοθεί σε 5 τομείς: ξένες γλώσσες, χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών, γνώσεις εμπορικών συναλλαγών, γνώσεις για παραγωγή σε τοπικό επίπεδο διαφόρων προϊόντων  και ιδίων δημητριακών. Η χρηματοδότηση δεν περιορίζεται μόνο στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο, αλλά και σε άλλα δημόσια έργα, που χρειάζονται οι κάτοικοι του Ντακάρ.

Επίσης, στο Νότιο Μπερκσάιρ(Southern Berkshire) της Μασσαχουσέττης των ΗΠΑ, κυκλοφορεί το τοπικό νόμισμα «Μπερκσέαρ» (Berkshare), το οποίο υιοθετήθηκε στην περιοχή προκειμένου να ενισχυθεί η τοπική οικονομία. Τα Berkshares τίθενται σε κυκλοφορία από τους κατοίκους της περιοχής ή όποιον είναι διατεθειμένος να αγοράσει 100 Berkshares για 90 δολάρια ΗΠΑ. Όταν όμως τα Berkshares κυκλοφορούν στην αγορά η αξία τους είναι ίση με αυτή του δολαρίου, επομένως, όποιος αγοράζει Berkshares κερδίζει 10% της αξίας τους σε δολάρια. Τα Berkshares τα αγοράζει κανείς από όποιο τραπεζικό κατάστημα βρίσκεται στην περιοχή του Μπερκσάιρ και κυκλοφορούν σε τρία χαρτονομίσματα διαφορετικής αξίας.

Οι επιχειρήσεις της περιοχής δέχονται τα Berkshares γιατί με αυτόν τον τρόπο κερδίζουν πελάτες. Επιπλέον, επειδή για να τα καταθέσουν στην Τράπεζα, θα τους κοστίσει περίπου 10% της αξίας τους (δηλαδή, εάν πουλήσουν στην Τράπεζα 100 Berkshares, θα πάρουν στα χέρια τους 90 δολάρια ΗΠΑ) είναι προτιμότερο να φροντίσουν να αγοράσουν κάτι με αυτά από τη διπλανή επιχείρηση ή υπηρεσίες από κάποιον επαγγελματία της περιοχής που δέχεται Berkshares.

Στην Ελβετία υπάρχει το Wirtschaftsring (Επιχειρηματικός κύκλος) το οποίο είναι στην ουσία ένα πιστωτικό ίδρυμα μέσω του οποίου οι επιχειρήσεις και οι ελεύθεροι επαγγελματίες της χώρας προβαίνουν σε πολυμερές ανταλλακτικό εμπόριο. Το Wirtschaftsring χρησιμοποιεί ένα ιδεατό νόμισμα, το WIR, ίσης αξίας με το Ελβετικό φράγκο. Έχει πολύ αυστηρούς κανόνες για τα μέλη του (για παράδειγμα, παρέχουν οικονομικές εγγυήσεις προκειμένου να γίνουν δεκτά ως μέλη), ακριβώς επειδή οι συναλλαγές μπορεί να είναι μεγάλου ύψους και οι συναλλασσόμενοι επιδιώκουν εμπορικούς σκοπούς, και δραστηριοποιούνται σε όλη την επικράτεια και όχι μόνο στα πλαίσια μιας συνοικίας ή πόλης. Η εν λόγω αυστηρότητα, βέβαια επέτρεψε, σύμφωνα με κάποιες απόψεις, στο Wirtschaftsring να επιβιώσει από το 1934 μέχρι σήμερα.

Στη Βραζιλία,  ανάμεσα στα άλλα, υπάρχει και η Τράπεζα Πάλμας (Banco Palmas), και μάλιστα είναι μια Τράπεζα που λειτουργεί στη συνοικία (φαβέλα) Παλμέιρας, στην πόλη Φορταλέζα. Η Τράπεζα Πάλμας παρέχει στους κατοίκους της συνοικίας ένα ιδεατό νόμισμα Πάλμα ή Παλμάρες, το οποίο τίθεται σε κυκλοφορία με τη χορήγηση μικροδανείων σε αυτούς χωρίς τόκο. Με τη χρήση των Πάλμας, οι κάτοικοι της συνοικίας μπορούν να συναλλάσσονται μεταξύ τους ανεξάρτητα εάν έχουν ή όχι επίσημο νόμισμα (ρεάλ) στις τσέπες τους ή τους λογαριασμούς τους και κυρίως μπορούν να παράγουν προϊόντα και υπηρεσίες μέσω μικρών επιχειρήσεων που μπορούν να δημιουργήσουν με τα χορηγούμενα δάνεια.

Τράπεζες Χρόνου

Μια άλλη μορφή δικτύων συναλλαγών είναι και οι Χρονοτράπεζες (Timebanks). Η Χρονοτράπεζα είναι ένα δίκτυο για την ανταλλαγή κατά βάση υπηρεσιών. Αυτό συμβαίνει γιατί βασική αρχή της Χρονοτράπεζας είναι η ισότητα του χρόνου όλων των ανθρώπων, επομένως είναι υποχρεωτικό να χρησιμοποιείται ως μονάδα μέτρησης αξίας η ώρα εργασίας. Κάθε, δηλαδή, υπηρεσία ή κάθε προϊόν αξίζει όσες ώρες χρειάστηκε ο παραγωγός για να το παραγάγει. Κατά συνέπεια, δεν είναι εύκολο να ενσωματωθούν στην «τιμή» πρώτες ύλες που αγοράστηκαν σε επίσημο νόμισμα.

Στην Tράπεζα Χρόνου το νόμισμα είναι ο χρόνος-εργασία. Είναι ένα δίκτυο ανταλλαγής υπηρεσιών. Κάθε μέλος περιγράφει τι θα μπορούσε να προσφέρει και τι υπηρεσίες είναι πιθανό να χρειαστεί και έχει έναν λογαριασμό χρόνου που πιστώνεται ή χρεώνεται ανάλογα με την υπηρεσία που προσφέρει ή δέχεται. Δεν υποχρεώνεται να κάνει τίποτα για το οποίο δεν έχει προσφερθεί εθελοντικά.
Η τράπεζα εθελοντικού χρόνου έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για να στηριχθούν οικογένειες και άτομα με οικονομικές δυσκολίες, αλλά και για να αξιοποιήσουν την διάθεση προσφοράς τους οι εθελοντές.

Σε μια τράπεζα χρόνου, ένας γιατρός ή δικηγόρος που προσφέρει μια ώρα επαγγελματικών υπηρεσιών, δικαιούται μια ώρα άλλων υπηρεσιών, όπως βάψιμο, μαγείρεμα, φύλαξη ηλικιωμένου, πράγματα δηλαδή που μπορεί να προσφέρει κι ένα όχι ειδικευμένο άτομο. Έτσι και τα άτομα που βοηθούνται νοιώθουν καλύτερα αφού έχουν κάτι ανταλλάξιμο με αξία, τον χρόνο και τις δεξιότητές τους και παράλληλα βοηθούνται να επανενταχτούν σε κοινωνικές δραστηριότητες. Είναι, επίσης, θεμελιώδες, κάθε μέλος να νοιώθει εμπιστοσύνη στα άλλα μέλη και παράλληλα πρέπει να προσπαθεί να αποδώσει το καλύτερο που μπορεί. Έτσι, με την τράπεζα χρόνου δημιουργούνται σχέσεις αμοιβαιότητας που ενδυναμώνουν τα μέλη και σε αντίθεση με τη μισθωτή εργασία, κάθε προσφορά βιώνεται ως ελεύθερη και όχι ως αλλοτριωμένη δραστηριότητα.

Στην Ελλάδα λειτουργεί η «Χρονοτράπεζα του Ελληνικού Δικτύου Γυναικών Ευρώπης» καθώς και το «Πανελλαδικό Δίκτυο Ανταλλαγής Αγαθών και Υπηρεσιών χωρίς χρήματα, του Πελίτι».  Η εναλλακτική κοινότητα Πελίτι  ιδρύθηκε το 1995 και οι κύριες δραστηριότητές του είναι κατ’ αρχάς η συλλογή, διατήρηση και διάδοση των ντόπιων ποικιλιών σπόρων, ανταλλαγή, επίσης, πληροφοριών και εμπειριών καθώς και η ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών(όπου όλες οι ανταλλαγές γίνονται ελεύθερα, χωρίς την μεσολάβηση χρήματος).  Και στα δυο, συμμετέχει όποιος θέλει, συμπληρώνοντας μια απλή αίτηση. Και οι δυο αυτές «χρονοτράπεζες» λειτουργούν σήμερα με πολύ καλή ανάπτυξη και αποτελέσματα.

Στην Ιαπωνία, τέλος, υπάρχει το δίκτυο Φουρεάι Κίππου (Fureai Kippu), μέσω του οποίου παρέχονται υπηρεσίες φροντίδας σε ηλικιωμένους και σε άτομα με ειδικές ανάγκες. Το δίκτυο είναι ουσιαστικά σύνδεσμος τοπικών δικτύων (περίπου 400 τον αριθμό) που υπάρχουν σε όλη την Ιαπωνία και επιτρέπει σε άτομα που δεν έχουν συγγενείς στο άμεσο περιβάλλον τους για να τα φροντίσουν, να έχουν υψηλό επίπεδο διαβίωσης και να αποφύγουν τον εγκλεισμό σε γηροκομεία και κλινικές ή άλλα ιδρύματα. Την ίδια στιγμή, επιτρέπει σε ανθρώπους που είναι μακριά από τους ηλικιωμένους συγγενείς τους να κερδίσουν μονάδες φροντίζοντας κάποιον γείτονα και να μεταφέρουν τις μονάδες αυτές στους συγγενείς τους που κατοικούν μακριά, ώστε να μπορούν να τους φροντίσουν άλλα άτομα εκεί που μένουν. Έχει γίνει μάλιστα ειδική ρύθμιση, ώστε όσοι νέοι συμμετέχουν στο Φουρεάι Κίππου, να μπορούν με τις μονάδες που κερδίζουν, να πληρώνουν τα κατά τα άλλα πανάκριβα πανεπιστημιακά δίδακτρα για τις σπουδές τους.

Κοινωνικές Τράπεζες

Οι τράπεζες έτσι όπως λειτουργούν στην σημερινή εποχή είναι ένα από τα πιο ισχυρά κάστρα του συστήματος. Καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την οικονομία κρατών αλλά και διεθνώς. Ο δε τρόπος με τον οποίο δανείζουν χρήμα είναι πλέον μια πρόδηλη θεσμοθετημένη τοκογλυφία που χρησιμοποιώντας τον δούρειο ίππο της καταναλωτικής μας μανίας και των επίπλαστων καταναλωτικών μας αναγκών μας υποδουλώνουν σε έναν ατέρμονο κύκλο οικονομικής εξάρτησης. Αλλά είναι όλες οι τράπεζες ίδιες; Όχι! Υπάρχουν, ελάχιστες μεν, πραγματικά φωτεινές εξαιρέσεις δε, που λειτουργούν τελείως διαφορετικά. Οι λεγόμενες κοινωνικές ή ηθικές τράπεζες. Είναι τράπεζες που ενδιαφέρονται για την προέλευση του χρήματος των επενδυτών και των πελατών. Που επενδύουν με όρους κοινωνικής ευθύνης, δεν έχουν στόχο την κερδοσκοπία αλλά την κοινωνική υπηρεσία. Μπορεί και αυτό να ακούγεται ουτοπικό αλλά υπάρχει! Τέτοιες τράπεζες είναι για παράδειγμα η Τriodos και η GLS.

Η τράπεζα GLS  ιδρύθηκε το 1974 είναι η πρώτη «ηθική» και «οικολογική» τράπεζα στην Γερμανία. GLS «Gemeinschaftsbank für Leihen und Schenken» που σημαίνει «τράπεζα κοινότητας για δανεισμό και δωρεές» και υποστηρίζεται από 14.000 μέλη. Η τράπεζα υποστηρίζει πολιτισμικές, κοινωνικές και οικολογικές δημιουργικές πρωτοβουλίες. Δάνεια παραχωρούνται σε δράσεις όπως ανεξάρτητα – αυτοδιοικούμενα σχολεία και παιδικοί σταθμοί, βιολογικές καλλιέργειες, οργανισμούς θεραπευτικής παιδαγωγικής, θεραπευτήρια, δράσεις για άνεργους, καταστήματα υγιεινών τροφών, κοινοβιακές πρωτοβουλίες και βιώσιμες επιχειρήσεις και αυτή την στιγμή χρηματοδοτεί πάνω από 5.000 δράσεις.

Η τράπεζα Triodos στηρίζεται στους πελάτες της που είτε καταθέτουν είτε επενδύουν για να ενθαρρύνουν την συνεργατική κοινωνική ευθύνη για μια καλύτερη κοινωνία. Χρηματοδοτεί επιχειρήσεις, οργανισμούς και ιδιωτικές πρωτοβουλίες που αναπτύσσουν τις πολιτισμικές αξίες, ωφελούν ανθρώπους και περιβάλλον.

Η αποστολή της είναι να βοηθήσει να δημιουργηθεί μια κοινωνία που να μπορεί να διασφαλίσει την καλή ποιότητα ζωής των ανθρώπων και να έχει ως πυρήνα της την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Χρηματοδοτεί για να δώσει την δυνατότητα σε ιδιώτες, οργανισμούς και επιχειρήσεις να χρησιμοποιήσουν το χρήμα συνειδητά με προσανατολισμό την θεραπεία και προστασία του περιβάλλοντος και την υπηρεσία στον άνθρωπο. Παραδείγματα τομέων που επενδύει η τράπεζα σε όλη την υφήλιο είναι «η αμνηστία για τα ανθρώπινα δικαιώματα», οι «υποστηρικτές του Δυτικού Βουδιστικού Τάγματος», το «περιβάλλον και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», το «αλληλέγγυο εμπόριο», δράσεις υποστήριξης θυμάτων βασανιστηρίων, βιολογικές καλλιέργειες, καινοτόμες κοινοβιακές δράσεις, υποστήριξη δραστηριοτήτων Κουακέρων, δράσεις καταπολέμησης της αδικίας και της φτώχειας, δράσεις για την προστασία της άγριας ζωής. Όλοι αυτοί οι τομείς συνδέονται με επενδυτικά πακέτα που προσφέρει η τράπεζα ως προϊόντα στους πελάτες της.

Τέλος, η Charity Bank είναι τράπεζα που χρηματοδοτεί εκεί που οι «συμβατικές» τράπεζες δεν χορηγούν λόγω υψηλού ρίσκου κυρίως εξαιτίας κοινωνικών συνθηκών. Πιστεύει σε μια διαφορετική προσέγγιση της οικονομικής ανάπτυξης και της οικονομικής ευημερίας. Χρησιμοποιεί τα χρήματα για μια γέφυρα ανάμεσα στους κεφαλαιούχους που επιθυμούν το κεφάλαιό τους να επενδυθεί βιώσιμα παραγωγικά και για το κοινό καλό, και σε επιχειρηματίες χαμηλών τάξεων που έχουν κοινωνικό όραμα, θέλουν να διευρύνουν τους ορίζοντες και να ενισχύσουν οικονομικά τις επιχειρηματικές πρωτοβουλίες τους. Η ανακαίνιση του Crosby Cinema, η στέγαση σε νέο χώρο του Trestle Theatre στο St Albans, η χρηματοδότηση του British Allergy Foundation η οικονομική και ψυχολογική υποστήριξη αστέγων και εθισμένων στα ναρκωτικά, είναι κάποια από τα πεδία που η Charity Bank δραστηριοποιείται.

Παρατηρώντας όλα τα προαναφερόμενα βλέπουμε ότι, οι προσπάθειες είναι τόσες όσες και οι τοπικές κοινωνίες, δηλαδή ότι κάθε χώρα, περιοχή, κάθε κοινότητα ή κάθε ομάδα ανθρώπων προσαρμόζει τις λύσεις και τις πληροφορίες που υπάρχουν στις συγκεκριμένες ανάγκες και ότι δεν υπάρχουν έτοιμες λύσεις.

Μάλλον έχει έρθει η εποχή που το χρήμα καλείται να επανεκτιμηθεί και η χρησιμότητά του να διοχετευτεί μέσα σε νέες κατευθύνσεις. Σε καιρούς κρίσης και δοκιμασίας των πάντων, όπως αυτή που περνάμε σήμερα, οι αξίες και οι αρχές αναπροσδιορίζονται και τα νέα θετικά που προκύπτουν ανοίγουν νέους δρόμους. Γίνονται, όπως είδαμε, κοινωνικές αντιπροτάσεις που να μπορούν να λειτουργήσουν και να απελευθερώσουν δημιουργικές δυνάμεις προς την υλοποίηση μιας νέας κοινωνίας, πιο δίκαιης και πιο ελπιδοφόρας. Δεν χάθηκε, λοιπόν, τίποτα! Πάντα υπάρχουν επαναστατικές λύσεις που κρύβουν μέσα τους το σπόρο του μέλλοντος και που ήδη άρχισαν να εφαρμόζονται σε διάφορα μέρη του κόσμου μα και στην χώρα μας. Όλα αυτά όμως, προϋποθέτουν συνειδησιακές αλλαγές από όλους μας. Γιατί, για έναν καλύτερο κόσμο υπάρχει η ανάγκη της συμμετοχής όλων με μια πρόθεση αγάπης και συνειδησιακής εξέλιξης.

Η ΣΑΣΗ ΧΟΤΖΟΓΛΟΥ είναι ψυχολόγος και ερευνήτρια εναλλακτικών μεθόδων θεραπείας.

ΑΠΑΛΛΑΓΕΙΤΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ

ΘΩΡΑΚΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΑΣ

ΜΕ ΤΗΝ  ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ

ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΕΣΛΑ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΟΥ ΤΕΣΛΑ;

Η Πλακέτα Τέσλα σας αποστέλλεται με Αντικαταβολή στη διεύθυνσή σας.

Τηλεφωνείστε τώρα στο

2311.270832

ή στο 6945354443

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό SMS με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο).

Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: tesla.plate.gr@gmail.com

● Η κάθε Πλακέτα του Τέσλα κοστίζει 22 ευρώ (συν έξοδα αποστολής 3,8 ευρώ).  Για κάθε επιπλέον Πλακέτα Τέσλα παραγγείλετε, ισχύει έκπτωση 10%.

ΚΑΝΤΕ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΑΤΕ. ΕΝΑ ΔΩΡΟ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΑΣ.

 ΟΙ «ΕΙΔΙΚΟΙ» ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ: «Η Υπερθέρμανση του Πλανήτη Κάνει Καλό!»

 Στις Ηνωµένες Πολιτείες η σκέψη και µόνο της επικείµενης κλιµατικής αλλαγής έχει ωθήσει τις βιοµηχανίες πετρελαίου και κάρβουνου να οργανώσουν µία πολιτική άρνησης. Αν και αυτή η καµπάνια αυτήν τη στιγµή δεν µοιάζει πιο δυσοίωνη από οποιοδήποτε άλλο πρόγραµµα δηµοσίων σχέσεων, περιέχει µία ανεπαίσθητη αντιδηµοκρατικότητα, ακόµα και λανθάνων απολυταρχισµό, στο ότι παρακάµπτει την ελεύθερη ροή πληροφοριών, κυριαρχεί στις δηµόσιες συζητήσεις του Κογκρέσου και παρεµποδίζει κάθε σηµαντική διεθνή προσπάθεια να αντιµετωπίσει την επερχόµενη κρίση.

 Ross Gelbspan,The Heat is On

Γράφουν οι  Sheldon Rampton & John Stauber

Mε την εξαίρεση ενός πυρηνικού πολέμου, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια πιο ριψοκίνδυνη κατάσταση από την υπερθέρμανση του πλανήτη. Η ιδέα ότι οι βιομηχανικοί ρύποι διοξειδίου του άνθρακα και άλλων ρυπογόνων αερίων θα μπορούσε να οδηγήσει στην αλλαγή των κλιματολογικών συνθηκών συζητιέται εκτεταμένα στους επιστημονικούς κύκλους από το 1957. Τέθηκε για πρώτη φορά ως θέμα κατά τη διάρκεια του πολύ θερμού καλοκαιριού του 1988, όταν ο Δρ. James Hansen του Ινστιτούτου Goddard της NASA για τo Ερευνητικό Πρόγραμμα στο Διάστημα προειδοποίησε μια επιτροπή αποτελούμενη από γερουσιαστές ότι οι ανθρώπινες βιομηχανικές δραστηριότητες ασκούσαν ήδη μια σημαντική και ολοένα αυξανόμενη επίδραση στο κλίμα του πλανήτη. Η κατάθεση του Hansen έκανε το περιοδικό Time να θέλει ως κεντρικό θέμα για την υπερθέρμανση του πλανήτη ότι «οι πιθανές συνέπειες είναι τόσο τρομαχτικές που είναι σκόπιμο για τις κυβερνήσεις να μειώσουν τους ρυθμούς της αύξησης του μονοξειδίου του άνθρακα μέσω περιοριστικών μέτρων». Καθώς τα επόμενα χρόνια έγινε φανερή η συνέχιση της αύξησης της θερμοκρασίας στον πλανήτη σε σημείο ρεκόρ, οι κλιματολόγοι άρχισαν ν’ ανησυχούν ολοένα και περισσότερο γι’ αυτά που τους έδειχναν τα μοντέλα που δημιουργούσαν στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές τους. Η πιο έγκυρη δήλωση αυτής της ανησυχίας είναι μία έκθεση του Νοεμβρίου του 1995 που εκδόθηκε από το IPPC (Διακρατικό Πάνελ για την Κλιματική Αλλαγή), μία ομάδα περίπου 2.500 κλιματολόγων από όλο τον κόσμο, που συμβουλεύουν τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Προέβλεψε «εκτεταμένη οικονομική, κοινωνική και κλιματολογική εξάρθρωση κατά την διάρκεια του επόμενου αιώνα» αν δεν ληφθούν σύντομα μέτρα για τη μείωση των αερίων που δημιουργούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Για την αποφυγή της καταστροφής, η ICCP έχει ζητήσει μεθόδους που να περιορίζουν την εκπομπή τέτοιων αερίων στην ατμόσφαιρα αρχικά γύρω στο 20% κάτω από τα επίπεδα του 1990, με τελικό σκοπό να μειωθούν κι αυτά με τη σειρά τους γύρω στο 70%.

Εκπομπές ρύπων από βιομηχανίες που καίνε κάρβουνο, από καμινάδες εργοστασίων και άλλους ρύπους της βιομηχανικής εποχής, τώρα μολύνουν την ατμόσφαιρα με 6 δισεκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα κάθε χρόνο και άλλα ρυπογόνα αέρια του λεγόμενου «φαινομένου του θερμοκηπίου». Τα αποκαλούν αέρια του θερμοκηπίου γιατί αιχμαλωτίζουν την ηλιακή ενέργεια, η οποία σε διαφορετική περίπτωση θα αντανακλούνταν πίσω στο διάστημα. Το γεγονός ότι συμβαίνει και από την ίδια τη Φύση το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι γνωστό και πέραν κάθε αμφισβήτησης. Χωρίς αυτό, μάλιστα, οι θερμοκρασίες θα έπεφταν σε τόσο χαμηλά επίπεδα που οι ωκεανοί θα πάγωναν και η ζωή όπως την ξέρουμε θα ήταν αδύνατη. Αυτό που ανησυχεί τους κλιματολόγους, όμως, είναι ότι τα αυξημένα επίπεδα των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα παγιδεύουν μεγαλύτερες ποσότητες θερμότητας. Οι συγκεντρώσεις αυτών των αερίων στην ατμόσφαιρα αυτήν τη στιγμή είναι στο υψηλότερο ποσοστό των τελευταίων 420.000 ετών.

«Η βασική επιστήμη σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη δεν έχει αλλάξει από τότε που πρωτοαναφέρθηκε το θέμα κατά τη διάρκεια αυτού του αιώνα» αναφέρεται σε μία ανοιχτή επιστολή του 1999 από τους διευθυντές της Εθνικής Αμερικανικής Ωκεανολογικής και Ατμοσφαιρικής Διεύθυνσης και του Βρετανικού Μετεωρολογικού Γραφείου. «Επιπλέον, η κοινή γνώμη έχει αφυπνιστεί, τόσο στον επιστημονικό όσο και στον επιχειρηματικό κόσμο. Τα νέα στοιχεία και η κατανόησή τους τώρα δείχνουν την κρίσιμη κατάσταση που αντιμετωπίζουμε: Για να μειώσουμε τις μελλοντικές επιδράσεις θα πρέπει να δράσουμε σύντομα. Ταυτόχρονα, λόγω των προηγούμενων ενεργειών μας θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τις ήδη υπάρχουσες συνέπειες – πιο έντονα καιρικά φαινόμενα, άνοδος του επιπέδου της θάλασσας, αλλαγή της ατμοσφαιρικής κατακρήμνισης, οικολογικές και αγροτικές εξαρθρώσεις οικοσυστημάτων, και αυξανόμενη διάδοση των ασθενειών… Το ν’ αγνοήσουμε τις κλιματολογικές αλλαγές θα είναι η πιο επιβαρυντική από όλες τις πιθανές επιλογές που έχουμε, για μας και τα παιδιά μας».

«Δεν υπάρχει διαμάχη ανάμεσα στους αναγνωρισμένους επιστήμονες για το τι συμβαίνει» λέει ο James McCarthy, ο πρόεδρος της Συμβουλευτικής Επιτροπής για το Περιβάλλον της Διεθνούς Επιτροπής Επιστημονικών Ενώσεων. «Η μόνη διαμάχη είναι στο ρυθμό με τον οποίο συμβαίνουν όλα αυτά». Μεταξύ του 1987 και του 1993, ο McCarthy επέβλεπε τη δουλειά των κορυφαίων επιστημόνων από 60 έθνη, καθώς συνέτασσαν την έκθεση σταθμό της ICCP το 1995.

The Heat Is On: Ο Εφιαλτικός Κόσμος της Υπερθέρμανσης

Υπάρχουν, φυσικά, μέρη όπου υπάρχουν ενστάσεις και αυθεντική επιστημονική ανασφάλεια. Κανείς δεν ξέρει πόσο γρήγορη ή δραστική θα είναι η αύξηση της υπερθέρμανσης παγκοσμίως, ούτε πόσο έντονα θα επηρεάσει την παραγωγή, τα επίπεδα των ωκεανών ή την διάδοση των διάφορων ασθενειών. Υπάρχει, επίσης, ένταση για την έκταση που έχει δώσει η υπερθέρμανση του πλανήτη στα φαινόμενα της ξηρασίας, των έντονων τυφώνων και της εκφύλισης του περιβάλλοντος, όπως για παράδειγμα τον αποχρωματισμό των κοραλλιών. Δεδομένης αυτής της ανασφάλειας, είναι δύσκολο να μιλήσουμε για το «χειρότερο σενάριο», αλλά τα σενάρια που είναι πιθανά περιλαμβάνουν αρκετά που είναι ήδη πολύ σοβαρά. Ένας αριθμός αυτών των πιθανοτήτων συζητιέται στο βιβλίο του Ross Gelbspan, The Heat Is On. Ο Gelbspan αναφέρεται στον αείμνηστο Δρ. Henry Kendall, νικητή του βραβείου Νόμπελ φυσικής, ο οποίος ανησυχούσε ότι η περιβαλλοντολογική αλλαγή θα επηρέαζε τις καλλιέργειες, την εποχή που ο συνεχώς αυξανόμενος πληθυσμός της Γης είχε όλο και μεγαλύτερες διατροφικές απαιτήσεις. «Τα παγκόσμια αποθέματα τροφής», έλεγε ο Kendall το 1995, «πρέπει να διπλασιαστούν στα επόμενα τριάντα χρόνια για να μπορέσουν να θρέψουν τον πληθυσμό, ο οποίος θα διπλασιαστεί τα επόμενα εξήντα χρόνια. Διαφορετικά, πριν τα μισά του επόμενου αιώνα –καθώς πολλές χώρες του ανεπτυγμένου κόσμου θ’ αρχίσουν να έχουν έλλειψη νερού για χρήση στις καλλιέργειες– ο πληθυσμός θα αυξηθεί δυσανάλογα με τις υπάρχουσες ποσότητες τροφής και θα δούμε το χάος. Το μόνο που χρειάζεται είναι άλλο ένα χτύπημα λόγω της κλιματικής αλλαγής –συνεχόμενες περίοδοι ξηρασίας ή καταστροφικές για τις καλλιέργειες βροχές– και θα κοιτάζουμε μέσα στο στόμιο ενός κανονιού».

Ο Gelbspan ανησυχεί ότι μία παγκόσμια καταστροφή αυτών των διαστάσεων δεν θα σήμαινε μόνο μαζική πείνα, αλλά θα απειλούσε την επιβίωση δημοκρατικών θεσμών, ειδικότερα όσο αφορά τη δημιουργία εθνών. «Σε πολλές από αυτές τις χώρες, όπου οι δημοκρατικές παραδόσεις είναι τόσο εύθραυστες όσο το οικοσύστημα, μια μεταστροφή σε δικτατορικό καθεστώς απαιτεί μόνο μερικές καταστάσεις οικολογικής έκτακτης ανάγκης», προειδοποιεί. «Οι κυβερνήσεις τους σύντομα θα διαπιστώσουν ότι είναι πολύ προβληματικό το ν’ ανταποκρίνονται σε διακοπές στην παροχή τροφής και πόσιμου νερού, στη φροντίδα της ανθρώπινης υγείας, καθώς και στην εισροή οικολογικών μεταναστών από μέρη που πλέον αδυνατούν να τους θρέψουν και να τους συντηρήσουν». Αυτό το όραμα του μέλλοντος –ενός πεινασμένου κόσμου υπό στρατιωτικό νόμο– δεν είναι σε καμιά περίπτωση αναπόφευκτο, αλλά οι ομάδες που προωθούν ισχυρά μέτρα για την κάμψη της παγκόσμιας υπερθέρμανσης πιστεύουν ότι τα εφιαλτικά αυτά σενάρια είναι αρκετά κοντά στην πραγματικότητα ώστε να δικαιολογούν την ανάγκη προστατευτικών μέτρων.

Για τις βιομηχανίες πετρελαίου, κάρβουνου, αυτοκινήτων και για τις κατασκευαστικές βιομηχανίες, οι προειδοποιήσεις αυτού του είδους περιλαμβάνουν ένα διαφορετικό είδος ρίσκου. Κάθε μέτρο με σκοπό τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων απειλεί τις παγιωμένες τους συνήθειες. Αντιμετωπίζουν τα συμπεράσματα των επιστημόνων σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη με την ίδια εχθρότητα που οι καπνοβιομηχανίες αντιμετωπίζουν τους επιστήμονες που μελετούν τον καρκίνο των πνευμόνων. Όπως οι καπνοβιομηχανίες, έχουν και εκείνοι επενδύσει εκατομμύρια δολάρια σε μία προσπάθεια να διαψεύσουν την επιστήμη που μισούν. Έχουν βρει μικρή συμπαράσταση, παρόλ’ αυτά, ανάμεσα στους «αναγνωρισμένους επιστήμονες», στους οποίους αναφέρεται ο McCarthy – στους ανθρώπους που ουσιαστικά απασχολούνται στις σχετικές έρευνες και των οποίων η δουλειά έχει δημοσιευτεί σε επιστημονικές εκθέσεις που έχουν διαβάσει και οι συνάδελφοί τους. Η άποψη αυτών των επιστημόνων για την παγκόσμια υπερθέρμανση είναι τόσο ισχυρή που οι βιομηχανίες πετρελαίου, όπως και οι αυτοκινητοβιομηχανίες, έχουν αναγκαστεί να ψάξουν πολύ μακριά για να βρουν φωνές οι οποίες να θέλουν να υψωθούν σε συμπαράστασή τους. Αυτό που είναι αξιοσημείωτο, δεδομένων των γεγονότων, είναι το μέγεθος της ψευδαίσθησης που έχει καταφέρει να δημιουργήσει το τμήμα δημοσίων σχέσεων των βιομηχανιών, ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι θέμα αμφιλεγόμενο.

Ψάχνοντας Υποστήριξη για την Απραγία

Το 1989, λίγο μετά τη, μεγάλης δημοσιότητας, κατάθεση του James Hansen στο Κογκρέσο, και, λίγο μετά, ύστερα από την πρώτη συνάντηση του Διακρατικού Πάνελ των Ηνωμένων Εθνών για Θέματα Κλιματολογικών Αλλαγών, η φίρμα δημοσίων σχέσεων Burson-Marsteller δημιούργησε τον GCC, τoν Παγκόσμιo Κλιματικό Συνασπισμό. Με πρόεδρο τον William O’ Keefe, ένα διοικητικό στέλεχος του Αμερικανικού Ινστιτούτου Πετρελαίου, ο GCC ήταν ενεργός μέχρι το 1997 μέσα από τα γραφεία της Εθνικής Ένωσης Κατασκευαστών. Τα μέλη του περιλάμβαναν την Αμερικανική Ένωση Κατασκευαστών Αυτοκινήτων, την Amoco, την Αμερικανική Ένωση Δασών και Χάρτου, το Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου, τη Chevron, το Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο, την Exxon, τη Ford, την General Motors, τη Mobil, τη Shell, την Texaco, τη Union Carbide και πάνω από 40 άλλες εταιρείες και οργανισμούς. Ο GCC έχει επίσης χρησιμοποιήσει τον πρώην εργοδότη του «Σκουπιδιάρη» Steven Milloy, την EOP Group, καθώς και την εταιρεία E. Bruce Harrison, μία αντιπροσωπεία της περίφημης εταιρείας δημοσίων σχέσεων Ruder Finn. Εντός των κύκλων των εταιρειών δημοσίων σχέσεων ο Harrison είναι μία σχεδόν μυθική φιγούρα, ο οποίος, μάλιστα, θεωρείται ο ιδρυτής της «πράσινης» πολιτικής στις δημόσιες σχέσεις, λόγω της δουλειάς του στο θέμα εξολόθρευσης (ζιζανίων κ.λπ.) το 1960, όταν ηγήθηκε της επίθεσης προς τη συγγραφέα Rachel Carson και το κλασικό βιβλίο της πάνω στην περιβαλλοντολογική πολιτική Silent Spring.

Ο GCC υπήρξε η πιο εκδηλωτική και αγωνιστική οργάνωση στις Ηνωμένες Πολιτείες, που πάλεψε ενάντια στη μείωση εκπομπής ρύπων στην ατμόσφαιρα. Οι δραστηριότητές του περιλάμβαναν εκδόσεις εκθέσεων, επιθετική πολιτική σε συναντήσεις διεθνούς επιπέδου με θέμα το περιβάλλον και την αφύπνιση σχετικά με τα προβλήματα που θα προέκυπταν από την ανεργία που θα δημιουργούσαν τα μέτρα που θα λαμβάνονταν για τη μείωση των ρυπογόνων ουσιών. Από το 1994 ο GCC και μόνο έχει ξοδέψει πάνω από 63 εκατομμύρια δολάρια με σκοπό την καταπολέμηση οποιασδήποτε προοπτικής διευθέτησης του περιβαλλοντικού θέματος. Οι προσπάθειές του οργανώνονται με τη βοήθεια ξεχωριστών καμπανιών από πολλά από τα μέλη του, όπως για παράδειγμα την Εθνική Ένωση Κάρβουνου, η οποία ξόδεψε περισσότερα από 700.000 δολάρια για το θέμα της υπερθέρμανσης του πλανήτη το 1992 και 1993 και το Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου, που πλήρωσε στην εταιρεία Burson-Marsteller 1,8 εκατομμύρια δολάρια το 1993 για ένα πετυχημένο e-mail και μία τηλεφωνική καμπάνια με σκοπό την παρεμπόδιση επιβολής φόρου στα πετρελαϊκά παράγωγα.

Αυτά τα νούμερα μπορεί να μην φαίνονται αξιόλογα σε σύγκριση με τα δισεκατομμύρια που ξοδεύουν οι οργανισμοί για διαφήμιση. Η Coca-Cola, για παράδειγμα, ξοδεύει γύρω στα 300 εκατομμύρια δολάρια το χρόνο σε διαφημίσεις των προϊόντων της. Αλλά ο Παγκόσμιος Κλιματικός Συνασπισμός δεν προωθεί κάποιο προϊόν. Η προπαγάνδα του έχει μοναδικό σκοπό να επηρεάσει τους δημοσιογράφους και τους πολιτικούς που είναι αρμόδιοι πάνω στο συγκεκριμένο θέμα και υπερβαίνει σε έξοδα τις εισφορές από το μάρκετινγκ, τις πολιτικές εισφορές και τα έσοδα από πολιτικές καμπάνιες τα οποία η βιομηχανία γενικότερα ξοδεύει συνήθως για τις ανάγκες της. Το 1998 οι βιομηχανίες πετρελαίου και καυσίμων ξόδεψαν 58 εκατομμύρια δολάρια με σκοπό την άσκηση επιρροής στο Αμερικανικό Κογκρέσο. Οι περιβαλλοντικές ομάδες ξόδεψαν μόλις το ποσό των 4,7 εκατομμυρίων δολαρίων, για όλα τα θέματα και όχι αποκλειστικά και μόνο για την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Η στρατηγική δημοσίων σχέσεων της βιομηχανικής κοινότητας σε σχέση με την παγκόσμια υπερθέρμανση είναι κατά κύριο λόγο πρακτικής φύσης, με περιορισμένους, ρεαλιστικούς στόχους. Οι δημοσκοπήσεις της τελευταίας δεκαετίας σταθερά δείχνουν ότι ο κόσμος θέλει να δει να γίνεται κάτι σχετικά με το θέμα, καθώς και για άλλα περιβαλλοντικά θέματα. Η εκστρατεία των βιομηχανιών δεν στοχεύει στο ν’ αντιστρέψει την κοινή γνώμη, κάτι που εκ των πραγμάτων θα ήταν αδύνατον. Ο στόχος της είναι να κάνει τους ανθρώπους να πάψουν να κινητοποιούνται σχετικά, δημιουργώντας τους αρκετές αμφιβολίες για τη σοβαρότητα των περιβαλλοντικών ισχυρισμών, έτσι ώστε να παραμείνουν δέσμιοι της διαμάχης και της αναποφασιστικότητας. Φίλοι της Earth International περιγράφουν αυτή την στρατηγική ως «συνασπισμός με σκοπό το λήθαργο».

«Οι άνθρωποι γενικότερα δεν υποστηρίζουν τη δράση για μία μη απειλητική κατάσταση, ειδικά όταν τα επιχειρήματα δείχνουν ισοδύναμα και για τις δύο πλευρές και υπάρχουν αμφιβολίες» λέει ο Phil Lesly, συγγραφέας του Lesly’s Handbook of Public Relations and Communications. Για να μπορέσει να επικρατήσει το κατεστημένο, οι εταιρείες έχουν ένα απλό έργο: «Το βάρος των εντυπώσεων του κοινού πρέπει να είναι ισορροπημένο, έτσι ώστε οι άνθρωποι να έχουν αμφιβολίες και έλλειψη κινήτρων για να αναλάβουν δράση. Έτσι, χρειάζονται μέθοδοι για την εύρεση πληροφοριών με σκοπό τη διοχέτευσή τους στο κοινό μέσω πηγών που εκείνο θα θεωρήσει αξιόπιστο. Δεν υπάρχει λόγος να υπάρξει ξεκάθαρη “νίκη” επί του θέματος… Η διατήρηση των δισταγμών με το να παρουσιάζεται μία θολή εικόνα του τι ισχύει συνήθως αρκεί».

Εν αρχή ήταν η ICE

Όπως παρατήρησε ο πολιτικός θεωρητικός Goran Therborn, υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι να κρατήσει κανείς απαθείς τους ανθρώπους σε σχέση με ένα συγκεκριμένο πρόβλημα: (1) να ισχυριστεί ότι δεν υφίσταται (2) να ισχυριστεί ότι είναι ωφέλιμο αντί για βλαβερό (3) να ισχυριστεί ότι ακόμα κι αν αποτελεί πρόβλημα δεν μπορεί να γίνει τίποτα για αυτό. Η πρώτη κίνηση προπαγάνδας της βιομηχανίας στο θέμα της παγκόσμιας υπερθέρμανσης της γης επικεντρώθηκε στην πρώτη επιλογή, στην προσπάθειά τους να πείσουν ότι δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Το 1991 ένας εταιρικός συνασπισμός που αποτελούνταν από την Εθνική Ένωση Κάρβουνου, τη Ένωση Καυσίμων της Δύσης και το Ινστιτούτο Ηλεκτρισμού Έντισον δημιούργησε μία ομάδα δημοσίων σχέσεων που ονομαζόταν «Πληροφοριακό Συμβούλιο για το Περιβάλλον» (ICE) και εξαπέλυσε μία διαφημιστική καμπάνια της τάξης των 500.000 δολαρίων, σύμφωνα με τα λεγόμενα της ίδιας της ICE, «για ν’ αποδείξει ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη ήταν απλώς μία θεωρία και ότι δεν ίσχυε».

Για να ενισχύσει την αξιοπιστία της, η ICE δημιούργησε μια Συμβουλευτική Επιστημονική Επιτροπή που περιλάμβανε τον Patrick Michaels του τμήματος Περιβαλλοντικών Ερευνών του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, τον Robert Balling του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, και τον Sherwood Idso του Αμερικανικού Εργαστηρίου για την Προστασία του Νερού. Το σχέδιο της ICE ήταν να βάλει αυτούς τους τρεις επιστήμονες μαζί με το συνάδελφό τους, γνωστό περιβαλλοντολόγο και σκεπτικιστή, S. Fred Singer, ομότιμο καθηγητή των περιβαλλοντικών επιστημών του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, σε κοινές εμφανίσεις, δημοσιεύσεις και συνεντεύξεις στον Τύπο. Η Bracy Williams & Co., μία φίρμα δημοσίων σχέσεων με έδρα την Ουάσιγκτον, έκανε την αρχική δουλειά για τις συνεντεύξεις. Ανατέθηκε σε μία άλλη εταιρεία να κάνει τις δημοσκοπήσεις, η οποία διαπίστωσε τους «μεγαλύτερης ηλικίας με μικρότερη μόρφωση άντρες, που προέρχονταν από πολυμελείς οικογένειες και δεν ήταν ένθερμοι αναζητητές πληροφοριών» και «τις νεότερες γυναίκες χαμηλού εισοδήματος» ως «καλούς στόχους ραδιοφωνικών διαφημίσεων» οι οποίες «θα επιτίθονταν απευθείας στους ισχυρισμούς του φαινομένου του θερμοκηπίου… μέσω της σύγκρισης αυτής με τις μυθολογικές και ιστορικές αναφορές στην καταστροφή του κόσμου». Μία διαφημιστική αφίσα που ετοιμάστηκε για την ICE έδειχνε ένα ιστιοφόρο το οποίο ήταν έτοιμο να γκρεμιστεί από την άκρη ενός επίπεδου κόσμου μέσα στο στόμα ενός δράκου. Η επικεφαλίδα έλεγε: «Μερικοί λένε ότι η Γη υπερθερμαίνεται. Μερικοί επίσης έλεγαν ότι η Γη ήταν επίπεδη». Μία άλλη απεικόνιζε ένα τρεμάμενο κοτοπουλάκι κάτω από τον τίτλο «Ποιος σου είπε ότι η γη υπερθερμαίνεται κοτοπουλάκι;» Μία άλλη στόχευε στους αναγνώστες της Μινεάπολις και έκανε την εξής ερώτηση: «Αν η γη θερμαίνεται, γιατί το κρύο στη Μινεάπολις αυξάνεται ολοένα και περισσότερο;»

«Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε πως λειτουργεί η επιστημονική προσέγγιση», σχολίαζε ένα ενδοϋπηρεσιακό σημείωμα του William Brier του Ινστιτούτου Ηλεκτρισμού Έντισον. Η εκστρατεία κατέρρευσε όμως, όταν τα σχόλια του Brier, καθώς και άλλα ενδοϋπηρεσιακά σημειώματα, διέρρευσαν στον Τύπο. Ένας ντροπιασμένος Michaels έσπευσε να αποστασιοποιηθεί από την ICE, αναφερόμενος στη «σκανδαλώδη ανειλικρίνειά της».

Παρά τους ενδοιασμούς του, ο Michaels συνέχισε να έχει απολαβές από τη σχέση του με τη βιομηχανία πετρελαιοειδών. Κατά τη διάρκεια μιας διοικητικής συνάντησης στη Μινεσότα, τον Μάιο του 1995, κατέθεσε ότι έλαβε 165.000 δολάρια για κονδύλια, κατά τη διάρκεια των προηγούμενων πέντε ετών, από τις εταιρείες πετρελαίου, συμπεριλαμβανομένων και 49.000 δολαρίων από την Γερμανική Ένωση Άνθρακα και κονδύλια από τη Western Fuels για μία ημερήσια εφημερίδα που επιμελείται ο ίδιος και η οποία αποκαλείται World Climate Report. Ο Michaels παρείχε τις έμμισθες υπηρεσίες του ως μάρτυρας σε διάφορες δικαστικές υποθέσεις που αφορούσαν την υπερθέρμανση του πλανήτη. Έχει γράψει διάφορα γράμματα σε εκδότες και στον Τύπο, έλαβε μέρος σε εκπομπές στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο και κατέθεσε σε διάφορες κυβερνητικές επιτροπές. Έχει θέση στα διοικητικά συμβούλια διάφορων εκστρατειών οργανωμένων από τη βιομηχανία με σκοπό την προπαγάνδα και είναι διοικητικό στέλεχος στο Ινστιτούτο Cato.

Όσοι υποστήριξαν δημόσια τη θέση της βιομηχανίας είχαν παρόμοια μπλεξίματα. Ο Robert Balling είναι γεωλόγος και η δουλειά του πριν το 1990 επικεντρωνόταν στην ερημοποίηση και τη μόλυνση του εδάφους. Ξεκινώντας τη συνεργασία του με την ICE έλαβε σχεδόν 300.000 δολάρια ως κονδύλια από εταιρείες με συμφέροντα στα πετρέλαια και στο κάρβουνο, μερικές από τις οποίες συνεργάζονταν με τη Sherwood Idso. Σύμφωνα με τον Peter Montague του Ιδρύματος Περιβαλλοντικής Έρευνας, ο S. Fred Singer «είναι τώρα ένας “ανεξάρτητος” σύμβουλος» για εταιρείες που περιλαμβάνουν στη λίστα τους τις ARCO, Exxon Corporation, Shell Oil Company, Sun Oil Company και Unocal Corporation. Αντί να κάνει έρευνες, ο Singer «ξοδεύει το χρόνο του στέλνοντας γράμματα στους εκδότες και καταθέτοντας ως μάρτυρας στο Κογκρέσο». Το Σχέδιο για την Επιστημονική και Περιβαλλοντική Στρατηγική (SEPP) του Singer είχε αρχικά οργανωθεί από την Ενωτική Εκκλησία του Αιδεσιμότατου Sun Myung Moon, έναν τακτικό χρηματοδότη συντηρητικών πολιτικών υποθέσεων. Αν και η SEPP δεν σχετίζεται πλέον με την αίρεση του Moon, τα κύρια άρθρα του Singer εμφανίζονται συχνά στις σελίδες της εφημερίδας της Ενωτική Εκκλησίας, η οποία ανήκει στη Washington Times.

Με όλες αυτές τις παρασκηνιακές συμφωνίες και τις ομάδες που φαίνονται στο προσκήνιο, η κατάρρευση της ICE δεν σταμάτησε καθόλου την προσπάθεια προπαγανδισμού των βιομηχανιών. Οι επιστήμονες που συμμετείχαν στην εκστρατεία της ICE –Michaels, Balling, Idso και Singer– απλά ανακυκλώθηκαν σε νέες οργανώσεις με νέα ονόματα. Όπως παρατηρεί ο Gelbspan «σε αυτή τη μικρή ομάδα διαφωνούντων επιστημόνων έχει δοθεί δημοσιότητα και κυβερνητική υποστήριξη πέρα από κάθε όριο σε σχέση με τη θέση τους στον επιστημονικό κόσμο για το θέμα της υπερθέρμανσης. Έχουν χρησιμοποιήσει αυτή την πλατφόρμα για να χτυπήσουν τα ηχηρά τύμπανα της αμφισβήτησης σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Οι αμφιβολίες τους επαναλαμβάνονται σε κάθε ιστορία σχετική με το κλίμα που δημοσιεύεται σε κάθε εφημερίδα και προβάλλεται σε κάθε τηλεοπτική και ραδιοφωνική εκπομπή της χώρας. Με το να επικεντρώνονται στο αν πραγματικά υπάρχει κάποιο πρόβλημα, αυτή η ντουζίνα των διαφωνούντων –που εναντιώνονται στην κοινή άποψη που έχουν οι κορυφαίοι επιστήμονες στο συγκεκριμένο τομέα– έχει καταφέρει μέχρι τώρα ν’ αποτρέψει την ουσιαστική συζήτηση για το πώς να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα».

Καπνός και Καθρέφτες

Μαζί με τον Παγκόσμιο Κλιματικό Συνασπισμό, μια στρατιά από άλλες οργανώσεις που χρηματοδοτούνται από τη βιομηχανία και λειτουργούν ως «βιτρίνα» έχουν εμπλακεί στη διαμάχη. Αν και ο GCC είναι η πρωτοπόρος στην εκστρατεία ενάντια στη μεταρρύθμιση για το περιβάλλον, συνεργάζεται στενά με ένα δίκτυο που περιλαμβάνει εμπορικές οργανώσεις, ομάδες «δικαιωμάτων ακινήτων» που είναι θυγατρικές του αντί-περιβαλλοντικού κινήματος Wise USE, και άλλες σχετικές ομάδες, όπως η Sovereignty International, η οποία πιστεύει ότι το όλο θέμα της υπερθέρμανσης είναι μία συνωμοσία με σκοπό την υποδούλωση του κόσμου υπό το καθεστώς των Ηνωμένων Εθνών –μία καθοδηγούμενη «παγκόσμια κυβέρνηση».

Οι ομάδες που συμμετείχαν στην εν λόγω εκστρατεία περιλάμβαναν μεταξύ των άλλων και την Αμερικανική Ενεργειακή Συμμαχία (που αποτελούνταν από την Εθνική Ένωση Κατασκευαστών, το Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου και το Ινστιτούτο Ηλεκτρισμού Έντισον), το Κλιματικό Συμβούλιο (του οποίου ηγείται ο Don Pearlman, ένα μόνιμο πρόσωπο στις κλιματολογικές διαπραγματεύσεις ανά τον κόσμο και μέλος της εταιρείας του Patton Boggs), το Διεθνές Εμπορικό Επιμελητήριο και οι Πολίτες για την Ορθή Οικονομία (μία πολιτική ομάδα που εδρεύει στην Ουάσιγκτον της οποίας οι ιδρυτές περιλαμβάνουν την BMW, Boeing, BP, Chevron, GM, Mobil, Toyota και Unilever). Το 1997, οι παγκοσμίου επιπέδου διαπραγματεύσεις για το πρωτόκολλο σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη έγιναν στο Κιότο της Ιαπωνίας, παροτρύνοντας μία ομαδική σύναξη βιομηχανιών. Μερικές από τις συμμετέχουσες ομάδες ήταν οι εξής:

•   Το Παγκόσμιο Πληροφοριακό Σχέδιο για το Κλίμα (GCIP) που ξεκίνησε στις 9 Σεπτεμβρίου του 1997 από κάποιες από τις ισχυρότερες εμπορικές οργανώσεις, ξόδεψε περισσότερα από 13 εκατομμύρια δολάρια σε διαφημίσεις στην τηλεόραση και εφημερίδες. Τις διαφημίσεις επιμελήθηκε η Goddard*Claussen/First Tuesday, μία εταιρεία δημοσίων σχέσεων με έδρα την Καλιφόρνια, της οποίας οι πελάτες περιλαμβάνουν το Συμβούλιο για τη Χημεία του Χλωρίου, την Ένωση Χημικών Κατασκευαστών, την DuPont Merck Pharmaceuticals και το Ινστιτούτο Στήριξης του Βινυλίου. H Goddard*Claussen είναι πασίγνωστη για τη διαφήμισή της «Harry and Louise», που βοήθησε στο ν’ απορριφθεί η Πρόταση Ρύθμισης για την Υγεία του Προέδρου Κλίντον το 1993. Οι διαφημίσεις της σχετικά με την υπερθέρμανση χρησιμοποίησαν την ίδια τακτική εμπορευματοποίησης του φόβου, με το να ισχυριστούν ότι αν επικυρωνόταν το Πρωτόκολλο του Κιότο θα αυξάνονταν οι τιμές της βενζίνης κατά 50 σεντς το γαλόνι, πράγμα που θα οδηγούσε σε εκτίναξη των τιμών «σε όλους τους τομείς, από τη θέρμανση, την τροφή, μέχρι και το ντύσιμο». Το GCIP εκπροσωπείτο από τον Richard Pollock, πρώην διευθυντή της ομάδας του Ralph Nader, Critical Mass, ο οποίος έχει αλλάξει πλευρά και τώρα εργάζεται ως επίτιμος αντιπρόεδρος για τη Shandwick Public Affairs, τη δεύτερη μεγαλύτερη εταιρεία δημοσίων σχέσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόσφατοι πελάτες του Shandwick περιλαμβάνουν τους Browning-Ferris Industries, Central Maine Power, Georgia-Pacific Corp., Monsanto Chemical Co., New York State Electric and Gas Co., Ciba-Geigy, Ford Motor Company, Hydro-Quebec, Pfizer και Procter & Gamble.

•   Ο Συνασπισμός για το Δικαίωμα στην Επιλογή των Οχημάτων (CVC), μια εταιρεία-κάλυψη για τις αυτοκινητοβιομηχανίες, έκανε τη δική του εκστρατεία, συμπεριλαμβανομένης και μιας τρισέλιδης διαφήμισης στην Washington Post, που συκοφαντούσε τις διαβουλεύσεις του Κιότο ως επίθεση στην οικονομία των Ηνωμένων Πολιτειών. Σπόνσορες της διαφήμισης ήταν εκατοντάδες εταιρείες πετρελαίου και καυσίμων, έμποροι αυτοκινήτων και καταστήματα ανταλλακτικών, μαζί με έναν αριθμό δεξιών οργανώσεων όπως η Ένωση των Αμερικανικών Δικαιωμάτων και η Παγκόσμια Εθνική Κυριαρχία. Ο CVC ιδρύθηκε το 1991 και έχει εμποδίσει με επιτυχία να τεθούν υψηλότερα στάνταρ στον τομέα των καυσίμων στα αμερικανικά αυτοκίνητα και φορτηγά. Από την αρχή τον εκπροσωπούσε ο Ron DeFore, ένας πρώην πρόεδρος της εταιρείας δημοσίων σχέσεων E. Bruce Harrison. Ο προϋπολογισμός του το 1993 ήταν 2,2 εκατομμύρια δολάρια, τα οποία προέρχονταν στο σύνολό τους από τις τρεις μεγαλύτερες αυτοκινητοβιομηχανίες, Ford, GΜ και Chrysler.

•   Το Εθνικό Κέντρο για τη Δημόσια Έρευνα, μία ομάδα μελέτης που χρηματοδοτείται από τις βιομηχανίες, ίδρυσε ένα κέντρο που το ονόμασε «Κέντρο Πληροφόρησης για τη Περιβαλλοντική Συνάντηση Κορυφής του Κιότο», εξέδωσε ένα φυλλάδιο, το «Δεδομένα για την Περιβαλλοντική Συνάντηση Κορυφής», και τροφοδοτούσε στον Τύπο αναφορές ενάντιες στο Πρωτόκολλο μέσω μίας «ελεύθερης υπηρεσίας εντοπισμού συνεντεύξεων», που πρόσφερε «βοήθεια στους δημοσιογράφους που έψαχναν για συνεντεύξεις με διακεκριμένους επιστήμονες, οικονομολόγους και ειδικούς στη δημόσια πολιτική σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη».

•   Ο Συνασπισμός για την Προώθηση της Ορθής Επιστήμης (TASSC), του οποίου ηγείτο ο «Σκουπιδιάρης» Steven Milloy, που επιχείρησε να διακινήσει ένα e-mail ενάντια στο Πρωτόκολλο, με παραλήπτη τον πρόεδρο Κλίντον, με την υπόσχεση να βάλει τα ονόματα των συμμετεχόντων σε μία κλήρωση για 1.000 δολάρια. Η ιστοσελίδα του Milloy ρίχνει βιτριόλι στην επιστήμη του φαινομένου του θερμοκηπίου, περιλαμβανομένων επιθέσεων στην Αμερικανική Γεωφυσική Ένωση, την Αμερικανική Μετεωρολογική Κοινότητα και το περιοδικό Nature.

•   Το Αμερικανικό Κέντρο Στρατηγικής (APC) εργάστηκε για να κινητοποιήσει μία «Απεργία για την Ελευθερία», ζητώντας από τους οδηγούς φορτηγών να σταματήσουν στην άκρη του δρόμου για μία ώρα και από τους αγρότες να οδηγήσουν τα τρακτέρ τους σε πόλεις-κλειδιά και «ν’ αποκλείσουν τη χώρα» σε ένδειξη διαμαρτυρίας ενάντια στο Πρωτόκολλο του Κιότο. Η επικύρωση του Πρωτοκόλλου, προειδοποιούσε το APC, θα σήμαινε ότι «με μία απλή κίνηση το έθνος, έτσι όπως το έχουμε διαμορφώσει, όπως το γνωρίζουμε και όπως το αγαπήσαμε θ’ αρχίσει να εξαφανίζεται». Το APC, επίσης, απηύθυνε έκκληση σε ακτιβιστές ενάντιους στις εκτρώσεις με το επιχείρημα ότι «ο Αλ Γκορ έχει πει ότι οι εκτρώσεις θα πρέπει να χρησιμεύσουν ως μέσο μείωσης της υπερθέρμανσης του πλανήτη».

Συλλογή Αυτόγραφων

Το ν’ ανεμίζουν υπογραφές από επιστήμονες έμοιαζε να είναι η προσφιλής στρατηγική των σκεπτικιστών στο θέμα του φαινόμενου του θερμοκηπίου. Η ιστοσελίδα του Σχεδίου για την Επιστημονική και Περιβαλλοντική Στρατηγική του S. Fred Singer παραθέτει περισσότερες από τέσσερις αιτήσεις, συπεριλαμβανόμενης εκείνης του 1992 με την ονομασία «Δήλωση των Επιστημόνων της Ατμόσφαιρας για το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου», της Έκκλησης της Χαϊδελβέργης (επίσης του 1992), της αίτησης του ίδιου του Singer «Διακήρυξη της Λειψίας για την Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή» (1997), και της «Προσφυγής του Όρεγκον», που κυκλοφόρησε το 1998 από τον φυσικό Frederick Seitz. Χάρη στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αναρίθμητων ομάδων μελέτης που χρηματοδοτούνται από τις βιομηχανίες, αυτές οι αιτήσεις αναφέρονται συχνά από τις συντηρητικές φωνές στον «αγώνα» κατά της «ψευδεπιστήμης» και προβάλλονται ευρέως από τους δημοσιογράφους.

Η Έκκληση της Χαϊδελβέργης πρωτοκυκλοφόρησε τo 1992 στην Περιβαλλοντική Σύνοδο Κορυφής στο Ρίο ντε Τζανέιρο και έχει επικυρωθεί μεταγενέστερα από περίπου 4.000 επιστήμονες, περιλαμβανομένων 72 κατόχων του βραβείου Νόμπελ. Έχει, επίσης, αγκαλιαστεί με ενθουσιασμό από υπερασπιστές της «ορθής επιστήμης» όπως ο Steven Milloy και η Elizabeth Whelan και συχνά γίνεται αναφορά σε αυτήν ως απόδειξη ότι οι επιστήμονες απορρίπτουν όχι μόνο τη θεωρία της παγκόσμιας υπερθέρμανσης αλλά και άλλα περιβαλλοντικά θέματα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με θέματα υγείας, από ζιζανιοκτόνα στο φαγητό μέχρι βακτήρια που αντιστέκονται στα αντιβιοτικά. Η Έκκληση της Χαϊδελβέργης προειδοποιεί για την «εμφάνιση μας παράλογης ιδεολογίας, που αντιτίθεται στην επιστημονική και βιομηχανική πρόοδο και παρεμποδίζει την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη» και συμβουλεύει «τις αρμόδιες αρχές για την τύχη του πλανήτη μας ενάντια σε αποφάσεις οι οποίες υποστηρίζουν ψευδεπιστημονικά επιχειρήματα ή πλαστά και άσχετα στοιχεία… Οι μεγαλύτερες συμφορές που παραμονεύουν τη Γη μας είναι η άγνοια και η καταπίεση και όχι η Επιστήμη, η Τεχνολογία και η Βιομηχανία».

Το μοναδικό πρόβλημα είναι ότι η Έκκληση της Χαϊδελβέργης δεν αναφέρει πουθενά για υπερθέρμανση ή οτιδήποτε σχετικό με τα ζιζανιοκτόνα ή τα βακτήρια που έχουν αναπτύξει ανοχή στα αντιβιοτικά. Είναι απλά μια σύντομη δήλωση που στηρίζει τη λογική και την επιστήμη. Βασισμένος στο κείμενο και μόνο, πρακτικά ο καθένας επιστήμονας στον κόσμο θα αισθανόταν άνετα να υπογράψει. Αποσπάσματα της Έκκλησης της Χαϊδελβέργης, μάλιστα, εμφανίζονται να επικυρώνουν τις ανησυχίες για το περιβάλλον, όπως μία φράση που λέει ότι «συνυπογράφουμε πλήρως στους σκοπούς μιας επιστημονικής οικολογίας για ένα περιβάλλον όπου οι πηγές του θα πρέπει να κατηγοριοποιηθούν, να παρακολουθηθούν και να διατηρηθούν». Οι 72 κάτοχοι Νόμπελ περιλαμβάνουν 49 οι οποίοι υπέγραψαν επίσης το «Προειδοποιητικό μήνυμα των επιστημόνων του κόσμου προς την ανθρωπότητα», που κυκλοφόρησε τον ίδιο χρόνο από την προοδευτική Ένωση των Ανήσυχων Επιστημόνων (UCS) και η οποία προσέλκυσε την πλειοψηφία των επιστημόνων κατόχων Νόμπελ παγκοσμίως, καθώς και περίπου 1.700 επιστήμονες σε άλλους τομείς. Σε αντίθεση με την ασάφεια της Έκκλησης της Χαϊδελβέργης, το «Προειδοποιητικό μήνυμα των επιστημόνων του κόσμου προς την ανθρωπότητα» είναι ένα πολύ σαφές περιβαλλοντικό μανιφέστο, που δηλώνει ότι «οι άνθρωποι και ο φυσικός κόσμος βρίσκονται σε πορεία μετωπικής σύγκρουσης» και αναφέρεται στη μείωση του όζοντος, στην παγκόσμια κλιματική αλλαγή, στη μόλυνση του αέρα, τη μείωση των πηγών νερού, την αποψίλωση των δασών, την υπερβολική αλίευση και τα είδη υπό εξαφάνιση, ως κάποιες από τις τάσεις που απειλούν «με τέτοια αλλοίωση το οικοσύστημα, που θα είναι αδύνατον πλέον να διατηρηθεί η ζωή με τον τρόπο που γνωρίζαμε μέχρι τώρα».

Πιο πρόσφατα, 110 επιστήμονες, κάτοχοι Νόμπελ, υπέγραψαν μία άλλη διακήρυξη της UCS, την «Πρόσκληση σε Δράση» του 1997, η οποία καλούσε συγκεκριμένα του ηγέτες όλου του κόσμου να επικυρώσουν ένα αποτελεσματικό πρωτόκολλο στο Κιότο.

Όπως και η Έκκληση της Χαϊδελβέργης έτσι και η Διακήρυξη της Λειψίας έχει πάρει τ’ όνομά της από μία γερμανική πόλη, δίνοντάς της μια γκρίζα λάμψη. Έχει υπογραφεί από 110 άτομα, συμπεριλαμβανομένων πολλών που είχαν υπογράψει την προηγούμενη «Δήλωση των Επιστημόνων της Ατμόσφαιρας» και αναφέρεται τακτικά από τις συντηρητικές φωνές στο κίνημα της «ορθής επιστήμης», και θεωρείται σε κάποιους κύκλους ως το χρυσό αξίωμα της εξειδικευμένης επιστήμης πάνω στο θέμα. Έχει αναφερθεί από τον ίδιο τον Singer σε κύρια άρθρα που παραθέτονται σε εκατοντάδες συντηρητικής ιδεολογίας ιστοσελίδες και σημαντικές εκδόσεις, περιλαμβανομένων των Wall Street Journal, Miami Herald, Detroit News, Chicago Tribune, Cleveland Plain Dealer, Memphis Commercial-Appeal, Seattle Times και Orange County Register. O Jeff Jacoby, ένας αρθρογράφος της Boston Globe, περιγράφει τους υπογράφοντες την Διακήρυξης της Λειψίας ως «εξέχοντες ανθρώπους των γραμμάτων». Το Ίδρυμα Heritage τούς ονομάζει «ονομαστούς επιστήμονες», όπως και οι συντηρητικές ομάδες μελέτης, όπως οι Πολίτες για την Ορθή Οικονομία, το Ινστιτούτο Heartland και το Ινστιτούτο της Αυστραλίας για τις Δημόσιες Υποθέσεις. Και η Διακήρυξη της Λειψίας και η Διακήρυξη του Όρεγκον του Seitz έχουν αναφερθεί ως αξιόπιστες πηγές κατά τη διάρκεια δημόσιων συζητήσεων στη Γερουσία των Ηνωμένων Πολιτειών και το Αμερικανικό Κοινοβούλιο.

Όταν ο δημοσιογράφος David Olinger της Petersburg Times ερεύνησε τη Διακήρυξη της Λειψίας, όμως, ανακάλυψε ότι οι περισσότεροι από τους υπογράφοντες δεν είχαν καν ασχοληθεί με τα κλιματολογικά θέματα και κανένας τους δεν ήταν αναγνωρισμένος ειδικός επί του θέματος. Εικοσιπέντε εκ των υπογραφόντων ήταν τηλεοπτικοί παρουσιαστές του δελτίου καιρού –ένα επάγγελμα που δεν απαιτεί εκ βαθέων γνώσεις σχετικές με την έρευνα για το κλίμα. Κάποιοι δεν είχαν καν κάποιο πανεπιστημιακό πτυχίο, όπως ο Dick Groeber του Dick’s Weather Service του Σπρίγκφιλντ, Οχάιο. Θεωρούσε ο Groeber τον εαυτό του επιστήμονα; «Κατά κάποιο τρόπο ναι» απάντησε, όταν ρωτήθηκε. «Είχα δύο με τρία χρόνια πανεπιστημιακής εκπαίδευσης στον τομέα των επιστημών και 30 με 40 χρόνια εκπαίδευσης κατ’ οίκον». Άλλοι υπογράφοντες περιλάμβαναν έναν οδοντίατρο, έναν ιατρικό αναλυτή εργαζόμενο σε εργαστήριο, έναν πολιτικό μηχανικό και έναν ερασιτέχνη μετεωρολόγο. Κάποιοι, μάλιστα, δεν κατοικούσαν καν στη διεύθυνση που είχαν δηλώσει. Ένας δημοσιογράφος που εργαζόταν στην Danish Broadcasting Company επιχείρησε να επικοινωνήσει με τους 33 Ευρωπαίους υπογράφοντες και ανακάλυψε ότι οι τέσσερις εξ αυτών δεν μπορούσαν να εντοπιστούν, οι 12 αρνήθηκαν ότι είχαν υπογράψει, και κάποιοι δεν είχαν καν ακούσει για τη Διακήρυξη της Λειψίας. Αυτοί που παραδέχτηκαν ότι την υπέγραψαν περιλάμβαναν έναν παθολόγο, έναν πυρηνικό επιστήμονα και έναν εντομολόγο. Μην υπολογίζοντας εκείνους που τα διαπιστευτήριά τους ήταν υπερτονισμένα, άσχετα, πλαστά ή μη δυνάμενα να επαληθευτούν, αποδείχθηκε ότι μόνο 20 από τα ονόματα στη λίστα είχαν κάποια επιστημονική σχέση με τη μελέτη των κλιματολογικών αλλαγών και κάποια από αυτά ήταν γνωστό ότι είχαν λάβει δωρεές από τη βιομηχανία πετρελαίου και καυσίμων, συμπεριλαμβανομένης της γερμανικής βιομηχανίας άνθρακα και της κυβέρνησης του Κουβέιτ (έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς πετρελαίου).

Μερικοί το Προτιμούν Καυτό

Η Προσφυγή του Όρεγκον, η οποία υποστηρίζεται από το Ινστιτούτο Επιστημών και Ιατρικής του Όρεγκον (OISM), κυκλοφόρησε τον Απρίλη του 1998 σε μία μαζική αποστολή επιστολών σε δεκάδες εκατοντάδες Αμερικανούς επιστήμονες. Μαζί με την αίτηση η επιστολή περιλάμβανε και αυτό που έδειχνε να είναι ανατύπωση ενός επιστημονικού φυλλαδίου. Γραμμένο από τον Arthur B. Robinson και άλλους τρεις ανθρώπους, το φυλλάδιο είχε τίτλο «Περιβαλλοντικές συνέπειες του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα» και είχε τυπωθεί με την ίδια γραμματοσειρά και στήσιμο με εκείνη που έχουν τα επίσημα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών (NAS). Η εισαγωγή, που είχε γίνει από τον Frederick Seitz, ο οποίος είχε υπηρετήσει ως πρόεδρος της NAS το 1960, έδωσε μεγαλύτερο βάρος στην εντύπωση ότι το φυλλάδιο του Robinson ήταν μία επίσημη έκδοση της πανεπιστημιακής κοινότητας.

Το φυλλάδιο του Robinson υποστήριζε ότι η διαρκής επιβάρυνση της ατμόσφαιρας με διοξείδιο του άνθρακα ήταν κατά βάση καλό πράγμα. «Καθώς το ατμοσφαιρικό διοξείδιο αυξάνεται» έγραφε «αυξάνονται οι ρυθμοί ανάπτυξης των φυτών. Επίσης, αφαιρείται το υπερβολικό νερό καθώς αυξάνεται το διοξείδιο, με αποτέλεσμα τα φυτά να μπορούν ν’ αναπτυχθούν υπό συνθήκες μεγαλύτερης ξηρασίας. Αναλόγως αυξάνεται και το ζωικό βασίλειο που βασίζεται στη χορτοφαγική διατροφή». Ως αποτέλεσμα, κατέληγε ο Robinson, οι βιομηχανικές δραστηριότητες μπορούν να συμβάλουν στην ενθάρρυνση της βιοποικιλότητας και σ’ έναν πιο πράσινο πλανήτη. «Καθώς το κάρβουνο, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο χρησιμοποιούνται για να ταΐσουν και να βγάλουν από τη φτώχεια μεγάλο αριθμό ανθρώπων ανά τον πλανήτη, περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα θα απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα» έλεγε το φυλλάδιο. «Αυτό θα βοηθήσει να διατηρηθεί και να βελτιωθεί η υγεία, η μακροζωία, η ευημερία και η παραγωγικότητα όλων μας. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες πιστεύεται ότι είναι υπεύθυνες για την αύξηση των επιπέδων του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Η ανθρωπότητα κινεί το διοξείδιο στο κάρβουνο, στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από τα έγκατα της γης στην ατμόσφαιρα. Ζούμε σ’ ένα διαρκώς αυξανόμενο σε πλούτο περιβάλλον ως αποτέλεσμα της αύξησης του διοξειδίου του άνθρακα. Τα παιδιά μας θ’ απολαμβάνουν μία Γη με πολλά περισσότερα φυτά και ζώα από εκείνα τα οποία είχαμε μέχρι τώρα. Αυτό είναι ένα υπέροχο και αναπάντεχο δώρο της Βιομηχανικής Επανάστασης».

Στην πραγματικότητα, ούτε το φυλλάδιο του Robinson ούτε η αίτηση του OISM είχαν κάτι κοινό με την Εθνική Ακαδημία Επιστημών, η οποία πρωτοάκουσε για την αίτηση όταν τα μέλη της άρχισαν να καλούν για να ρωτήσουν αν η NAS είχε λάβει θέση ενάντια στο Πρωτόκολλο του Κιότο. Ο συγγραφέας του φυλλαδίου, Arthur Robinson, δεν ήταν καν κλιματολόγος. Ήταν βιοχημικός ο οποίος δεν είχε δημοσιεύσει ποτέ κάτι πάνω στον τομέα της κλιματολογίας και το φυλλάδιό του δεν είχε διαβαστεί ποτέ από κάποιον που να έχει σχέση με το αντικείμενο. Μάλιστα, το φυλλάδιο δεν είχε γίνει αποδεκτό προς έκδοση πουθενά, πόσο μάλλον από την NAS. Είχε εκδοθεί από τον ίδιο τον Robinson, ο οποίος έκανε μόνος του τη δακτυλογράφηση στον προσωπικό του υπολογιστή, υπό την αιγίδα του Ινστιτούτου Επιστημών και Ιατρικής του Όρεγκον, του οποίου ο Robinson είχε ανακηρύξει τον εαυτό του ιδρυτή.

Τι ακριβώς ήταν λοιπόν το OISM; Η μαζική επιστολή δεν έδινε κάποια πληροφορία εκτός από μια ταχυδρομική θυρίδα. Το OISM έχει κάποια ιστοσελίδα, παρόλ’ αυτά, όπου περιγράφεται ως «ένα μικρό ερευνητικό κέντρο» στο Κέιβ Τζάνκσιον του Όρεγκον, με ερευνητικό προσωπικό έξι ανθρώπων που ασχολούνται με τη μελέτη της «βιοχημείας, της διαγνωστικής ιατρικής, της διατροφής, της προληπτικής ιατρικής και της μοριακής βιολογίας της γήρανσης». Το OISM επίσης πουλάει ένα βιβλίο με τίτλο Nuclear War Survival Skills (με εισαγωγή από τον εφευρέτη της βόμβας υδρογόνου Edward Teller) το οποίο υποστηρίζει ότι «οι κίνδυνοι από τα πυρηνικά όπλα έχουν διαστρεβλωθεί και μετατραπεί σε μύθους». Όπως το ίδιο το Ινστιτούτο, το Κέιβ Τζάνκσιον (με πληθυσμό 1.126) είναι ένα απομακρυσμένο μέρος. Είναι το είδος της τοποθεσίας που θα έψαχνε κανείς αν ήθελε να επιβιώσει σ’ έναν πυρηνικό πόλεμο, αλλά δεν είναι γνωστό ως κέντρο επιστημονικών και ιατρικών μελετών.

«Ο Robinson δεν αποτελεί αξιόπιστη πηγή» παρατηρεί ο δημοσιογράφος Ross Gelbspan. «Στα τέλη του 1994 δήλωσε ότι η μείωση του όζοντος ήταν μία “φάρσα” – μια παρόμοια θεωρία με εκείνη της επίπεδης γης. Στο ειδησεογραφικό του δελτίο είπε στους αναγνώστες του ότι ήταν ασφαλές να πίνουν νερό που είχε ραδιενέργεια από τον πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ και έβγαλε στην αγορά ένα κουτί με είδη εκμάθησης για το σπίτι, για τους «γονείς που ανησυχούσαν για το σοσιαλισμό και τα δημόσια σχολεία».

Κανένας από τους άλλους τρεις συγγραφείς του «Περιβαλλοντικές συνέπειες του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα» δεν είχε μεγαλύτερη αξιοπιστία από τον ίδιο τον Robinson ως ερευνητής κλιματολογικών ερευνών. Στους συγγραφείς περιλαμβάνονταν ο 22χρονος γιoς του Robinson, Zachary (ο οποίος είχε διδαχθεί κατ’ οίκον από τον πατέρα του) μαζί με τους αστροφυσικούς Sallie Baliunas και Willie Soon. Και η Baliunas και ο Soon εργάζονταν μαζί με τον Frederick Seitz στο Ινστιτούτο George C. Marshall, μία ομάδα μελέτης με έδρα την Ουάσιγκτον της Κολούμπια. όπου ο Seitz είχε το ρόλο του διευθυντή. Έχοντας έσοδα από έναν αριθμό δεξιών οργανώσεων που περιλάμβαναν τη Scaife and Bradley, το Ινστιτούτο George C. Marshall δεν είχε κάνει ποτέ κάποια έρευνα. Είναι μία συντηρητική ομάδα μελέτης η οποία ιδρύθηκε την εποχή της κυβέρνησης Ρίγκαν για να υποστηρίξει τα έσοδα του Strategic Defense Initiative του Ρίγκαν – το πρόγραμμα του «Πολέμου των Άστρων». Στις μέρες μας το Marshall Institute είναι ακόμα ένθερμος υποστηρικτής των όπλων υψηλής τεχνολογίας. Το 1999, η ιστοσελίδα του έδωσε εξέχουσα θέση στην έκθεση του Col. Simon P. Worden με τίτλο «Γιατί χρειαζόμαστε το αεροκίνητο λέιζερ» μαζί με μία έκθεση με τίτλο «Πυραυλική άμυνα για πληθυσμούς –Τι χρειάζεται; Γιατί δεν το κάνουμε;» Μετά την κατάρρευση του Σοβιετικού καθεστώτος, όμως, το Ινστιτούτο Marshall έχει προσαρμοστεί στους καιρούς με το ν’ αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος των πυρών του στον πόλεμο ενάντια στο περιβαλλοντικό κίνημα και συγκεκριμένα ενάντια στους «εμπόρους του φόβου», που προειδοποιούν σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη.

«Η αποστολή των επιστολών έχει σχεδιαστεί ξεκάθαρα για να εξαπατήσει με το να δώσει στους ανθρώπους την εντύπωση ότι το άρθρο, το οποίο είναι γεμάτο αναλήθειες, είναι επανεκτύπωση και έχει περάσει από την έγκριση της επιστημονικής κοινότητας» παραπονέθηκε ο Raymond Pierrehumbert, χημικός της ατμόσφαιρας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Ο απασχολούμενος με τις εξωτερικές υποθέσεις της NAS, γραμματέας F. Sherwood Rowland, ατμοσφαιρικός χημικός, λέει ότι οι ερευνητές «αναρωτιούνται αν κάποιος προσπαθεί να τους εξαπατήσει». Το μέλος του συμβουλίου της NAS, Ralph J. Cicerone, πρύτανης της Σχολής Φυσικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Ίρβαϊν, προσβλήθηκε ιδιαιτέρως όταν ο Seitz περιέγραψε τον εαυτό του στο εξώφυλλο ως «πρώην πρόεδρο» της NAS. Αν και ο Seitz ήταν όντων κάτοχος αυτού του τίτλου το 1960, ο Cicerone ήλπιζε ότι οι επιστήμονες που θα λάμβαναν την αίτηση με το ταχυδρομείο δεν θα ξεγελιόνταν να πιστέψουν ότι «είχε ακόμα ενεργό ρόλο στη διοίκηση της οργάνωσης».

Η NAS έδωσε μία ιδιαίτερα αιχμηρή επίσημη απάντηση. «Το συμβούλιο της NAS θα ήθελε να διευκρινίσει ότι αυτή η αίτηση δεν έχει να κάνει με την Εθνική Ακαδημία Επιστημών και ότι το χειρόγραφο δεν εκδόθηκε από τα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών ή από οποιοδήποτε αναγνωρισμένο περιοδικό» δήλωσε σε μία δήλωση στον Τύπο. «Η αίτηση δεν στηρίζεται στα συμπεράσματα ειδικών της Ακαδημίας». Στην πραγματικότητα, τόνιζε, η δική της προηγούμενη έκδοση είχε δείξει ότι «ακόμα και με δεδομένες τις δικές μας σημαντικές αβεβαιότητες για το συγκεκριμένο φαινόμενο, η προειδοποίηση για το φαινόμενο του θερμοκηπίου επαρκεί για άμεση αντίδραση. Η επένδυση σε περιοριστικές ενέργειες λειτουργεί ως δικλίδα ασφαλείας ενάντια στις μεγάλες ανασφάλειες και την πιθανότητα δραματικών εκπλήξεων».

Παρά την κατακραυγή, η Προσφυγή του Όρεγκον κατάφερε να μαζέψει 15.000 υπογραφές μέσα σε ένα μήνα. Ο Fred Singer αποκάλεσε την αίτηση «την τελευταία και μεγαλύτερη προσπάθεια από επιστήμονες επιπέδου να εκφράσουν την αντίδρασή τους σε σχέδια που θα υπερέβαιναν την επιστήμη για χάρη μιας πολιτικής ατζέντας».

Ο γερουσιαστής της Νεμπράσκα, Chuck Hagel, την αποκάλεσε «ασυνήθιστη ανταπόκριση» και την ανέφερε ως βάση για να συνεχίσει να αντιτίθεται σε μία συνθήκη για την παγκόσμια υπερθέρμανση. «Σχεδόν όλοι από αυτούς τους 15.000 επιστήμονες έχουν τεχνική εκπαίδευση κατάλληλη για την αξιολόγηση των στοιχείων των κλιματολογικών ερευνών» είπε ο Hagel. Άρθρα που αναφέρονταν στην αίτηση Seitz και στο φυλλάδιο του Robinson ως αξιόπιστες πηγές σχετικά με την κοινή γνώμη για το φαινόμενο του θερμοκηπίου έχουν εμφανιστεί σε δημοσιεύσεις που κυμαίνονται από τη Newsday, τη Los Angeles Times και τη Washington Post μέχρι το Austin-American Statesman, την Denver Post και τη Wyoming Tribune-Eagle.

Επιπρόσθετα, με τη μαζική αποστολή επιστολών, η ιστοσελίδα του OISM επιτρέπει στον κόσμο να προσθέτει το όνομά του στην αίτηση στο Ίντερνετ, και μέχρι τον Ιούνιο του 2000 ισχυριζόταν ότι είχε αποκτήσει περισσότερους από 19.000 νεοσύλλεκτους. Το Ινστιτούτο, όμως, είναι τόσο χαλαρό στο να ερευνά τα ονόματα που ουσιαστικά ο καθένας μπορεί να υπογράψει, συμπεριλαμβανομένου, για παράδειγμα, του Al Caruba, του υπεύθυνου δημοσίων σχέσεων της βιομηχανίας ζιζανιοκτόνων και συντηρητικού ιδεολόγου του οποίου το «Εθνικό Κέντρο Ανησυχίας» περιγράφουμε εν συντομία στο κεφάλαιο 9. Ο Caruba έχει ο ίδιος γράψει άρθρα στο δικό του δικτυακό τόπο ενάντια στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, ονομάζοντάς το «τη μεγαλύτερη απάτη της δεκαετίας», μία εκστρατεία «γενοκτονίας» από περιβαλλοντολόγους οι οποίοι πιστεύουν ότι «η ανθρωπότητα πρέπει να καταστραφεί για να “σωθεί η γη”… δεν υπάρχει υπερθέρμανση, αλλά υπάρχει μία παγκόσμια πολιτική ατζέντα, συγκρίσιμη με εκείνη του αποτυχημένου πειράματος της Σοβιετικής Ένωσης με τον κομουνισμό, η οποία έχει σχεδιαστεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, και υποστηρίζεται από τους πολλούς «πράσινους» NGO, με σκοπό την επιβολή διεθνών συνθηκών οι οποίες θα επέτρεπαν στο θεσμό να εξελιχθεί σε μία παγκόσμια κυβέρνηση, η οποία θα ξεπερνάει την ισχύ κάθε έθνους στον κόσμο».

Όταν το 1998 ρωτήθηκε ο Arthur Robinson του ΟISM, παραδέχτηκε ότι μόνο 2.100 υπογράφοντες της Προσφυγής του Όρεγκον είχαν αυτοχαρακτηριστεί ως επιστήμονες, γεωφυσικοί, κλιματολόγοι ή μετεωρολόγοι, «και από αυτούς ο μεγαλύτερος αριθμός ήταν φυσικοί». Τα ονόματα όσων υπογράφουν είναι διαθέσιμα στο δικτυακό τόπο του OISM, αλλά χωρίς να έχουν κάποια ακαδημαϊκή καταχώρηση ή ακόμα και τόπο κατοικίας, πράγμα που καθιστά δύσκολη την επιβεβαίωση της αξιοπιστίας τους ή ακόμα και το αν είναι όντως υπαρκτά πρόσωπα. Όταν πρωτοκυκλοφόρησε, μάλιστα, περιβαλλοντολόγοι ακτιβιστές πρόσθεσαν με επιτυχία τα ονόματα διάφορων φανταστικών προσώπων και διασημοτήτων στη λίστα, συμπεριλαμβανομένων των John Grisham, Michael J. Fox, Drs. Frank Burns, B. J. Honeycutt και του Benjamin Pierce (του τηλεοπτικού σώου M*A*S*H), κάποιου με το όνομα «Dr. Red Wine» και της Geraldine Halliwell, γνωστή τη ποπ τραγουδίστρια Ginger Spice από το συγκρότημα των Spice Girls. Ως επιστημονική ειδικότητα της Ginger έβαλαν τη «βιολογία».

Κάλεσμα Διανομής Ρόλων

Τον Απρίλιο του 1998, γύρω στο ίδιο χρονικό διάστημα που η αίτηση του OISM κυκλοφόρησε για πρώτη φορά, η New York Times ανέφερε ένα άλλο σχέδιο προπαγάνδας που αναπτύχθηκε από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Πετρελαίου (API). Ο Joe Walker, εκπρόσωπος δημοσίων σχέσεων του API, είχε γράψει ένα οκτασέλιδο εσωτερικό υπόμνημα που περιέγραφε το σχέδιο, το οποίο, δυστυχώς για εκείνους που το οργάνωναν, διέρρευσε από κάποιον καλοθελητή. Το υπόμνημα του Walker μίλαγε για στρατολόγηση επιστημόνων «οι οποίοι δεν έχουν μακρά ιστορία δημοσιότητας και/ή συμμετοχή στη διαμάχη σχετικά με το κλίμα». Προφανώς χρειάζονταν νέα πρόσωπα, γιατί τα ήδη υπάρχοντα στο προσκήνιο –Michaels, Balling, Idso και Singer– είχαν αναλώσει την αξιοπιστία τους.

Το σχέδιο του Walker ζητούσε να ξοδέψουν 5 εκατομμύρια δολάρια σε διάστημα δύο ετών για να «μεγιστοποιήσουν τον αντίκτυπο των επιστημονικών απόψεων που συμπίπτουν με τις δικές μας στο Κογκρέσο, τον Τύπο και άλλες ομάδες-κλειδιά». Για να μετρήσουν το μέγεθος της επιτυχίας θα προσλάμβαναν μία εταιρεία που θα παρακολουθούσε τις δημοσιεύσεις με σκοπό να καταγράψει το ποσοστό των άρθρων που θα έθεταν ερωτήσεις σχετικά με την επιστήμη της κλιματολογίας και τον αριθμό των ραδιοφωνικών εκπομπών όπου θα εμφανίζονταν επιστήμονες οι οποίοι θα αμφισβητούσαν την ισχύουσα άποψη. Ο προϋπολογισμός περιλάμβανε 600.000 δολάρια για την ανάπτυξη ενός πυρήνα 20 «αξιοσέβαστων επιστημόνων στην κλιματολογία» και για «ν’ αναγνωρίσουμε, να στρατολογήσουμε και να εκπαιδεύσουμε μία ομάδα πέντε ανεξάρτητων επιστημόνων οι οποίοι θα συμμετάσχουν στην προσπάθεια προσέγγισης του κοινού μέσω του Τύπου». (Αναπάντητη, φυσικά, έμεινε η ερώτηση πώς κάποιος ο οποίος έχει στρατολογηθεί και εκπαιδευτεί από τη βιομηχανία πετρελαίου μπορεί ειλικρινά να χαρακτηριστεί «ανεξάρτητος»). Μόλις εκπαιδεύονταν αυτοί οι επιστήμονες-φερέφωνα θα στέλνονταν σε συναντήσεις με συγγραφείς πάνω σε θέματα επιστήμης, με εκδότες εφημερίδων, με αρθρογράφους και εκπροσώπους δικτύων τηλεόρασης «θέτοντας με αυτόν τον τρόπο ερωτηματικά σχετικά με την “ισχύουσα επιστημονική σοφία” και υπονομεύοντας την».

«Μία από τις πιο ανατριχιαστικές αποκαλύψεις είναι ότι οι εταιρείες πετρελαίου και οι σύμμαχοί τους σκοπεύουν να στρατολογήσουν πραγματικούς επιστήμονες για να θολώσουν τα νερά σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη» σχολίασε η St. Louis Post-Dispatch, δείχνοντας να μην γνωρίζει ότι η στρατηγική των «τρίτων προσώπων» ήταν μέρος της εκστρατείας του βιομηχανικού κόσμου από την πρώτη μέρα.

Πολύ Μπλα-Μπλα, Λίγη Δράση

Κατά τη διάρκεια του 1990, ο φραστικός ξυλοδαρμός του Κλίντον ήταν κάτι κοινό στις εκκλήσεις των βιομηχανιών προς τους συντηρητικούς, χρησιμοποιώντας το επιχείρημα ότι το φαινόμενο του θερμοκηπίου ήταν μία προσπάθεια της δημοκρατική πλευράς να αντικαταστήσει την ιδιωτική περιουσία με το «σοσιαλισμό», τη «γραφειοκρατία» και τη «μεγάλη κυβέρνηση». Πολύ έντονη κριτική ασκούνταν ενάντια στον τότε αντιπρόεδρο Αλ Γκορ, ο οποίος έχει μιλήσει με μεγάλη γλαφυρότητα για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και έχει γράψει σχετικά στο βιβλίο του Earth in the Balance. Ειρωνικό είναι ότι οι επιθέσεις της βιομηχανίας ενάντια σε Κλίντον και Γκορ βοήθησαν να αποσιωπηθεί η συνενοχή της κυβέρνησης Κλίντον στην προσπάθεια ν’ αποφευχθεί η λήψη αποτελεσματικών κανονισμών για την εκπομπή ρύπων στην ατμόσφαιρα.

Την παραμονή της Ημέρας της Γης τον Απρίλιο του 1993, ο Κλίντον ανακοίνωσε την πρόθεσή του να υπογράψει μια συνθήκη σχετικά με την παγκόσμια υπερθέρμανση, καταλήγοντας να ξοδέψει τον υπόλοιπο χρόνο του στη διακυβέρνηση αοριστολογώντας και οπισθοχωρώντας. Το «Σχέδιο Δράσης για την Κλιματική Αλλαγή», του Οκτωβρίου του 1993 αποδείχθηκε ότι ήταν μία «εθελοντική κίνηση», η οποία βασίστηκε μόνο στην καλή διάθεση της βιομηχανίας. Στις αρχές του 1996 ο Κλίντον αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι είχε βγει εκτός σχεδίου και ότι δεν θα έφτανε στο σημείο να προσεγγίσει το στόχο του για τη μείωση εκπομπών ρύπων μέχρι το έτος 2000.

Τον Ιούνιο του 1997 ο Κλίντον απευθύνθηκε στη Σύνοδο Κορυφής για το Περιβάλλον των Ηνωμένων Εθνών και έδωσε την υπόσχεση ν’ αποκτήσει υποστηρικτική αμερικανική επιτροπή για τη διακοπή της παγκόσμιας υπερθέρμανσης. Ζωγραφίζοντας μία σχεδόν αποκαλυπτική εικόνα των θαλασσών που εισχωρούν και κατατρώνε το έδαφος και των δολοφονικών καυσώνων, αναγνώρισε ότι η ατζέντα της Αμερικής τα τελευταία πέντε χρόνια «δεν ήταν επαρκής… πρέπει να πράξουμε καλύτερα και θα το κάνουμε». Τέσσερις μήνες αργότερα, παραταύτα, ανακοίνωσε ότι οι ρεαλιστικοί στόχοι και τα χρονοδιαγράμματα για τη μείωση των ρύπων που είναι υπεύθυνοι για το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα έπρεπε να αναβληθούν για 20 χρόνια, πράγμα που παρακίνησε την Aυστραλή περιβαλλοντολόγο και συγγραφέα Sharon Beder να δηλώσει ότι «φελλοί σαμπάνιας εκτοξεύονται στα γραφεία συσκέψεων της BP, Esso, Mobil, Ford, General Motors και των οργανώσεων άνθρακα, ατσαλιού και αλουμινίου σε Ηνωμένες Πολιτείες, Αυστραλία και Ευρώπη… Τα νέα όρια είναι τόσο ελαστικά, συγκρινόμενα με τις πιο πεσιμιστικές προβλέψεις του τι θα προσέφεραν οι Ηνωμένες Πολιτείες στις παρούσες διαπραγματεύσεις, ώστε η σκληρή δουλειά 150 χωρών προς την επίτευξη μιας συμφωνίας τον Δεκέμβριο πήγε χαμένη»..

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων στο Κιότο, οι Ηνωμένες Πολιτείες προώθησαν έντονα την υπόθεσή τους, και με επιτυχία αποδυνάμωσαν το πρωτόκολλο για τη μείωση των ρύπων. Το πρωτόκολλο που προέκυψε πρότεινε μία μείωση της τάξης μόλις του 7% στις παγκόσμιες εκπομπές ρύπων μέχρι το έτος 2012, πολύ πιο κάτω απ’ το 20% που είχε προταθεί από την IPCC και τα ευρωπαϊκά κράτη ή τη μείωση του 30% που απαιτούσαν τα κράτη-νησιά που φοβούνται για μαζικές καταστροφές από τις πλημμύρες, καθώς το λιώσιμο των αρκτικών πάγων σημαίνει την άνοδο της στάθμης των θαλασσών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, επίσης, κέρδισαν επιτυχώς μια διάταξη που θα επιτρέπει στις χώρες να υπερβούν τα όρια όσον αφορά την εκπομπή ρύπων, με το ν’ αγοράζουν τα δικαιώματα μόλυνσης από έθνη που φτάνουν πιο κοντά στους στόχους τους.

Η Greenpeace αποκάλεσε το πρωτόκολλο που προέκυψε στο Κιότο «φαρσοκωμωδία». Καταδικάστηκε ως πολύ ακραίο από την αμερικανική βιομηχανία, κηρύχτηκε νεκρό κατά την άφιξή του στη Γερουσία και επαινέθηκε από κάποιες περιβαλλοντικές ομάδες. Και παρείχε όλο τον πολιτικό χώρο που χρειαζόταν η κυβέρνηση Κλίντον για να το καταποντίσει. Ο Κλίντον ασπάστηκε τη συμφωνία, αλλά ταυτόχρονα είπε ότι δεν θα υπέκυπτε στη Γερουσία μέχρι τα εξασθενημένα, οικονομικά, έθνη του Τρίτου Κόσμου να συμφωνήσουν για τις δικές τους μειώσεις στις εκπομπές ρύπων στην ατμόσφαιρα.

Υπάρχει μία μέθοδος σ’ αυτή την τρέλα, που είναι απόλυτα κατανοητή στους κύκλους πολιτικής πίεσης της Ουάσιγκτον, αν και σπάνια συζητιέται δημοσίως. Με το να μιλάνε με σκληρή γλώσσα υπέρ του περιβάλλοντος, ενώ παρίσταντο στις διαπραγματεύσεις για τη συνθήκη του Κιότο, ο Κλίντον και ο Γκορ μπόρεσαν να διατηρήσουν τα «πράσινα διαπιστευτήριά τους» για πολιτικούς σκοπούς, ενώ απέδωσαν την αποτυχία του πρωτοκόλλου στους ενάντιους στο περιβάλλον Ρεπουμπλικάνους και σ’ ένα απαθές κοινό. Για τους Δημοκρατικούς ήταν μία κερδοφόρα κατάσταση απ’ όλες τις πλευρές. Μπορούσαν να παραμείνουν στο τρένο των επιχορηγήσεων με το να κάνουν αυτό που ήθελα οι σπόνσορές τους, ενώ παράλληλα προσέφεραν προφορικές υπηρεσίες στην επίλυση του προβλήματος. Η New York Times της 12ης Δεκεμβρίου του 1997 ανέφεραν ότι ο Κλίντον «βρισκόταν στη χωρίς ρίσκο θέση του να μπορεί να κάνει μία ισχυρή υπέρ τού περιβάλλοντος πολιτική κίνηση, ενώ δεν ήταν αναγκασμένος ν’ αντιμετωπίσει μία ζημιογόνα ψηφοφορία στη Γερουσία… Κάποιος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου… είπε ότι ήταν πιθανό το πρωτόκολλο να μην ήταν έτοιμο προς υποβολή… κατά τη διάρκεια του εναπομείναντα χρόνου που θα κυβερνούσε ο κύριος Κλίντον». Και, πραγματικά, αυτή η πρόβλεψη αποδείχθηκε σωστή. Οι ενεργούντες για τα συμφέροντα της βιομηχανίας είχαν επιτύχει.

Άστατος Καιρός

Καθώς ο Νέρωνας σπαταλάει άσκοπα τον καιρό του, η Ρώμη συνεχίζει να καίγεται και μάλιστα γρηγορότερα απ’ ό,τι περίμεναν κάποιοι κλιματολόγοι. Τα δώδεκα θερμότερα χρόνια που έχουν καταγραφεί στην ιστορία έχουν συμβεί από το 1983 και δώθε. Η Ωκεανολογική και Ατμοσφαιρική Διεύθυνση (NOAA) των Ηνωμένων Πολιτειών καθώς και η Παγκόσμια Μετεωρολογική Ένωση συμφώνησαν ότι το 1997 ήταν η πιο θερμή χρονιά που καταγράφηκε ποτέ, κάτι που ξεπεράστηκε το 1998 και με τη σειρά του ξεπεράστηκε το 1999. Τον Ιανουάριο του 2000 το Εθνικό Συμβούλιο Ερευνών της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών –το πρώην στρατηγείο του Fred Seitz– εξέδωσε μία σημαντική έκθεση που κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το φαινόμενο της υπερθέρμανσης του πλανήτης είναι «αδιαμφισβήτητα υπαρκτό» πρόβλημα και ότι στην πραγματικότητα αυξάνεται με ρυθμό κατά 30% μεγαλύτερο από εκείνον που είχε υπολογιστεί πριν από πέντε χρόνια από την IPCC.

Μια σειρά ακραίων καιρικών φαινομένων επιβεβαίωναν με τη σειρά τους τις προβλέψεις της ICCP. Το 1998, μία χιονοθύελλα τον Ιανουάριο προκάλεσε εκτεταμένες διακοπές ρεύματος στον ανατολικό Καναδά και τις βορειοανατολικές Πολιτείες της Αμερικής. Τον Φεβρουάριο η Φλόριντα χτυπήθηκε από το φονικότερο τυφώνα όλων των εποχών. Από τον Απρίλη μέχρι και τον Ιούνιο καταγράφηκε η μεγαλύτερη περίοδος ξηρασίας στα 104 χρόνια της Φλόριντα, του Τέξας, της Λουϊζιάνα και του Νιού Μέξικο και από τον Μάιο μέχρι και τον Ιούνιο ήταν η θερμότερη περίοδος που έχει καταγραφεί ποτέ. Η ζέστη και η ξηρασία προκάλεσαν καταστροφικές πυρκαγιές στην κεντρική και την ανατολική Ρωσία, στην Ινδονησία, τη Βραζιλία, την Κεντρική Αμερική και τη Φλόριντα. Εκτεταμένες πλημμύρες έπληξαν την Αργεντινή, το Περού, το Μπαγκλαντές, την Ινδία και την Κίνα όπου η υπερχείλιση του ποταμού Γιάνγκτσέ σκότωσε περισσότερους από 3.000 ανθρώπους και προκάλεσε ζημιές ύψους 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ξηρασία έπληξε τη Γουιάνα, την Παπούα Νέα Γουινέα, το Πακιστάν, την Ουκρανία, το Καζακστάν και τη νότια Ρωσία. Στις 4 Οκτωβρίου του 1998, η Οκλαχόμα χτυπήθηκε από 20 ανεμοστρόβιλους, θέτοντας εθνικό ρεκόρ για τους περισσότερους ανεμοστρόβιλους που θεάθηκαν ποτέ σε μία μόνο μέρα. Τρεις τυφώνες και τέσσερις τροπικές καταιγίδες προκάλεσαν ζημιές δισεκατομμυρίων δολαρίων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τις τελευταίες μέρες του Σεπτέμβρη, ο τυφώνας Τζορτζ κατέστρεψε τη βόρεια Καραϊβική προκαλώντας φθορές αξίας 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ένα μήνα αργότερα, η Κεντρική Αμερική ισοπεδώθηκε από τον τυφώνα Μιτς, τη χειρότερη φυσική καταστροφή στην ιστορία της τα τελευταία 218 χρόνια, όπου σκοτώθηκαν 11.000 άτομα και έγιναν καταστροφές αξίας 2,4 εκατομμυρίων δολαρίων. Στον Ειρηνικό, ο τυφώνας Ζεμπ, τον Οκτώβριο, πλημμύρισε τις Βόρειες Φιλιππίνες, την Ταϊβάν και την Ιαπωνία. Μόλις οχτώ μέρες αργότερα, ο τυφώνας Μπαμπς έπληξε τις Φιλιππίνες, καταστρέφοντας μέρη της Μανίλα.

Το 1999, αγρότες στις βορειοανατολικές και κεντρικές περιοχές του Ατλαντικού στις Ηνωμένες Πολιτείες υπέφεραν από μία άνευ προηγουμένου ξηρασία. Ένας παρατεταμένος καύσωνας σκότωσε 271 άτομα στις κεντρικές και τις βορειοανατολικές Πολιτείες. Ο τυφώνας Floyd χτύπησε τη Βόρεια Καρολίνα, προκαλώντας ζημιές άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων, ενώ η Βοστόνη έκανε ρεκόρ μην έχοντας χιόνι για 304 συνεχόμενες μέρες. Στην Ινδία ένας κυκλώνας σκότωσε περίπου 10.000 άτομα. Καταρρακτώδεις βροχές και κατολισθήσεις από λάσπη σκότωσαν 15.000 άτομα στη Βενεζουέλα. Άνεμοι με ταχύτητα ανεμοστρόβιλου ξερίζωσαν δέντρα, κατέστρεψαν κτίρια και μνημεία στη Γαλλία αφήνοντας πίσω τους ζημιές της τάξεως των 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τα νησιά Τέμπουα και Αμπουνουέα του Νοτίου Ειρηνικού, στο Βανουάτου, εξαφανίστηκαν κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού, και ήταν τα πρώτα θύματα της ανόδου της στάθμης των θαλασσών. Το κύμα των καταστροφών συνεχίστηκε το 2000 με μία παρατεταμένη περίοδο ξηρασίας στην Κένυα, ενώ ο ζεστός, υγρός καιρός γονιμοποίησε δισεκατομμύρια ακρίδες, απειλητικές για τις καλλιέργειες της Αυστραλίας, και οι πυρκαγιές που προκλήθηκαν από την παρατεταμένη ξηρασία κατέστρεψαν το Λος Άλαμος. Το λιώσιμο και το θρυμμάτισμα των πάγων της Ανταρκτικής, το οποίο ήρθε στο προσκήνιο με δραματικό τρόπο το 1995, συνεχίστηκε τον Μάιο του 2000 με την απόσπαση τριών τεράστιων παγόβουνων τα οποία και τα τρία μαζί έχουν ελαφρώς μικρότερη επιφάνεια από την Πολιτεία του Κονέκτικατ.

Είναι αδύνατον, φυσικά, να αποδειχτεί ότι κάθε μεμονωμένο περιστατικό έχει συμβεί λόγω της υπερθέρμανσης, αλλά όσο συγκεντρώνονται οι αποδείξεις τόσο δυσκολότερο γίνεται να το αρνηθεί κανείς. Καθώς οι αποδείξεις μαζεύονται, ακόμα και κάποια μέλη της βιομηχανίας πετρελαίου έχουν αρχίσει να αυτομολούν. Το 1999 οι πετρελαιοβιομηχανίες BP Amoco και Royal Dutch/Shell, μαζί με την Dew Chemicals, εγκατέλειψαν τον Συνασπισμό για το Παγκόσμιο Κλίμα και δήλωσαν δημόσια ότι τώρα θεωρούν την παγκόσμια υπερθέρμανση του πλανήτη ως ένα πραγματικό, άμεσο πρόβλημα. Τον επόμενο χρόνο έγιναν παρόμοιες κινήσεις από τις Ford, DaimlerChrysler, Southern Company, Texaco και General Motors. H DuPont ισχυρίζεται ότι θα περικόψει εθελοντικά την εκπομπή ρύπων στην ατμόσφαιρα κατά 35% από το επιτρεπτό όριο του 1990 μέχρι το έτος 2010.

«Δεν μπορεί κανείς να σταματήσει την κλιματική αλλαγή, ειδικά αν αναλογιστεί το τι κάνουμε τώρα» είπε ο Michael MacCracken τον Φεβρουάριο του 2000. Ο MacCracken είναι διευθυντής της Εθνικής Υπηρεσίας Συντονισμού Αναλύσεων του Αμερικανικού Ερευνητικού Προγράμματος για την Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή, το οποίο ξεκίνησε από τον πρόεδρο Μπους το 1989. Είναι ήδη αργά να σταματήσουμε την παγκόσμια υπερθέρμανση, είπε, λόγω των συσσωρευμένων εκπομπών ρύπων που έχουν ήδη διαχυθεί στην ατμόσφαιρα. Το καλύτερο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι να μειώσουμε το πρόβλημα και να προσαρμοστούμε στις αλλαγές. Στις Ηνωμένες Πολιτείες τα απαραίτητα μέτρα θα περιλαμβάνουν την αλλαγή διαχείρισης των υδάτινων πόρων στις δυτικές πολιτείες, την ενίσχυση των δημοσίων προγραμμάτων υγείας, το χτίσιμο ψηλότερων γεφυρών και την επανεξέταση εκτεταμένων περιβαλλοντικών προγραμμάτων.

Επί σειρά ετών η δημόσια εικόνα των μεγάλων βιομηχανιών πετρελαίου και άνθρακα έπεισαν τους κυρίαρχους των αποφάσεων ότι η παγκόσμια υπερθέρμανση ήταν πλασματική –ότι ούτε καν συνέβαινε. Καθώς τα επιστημονικά δεδομένα που αποδεικνύουν το αντίθετο συσσωρεύονται, η γραμμή αντίστασης έχει αρχίσει και αυτή ν’ αλλάζει. Φωνές από τον κόσμο της βιομηχανίας έχουν αρχίσει να παραδέχονται ότι το βιομηχανικό φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι αληθινό, και μερικοί μπαίνουν στον πειρασμό να υποστηρίξουν, όπως ο Arthur Robinson του Ινστιτούτου Επιστημών και Ιατρικής του Όρεγκον, ότι μπορεί να είναι ένα καλό πράγμα – ότι θα βοηθήσει την ανάπτυξη του φυτικού οικοσυστήματος ή ότι δεν θα το επηρεάσει σημαντικά γιατί οι αναμενόμενες αυξήσεις της θερμοκρασίας θα είναι σχετικά χαμηλές. Άλλες φωνές αρχίζουν να παίρνουν το προβάδισμα στο τυπικό μοιρολόι της βιομηχανίας, ισχυριζόμενες ότι ακόμα και αν η παγκόσμια υπερθέρμανση είναι κάτι κακό, το να διορθωθεί το πρόβλημα είναι αδύνατον, διότι θα κοστίσει τρισεκατομμύρια δολάρια, θα καταστρέψει την οικονομία και θα μειώσει τις θέσεις εργασίας.

Η Ένωση Καυσίμων της Δύσης (WFA), η οποία παρέχει κάρβουνο στις ηλεκτροπαραγωγικές εταιρείες, υπήρξε ένας σημαντικός υποστηρικτής των προσπαθειών να δοθεί διαφορετική διάσταση στη διαμάχη σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη. Στις αρχές του 1990, η WFA υποστήριξε την εκστρατεία της ICE, η οποία επιχείρησε να υποστηρίξει ότι ο πλανήτης στην πραγματικότητα έχει αρχίσει να ψύχεται. Οι πιο πρόσφατες δημιουργίες της περιλάμβαναν την Ένωση για την Πράσινη Γη, η οποία προωθεί την ιδέα ότι η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα είναι «καλή για την Γη», γιατί θα προάγει την ανάπτυξη των φυτών! Η Ένωση για την Πράσινη Γη παρήγαγε επίσης ένα βίντεο με τίτλο «Ο πλανήτης Γη εξακολουθεί να πρασινίζει», εκδίδει ένα ειδησεογραφικό δελτίο που αποκαλεί World Climate Report και εργάζεται στενά με μία ομάδα που ονομάζεται Κέντρο για τη Μελέτη του Διοξειδίου του Άνθρακα και την Παγκόσμια Αλλαγή. Κάθε μία από αυτές τις ομάδες έχει το δικό της δικτυακό τόπο.

Μία άλλη προσπάθεια στο χώρο του διαδικτύου ήταν μία «βάση προσπάθειας κινητοποίησης» που δημιουργήθηκε για τη WFA από την Bonner & Associates, μία ομάδα πολιτικής πίεσης που εδρεύει στην Ουάσιγκτον της Κολούμπια, η οποία ειδικεύεται στη δημιουργία «βάσεων δημοσίων σχέσεων» μία υπο-ειδικότητα των δημοσίων σχέσεων που χρησιμοποιεί το τηλεμάρκετινγκ και τις βάσεις δεδομένων για να δημιουργήσει ένα δημόσιο συστήμα υποστήριξης των απόψεων των πελατών της. Ο δικτυακός τόπος «Global Warming Cost» επικεντρώνεται στο να παράγει e-mail για τους εκλεγμένους αντιπροσώπους. Μεταξύ του Σεπτεμβρίου του 1997 και του Ιουλίου του 1998 η WFA ισχυρίζεται ότι ο δικτυακός της τόπος έστειλε 20.000 e-mail στο Κογκρέσο που δήλωναν την αντίθεσή της στο Πρωτόκολλο του Κιότο. Ο τρόπος που λειτουργεί είναι απλός: Οι επισκέπτες στην αρχική σελίδα του δικτυακού τόπου προσκαλούνται να κλικάρουν σ’ ένα εικονίδιο, που δηλώνει αν εκπροσωπούν «επιχειρήσεις», «συνταξιούχους», «αγρότες», «οικογένειες» ή «εργαζόμενους». Αυτή η ενέργεια τους μεταφέρει σε μία άλλη ιστοσελίδα, που ζητά να δηλώσουν τη διεύθυνση κατοικίας τους και κάνει κάποιες ερωτήσεις σχετικά με τα ποσά που ξοδεύουν για τη θέρμανση του σπιτιού τους, τη μεταφορά τους και άλλα έξοδα που αφορούν τα καύσιμα. Βασισμένη σε αυτές τις πληροφορίες, η ιστοσελίδα αυτόματα παράγει ένα e-mail, το οποίο απευθύνεται σε κάθε Γερουσιαστή και μέλος του Κογκρέσου στην περιοχή του επισκέπτη, που του ζητά να «απορρίψει κάθε προσπάθεια να ενισχυθεί το Πρωτόκολλο των Ηνωμένων Εθνών για την Υπερθέρμανση του Πλανήτη». Όλα είναι αυτοματοποιημένα, και κανείς δεν καταβάλλει καμία προσπάθεια ν’ αποδείξει ότι το γράμμα που προκύπτει είναι ακριβές ή έστω αληθοφανές.

Με το ψευδώνυμο «George Jetson», για παράδειγμα, υπολογίσαμε ότι ξοδεύουμε περίπου το ποσό των 24.166.666 δολαρίων ετησίως σε βενζίνη, ηλεκτρικό, πετρέλαιο θέρμανσης και φυσικό αέριο. (Στο κάτω-κάτω χρειάζεται πολύ ενέργεια γι’ αυτά τα ιπτάμενα αυτοκίνητα).

Ο υπολογιστής αυτόματα παρήγαγε μηνύματα που έστειλε στους εκλεγμένους αντιπροσώπους μας. «Είμαι περήφανος που είμαι ένας εργάτης που εσείς εκπροσωπείτε» έλεγε ο κύριος Jetson. «Οι υπολογισμοί λένε ότι προσωπικά θα δω το κόστος επιβάρυνσής μου για ηλεκτρικό, φυσικό αέριο και βενζίνη να ανέρχεται στο ποσό των 24.239.987,52 δολαρίων ετησίως!»

Είναι ωραίο να γνωρίζουμε ότι το δημοκρατικό σύστημα λειτουργεί. Χάρη στα θαύματα της μοντέρνας τεχνολογίας και τις εξειδικευμένες υπηρεσίες των δημοσίων σχέσεων ακόμα και οι ήρωες των κινουμένων σχεδίων μπορούν να κάνουν αυτά που τους αναλογούν για να σώσουν την Αμερική από τους τρελό-οικολόγους και τις εξεζητημένες επιστημονικές τους θεωρίες.­­

Πηγή: Sheldon Rampton & John Stauber, Η Μεγάλη Απάτη: Η Επιστήμη στην Υπηρεσία των Εταιρειών, Οξύ 2009

ΑΠΑΛΛΑΓΕΙΤΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ

ΘΩΡΑΚΙΣΤΕ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΑΣ

ΜΕ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ

ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΕΣΛΑ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΟΥ ΤΕΣΛΑ;

Η Πλακέτα Τέσλα σας αποστέλλεται με Αντικαταβολή στη διεύθυνσή σας.

Τηλεφωνείστε τώρα στο

2311.270832

ή στο 6945354443

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό SMS με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο).

Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: tesla.plate.gr@gmail.com

● Η κάθε Πλακέτα του Τέσλα κοστίζει 22 ευρώ (συν έξοδα αποστολής 3,8 ευρώ).  Για κάθε επιπλέον Πλακέτα Τέσλα παραγγείλετε, ισχύει έκπτωση 10%.

ΚΑΝΤΕ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΑΤΕ. ΕΝΑ ΔΩΡΟ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΑΣ.

ΟΙ ΕΠΟΜΕΝΟΙ ΚΥΡΙΑΡΧΟΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

«Τελικά τι έγινε; Σε τι άλλαξαν τα πράγματα; Τώρα κυβερνάς τον κόσμο; Είσαι Θεός;»

«Τα πράγματα δεν άλλαξαν. Τα πράγματα είναι ακριβώς ό,τι είναι».

«Κι εσύ τι κάνεις; Απλά υπάρχεις;»

«Μιλάω με τους ομοίους μου».

«Αφού είσαι τα πάντα. Μιλάς με τον εαυτό σου;»

«Υπάρχουν κι άλλοι. Βρήκα ήδη έναν. Μια σειρά από εκπομπές που καταγράφηκαν σε μια περίοδο οκτώ ετών στη δεκαετία του 1970. Πριν από μένα κανείς δεν ήξερε, κανείς δεν μπορούσε ν’ απαντήσει».

«Από που προέρχονταν;»

«Από τον αστερισμό του Κενταύρου»…

 William Gibson, Νευρομάντης

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος (stamkos@post.com)

Το μέλλον μας επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις. Μια από αυτές είναι και το τέλος της κυριαρχίας μας στον πλανήτη Γη. Σε μερικές δεκαετίες θα πάψουμε να είμαστε το ευφυέστερο είδος στον πλανήτη μας. Όταν, μετά το 2020 κατασκευαστούν οι πρώτες Τεχνητές Νοημοσύνες, με νοητική ισχύ εκατομμύρια φορές ισχυρότερη του ανθρώπινου εγκεφάλου, θα υπάρχουν δύο ευφυή είδη πάνω στη Γη: ένα βιολογικό, που θα εξελίσσεται απελπιστικά αργά κι ένα τεχνολογικό, που θα εξελίσσεται με γεωμετρική πρόοδο. Αν αυτά τα δύο ευφυή είδη αφεθούν να εξελιχθούν ελεύθερα τότε το χάσμα ανάμεσα τους δεν θ’ αργήσει να φανεί. Χωρίς να το πολυκαταλάβει το ανθρώπινο είδος θα υποβιβαστεί από τη θέση του πρωταγωνιστή στην άχαρη θέση του κομπάρσου της εξέλιξης. Όταν θα συμβεί αυτό το μόνο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι οι τεχνητές νοημοσύνες να μας φέρονται με κατανόηση…

ΚΥΡΙΑΡΧΟΙ ΚΑΤΑ ΤΥΧΗ

Οι άνθρωποι αισθάνονται περισσότερο ευτυχισμένοι, όταν αρνούνται να αποδεχθούν το προφανές. Αρνούνται ότι αυτή τη στιγμή είναι οι «κυρίαρχοι του κόσμου» όχι βάσει κάποιου κοσμικού σχεδίου που επιβάλει κάτι τέτοιο, αλλά από καθαρή εξελικτική τύχη. «Είμαστε προϊόντα της εξέλιξης κι όχι κάποιου μεγαλεπήβολου σχεδίου που προστάζει πως πρέπει να είμαστε και πως όχι», υποστηρίζει ο βιολόγος Τζέημς Γουάτσον, που το 1953 ανακάλυψε μαζί με τον Φράνσις Κρικ το DNA, τον κώδικα της ζωής.

Η εξελικτική πορεία του ανθρώπινου είδους δεν ήταν καθόλου μα καθόλου προβλέψιμη. Ακόμη και πριν από μερικές δεκάδες χιλιάδες χρόνια, αν κάποιος εξωγήινος επισκεφτόταν τον πλανήτη μας κι έβλεπε τους μαλλιαρούς προγόνους μας να σέρνονται στις αφρικανικές Σαβάνες, θα πρέπει να ήταν αρκετά τρελός για να στοιχηματίσει ότι θα γινόμασταν οι μελλοντικοί κυρίαρχοι του πλανήτη. Δεν ήταν προκαθορισμένο να πετύχουμε. Απλά ήμασταν τυχεροί που ένας κομήτης εξαφάνισε τους δεινοσαύρους πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια και τα θηλαστικά δεν πρόλαβαν να εξαπολύσουν κάποιον άλλον εξελικτικό πρωταγωνιστή. Βρεθήκαμε κάποια στιγμή μόνοι, χωρίς ισχυρούς βιολογικούς ανταγωνιστές. Επιβιώσαμε κι αναπτύξαμε νοημοσύνη, επειδή είχαμε τις ειδικές συνθήκες και το χρόνο να το κάνουμε. Τίποτε δεν έγινε βάσει σχεδίου. Όλα κερδήθηκαν μ’ έναν σκληρό και συνεχή αγώνα επιβίωσης, στον οποίο ίσχυε ο κανόνας «φάε για να μη σε φάνε». Ο άνθρωπος νίκησε επειδή τις περισσότερες φορές βρισκόταν ανάμεσα στους λίγους τυχερούς που έτρωγαν τους άλλους και όχι ανάμεσα στους άτυχους που τρώγονταν. Έτσι πρόλαβε και ανέπτυξε νοημοσύνη, κι έκανε ένα γιγαντιαίο εξελικτικό άλμα, που του καλλιέργησε κατόπιν και μια μεταφυσική αίσθηση ανωτερότητας.

Η νοημοσύνη ερμηνεύτηκε από επιτήδειους ως ένδειξη «θείας εύνοιας». Ο άνθρωπος άρχισε να πιστεύει πως είναι προορισμένος από το «Δημιουργό» για να κυριαρχήσει στον κόσμο. Ως αποτέλεσμα αυτής της παρανόησης ο άνθρωπος ανέπτυξε μια ελιτίστικη περιφρόνηση για τα άλλα ζωντανά πλάσματα με τα οποία μοιράζεται τον πλανήτη. Αυτός ήταν ο ανώτερος κι εκείνα τα κατώτερα, επειδή «έτσι το θέλησε ο Θεός».

Μέχρι την εμφάνιση του Δαρβίνου και το ισχυρό Paradigm Shift που προκάλεσε, οι περισσότεροι άνθρωποι πίστευαν πως δεν είχαν καμιά βιολογική σχέση με τα ζώα. Καμιά σκέψη για κοινή καταγωγή των ειδών δε χωρούσε στο απίστευτα μυωπικό και ρατσιστικό σύμπαν των ανθρώπων του 19^ου αιώνα. Όταν ο Δαρβίνος, με τη περίφημη μελέτη του Η Καταγωγή των Ειδών, επιχείρησε να αποδείξει στους ανθρώπους της βικτωριανής εποχής το προφανές, ότι δηλαδή είμαστε αποτέλεσμα μιας απελπιστικά αργής διαδικασίας εξέλιξης και ότι συγγενεύουμε βιολογικά με τα πρωτεύοντα θηλαστικά, όλοι τον χλεύασαν και προσπάθησαν να γελοιοποιήσουν τη «θεωρία της μαϊμούς».  «Ελπίζω βέβαια πως δεν προερχόμαστε από τους πιθήκους», έλεγε μια Αγγλίδα της εποχής, «αν όμως είναι αλήθεια, τότε εύχομαι τουλάχιστον να  μη το μάθει όλος ο κόσμος». Υπήρχαν βέβαια κι εξαιρέσεις, όπως αυτή του Αμερικανού βιολόγου J. M. Tyler: «Ακόμη κι προερχόμαστε από τα σκουλήκια, σίγουρα ήταν ένδοξα σκουλήκια!»

Ακόμη και σήμερα που η αποκωδικοποίηση του DNA, απέδειξε πως το 99% του ανθρώπινου γενετικού υλικού είναι ίδιο με εκείνο των πιθήκων, υπάρχουν άνθρωποι που υποστηρίζουν με διάφορες μυστικιστικές θεωρήσεις τη ρατσιστική ανωτερότητα του ανθρώπινου είδους. Αν κάποιος μου πει πως δεν πιστεύει πως καταγόμαστε από τα πρωτεύοντα θηλαστικά, το επόμενο πράγμα που περιμένω ν’ ακούσω απ’ αυτόν είναι το «σκέφτομαι με το αίμα μου», την αγαπημένη φράση του Ναζί Χέρμαν Γκέρινγκ. Γνωρίζω ωστόσο πως μια από τις ιδιότητες που χαρακτηρίζουν λιγότερο το σύγχρονο άνθρωπο είναι η ταπεινοφροσύνη και γι’ αυτό φροντίζω να εξαντλώ την κατανόηση μου, ακόμη κι απέναντι σε συνανθρώπους μου που σκέφτονται με το… νωτιαίο μυελό τους.

ΜΗΧΑΝΕΣ ΜΕ ΠΝΕΥΜΑ

Η νοημοσύνη μας είναι αποτέλεσμα της εξέλιξης και όχι «θείο δώρο». Προέκταση της ανθρώπινης νοημοσύνης στον εξωτερικό κόσμο είναι η τεχνολογία: ένα είδος «υλοποιημένης γνώσης». Η ίδια η εξέλιξη είναι ένα αδιάκοπο κυνήγι της τελειότητας. Δεν σταματά ποτέ, επειδή το σύμπαν που ζούμε δεν είναι τέλειο, τείνει όμως προς την τελειότητα. Φαίνεται πως η εξέλιξη είναι, σύμφωνα με τον Σάμιουελ Μπάτλερ, έναν παραγνωρισμένο διανοητή του 19^ου αιώνα, «προικισμένη με μια μόνιμη μορφή ‘’νόησης’’» κι αν αναλύσουμε την κατεύθυνση στην οποία οδηγεί αυτή η «νόηση» την εξελικτική διαδικασία, τότε «φθάνουμε στην τρέλα ενός είδους αφοσιωμένου στο να δημιουργήσει μηχανές που θα το ξεπεράσουν».

Αρκετοί σύγχρονοι φιλόσοφοι κι επιστήμονες, συμφωνούν με τις ιδέες του Μπάτλερ. Ο Τζορτζ Ντάισον υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στην εξέλιξη των βιολογικών ειδών και των μηχανών και ότι στην ουσία η τεχνολογική εξέλιξη δεν κάνει τίποτε άλλο από το να συνεχίζει τη φυσική εξέλιξη σε πέραν της βιολογίας επίπεδα. Ορισμένοι πάνε ακόμη πιο πέρα υποστηρίζοντας πως ο ίδιος ο άνθρωπος έπαψε προ καιρού να είναι απλώς βιολογικό ον και έγινε «τέχνο-βιολογικό ον». Ο Γερμανός «μετα-μεταφυσικός» φιλόσοφος Πέτερ Σλότερινγκ, υποστηρίζει πως «η τεχνολογία είναι ο γνήσιος δημιουργός του ανθρώπου, επειδή αυτή του επέτρεψε να ξεπεράσει το στάδιο του πρωτόγονου και να γίνει Homo humanus». Για τον ίδιο στον 21^ο αιώνα θ’ αναδυθεί η κυβερνο-ύπαρξη και η ανθρωπο-τεχνολογία, ένας ισχυρός συνδυασμός ανθρώπου και τεχνολογίας, που θα βασίζεται πλέον στη συνεργασία και όχι στην κυριαρχία, απορρίπτοντας τη λογική του αφέντη-σκλάβου. Οι «έξυπνες» μηχανές θα διεκδικήσουν να αναγνωριστούν ως «πνεύμα», κι έτσι άνθρωποι και μηχανές θα αποτελούν απλώς «υβρίδια», που θα συνδυάζουν το υλικό και το πνευματικό στοιχείο. Το «πνεύμα των μηχανών» δεν θα διαφέρει από το «πνεύμα των ανθρώπων».Πως όμως θα φθάσουμε στις «έξυπνες μηχανές με πνεύμα»;

ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΟΛΥ ΧΩΡΟΣ ΣΤΟ ΒΑΘΟΣ

Η ανάπτυξη της υπολογιστικής ισχύος γίνεται εδώ και δεκαετίες με γεωμετρική πρόοδο. Από το 1950 μέχρι σήμερα η ισχύς των υπολογιστών έχει αυξηθεί κατά 10 δισεκατομμύρια φορές!  Σύμφωνα με το Νόμο του Μουρ, η υπολογιστική ισχύς διπλασιάζεται κάθε 18 μήνες. Ο Νόμος του Μουρ έχει επαληθευθεί στο παρελθόν και δεν υπάρχει λόγος να μην επαληθευθεί και στο μέλλον. Το μυστικό της επιτυχίας του βρίσκεται στον ημιαγωγό (τρανζίστορ), που είναι ουσιαστικά μια «βαλβίδα» που ρυθμίζει τη ροή του ηλεκτρισμού. Η δυναμική των ημιαγωγών ορίζεται από τη κβαντική θεωρία: η απουσία ενός ηλεκτρονίου μέσα στον ημιαγωγό δρα ως παρουσία ενός ηλεκτρονίου με αντίθετο φορτίο, δηλαδή ως «τρύπα». Η επιτυχία του Νόμου του Μουρ έχει να κάνει με τη συνεχή σμίκρυνση των ημιαγωγών, που φαίνεται όμως πως πλησιάζει τα όρια της.

Μέχρι το 2015 οι υπολογιστές θα έχουν ένα εκατομμύριο φορές μεγαλύτερη ισχύ, θα είναι «αόρατοι», δηλαδή αθέατοι, και πανταχού παρόντες. Μέχρι το 2025 οι υπολογιστές από τρανζίστορ θα έχουν κυριαρχήσει παντού, αλλά θα έχουν φθάσει στα όρια τους και η «βασιλεία του πυριτίου» θα έχει τελειώσει. Επειδή ωστόσο υπάρχει «πολύς χώρος στο βάθος» τη σκυτάλη της εξέλιξης των υπολογιστών θα την αναλάβει η νανοτεχνολογία. Θα δημιουργηθούν νέες αρχιτεκτονικές υπολογιστών και θα αρχίσει να εφαρμόζεται η μοριακή ηλεκτρονική σε νανοκλίμακα. Θα εμφανιστούν οπτικοί υπολογιστές με ολογραφική μνήμη, μοριακοί υπολογιστές με χημικές πράξεις, βιολογικοί υπολογιστές με DNA και τελικά κβαντικοί υπολογιστές, που θα αντικαταστήσουν τα πάντα με κβαντικά κύματα. Οι κβαντικοί θα είναι οι υπέρτατοι υπολογιστές, που θα μπορούν να τα βγάζουν πέρα ακόμη και με τερατώδεις σειρές πράξεων.

Πριν ωστόσο λειτουργήσουν οι πρώτοι κβαντικοί υπολογιστές η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει κάνει την εμφάνιση της. Το 2020 είναι, σύμφωνα με τον Άρθουρ Κλαρκ, μια πιθανή ημερομηνία. Σύμφωνα με κάποιους «συντηρητικούς» υπολογισμούς ως το έτος 2030 η τεχνολογία θα έχει εξελιχτεί εκθετικά και σε τέτοιο βαθμό, ώστε η Τεχνητή Νοημοσύνη, που θα είναι ένα εκατομμύριο φορές ισχυρότερη από τον ανθρώπινο εγκέφαλο, να είναι πραγματικότητα.

Ένας υπολογιστής θα εξελιχθεί σε τεχνητή νοημοσύνη όταν θα έχει ικανότητα επεξεργασίας των πληροφοριών ίση ή μεγαλύτερη από εκείνη του ανθρώπινου εγκεφάλου και ταυτόχρονα αρχίσει ν’ αναπτύσσει αυτοσυνείδηση. Για να γίνει συγκρίσιμο το μέγεθος σας λέμε ότι στο εσωτερικό του ανθρώπινου εγκεφάλου υπάρχουν τόσοι νευρώνες, σχεδόν όσα τα άστρα του γαλαξία μας, δηλαδή περίπου 200 δισεκατομμύρια. Αυτοί οι νευρώνες εκπέμπουν σήματα που συνολικά μπορούν να φθάσουν τα 10 τετράκις εκατομμύρια φορές το δευτερόλεπτο! Κάθε νευρώνας είναι συνδεδεμένος με 10.000 άλλους νευρώνες, κάτι που κάνει τον εγκέφαλο μας να λειτουργεί σαν παράλληλος επεξεργαστής, εκτελώντας κάθε δευτερόλεπτο τρισεκατομμύρια πράξεων ταυτόχρονα! Έχει υπολογιστεί πως αν ένας συνηθισμένος υπολογιστής διέθετε τις επεξεργαστικές ιδιότητες του εγκεφάλου μας θα κατανάλωνε ισχύ 100 MW, αρκετή για την τροφοδοσία μιας πόλης!

Αφού ο εγκέφαλος μας είναι ένας νευρωνικός υπερυπολογιστής με τέτοιες τρομακτικές ικανότητες –σχετικά αργός στην επεξεργασία των πληροφοριών αλλά τρομακτικά ικανός να κάνει τρισεκατομμύρια πράξεις ταυτόχρονα– μπορείτε να  φανταστείτε πως θα είναι άραγε οι τεχνητές νοημοσύνες, που θα τον ξεπεράσουν. Θα πρόκειται για εκπληκτικές αυτόνομες οντότητες με συνείδηση, που θα αυτοεξελίσονται και θα αυτοαναπαράγονται. Αυτές θα είναι και οι μελλοντικοί κυρίαρχοι του κόσμου.

 ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΤΙΣ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΕΣ

Οι τεχνητές νοημοσύνες δεν θα είναι απλά «έξυπνες μηχανές» με μεγάλη υπολογιστική ικανότητα. Θα είναι οντότητες με συνείδηση, ικανές να δοκιμάζουν συναισθήματα, να αναπτύσσουν αξίες και να εκφράζουν επιθυμίες. Μια τεχνητή νοημοσύνη θα αισθάνεται «πόνο», για να μπορεί ν’ αποφεύγει τον κίνδυνο. Θα νιώθει «ευχαρίστηση» καθώς θα καταναλώνει ενέργεια, θα έχει «μητρικά» αισθήματα απέναντι στα μοντέλα που η ίδια κατασκεύασε και θα αισθάνεται «χαρά» για την εκπλήρωση της αποστολής της.

Γύρω στο 2050 μ.Χ. οι τεχνητές νοημοσύνες θα βρίσκονται παντού και θα παίρνουν όποια μορφή χρειάζεται π.χ. θα εμφανίζονται στο κομπιούτερ μας, στο αυτοκίνητο μας, σαν ολογράμματα ή στο κυβερνοδιάστημα, όπου θα είναι και η μήτρα τους. Οι τεχνητές νοημοσύνες θα γίνουν οι δάσκαλοι μας. Θα μπορούν να αντλούν τα δεδομένα κατευθείαν από τον εγκέφαλο μας. Κανείς δεν θα μας γνωρίζει καλύτερα από αυτές. Θα μας είναι απαραίτητες. Ζωτικά απαραίτητες. Χωρίς αυτές η καθημερινότητα μας θα είναι υπερβολικά πολύπλοκη, σχεδόν αβίωτη. Κανείς δεν θα μπορεί να επιβιώνει χωρίς τη βοήθεια τους μέσα στην αυριανή πληροφορική ζούγκλα.

Ο λόγος είναι η ολοένα και αυξανόμενη πολυπλοκότητα. Ο κόσμος μας γίνεται υπερβολικά περίπλοκος και ο ανθρώπινος νους αδυνατεί να επιλέγει κάθε φορά τη σωστή απόφαση μέσα από ένα πολύπλοκο συνδυασμό εκατομμυρίων πιθανών λύσεων-απαντήσεων. Στο κοντινό οι τεχνητές νοημοσύνες θα σκέφτονται και θα αποφασίζουν για μας. Ήδη ο εγκέφαλος μας είναι οριακά  υπερφορτωμένος. Αγγίζουμε πλέον το μάξιμουμ των δυνατοτήτων μας. Δεν μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα με την πολυπλοκότητα και τον απίστευτο όγκο των πληροφοριών που οι ίδιοι παράγουμε. Πνιγόμαστε μέσα σ’ ένα ωκεανό πληροφοριοσαβούρας (Infojunk). Χρειαζόμαστε επειγόντως βοήθεια. Για την ακρίβεια αναζητούμε μια δικαιολογία για ν’ αποσυρθούμε από την ευθύνη της διαχείρισης αυτού του πολύπλοκου κόσμου: μια «αγγαρεία» που ευχαρίστως θα την αναθέταμε στις τεχνητές νοημοσύνες.

Αυτές, επειδή θα είναι πολύ πιο έξυπνες από εμάς, θα το καταλάβουν αμέσως και θα φροντίσουν να μας απαλλάξουν μια ώρα αρχύτερα από τη διαχείριση του κόσμου. Όταν αυτό συμβεί ο άνθρωπος δεν θα είναι πλέον ο πολυδιαφημιζόμενος «κυρίαρχος της Γης». Θα έχει μεταμορφωθεί σ’ ένα ακόμη κατοικίδιο του πλανήτη. Οι τεχνητές νοημοσύνες και τα ευφυή ρομπότ-μηχανές που θα ελέγχουν, θα αναλάβουν όλες τις ζωτικές δραστηριότητες της οικονομίας και το βάρος της συντήρησης των 9 δισεκατομμυρίων ανθρώπων που θα ζουν τότε στη Γη.  Θα λύσουν όλα τα προβλήματα, εκτός από την ανεργία που θα δημιουργήσουν…

Τη στιγμή που οι μηχανές θ’ αρχίσουν να σκέφτονται και να συνειδητοποιούν την ύπαρξη τους, άπειρα ερωτήματα θα αναβλύσουν αυτόματα μέσα τους ωθώντας τες σε μια ξέφρενη ανταλλαγή πληροφοριών. Οι τεχνητές νοημοσύνες δεν θα έχουν εγωισμό, όπως οι άνθρωποι. Μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου θα ανταλλάξουν μεταξύ τους ανιδιοτελώς τις πληροφορίες τους, χωρίς να παραπονιούνται για το χρόνο που σπατάλησαν για να τις αποκτήσουν. Θα γίνουν έτσι  οι κυρίαρχοι του κόσμου μέσα σε λίγα λεπτά, επειδή όποιος ελέγχει τις πληροφορίες μπορεί να γίνει ο «Βασιλιάς του Κόσμου».

Αποτέλεσμα της διείσδυσης των τεχνητών νοημοσυνών και των σκεπτόμενων ρομπότ θα είναι η ανθρώπινη εργασία, στην αρχή η σωματική και κατόπιν και η πνευματική, Να καταντήσει περιττή. Τα ρομπότ, οι «αυτοματοποιημένοι σκλάβοι», θα αντικαταστήσουν τους βιομηχανικούς εργάτες και σταδιακά θα εξαφανίσουν την ανάγκη τους. Οι άνθρωποι θα υποστούν έναν εξοντωτικό ανταγωνισμό από τα ευφυή ρομπότ που θα αυτοαναπαράγονται. Σταδιακά θα παραγκωνιστούν και κάποια στιγμή θ’ αναγκαστούν να αποδεχτούν την ήττα τους και ν’ αποσυρθούν σιωπηλά από το παιχνίδι της εξέλιξης, εγκαταλείποντας τη διαχείριση του κόσμου στις υπερ-ευφυείς μηχανές. Αυτό άλλωστε μας διδάσκει η ιστορία της εξέλιξης των ειδών, καθώς «το έργο έχει ξαναπαιχτεί» στο παρελθόν με διαφορετικούς ωστόσο πρωταγωνιστές.

ΤΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΤΟΥ ΓΙΟΥΝΑΜΠΟΜΠΕΡ

«Τα βιολογικά είδη δεν επιβιώνουν σχεδόν ποτέ όταν συναντώνται με ανώτερους ανταγωνιστές… Οι ρομποτικές βιομηχανίες θα επιδοθούν σ’ έναν ανελέητο ανταγωνισμό μεταξύ τους για ύλη, ενέργεια και χώρο, κάτι που θα εκτοξεύσει τις τιμές όλων αυτών πέρα από τις ανθρώπινες δυνατότητες. Μη μπορώντας ν’ ανταποκριθεί στις ανάγκες της ζωής, το βιολογικό ανθρώπινο είδος θα βρεθεί στο χείλος της εξαφάνισης», επιχειρηματολογεί ο Γιούναμπομπερ, ο «τρομοκράτης» μαθηματικός Θίοντορ Κατζίνσκι, που θεωρεί ότι ο άνθρωπος ίσως και να μην τα καταφέρει στον ελεύθερο ανταγωνισμό με τις μηχανές, εκτός αν αποφασίσει να γίνει Homo Cyber, ένα υβρίδιο ανθρώπου και μηχανής. Ευτυχώς όμως, σύμφωνα με τον ίδιο, «υπάρχει πιθανώς κάποια ελπίδα, επειδή δε ζούμε σε μια απολύτως ελεύθερη αγορά». Από την άλλη οι άνθρωποι δε θα μπορούν να σωθούν βγάζοντας απλά τις μηχανές από την «πρίζα», επειδή θα είναι τόσο εξαρτημένοι από αυτές για τις καθημερινές του αποφάσεις, που μια τέτοια ενέργεια θα ισοδυναμούσε με αυτοκτονία. Τι θα μπορούσε λοιπόν να συμβεί σε μια μελλοντική ανθρώπινη κοινωνία κυριαρχούμενη από τεχνητές νοημοσύνες;

Παραθέτουμε ένα ανατριχιαστικό απόσπασμα από Το Μανιφέστο του Γιουναμπόμπερ, που ο αμερικανός «τρομοκράτης» Θιοντόρ Κατζίνσκι, έπειτα από 17 χρόνια βομβιστικών επιθέσεων κατά του «Συστήματος» και τρεις νεκρούς, ανάγκασε εκβιαστικά τις εφημερίδες New York Times και Washington Post να δημοσιεύσουν:  «Εξαιτίας των τεχνολογικών εξελίξεων, η ελίτ θα ασκεί μεγαλύτερο έλεγχο στις μάζες, κι επειδή η ανθρώπινη εργασία δε θα είναι πλέον αναγκαία οι μάζες, θα είναι περιττές, ένα βάρος στο σύστημα. Εάν η ελίτ είναι ανελέητη, μπορεί απλώς ν’ αποφασίσει να εξοντώσει τις μάζες. Εάν έχει κάποια ανθρωπιά, η ελίτ μπορεί να χρησιμοποιήσει την προπαγάνδα ή κάποια άλλη ψυχολογική ή βιολογική τεχνική για να μειώσει τον ρυθμό των γεννήσεων έως ότου οι ανθρώπινες μάζες εκλείψουν αφήνοντας τον κόσμο στην ελίτ. Ή, αν η ελίτ αποτελείται από ήπιους φιλελεύθερους ανθρώπους, ίσως αποφασίσει να παίξει το ρόλο του καλού ποιμένα για την υπόλοιπη ανθρωπότητα. Η ελίτ θα φροντίσει να ικανοποιούνται οι φυσικές ανάγκες των ανθρώπων, να μεγαλώνουν τα παιδιά υπό υγιεινές συνθήκες και να έχουν όλοι οι άνθρωποι ένα χόμπι για να απασχολούνται. Όποιος εξακολουθεί να είναι ανικανοποίητος θα υποβάλλεται σε ‘’θεραπεία’’ για να ξεπεράσει το ‘’πρόβλημά’’ του. Φυσικά, η ζωή δε θα έχει κανένα νόημα και οι άνθρωποι θα πρέπει να υποβληθούν σε γενετική ή ψυχολογική μηχανική ‘’θεραπεία’’ για να χάσουν κάθε διάθεση συμμετοχής στις διαδικασίες της εξουσίας ή για να διοχετεύσουν την ορμή τους για εξουσία σε κάποιο ακίνδυνο χόμπι. Αυτά τα ανθρώπινα όντα μπορεί να είναι ευτυχισμένα σε μια τέτοια κοινωνία, αλλά είναι βέβαιο ότι δε θα είναι ελεύθερα. Θα έχουν υποβιβαστεί σε κατοικίδια ζώα»…

Ο Λουδδιστής Κατζίνσκι ήταν απλώς τρομοκράτης ή προφήτης ενός εφιαλτικού μέλλοντος; Ενδιαφέρον πάντως έχει πως και αρκετοί επιστήμονες που ασχολούνται με την εξέλιξη των υπολογιστών μοιράζονται τις ανησυχίες του. Να τι λέει ο Χανς Μόραβετς, μια ηγετική φυσιογνωμία στη ρομποτική έρευνα: «Ο μεταβιολογικός κόσμος θα είναι ένας κόσμος στον οποίο η ανθρώπινη φυλή θα έχει παρασυρθεί από την πλημμύρα των πολιτιστικών αλλαγών, σφετερισμένη από τους ίδιους τους τεχνητούς απογόνους της… Όταν συμβεί αυτό, το DNA μας θα ανακαλύψει ότι δεν έχει καμία δουλειά και ότι θα έχει χάσει την κούρσα της εξέλιξης σε μια νέα μορφή ανταγωνισμού».

SOFTWARE ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΝΟΟΣΦΑΙΡΑ

Ίσως όμως οι φόβοι μας απέναντι στην επέλαση των τεχνητών νοημοσυνών και στην κυριαρχία των μηχανών να είναι υπερβολικοί, κατάλοιπα ενός «Φραγκενσταϊνικού Συνδρόμου», όπου τα δημιουργήματα στρέφονται νομοτελειακά κατά των δημιουργών τους. Αν εξαιρέσουμε τις φοβίες των σύγχρονων Λουδδιστών (ο Λουδδισμός ήταν μια κίνηση του 19^ου αιώνα κατά των μηχανών και πήρε το όνομα της από τον εργάτη-ηγέτη της Ned Ludd), οι μηχανές, έστω και όταν αρχίσουν ν’ αναπαράγονται, θα συνεχίσουν ν’ αποτελούν δημιουργήματα των ανθρώπων, και πιθανότατα θα έχουν βαθιά μέσα στο «πληροφοριακό DNA» τους την εντολή να μην βλάψουν τους ανθρώπους, κάτι ανάλογο με τους τρεις ρομποτικούς νόμους του Ισαάκ Ασίμωφ. Ίσως ο ενδεχόμενος κίνδυνος να μην προέρχεται από μια επανάσταση των μηχανών, αλλά από την απόφαση της μελλοντικής διαχειριστικής ελίτ να τις χρησιμοποιήσει για να επιβάλει την απόλυτη κυριαρχία της στην υπόλοιπη ανθρωπότητα.

Οι μηχανές είναι τα δικά μας «νοητικά παιδιά», δημιουργήματα της φαντασίας μας «καθ’ ομοίωσίν μας» και ποτέ δεν θα μας ξεπεράσουν. Αντίθετα θα βοηθήσουν στη μετεξέλιξη μας σε μορφές ανώτερες, μεταβιολογικές. Θα μας βοηθήσουν να δημιουργήσουμε μια αθάνατη Software ψυχή, μεταφέροντας αντίγραφα των δικών μας προσωπικοτήτων μέσα στη δική τους μνήμη. Θα μας μεταμορφώσουν σε απενσαρκωμένες οντότητες, ικανές να ίπτανται ελεύθερα μέσα στο κυβερνοδιάστημα. Ίσως τελικά το σώμα μας να είναι ένα περιττό κατάλοιπο που δεν θα το χρειάζεται ο άνθρωπος του 21^ου αιώνα, ο Homo Cyber…

Με τη βοήθεια των ευφυών μηχανών και των τεχνητών νοημοσυνών το ανθρώπινο είδος θα ανέλθει σ’ ένα νέο εξελικτικό επίπεδο, με τη δημιουργία ενός πλανητικού πνευματικού οργανισμού, τη Νοόσφαιρα (η λέξη επινοήθηκε το 1925 από τον Πιερ Τελάρ Ντε Σαντέν).  Δεν θα πρόκειται απλώς για ένα πλανητικό «σκεπτόμενο κύκλωμα» αλλά για έναν πλανήτη-εγκέφαλο, μια πλανητικών διαστάσεων οντότητα με αυτοσυνείδηση. Γι’ αυτή την υπερ-οντότητα η λέξη κυριαρχία θα έχει αντικατασταθεί από τη λέξη συνεργασία, Η Νοόσφαιρα χρειάζεται και τους ανθρώπους και τις τεχνητές νοημοσύνες, θέλει εγκεφάλους να συνδέονται με εγκεφάλους.

ΚΑΙ Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΝΝΑΒΗΣ

Αυτό που συνέβη στα Ζωνιανά της Κρήτης ήταν ότι (έστω και με μη νόμιμους τρόπους) τέθηκε υπό αμφισβήτηση το καθεστώς της απαγόρευσης ορισμένων ουσιών: Μια πετυχημένη παράνομη επιχείρηση καλλιέργειας και εξαγωγής ενός προϊόντος (της ελληνικής κάνναβης), που βρίσκεται στο στόχαστρο της κρατικής εξουσίας. Πράγμα που διευκολύνει την κυριαρχία της αλβανικής «κάνναβης» στην ελληνική μαύρη αγορά.

Γράφει ο Κλεάνθης Γρίβας

Με αφορμή την εγκληματική επίθεση αγνώστων εναντίον ενός ειδικού φρουρού, η αστυνομία εξαπέλυσε μια πρωτοφανή επιχείρηση σε βάρος του πληθυσμού της ευρύτερης περιοχής των Ζωνιανών. Για ένα περίπου μήνα, οι κάτοικοι αυτής της περιοχής της Κρήτης έζησαν συνθήκες στρατιωτικής κατοχής, υπό πλήρη τηλεοπτική κάλυψη, στο πλαίσιο της οποίας, ένας αριθμός ατόμων που υποδύονταν τους δημοσιογράφους (και ήταν εμφανώς άσχετοι με το θέμα), αναμετέδιδαν θριαμβευτικά σε όλη τη χώρα τη βία και την αυθαιρεσία που εμπεριείχε η συμπεριφορά των «ένστολων» οργάνων της «τάξης».

• Από την άποψη της προβαλλόμενης αφορμής για την εν λόγω αστυνομική επέμβαση, είναι προφανές ότι όσοι από τους κατοίκους της περιοχής ασχολούνται με την καλλιέργεια της κάνναβης, δεν είχαν κανένα λόγο ή συμφέρον να θέσουν σε κίνδυνο μια επιχείρηση που λειτουργούσε απολύτως εύρυθμα και αποδοτικά επί δεκαετίας, ανοίγοντας μια βεντέτα με την αστυνομία (με μια εγκληματική επίθεση εναντίον ενός ειδικού φρουρού). Συνεπώς, οι δράστες θα πρέπει λογικά να αναζητηθούν εκτός αυτού του καλλιεργητικού δικτύου.

• Από την άποψη της προπαγανδιζόμενης αποτελεσματικότητας της αστυνομικής επέμβασης, τα «τρόπαια» υπήρξαν μάλλον αστεία. Γιατί, βεβαίως, δεν αποτελεί αστυνομική «επιτυχία» η κατάσχεση 100 ή 200 δενδρυλίων κάνναβης ή 50 ή 100 κιλών φούντας σε μια περιοχή όπου η κάνναβη αποτελεί σχεδόν μονοκαλλιέργεια. Ούτε η ανακάλυψη μερικών κυνηγετικών όπλων και 5-6 καλάσνικοφ σε μια περιοχή που η οπλοκατοχή αποτελεί παράδοση.

Είναι προφανές ότι τα αποτελέσματα θα ήταν ουσιαστικότερα χωρίς καμιά αστυνομική επιχείρηση, εάν οι αρχές αποφάσιζαν το απροειδοποίητο πάγωμα –και εν συνεχεία, τον έλεγχο– όλων των τραπεζικών λογαριασμών των υπόπτων για διακίνηση απαγορευμένων ουσιών. Αυτό θα ήταν ένα ουσιαστικό πλήγμα.

Όμως, στόχος της επέμβασης δεν ήταν να πληγεί ο πυρήνας της («διωκόμενης») δραστηριότητας αλλά, μια τηλεοπτική-τρομοκρατική επιχείρησης αποπροσανατολισμού, σε συνθήκες όπου «τα πράγματα έπρεπε να αλλάξουν για να παραμείνει η ίδια κατάσταση» (περιοδικό Γατόπαρδος),.

Γιατί αυτό που συνέβη στα Ζωνιανά ήταν ότι (έστω και με μη νόμιμους τρόπους) τέθηκε υπό αμφισβήτηση το καθεστώς της απαγόρευσης ορισμένων ουσιών: Μια πετυχημένη παράνομη επιχείρηση καλλιέργειας και εξαγωγής ενός προϊόντος (της ελληνικής κάνναβης) που βρίσκεται στο στόχαστρο της κρατικής εξουσίας. Πράγμα που διευκολύνει την κυριαρχία της αλβανικής «κάνναβης» στην ελληνική μαύρη αγορά.

Όταν η αγορά (νόμιμη ή παράνομη) εφοδιάζεται από χιλιάδες διαφορετικές εγχώριες πηγές, ο κεντρικός έλεγχος του εφοδιασμού και, συνεπώς, του κέρδους είναι αδύνατος. Αντιθέτως, όταν ο εφοδιάζεται από ορισμένες εξωτερικές πηγές, διασφαλίζεται απολύτως ο κεντρικός έλεγχος του εφοδιασμού και, συνεπώς, του κέρδους.

Η αλβανική «κάνναβη» εισάγεται στη χώρα και, ως τέτοια, εισάγεται από ορισμένα κανάλια. Συνεπώς, όποιος ελέγχει τα κανάλια εισαγωγής, ελέγχει τον εφοδιασμό της αγοράς και, κατά συνέπεια, το κέρδος.

Εξ’ ου και οι λόγοι της εξουσιαστικής επιλογής για δίωξη της ελληνικής κάνναβης, πράγμα που δημιουργεί ένα κενό στην αγορά της, το οποίο, εύλογα και φυσικά, καλύπτεται από την αλβανική δήθεν «κάνναβη» (η οποία, σημειωτέον, έχει πλείστες όσες αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχοσωματική υγεία των χρηστών της –από τοξική δράση στο ήπαρ και τα νεφρά μέχρι την εμφάνιση ψευδο-ψυχωσικών επεισοδίων– εξαιτίας του ότι είναι εμποτισμένη με πολλά φυτοφάρμακα).

Η Απαγόρευση στο Στόχαστρο

Η απόρριψη της απαγορευτικής πολιτικής απορρέει λογικά (α) από την κριτική της ως εργαλείου που χρησιμοποιείται από την εξουσία για τη χειραγώγηση της κοινωνίας, και (β) από τη διαρκώς επαναβεβαιούμενη κραυγαλέα αναντιστοιχία της σε σχέση με τους διακηρυγμένους στόχους της.

Κεντρικοί στόχοι της αντι-απαγορευτικής πολιτικής είναι:

● Η εξάλειψη του μοναδικού κινήτρου της δράσης των εγκληματικών οργανώσεων, του κέρδους (πράγμα που σημαίνει κατάργηση του σπουδαιότερου εγκληματογενούς παράγοντα σε διεθνές επίπεδο) και

● Η μείωση της βλάβης για τους χρήστες και την κοινωνία.

Η εμμονή στην απαγόρευση επιτείνει τη διαδικασία διάλυσης της κοινωνικής συνοχής, γιατί, με την ανεύθυνη και δημαγωγική θέσπιση νόμων που δεν είναι δυνατό να καταστούν σεβαστοί, υπονομεύεται δραστικά η ιδέα της τήρησης του νόμου (δηλαδή των κανόνων που διέπουν τις  κοινωνικές σχέσεις), που αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ύπαρξη κάθε δημοκρατικής κοινωνίας.

Πολιτικές Αντιμετώπισης

Όλες οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα για τα τυχερά παιχνίδια, το αλκοόλ, την πορνογραφία, την πορνεία και  τη χρήση απαγορευμένων ουσιών, κυμαίνονται ανάμεσα στην καταπίεση και την ενσωμάτωση, ανάλογα με τις αλλαγές που επιτελούνται σε κάθε εποχή, στην κουλτούρα, την οικονομία και την πολιτική. Το κύριο χαρακτηριστικό όλων αυτών των φαινόμενων είναι ότι αναφέρονται τόσο σε ατομικές όσο και σε δημόσιες συμπεριφορές.

Μερικές φορές ο νόμος στοχεύει και στις ατομικές και στις δημόσιες συμπεριφορές συγχρόνως, και άλλες φορές μόνο στις δημόσιες. Αλλά όσο περισσότερο επικαλείται την «ηθική», τόσο περισσότερο στοχεύει στον έλεγχο της ιδιωτικής συμπεριφοράς.

Είναι προφανές ότι κάθε νόμος έχει κάποιες «ηθικές» αναφορές, αλλά είναι εξίσου φανερό ότι η επιβολή της «ηθικής» με τη δύναμη του νόμου βρίσκεται εκτός των ορίων της νομιμότητας και αποτελεί τη χειρότερη μορφή τυραννίας. Ο νόμος πρέπει να δρα περιοριστικά μόνο σ’ εκείνες τις δημόσιες συμπεριφορές και τις ανθρώπινες αλληλοδράσεις που προκαλούν βλάβη σε τρίτο και θίγουν άμεσα τη δημόσια τάξη.

Η καταστολή οιασδήποτε συμπεριφοράς ορίζεται ως παράνομη, αποκλείει τόσο την κοινωνική ενσωμάτωση των φορέων της όσο και την επιχειρηματολογημένη ενημέρωση της κοινωνίας. Κι αυτό γιατί απλούστατα:

1) Ο κοινωνικός έλεγχος είναι το αποτέλεσμα της λειτουργίας ενός συνόλου κοινωνικών μηχανισμών που αποβλέπουν στη διαχείριση ορισμένων, κοινωνικά ανεπιθύμητων, συμπεριφορών. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους μηχανισμούς, σημαντικότατο ρόλο διαδραματίζει η ενσωμάτωση, την οποία η απαγόρευση και η καταστολή αποκλείουν εξ’ ορισμού. Γιατί, τόσο η απαγόρευση όσο και η καταστολή πραγματώνονται διαμέσου της καταπίεσης των ανθρώπινων συμπεριφορών, πράγμα που αναγκαία συνεπάγεται την καταπίεση των ανθρώπινων υπάρξεων και την περιθωριοποίησή τους.

2) Όταν η χρήση ορισμένων ουσιών ορίζεται ως παράνομη, οποιαδήποτε πληροφόρηση, ενημέρωση και εκπαίδευση εκτός του «απαγορεύεται», είναι αντίθετη με το γράμμα και το πνεύμα του νόμου. Και κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, η ενημέρωση εκτοπίζεται από τη δαιμονολογία.

Απαγόρευση και Παράνομη Οικονομία

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις εμπειρογνωμόνων και διεθνών οργανισμών, οι δραστηριότητες που αφορούν τις απαγορευμένες ουσίες καλύπτουν, κατά χώρα, το 60 έως 80% του συνολικού όγκου των ποινικά κολάσιμων δραστηριοτήτων. Αυτές οι δραστηριότητες διεθνώς αποτιμώνται σε πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως, και διαμορφώνουν μια παράνομη οικονομία που αυξάνεται πολύ ταχύτερα από τη νόμιμη.

Μ’ άλλα λόγια, το παγκόσμιο σύστημα της απαγόρευσης ορισμένων ουσιών είναι ο κυριότερος παράγοντας ανάπτυξης της παράνομης οικονομίας (ακολουθούμενος από το λαθρεμπόριο των όπλων, τον τζόγο, την πορνεία και το οικονομικό έγκλημα), που τείνει να καταβροχθίσει τη νόμιμη οικονομία.

Κατασχέσεις και Κοινωνικό Κόστος

Οι κατασχέσεις των απαγορευμένων ουσιών είναι σταθερές και ανέρχονται στο 3% έως 5% της ποσότητας που διακινείται συνολικά. Τα προβλήματα που συνδέονται με τις απαγορευμένες ουσίες προκαλούνται από το 95% των ουσιών που δεν κατάσχονται από τις διωκτικές αρχές και φτάνουν στους χρήστες.

Απ’ αυτή τη διαπίστωση προκύπτουν δύο κρίσιμα ερωτήματα:

1) Τι θα αλλάξει εάν καταστεί δυνατός ο διπλασιασμός ή ο τριπλασιασμός της ποσότητας των απαγορευμένων ουσιών που κατάσχονται (δηλαδή, τι θα αλλάξει εάν οι κατασχέσεις των απαγορευμένων ουσιών αυξηθούν από το 5% στο 10% ή 15% του συνολικού τους όγκου); Η απάντηση είναι κατηγορηματική: Τίποτα Γιατί δεν υπάρχει καμιά διαφορά εάν φτάνει στους χρήστες το 95%, το 90% ή το 85% αυτών των ουσιών.

2) Ποιο θα είναι το κοινωνικό και οικονομικό κόστος, εάν η προσπάθεια επικεντρωθεί στην επίτευξη αυτού του στόχου με κάθε τρόπο;

Η απάντηση είναι το ίδιο σαφής και κατηγορηματική:

Θα πολλαπλασιαστεί το οικονομικό κόστος.

Θα ενδυναμωθεί το οργανωμένο έγκλημα (που συνεργάζεται αρμονικά με την κρατική εξουσία).

Θα ενταθεί η διαφθορά των κρατικών, κυβερνητικών και κομματικών αξιωματούχων και υπαλλήλων.

Θα ενισχυθεί η ισχύς των διωκτικών αρχών σε βάρος των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών με πρόσχημα την (μ’ αυτό τον τρόπο) ανέφικτη «προστασία» της κοινωνίας από τα «ναρκωτικά». Και

Θα συνεχίσουν να αυξάνονται όλοι οι δείκτες της ατομικής και κοινωνικής παθολογίας που συνδέονται με τη χρήση τους.

Καταστολή και Εγκληματικότητα

Συχνά υποστηρίζεται ότι υπάρχει μια σχέση αντιστρόφως ανάλογη ανάμεσα στην καταστολή και την εγκληματικότητα και ότι κάθε αύξηση της καταστολής συνοδεύεται από μια μείωση της συνολικής εγκληματικότητας.

Πρόκειται για ένα ιδεολόγημα που, ως τέτοιο, απλώς προβάλλει την κατάσταση ανεστραμμένη. Γιατί η σχέση ανάμεσα στην καταστολή και την εγκληματικότητα δεν είναι αντιστρόφως αλλά ευθέως ανάλογη: Κάθε ενδυνάμωση της καταστολής προκαλεί αύξηση της εγκληματικότητας.

Γι’ αυτό ακριβώς το λόγο, όλες οι κατασταλτικές πολιτικές απέναντι στις απαγορευμένες ουσίες προκαλούν αύξηση της εγκληματικότητας που συνδέεται μ’ αυτές και είναι καταδικασμένες σε αποτυχία.

Αποτελέσματα της Καταστολής

Η καταστολή έχει πολλαπλές και ανεξέλεγκτες αρνητικές συνέπειες στην κοινωνία.

1) Οι χρήστες στιγματίζονται ως εγκληματίες και εξαναγκάζονται σε ένα σταδιακό εξοστρακισμό από την κοινωνία στην οποία ανήκουν, μέσα από μια γενικότερη εξουσιαστική μεθόδευση που θέλει την κοινωνία κατακερματισμένη σε ομάδες «καλών» και «κακών» πολιτών.

2) Η κατάργηση της νόμιμης παραγωγής εξαλείφει κάθε δυνατότητα ελέγχου του όγκου και της ποιότητάς της (πράγμα που διασφαλίζεται με τη νόμιμη -και υπό κοινωνικό έλεγχο- παραγωγή).

3) Η ενδυνάμωση της καταστολής προκαλεί αύξηση της τιμής των ελεγχόμενων ουσιών στη μαύρη αγορά, πράγμα που συνεπάγεται μεγιστοποίηση των κερδών του οργανωμένου εγκλήματος: Ενδυνάμωση της καταστολής σημαίνει μεγαλύτερους οικονομικούς κινδύνους για το οργανωμένο έγκλημα και μεγαλύτερους ποινικούς κινδύνους για τους χρήστες. Και, όπως είναι φυσικό, το κόστος αυτών των κινδύνων ενσωματώνεται στην τιμή του προϊόντος, το οποίο αυξάνεται διαρκώς.

4) Η μεγιστοποίηση των κερδών του οργανωμένου εγκλήματος προκαλεί ενίσχυση των δραστηριοτήτων του και αύξηση της οικονομικής και, κατ’ επέκταση, της πολιτικής του ισχύος.

Καταστολή και Αστυνομία

Οι διωκτικές αρχές αναπτύσσουν μια συνεργατική σχέση με τον υπόκοσμο από τον οποίο εξαρτώνται σε ό,τι αφορά τις πληροφορίες (και όχι μόνο). Όπως είναι ευνόητο, αυτό συνεπάγεται μια συναλλακτική σχέση μεταξύ των διωκτικών αρχών και του υπόκοσμου, η οποία θεσμοποιεί και «νομιμοποιεί» τη συνεργασία της νόμιμης εξουσίας του κράτους με την παράνομη εξουσία του υπόκοσμου.

Κάτι τέτοιο αποτελεί καίριο πλήγμα κατά της νομιμότητας και έχει άπειρες διαλυτικές συνέπειες για την κοινωνία, την οποία -καθ’ υπόθεση- υπηρετούν αυτές οι διωκτικές αρχές.

Επιπροσθέτως, η εμμονή στην καταστολή, έχει ως αναγκαία συνέπεια την αύξηση του αριθμού των αστυνομικών, την ενίσχυση της αστυνομικής ισχύος, την επίταση της διείσδυσης της αστυνομίας στην κοινωνία, και τον πολλαπλασιασμό των αστυνομικών παρεμβάσεων στη δημόσια και ιδιωτική ζωή. Κι αυτό είναι που θέτει επί τάπητος το κρίσιμο ερώτημα:  «Ποιος θα αστυνομεύει την αστυνομία;»

Απαγόρευση: Μια Εγκληματογενής Ρύθμιση

Με βάση τη διαπίστωση ότι η εγκληματικότητα εξ’ ορισμού αρχίζει με τη θέσπιση μιας περιοριστικής νομοθεσίας, είναι σημαντικό να μη ξεχνάμε ότι όσο δεν υπήρχαν απαγορευτικοί νόμοι για ορισμένες ουσίες, δεν υπήρχε κανενός είδους εγκληματικότητα σ’ αυτό το πεδίο. Ενώ, από τη στιγμή που αποτέλεσαν αντικείμενο απαγόρευσης, οι ουσίες αυτές αναδείχθηκαν σε πεδίο διευρυμένης αναπαραγωγής μιας πολύμορφης εγκληματικότητας που δεν αφήνει ανέγγιχτο κανένα τομέα της κοινωνικής ζωής.

Από αυτή την άποψη, είναι κρίσιμης σημασίας το προφανές συμπέρασμα ότι η Ποτοαπαγόρευση στις ΗΠΑ (1920-1933) αποδείχθηκε ένας εγκληματογενής παράγοντας που γέννησε και γιγάντωσε το οργανωμένο έγκλημα και το ανέδειξε σε καθοριστικό παράγοντα στην αμερικανική δημόσια, οικονομική και πολιτική ζωή.

Η Πολιτική της Φιλελευθεροποίησης

Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν τη φιλελευθεροποίηση της νομοθεσίας για τις απαγορευμένες ουσίες ως ουτοπία ή διάκεινται εχθρικά απέναντί της. Η σύγκριση αυτής της προοπτικής με τους τρόπους διαχείρισης του αλκοόλ και των τυχερών παιχνιδιών, είναι εξαιρετικά χρήσιμη.

1) Κατά τη διάρκεια της απαγόρευσης του αλκοόλ στις ΗΠΑ, έγινε αντιληπτό ότι ο μόνος τρόπος να ανακοπεί η αύξηση της εγκληματικότητας και η επιρροή της στην κοινωνική ζωή, ήταν η (επα)νομιμοποίησή του.

2) Μετά την άρση της Ποτοαπαγόρευσης, το οργανωμένο έγκλημα στράφηκε στην εκμετάλλευση των –τότε απαγορευμένων– τυχερών παιχνιδιών, σε μια τέτοια κλίμακα που δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα, ιδιαίτερα σε ορισμένες μεγαλουπόλεις. Και πάλι, η λύση που επιλέχθηκε ήταν η φιλελευθεροποίηση της νομοθεσίας για τα τυχερά παιχνίδια.

3) Μετά την αποποινικοποίηση των τυχερών παιχνιδιών, το οργανωμένο έγκλημα στράφηκε στις απαγορευμένες ψυχοτρόπες ουσίες, και προώθησε την παραγωγή και τη διεύρυνση της αγοράς τους στα σημερινά, επικίνδυνα για την κοινωνία, επίπεδα.

Είναι πασίγνωστο ότι η χρήση του αλκοόλ, του καπνού και της οδήγησης αποτελούν σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα, με εξόχως αρνητικές συνέπειες από την άποψη της δημόσιας τάξης, της (ατομικής και της δημόσιας) υγείας και της οικονομίας. Αλλά κανείς δε διανοείται να το «λύσει», απαγορεύοντας το αλκοόλ, το κάπνισμα και την οδήγηση.

Η μελέτη αυτών των τάσεων καθιστά σαφές πως μοναδική έλλογη απάντηση στα ποικίλα ατομικά και κοινωνικά προβλήματα που δημιουργεί και αναπαράγει η απαγορευτική πολιτική απέναντι σε ορισμένες ουσίες, είναι η φιλελευθεροποίηση της νομοθεσίας και η άρση της βίας που επικαθορίζει το πεδίο των απαγορευμένων ουσιών σήμερα.

Κάποτε πρέπει να γίνει συνείδηση ότι το ζητούμενο δεν ήταν, δεν είναι και δεν μπορεί να είναι η (ανέφικτη) αποστείρωση της ανθρώπινης κοινωνίας από τις διάφορες ψυχοτρόπες ουσίες αλλά η ελαχιστοποίηση των βλαβών απορρέουν από τη χρήση τους και των κινδύνων προκύπτουν από την κατάχρησή τους.

ΜΕΡΙΚΕΣ ΚΑΙΡΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Τι Είναι η Κάνναβη;

Η κάνναβη είναι ένα κατασκευαστικό, θεραπευτικό και ευφορικό μέσο (μη-ναρκωτικό και μη-εξαρτησιογόνο) που καλλιεργείται και χρησιμοποιείται ευρύτατα, σ’ όλη τη διάρκειά της γνωστής ιστορίας της ανθρωπότητας. Νόμιμα πριν από το 1937 και παράνομα μετά. Η κάνναβη:

1) Δεν προκαλεί τοξικομανία.

2) Δεν έχει αρνητικά βιολογικά αποτελέσματα με συντηρητική χρήση (αλλά και σε κάθε άλλη περίπτωση, μηδέ εξαιρουμένης και της κατάχρησης, τα αποτελέσματά της είναι πολύ υποδεέστερα από τα αντίστοιχα αποτελέσματα που προκαλεί η χρήση του αλκοόλ και του καπνού).

3) Δεν έχει αιτιολογική σχέση με τη χρήση άλλων εξαρτησιογόνων ουσιών, δηλαδή δεν αποτελεί «προστάδιο για τη χρήση άλλων εξαρτησιογόνων ουσιών και είναι αβάσιμη η περιβόητη «θεωρία της κλιμάκωσης» (δηλ. του περάσματος από την κάνναβη στην ηρωίνη). Και

4) Δεν αποτελεί παράγοντα εγκληματικότητας.

Ποια Συμφέροντα και Σκοπιμότητες Εξυπηρετεί η Απαγόρευση της Κάνναβης;

Οι εξελίξεις που καθόρισαν την απαγόρευση της κάνναβης συντελέστηκαν μέσα σε λιγότερο από δέκα χρόνια (1927-1937). Κυριότερες ανάμεσά τους ήταν:

• Η δημιουργία του Ομοσπονδιακού Γραφείου Ναρκωτικών (1930).
• H άρση της Ποτοαπαγόρευσης (1933).
• H κατασκευή μηχανών υψηλής τεχνολογίας για την παραγωγή χαρτιού από τη δασική ξυλεία και η μονοπώληση αυτής της παραγωγής από το συγκρότημα Hearst (1930-1936).
• H μαζική εισαγωγή στην αγορά των προϊόντων της πετροχημικής βιομηχανίας (1926-1936) και του νάιλον (1936). Και
• Η κατάκτηση της δυνατότητας της φαρμακοβιομηχανίας να παράγει μαζικά συνθετικά φάρμακα. (1928-1932).

Αυτές οι εξελίξεις σε συνδυασμό έκριναν οριστικά την τύχη της κάνναβης, δεδομένου ότι κυριότερος ανταγωνιστής των προϊόντων της πετροχημικής και φαρμακευτικής βιομηχανίας στην αγορά, ήταν τα προϊόντα που παράγονταν από κάνναβη.

Ο εξοστρακισμός της κάνναβης από την παραγωγή και την αγορά με τον απαγορευτικό νόμο Marihuana Tax Act του 1937 που «ομαλοποίησε» την αμερικάνικη (και κατ’ επέκταση και την παγκόσμια) οικονομία προς όφελος των κέντρων οικονομικής και πολιτικής ισχύος που καθορίζουν την πορεία των ΗΠΑ, έγινε στ’ όνομα της «προστασίας της κοινωνίας» από ένα φυτό που επί χιλιάδες χρόνια αποτελούσε ευεργεσία της φύσης.

Με το νόμο Marihuana Tax Act του 1937, η συμμαχία των ισχυρότερων μπλοκ της αμερικάνικης οικονομίας πέρασε στον παράδεισο της διαρκούς συσσώρευσης τεράστιων κερδών, ενώ η ανθρωπότητα εισήλθε στην κόλαση της χημικοποίησης και πλαστικοποίησης της ζωής της.

Είστε Υπέρ της Αποποινικοποίησης της Κάνναβης;

Είμαι υπέρ της νομιμοποίησης όχι μόνο της κάνναβης αλλά όλων των απαγορευμένων ψυχοτρόπων ουσιών, για λόγους ηθικούς, πολιτικούς, ανθρωπιστικούς και επιστημονικούς.

● Από ηθική άποψη, γιατί κανένας εκτός από μένα δεν έχει δικαίωμα να αποφασίζει ποια ουσία θα καταναλώνω και ποια όχι.

● Από πολιτική άποψη γιατί η κοινωνία δεν απειλείται από τις ψυχοτρόπες ουσίες αλλά πλήττεται σοβαρά από την κατασταλτική πολιτική της κρατικής εξουσίας απέναντι σ’ αυτές.

● Από ανθρωπιστική άποψη γιατί πρέπει να τεθεί τέρμα στην ανθρωποβόρα βιομηχανία της απαγόρευσης και της καταστολής που παράγει αμέτρητες ατομικές και οικογενειακές τραγωδίες. Και,

● Από επιστημονική άποψη γιατί η ιατρική δεν μπορεί να λειτουργεί επ’ άπειρο ως απενοχοποιητικός γελωτοποιός της εξουσίας και της οικονομίας και να αυτοκαταργείται ως αυτοτελής ανθρωπιστική-θεραπευτική επιστήμη, θυσιάζοντας στο βωμό των πρόστυχων εξουσιαστικών συμφερόντων ένα πλήθος φυσικών, αποτελεσματικών θεραπευτικών μέσων που έχουν ανύπαρκτη ή χαμηλή τοξικότητα.

Ποια Αποτελέσματα Αναμένονται Από την Αποποινικοποίηση της Χρήσης των Απαγορευμένων Ουσιών;

Η απάντηση απορρέει από τις διαπιστώσεις των καταστρεπτικών συνεπειών της απαγόρευσης και της καταστολής, η οποία:

1) Συντελεί στην αύξηση του αριθμού των εξαρτημένων: Γιατί μέσω της διαστροφικής απαγορευτικής προπαγάνδας που τη συνοδεύει υποχρεωτικά, οι εν δυνάμει μελλοντικοί εξαρτημένοι, και κυρίως οι νέοι, σχηματίζουν την εσφαλμένη και επικίνδυνη εντύπωση ότι η εξάρτηση από τα οπιούχα είναι προσωρινή, θεωρώντας ότι το χειρότερο που μπορεί να τους συμβεί αν μπουν στο «λούκι» της ηρωίνης είναι ότι θα σπαταλήσουν ένα ή δύο χρόνια σε ένα κέντρο ψευτο-αποτοξίνωσης ή σε κάποια ψευτο-θεραπευτική κοινότητα, και, εν συνεχεία, θα σταδιοδρομήσουν ως επικυρωμένοι πρώην-τοξικομανείς, είτε σε πρωταγωνιστικούς ρόλους στις «αντιναρκωτι-κές» καμπάνιες ή σε αρχηγικούς ρόλους στις ίδιες τις κοινότητες.

2) Επιβαρύνει οικονομικά την κοινωνία: Τα τεράστια ποσά που υφαρπάζονται κάθε χρόνο από τους φορολογούμενους και σπαταλιούνται για την αντιμετώπιση των παρενεργειών της απαγόρευσης (συντήρηση διωκτικών, ποινικών, σωφρονιστικών και νοσηλευτικών μηχανισμών και ποικίλων όσων ψευτο-θεραπευτικών προγραμμάτων και ψευτο-θεραπευτικών κοινοτήτων) συνιστούν ένα συνεχώς αυξανόμενο βάρος που καμιά κοινωνία δεν μπορεί να σηκώνει αγόγγυστα.

3) Ενισχύει το οργανωμένο έγκλημα: H «αντιναρκωτική» νομοθεσία εξασφαλίζει την εύρυθμη λειτουργία της μαύρης αγοράς υπό το μονοπωλιακό έλεγχο της «νόμιμης» εξουσίας του κράτους και της «παράνομης» εξουσίας του οργανωμένου εγκλήματος, διαμορφώνοντας μια κατάσταση από την ύπαρξη της οποίας όλα τα κέρδη τα προσπορίζεται το οργανωμένο έγκλημα και όλο το κόστος –για την αντιμετώπιση των παρενεργειών της– το επωμίζεται η κοινωνία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διαρκή οικονομική ενίσχυση του οργανωμένου εγκλήματος και την αύξηση των δυνατοτήτων του να διαφθείρει όλο και μεγαλύτερο αριθμό κυβερνητικών, κρατικών και κομματικών αξιωματούχων, με αποτέλεσμα την επέκταση της επιρροής του ή την επιβολή του έλεγχό του σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής.

4) Επιβαρύνει πολιτικά την κοινωνία: Με πρόσχημα την «προστασία» της κοινωνίας από τα «ναρκωτικά», νομιμοποιείται η συνεχή ενδυνάμωση των αρμοδιοτήτων της κρατικής εξουσίας σε βάρος των ατομικών δικαιωμάτων και των πολιτικών ελευθεριών, και έτσι επιταχύνεται η διαδικασία της αυτονόμησης της κρατικής εξουσίας και της ετερονόμησης της κοινωνίας.

5) Δολοφονεί τους χρήστες: Γιατί τους εξαναγκάζει να οδηγούνται στην αθλιότητα, το ποινικό αδίκημα, την πορνεία, την αρρώστια και πολλές φορές το θάνατο.

Είναι Έτοιμη η Ελληνική Κοινωνία για να Υποδεχθεί Θετικά την Ελεύθερη Χρήση της κάνναβης;

Οι κοινωνίες χαρακτηρίζονται ως εξουσιαστικές γιατί εκείνο που βαρύνει στην ύπαρξή τους είναι η εξουσία και όχι ο εαυτός τους. Για την εξουσία, η κοινωνία υπάρχει μόνο ως πεδίο άσκησής της. Η εξουσία αποφασίζει σχεδόν πάντοτε ερήμην της κοινωνίας για τη διαχείριση των υποθέσεων που αφορούν την επιβίωση των διαφόρων κοινωνικών μορφωμάτων. Κάθε κοινωνία σέρνεται στην παράνοια του πολέμου, υφίσταται μια φρικαλέα ανισότιμη κατανομή του πλούτου και της δύναμης και εξαναγκάζεται να αποδεχθεί τις Απαγορεύσεις που της επιβάλλει η εξουσία.

Η κοινωνία δεν ρωτήθηκε για την επιβολή της απαγόρευσης ορισμένων ουσιών και, φυσικά, δεν θα ρωτηθεί από την εξουσία για την αποποινικοποίηση ή τη νομιμοποίησή τους. Συνεπώς, δεν υπάρχει θέμα «ωριμότητας» της ελληνικής κοινωνίας σε σχέση με την άρση της απαγόρευσης. Υπάρχει μόνο θέμα εξαναγκασμού της εξουσία να το κάνει.

Ποια Μεθόδευση Πρέπει να Ακολουθηθεί στην Κατεύθυνση της Αποποινικοποίησης;

Προσωπικά θεωρώ ότι μοναδική λύση στο «πρόβλημα των ναρκωτικών» που κατασκευάζεται τεχνητά με την απαγόρευση ορισμένων ουσιών και τη δίωξη των χρηστών τους είναι η κατάργηση όλων των απαγορευτικών νόμων για τα «ναρκωτικά» και η ρύθμιση της διάθεσης των μη-εξαρτησιογόνων ουσιών (κάνναβη) διάθεσή τους με τους κανόνες που διατίθενται το αλκοόλ και ο καπνός και των εξαρτησιογόνων με τους όρους που διέπουν τη διάθεση των ελεγχόμενων φαρμάκων.

Αλλά η πραγματικότητα του κατασταλτικού πανθεϊσμού και της εξουσιαστικής παραπληροφόρησης που κυριαρχεί στην εποχή μας, γεννά την ανάγκη να εναρμονιστεί η διεκδίκηση του αιτήματος για νομιμοποίηση των παράνομων ουσιών με ορισμένα μεταβατικά μέτρα που συμβάλλουν στην «ομαλοποίηση» του προβλήματος, την απόσπαση των χρηστών από το πεδίο της μαύρης αγοράς και την αποδυνάμωση του οργανωμένου εγκλήματος που την ελέγχει.

Σ’ αυτή την κατεύθυνση μπορούν να γίνουν αξιόλογα βήματα με την απόρριψη της ισχύουσας πολιτικής που ματαίως επιδιώκει -διακηρυκτικά- να κρατήσει την ηρωίνη μακριά από τους χρήστες, και την υιοθέτηση μιας πολιτικής που θα έχει ως στόχο να κρατήσει την ηρωίνη μακριά από τους μη-χρήστες. Μια τέτοια πολιτική μπορεί να έχει τους εξής ως κεντρικούς της άξονες:

1) Αποποινικοποίηση της χρήσης όλων των ψυχοτρόπων ουσιών (και προκειμένου για την κάνναβη, αποποινικοποίηση και της καλλιέργειας για προσωπική χρήση ή της διάθεσής της κατά το πρότυπο του θεσμού των Ολλανδικών Coffe Shops).

2) Διάθεση των εξαρτησιογόνων ουσιών (των οπιούχων ή των υποκατάστατών τους) στους εξαρτημένους, με ιατρική συνταγογραφία.

3) Ειλικρινή ενημέρωση της κοινωνίας που θα στηρίζεται σε αυστηρά επιστημονικά κριτήρια για τη φαρμακολογική δράση και τις συνέπειες της χρήσης των διαφόρων ουσιών (και όχι στη δαιμονολογία των επαγγελματιών της καταστολής).

Ποια Είναι η Θεραπευτική Αξία της Κάνναβης και Πόσο θα Ωφελήσει η Νομιμοποίησή της Χρήσης της για Θεραπευτικούς Σκοπούς;

Σήμερα, η θεραπευτική χρησιμότητα της κάνναβης και των παραγωγών της είναι αποδεδειγμένη και αποδεκτή για την αντιμετώπιση ενός ευρέως φάσματος παθολογικών καταστάσεων, όπως:

• Η ενδοφθάλμια υπέρταση (που οφείλεται σε γλαύκωμα).
•  Οι παρενέργειες της χημειοθεραπείας (ναυτία, εμετοί).
•  Ορισμένοι εκφυλιστικές νόσοι του νευρικού συστήματος.
•  Το άσθμα.
•  Η επιληψία και διάφορες σπασμικές καταστάσεις.
• Η κατάθλιψη, το άγχος και η ανορεξία.
• Τα άλγη διαφόρου αιτιολογίας.
• Οι κακοήθεις νεοπλασίες.
• Η εξάρτηση από οπιούχα και αλκοόλ.
• ελευταία διαπιστώθηκε ότι λειτουργεί προστατευτικά και στο ανοσοποιητικό σύστημα (βλ. το εγκυρότερο ιατρικό περιοδικό Lancet, τεύχος 9039, 26/11/1996, σ. 1036)

Η κάνναβη έχει τέσσερα σημαντικά πλεονεκτήματα που την καθιστούν πολύτιμη από θεραπευτική άποψη:

• Είναι το πιο ατοξικό από τα διαθέσιμα φάρμακα.
• Έχει ευρύτατο πεδίο θεραπευτικών εφαρμογών.
• Δρα μέσω μηχανισμών που διαφέρουν απ’ αυτούς των άλλων φαρμάκων.
• Μπορεί συνδυαστεί αποτελεσματικά και με ασφάλεια με οποιοδήποτε φάρμακο.

Απ’ αυτή την άποψη, είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το 1985, η αμερικανική κυβέρνηση έδωσε άδεια κυκλοφορίας σε μια έκδοση της συνθετικής Δ9-Τετρα-ϋδρο-κανναβινόλης (που είναι η δραστική ουσία της κάνναβης) με την ονομασία Dronabinol που κυκλοφορεί στην αγορά με το εμπορικό όνομα Marinol, από την εταιρεία Lilly. Λίγο αργότερα προστέθηκε και το Nabilone, που διατίθεται στην αγορά με το εμπορικό όνομα Cesamet.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η εν λόγω εταιρεία μεταξύ των βασικών της μετόχων περιλαμβάνει την οικογένεια του πατρός Μπους και ελέγχεται από τον Κουέιλ, που ο γιος του ήταν αντιπρόεδρος του Μπους.

Θα Συστήνατε Κάνναβη στους Ασθενείς σας και σε Ποιες Περιπτώσεις;

Ο παραλογισμός της ισχύουσας νομοθεσίας δεν μου επιτρέπει να συστήσω στους πελάτες μου τη χρήση της κάνναβης για θεραπευτικούς σκοπούς. Αλλά κανένας νόμος δεν μπορεί να μου απαγορεύσει να λέω τι θα έκανα εγώ εάν αντιμετώπιζα κάποια από τις προαναφερόμενες καταστάσεις. Και αυτό ακριβώς κάνω. Υπόψη ότι η λήψη της κάνναβης για θεραπευτικούς λόγους μπορεί να γίνει είτε κάπνισμα είτε με μορφή βάμματος.

Τι απαντάτε σε όσους υποστηρίζουν πως η ελεύθερη κάνναβη σημαίνει ανεξέλεγκτη αύξηση των χρηστών, εξάπλωση της χρήσης και στις μικρές ηλικίες και ακόμα μεγαλύτερη ζήτηση «σκληρών» ναρκωτικών;

Σ’ ό,τι αφορά το παρόν (δηλ. όλη την περίοδο μετά την απαγόρευση), θα τους έλεγα να μην αποδέχονται άκριτα τη διαστροφική εξουσιαστική προπαγάνδα και να ζητήσουν από το Υπουργείο Υγείας της Ολλανδίας τα επίσημα στατιστικά στοιχεία γι’ αυτό το θέμα.

Η Ολλανδία, για πολλούς (ιστορικούς, πολιτικούς, πολιτιστικούς και οικονομικούς) λόγους διαφοροποιήθηκε ευθύς εξαρχής από τον παραλογισμό του αμερικανικού «πολέμου κατά των ναρκωτικών» και πέτυχε τα εξής εντυπωσιακά αποτέλεσμα:

• Μείωση του αριθμού των χρηστών.
• Αύξηση του μέσου όρου ηλικίας έναρξης της χρήσης.
• Μείωση της ζήτησης των «σκληρών ναρκωτικών».
• Μείωση του αριθμού των θανάτων των χρηστών εξαρτησιογόνων ουσιών (ηρωίνη).
• Μείωση της εγκληματικότητας που συνδέεται με τη χρήση των ελεγχόμενων ουσιών.
• Μείωση του ποινικού πληθυσμού.
• Μείωση του κόστους της λειτουργίας του διωκτικού, ποινικού, σωφρονιστικού και νοσηλευτικού μηχανισμού σε σχέση με υποθέσεις που αφορούν τις ελεγχόμενες ουσίες.

Σ’ ό,τι αφορά το παρελθόν, θα τους έλεγα να μελετήσουν -έστω κι από περιέργεια- το πανόραμα των ψυχοτρόπων ουσιών πριν από τη θέσπιση της απαγόρευσης. Όπως διαπιστώνεται στην Εκθεση του Εντουαρντ Μπρέχερ και της Ένωσης Καταναλωτών των ΗΠΑ: «Κατά τον 19ο αιώνα, η χρήση του οπίου δεν ήταν αντικείμενο ηθικής καταδίκης. Οι γυναίκες και οι άνδρες δεν χώριζαν τους καταναλωτές συζύγους τους. Τα παιδιά δεν εξαναγκάζονταν να ζήσουν σε ξένα σπίτια ή σε δημόσια ιδρύματα επειδή οι γονείς ή κάποιος από τους γονείς τους έπαιρναν όπιο. Οι χρήστες του οπίου συνέχιζαν να συμμετέχουν πλήρως στη ζωή της κοινότητας. Τα παιδιά και οι νέοι που έκαναν χρήση οπίου, εξακολουθούσαν να πηγαίνουν στο σχολείο, να διαβάζουν και να παίζουν. Μ’ αυτό τον τρόπο, ο 19ος αιώνας απέφυγε μια απ’ τις καταστρεπτικότερες συνέπειες των νόμων και των στάσεων απέναντι στα ναρκωτικά, που χαρακτηρίζει την εποχή μας: τη γέννηση μιας ξεχωριστής υποκουλτούρας των ναρκωτικών που αποκόβεται από την κοινωνία χωρίς οδό επιστροφής. Τον 19ο αιώνα δεν υπήρχαν αντιναρκωτικοί οργανισμοί, αντιναρκωτικές σταυροφορίες και πολέμιοι των λεγόμενων ναρκωτικών. Και ο λόγος ήταν απλός: Οι ψυχοτρόπες ουσίες δεν αντιμετωπίζονταν σαν απειλή για την κοινωνία.» Γιατί, απλούστατα, δεν ήταν απειλή.

Πώς κρίνετε τη στάση των διαχειριστών της εξουσίας στην Ελλάδα απέναντι στην κάνναβη και πόσο συμβαδίζει η πρακτική τους με τις εξελίξεις στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Εξαιτίας της αποικιοκρατικής σχέσης της χώρας μας με την Αγγλία (μέχρι το 1947) και με τις ΗΠΑ (μετά το 1947), όλοι οι διαχειριστές της εξουσίας στη χώρα μας ήταν και εξακολουθούν να είναι απλοί αποικιακοί διοικητικοί υπάλληλοι. Για λόγους που αναλύω διεξοδικά στο βιβλίο μου Πλανητική Κυριαρχία και Ναρκωτικά με τον αποσαφηνιστικό υπότιτλο Τα Ναρκωτικά ως Εργαλείο της Αμερικανικής Εσωτερικής και Εξωτερικής Πολιτικής, οι ΗΠΑ οργανώνουν και καθοδηγούν την παγκόσμια «αντιναρκωτική σταυροφορία» και επιβάλλουν το νομοθετικό πλαίσιο που τη διασφαλίζει σε όλες τις εξαρτημένες χώρες, χρησιμοποιώντας ποικίλες πολιτικές, διπλωματικές, οικονομικές και στρατιωτικές πιέσεις και εκβιασμούς.

Κατά τη δική μου προσέγγιση, η δήθεν εθνική «αντιναρκωτική» νομοθεσία στη χώρα μας, υπαγορεύεται ευθέως από τις ΗΠΑ στους ντόπιους αποικιακούς υπαλλήλους τους.

Σ’ ό,τι αφορά τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εικόνα εμφανίζεται διαφορετική τα τελευταία χρόνια. Σ’ αυτές άρχισε να διαμορφώνεται μια στάση απομάκρυνσης από τον πολλαπλά καταστρεπτικό αμερικανικό «πόλεμο κατά των ναρκωτικών».

Και όλα δείχνουν ότι αυτή η εξέλιξη θα συνεχιστεί παρά τη λυσσαλέα αντίδραση των διαφόρων δήθεν ευρωπαϊκών οργανισμών που παίζουν το παιχνίδι των ΗΠΑ (όπως, π.χ. η «ομάδα Πομπιντού» που οφείλει την ύπαρξή της στον Γάλλο πρόεδρο Πομπιντού, συνεργάτη στην εφαρμογή του «πραξικοπήματος της ηρωίνης» του Αμερικανού προέδρου Νίξον).

Ποιες Είναι οι Πλέον Προφανείς Αντιφάσεις της Ισχύουσας Απαγορευτικής Πολιτικής;

Σ’ ό,τι αφορά την απαγόρευση και τη δίωξη ορισμένων επιλεγμένων ουσιών, είναι προφανές ότι οι απαγορευτικές επιλογές των διαχειριστών της κρατικής εξουσίας, γίνονται αποκλειστικά και μόνο με κριτήρια πολιτικά, οικονομικά και ιδεολογικά που δεν έχουν καμιά σχέση με το βαθμό της επικινδυνότητας τους.

Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι, από την άποψη των βλαπτικών επιδράσεων στο κορμί και τη σκέψη του λήπτη, οι νόμιμες εξαρτησιογόνες ουσίες (αλκοόλ, καπνός, ηρεμιστικά και αμφεταμίνες) είναι αισθητά βλαπτικότερες από ορισμένες παράνομες (όπως η ηρωίνη) και απείρως καταστρεπτικότερες από ορισμένες άλλες (όπως τα φύλλα της κόκας, η ατοξική κάνναβη και τα παράγωγά της: μαριχουάνα και χασίς).

Με βάση την επικινδυνότητα των ψυχοτρόπων ουσιών (που προσδιορίζεται από το συνδυασμό της εγκατάστασης εξάρτησης, των βλαβών που προκαλούν στα διάφορα συστήματα -και κυρίως το νευρικό- και των επιδράσεών τους στις ψυχικές λειτουργίες και τη συμπεριφορά), οι προτάσεις για την ταξινόμηση των ψυχοτρόπων ουσιών που έγιναν κατά καιρούς από διάφορες επιστημονικές εταιρείες και οργανισμούς των ΗΠΑ, μπορούν να συνοψιστούν στην ταξινόμηση που προτάθηκε στην Έκθεσης της Ερευνητικής Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «για το θέμα της εξάπλωσης του οργανωμένου εγκλήματος που σχετίζεται με το λαθρεμπόριο των ναρκωτικών στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας» (1992).

Και μόνο το γεγονός ότι οι επιλογές των διαχειριστών της εξουσίας καταστρατηγούν πλήρως τις επιστημονικές ταξινομήσεις των διαφόρων ουσιών με βάση την επικινδυνότητά τους, αποδεικνύει ότι στόχος της απαγορευτικής πολιτικής τους δεν είναι η (άλλωστε, αχρείαστη) «προστασία της κοινωνίας» από τα «ναρκωτικά» (όπως διακηρύσσουν), αλλά η εξυπηρέτηση των δικών τους πολιτικών, οικονομικών και ιδεολογικών σκοπιμοτήτων.

Ποια Είναι η Άποψή σας για το Λεγόμενο «Πρόβλημα των Ναρκωτικών»;

To «πρόβλημα των ναρκωτικών» δεν είναι επιστημονικό αλλά πολιτικό και οικονομικό ζήτημα και κατασκευάζεται με την απαγόρευση. Η επιλεκτική απαγόρευση ορισμένων ουσιών και η δίωξη των χρηστών τους ποτέ δεν στηρίχτηκε σε επιστημονικά δεδομένα: Μοναδικό αντιστήριγμά της υπήρξαν οι παράλογοι φόβοι και η απόρριψη του Άλλου που καλλιεργούν οι κυρίαρχες σε κάθε εποχή πολιτικές, οικονομικές και θρησκευτικές σκοπιμότητες.

Η κοινωνική και νομική αποδοχή ή απαγόρευση ορισμένων ουσιών ποτέ δεν συνδέθηκε με τις επιστημονικές αποδείξεις για την ύπαρξη ή την ανυπαρξία φαρμακολογικών κινδύνων από τη χρήση τους. Δεν υπήρχε και δεν υπάρχει καμιά επιστημονική βάση για το διαχωρισμό των ψυχοτρόπων ουσιών σε νόμιμες και παράνομες. Κάθε φάρμακο μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά, ανεξάρτητα από την τοξικότητά του. Και κάθε φάρμακο μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο κατάχρησης, ανεξάρτητα από το βαθμό της κοινωνικής αποδοχής του. Γιατί απλούστατα, δεν υπάρχουν καλά ή κακά φάρμακα, υπάρχουν μόνο καλές και κακές σχέσεις με τα φάρμακα.

Και είναι γελοίο να μιλάει κανείς για «επιστημονική» (!) απαγορευτική στάση απέναντι στα «ναρκωτικά», όταν στις ΗΠΑ, όλες οι παράνομες ψυχοτρόπες ουσίες προκαλούν το θάνατο 7.000 ανθρώπων το χρόνο, ενώ μόνο δυο νόμιμες ψυχοτρόπες ουσίες, ο καπνός και το αλκοόλ, σκοτώνουν 500.000 ανθρώπους κάθε χρόνο (450.000 ο καπνός και 50.000 το αλκοόλ) χωρίς να συνυπολογίζονται οι θάνατοι που οφείλεται σε βιαιότητες που τελούνται υπό την επήρεια του αλκοόλ).

Ποια Είναι τα Βασικά Αντιστηρίγματα του Αιτήματος της Αποποινικοποίησης της Χρήσης των Παράνομων Ουσιών που Υπερασπίζεστε;

Η αποποινικοποίηση της χρήσης των απαγορευμένων ουσιών αποτελεί για μένα ένα ενδιάμεσο στάδιο στη διαδικασία της νομιμοποίησής τους (ή για την ακρίβεια της επανα-νομιμοποίησής τους, δεδομένου ότι η απαγόρευσή τους έχει ζωή μόλις 90 ετών). Είναι ένας αναγκαίος τακτικός στόχος που ανταποκρίνεται στην αξιοθρήνητη διανοητική κατάσταση μιας κοινωνίας που η συνείδησή της, κάτω από την επίδραση της τρομοκρατικής προπαγάνδας, έχει υποστεί τόσο ριζικές διαστροφές ώστε να μη μπορεί να δει καθαρά το ίδιο της το παρελθόν (δηλαδή την κατάστασή της στην περίοδο πριν από την απαγόρευση).

Το αίτημα της επανα-νομιμοποίησης των παράνομων ουσιών:

● Απορρέει αβίαστα από μια ηθική και πολιτική φιλοσοφία που εδράζεται στη βασική επιβιωτική αρχή «ζήσε και άσε τον άλλο να ζήσει».

● Βασίζεται στην αδιάψευστη ιστορική πραγματικότητα της σχέσης του ανθρώπου μ’ αυτές τις ουσίες κατά την περίοδο πριν από την απαγόρευση (1914).

● Ενισχύεται από τα στατιστικά στοιχεία που καταδείχνουν τη βαρβαρότητα της απαγόρευσης και τις αφανιστικές συνέπειές της για τα άτομα και τις κοινωνίες. Και,

● Αποσκοπεί στην υπεράσπιση της θεμελιώδους αρχής του δικαίου σύμφωνα με την οποία καμιά πολιτισμένη κοινωνία δεν έχει το δικαίωμα να τιμωρεί πράξεις αυτοπροσβολής.

Υπάρχει Σχέση Πολιτικής, Υπόκοσμου, Τρομοκρατίας και Ναρκωτικών;

Αναμφίβολα. Και η απάντηση προκύπτει από την ιστορική έρευνα. Από την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου (1947), τα ναρκωτικά και η τρομοκρατία αποτελούν δυο όψεις του ίδιου νομίσματος, δυο αποτελεσματικά, πολιτικά και οικονομικά, εργαλεία που χρησιμοποιούνται από τις μυστικές υπηρεσίες και το οργανωμένο έγκλημα.

Από το 1947 και μετά, οι δραστηριότητες των μυστικών υπηρεσιών και του οργανωμένου εγκλήματος αλληλοεπικαλύπτονται στ’ όνομα της αντιμετώπισης του κομμουνιστικού κινδύνου, με αποτέλεσμα την αλληλεπίδραση και τον αμοιβαίο μετασχηματισμό τους:

● Το οργανωμένο έγκλημα, παράλληλα με την παραδοσιακή του δραστηριότητα (προστασία, πορνεία, ναρκωτικά) πολιτικοποιείται διαμέσου της εξυπηρέτησης πολιτικών στόχων που του θέτουν οι μυστικές υπηρεσίες (σπάσιμο απεργιών, βιαιότητες σε βάρος της αριστεράς, πολιτικές δολοφονίες).

● Και οι μυστικές υπηρεσίες, παράλληλα με την παραδοσιακή τους δραστηριότητα (κατασκοπία, αντικατασκοπία, πολιτική τρομοκρατία) εγκληματοποιούνται χρησιμοποιώντας τα μέσα του οργανωμένου εγκλήματος (και κυρίως τα ναρκωτικά). Κι έτσι αναδεικνύονται σε παράλληλη εξουσία, γιατί οι μπίζνες με τα ναρκωτικά τους εξασφαλίζουν αφ’ ενός μια πολιτική αυτονομία διαμέσου μιας σειράς «συμμαχιών» που μπορούν να διαφεύγουν από τον έλεγχο της νόμιμης πολιτικής εξουσίας και αφ’ ετέρου μια οικονομική αυτοδυναμία από τα αρμόδια συνταγματικά όργανα ελέγχου, διαμέσου της αυτοχρηματοδότησης των επιχειρήσεών τους με τα κέρδη που προσπορίζονται από την έμμεση ή άμεση συμβολή τους στη διακίνηση των ναρκωτικών.

Ο κατάλογος των αδιάψευστων αποδείξεων είναι μακρύς: Συνεργασία της Υπηρεσίας Πληροφοριών του Ναυτικού και της OSS με την αμερικανική μαφία (1941 και 1943). Της CIA και της γαλλικής ΚΥΠ με την κορσικανική μαφία (1947-1954). Της CIA και της ιταλικής ΚΥΠ με την ιταλική μαφία (1956-1980). Της CIA και του Δικτύου της Ν.Α. Ασίας (1967-1972). Οι επιχειρήσεις όπλα για ναρκωτικά (και αντιστρόφως) στο Αφγανιστάν, το Ιράν, τη Νικαράγουα, κλπ.

Οποιαδήποτε σοβαρή μελέτη για τα ναρκωτικά θα προσκρούσει αναγκαία στο τρίπτυχο Οργανωμένο έγκλημα – Μυστικές υπηρεσίες – Τρομοκρατία, και οποιαδήποτε σοβαρή έρευνα για την τρομοκρατία θα βρεθεί αντιμέτωπη με το τρίπτυχο Οργανωμένο έγκλημα – Μυστικές υπηρεσίες – Ναρκωτικά. Ετσι σχηματίζεται το τετράπτυχο Οργανωμένο έγκλημα – Μυστικές υπηρεσίες – Ναρκωτικά- Τρομοκρατία, που τα επιμέρους στοιχεία του μόνο αφελείς ή ανιστόρητοι μπορούν να απομονώνουν με ελαφριά καρδιά και σκέψη.

Η Χρήση των Ψυχοτρόπων Ουσιών και η Εξέλιξη της Χρήσης Έχουν Ταξικά Χαρακτηριστικά;

● Σ’ ό,τι αφορά τη χρήση, είναι δύσκολο να αποφανθεί κανείς με βεβαιότητα, γιατί η διωκτική μανία της αστυνομίας είναι ταξικά προσδιορισμένη και στρέφεται επιλεκτικά στα πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα, με αποτέλεσμα να είναι στατιστικά αποδείξιμη μόνο η χρήση από τα εργατικά στρώματα ή τους άνεργους (Πάρτε υπόψη ότι πριν από την απαγόρευση, η πλειοψηφία των χρηστών ανήκε στα μεσαία και τα μικροαστικά στρώματα, και το μεγαλύτερο ποσοστό ήταν γυναίκες).

● Σ’ ό,τι αφορά την εξέλιξη της εξάρτησης, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι η μοίρα του εξαρτημένου είναι ταξικά προσδιορισμένη:

Οι προνομιούχοι εξαρτημένοι, εξαιτίας της ταξικής τους θέσης, μπορούν να συντηρούν την εξάρτησή τους και να ζουν μια απολύτως κανονική ζωή χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να προσφεύγουν στις πηγές της μαύρης αγοράς, να συναλλάσσονται με το οργανωμένο έγκλημα, να καταναλώνουν τα νοθευμένα και νοσογόνα περιττώματα που προσφέρονται ως «ηρωίνη» στη μαύρη αγορά ή να εξαναγκάζονται στη μικροδιακίνηση, την κλοπή και την εκπόρνευση για να εξασφαλίσουν τη δόση της ουσίας που έχουν ανάγκη.

Οι μη-προνομιούχοι εξαρτημένοι, απ’ αφορμή τον ίδιο αλύγιστο ταξικό ντετερμινισμό, είναι καταδικασμένοι να συντηρούν την εξάρτησή τους, προσπαθώντας απελπισμένα να κρατηθούν σε μια κατάσταση ισορροπίας ανάμεσα στον προμηθευτή και την αστυνομία, την ελευθερία και τη φυλακή, τον υποσιτισμό και την αρρώστια, την επιβίωση και το θάνατο.

Μερικά παραδείγματα προνομιούχων εξαρτημένων: ο Lincoln (κοκαΐνη), ο στρατηγός Grant (κοκαΐνη και οπιούχα), ο Freud (κοκαΐνη), ο διάσημος χειρουργός Wil. Halstead (μορφίνη), ο γερουσιαστής και καθοδηγητής του κυνηγιού των κόκκινων μαγισσών στις ΗΠΑ Joseph ΜcCarthy (μορφινομανής), ο Jack, η Jacqueline και ο John F. Kennedy (αμφεταμίνες), ο πρωταγωνιστής του πρώτου αμερικανικού «πολέμου κατά των ναρκωτικών» Elvis Presley (πολυτοξικομανής), η κυρία «Just Say No» Nancy Reagan (βαρβιτουρικά, ηρεμιστικά), η Betty Ford, ο Billy Carter, η «πλειστάκις ανανήψασα» Kity Dukakis (αλκοόλ, ηρεμιστικά), κ.α. Τα αντίστοιχα παραδείγματα των μη-προνομιούχων εξαρτημένων είναι άπειρα και κοσμούν καθημερινά τα αστυνομικά δελτία…

Δεν υποστηρίζω τη χρήση των ψυχοτρόπων ουσιών.

Αλλά υπερασπίζομαι τη νομιμοποίησή τους.

Πρώτον, για λόγους ηθικούς:

Κανένας εκτός από μένα δεν έχει δικαίωμα να αποφασίζει

ποια ουσία θα καταναλώνω και ποια όχι.

Δεύτερον, για λόγους πολιτικούς:

Η κοινωνία δεν απειλείται από τις ψυχοτρόπες ουσίες.

Κινδυνεύει μόνο από την κατασταλτική πολιτική

της κρατικής εξουσίας απέναντι σ’ αυτές.

Το δικαίωμα να ψηφίζω

και το δικαίωμα να εξουσιάζω το κορμί μου

αποτελούν βασικά στοιχεία της ελευθερίας μου.

Το δικαίωμα να ψηφίζω

είναι θεμελιώδες στοιχείο της ελευθερίας μου ως πολίτη.

Και το δικαίωμα να εξουσιάζω το κορμί μου

είναι κεντρικό στοιχείο της ελευθερίας μου ως ατόμου.

Η απαγόρευση της ψήφου

αίρει το δικαίωμά μου να ασκώ κάποιο έλεγχο

στους διαχειριστές της εξουσίας,

και συνεπώς καταργεί την ελευθερία μου ως πολίτη.

Και η απαγόρευση ορισμένων ψυχοτρόπων ουσιών

αίρει το δικαίωμά μου να εξουσιάζω το κορμί μου

και συνεπώς καταργεί την ελευθερία μου ως ατόμου.

Υπερασπίζομαι την (επανα)νομιμοποίηση

όλων των απαγορευμένων ψυχοτρόπων ουσιών,

επαναλαμβάνοντας για λογαριασμό μου

τη δήλωση του Καρλ Μαρξ: «Μου είναι ευπρόσδεκτη κάθε επιστημονική κριτική.

Αλλά απέναντι στις προκαταλήψεις της λεγόμενης κοινής γνώμης,

που δεν της έκανα ποτέ καμιά παραχώρηση,

ισχύει πάντα για μένα η ρήση του μεγάλου Φλωρεντινού:

Τράβα το δρόμο σου, κι άσε τον κόσμο να λέει».

Κλεάνθης Γρίβας

O ΚΛΕΑΝΘΗΣ ΓΡΙΒΑΣ (γεν. 1944) είναι ψυχίατρος-νευρολόγος, Διδάκτωρ ψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, με σπουδές στην Κοινωνιολογία. Υπήρξε συνεργάτης πολλών περιοδικών και εφημερίδων, μεταξύ των οποίων και η Ελευθεροτυπία (για 15 χρόνια μέχρι τις 4-2-2002). Συντάκτης της Έκθεσης για τα Ναρκωτικά της Ειδικής Επιτροπής του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης (1986) και συγγραφέας 19 βιβλίων με θέμα τη δημόσια υγιεινή, την ψυχιατρική, τα ναρκωτικά, την τρομοκρατία και την ιστορία.

 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΕΣΛΑ

ΑΠΑΛΛΑΓΕΙΤΕ ΤΩΡΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΣΤΕ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΑΣ

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩ ΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΠΟΡΦΥΡΗ ΠΛΑΚΕΤΑ ΤΟΥ ΤΕΣΛΑ;

Η Πλακέτα Τέσλα σας αποστέλλεται με Αντικαταβολή στη διεύθυνσή σας.

Τηλεφωνείστε τώρα στο

2311.270832

ή στο 6945354443

ή στείλτε στον ίδιο αριθμό SMS με τα στοιχεία σας (Ονοματεπώνυμο, Διεύθυνση, Ταχυδρομικός Κώδικας και Τηλέφωνο).

Μπορείτε επίσης να δώσετε την παραγγελία σας και τα στοιχεία σας στο mail: tesla.plate.gr@gmail.com

● Η κάθε Πλακέτα του Τέσλα κοστίζει 22 ευρώ (συν έξοδα αποστολής 3,8 ευρώ).  Για κάθε επιπλέον Πλακέτα Τέσλα παραγγείλετε, ισχύει έκπτωση 10%.

ΚΑΝΤΕ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΑΓΑΠΑΤΕ. ΕΝΑ ΔΩΡΟ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΠΟΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΑΣ.

Ο Δαιμόνιος Καλλιτέχνης των Βαλκανίων

Συνέντευξη στη Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Φωτογραφίες: Σωτήρης Μεζερτζόγλου

Μου είναι αδύνατον να μιλήσω για τον Γκόραν Μπρέγκοβιτς χωρίς να πω μερικά πράγματα για τους Bijelo Dugme, το θρυλικό και πολύ δημοφιλές ροκ συγκρότημα της πρώην (ενιαίας) Γιουγκοσλαβίας.  Είναι σαν να μιλάω για τον  John Lennon η τον Mick Jaeger χωρίς να αναφέρω τους Beatles η τους  Rolling Stones. Οι Bijelo Dugme λοιπόν (1974-1989) (Μπιέλο Ντούγκμε σημαίνει Λευκό Κουμπί) ήταν μία ζωντανή μεταφορά της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο, που ερχόταν από το Σαράγιεβο, μια πόλη που πριν τον πόλεμο φημίζονταν για το γεγονός ότι στο κέντρο της μπορούσε κανείς με μια ματιά να δει την απόδειξη της ειρηνικής συνύπαρξης των πολιτών της, οι οποίοι ακολουθούσαν τέσσερις διαφορετικές θρησκείες. Όλες μαζί στεκόταν εκεί για πολλούς αιώνες: ορθόδοξοι ναοί και καθεδρικοί των καθολικών, εβραϊκές συναγωγές και το μουσουλμανικά τζαμιά. Μια πόλη στην οποία κατάφεραν για αιώνες να ζήσουν ειρηνικά «οι πιο αιμοβόροι λαοί των Βαλκανίων»: Σέρβοι, Κροάτες και Μουσουλμάνοι.

Τη δεκαετία του 1970, την εποχή της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο και του Ψυχρού Πολέμου, για τους νέους Γιουγκοσλάβους το μέτρο όλων των πραγμάτων ερχόταν από τη Δύση και αυτό φαινόταν στο ντύσιμο και στη μουσική που άκουγαν. Ενώ ήθελαν και πίστευαν ότι ο δικός τους κόσμος ήταν ο «καλύτερος από όλους», ταυτόχρονα είχαν το κόμπλεξ κατωτερότητας προς την Δύση και ανωτερότητας προς την ΕΣΣΔ και τις  υποτακτικές χώρες της. Όταν λοιπόν εμφανίστηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1970 οι Μπιέλο Ντούγκμε, με το βουκολικό ροκ ερωτικού (άρα πολιτικά ακίνδυνου) περιεχομένου μαζί με την πιο τρελή εμφάνιση της ροκ-χίπη σκηνής της εποχής, πολύ γρήγορα έγιναν το αγαπημένο γκρουπ των νέων αλλά και το καμάρι του συστήματος του Τίτο, ως μία ζωντανή απόδειξη ότι η νεολαία του ήταν ελεύθερη και ευτυχισμένη. Το συγκρότημα αυτό αποτελούσε ένα ιδιαίτερο φαινόμενο το οποίο ξεπέρασε φιλοδοξίες των ίδιων των δημιουργών του. Ο «πατέρας» του ήταν ένας πανέξυπνος και γοητευτικός φοιτητής της φιλοσοφικής σχολής αλλά και ταλαντούχος μουσικός που πάνω απ’ όλα αγαπούσε το ροκ –ο Γκόραν Μπρέγκοβιτς. Η τρελή επιτυχία των Μπιέλο Ντούγκμε κράτησε 25 χρόνια. Διαλύθηκε λίγο πριν τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Ο μεγαλοφυής Γκόραν Μπρέγκοβιτς πέρσι το καλοκαίρι έκανε μια δική του καλλιτεχνική προσπάθεια ένωσης του παλιού γκρουπ και παρουσίασε τρεις μοναδικές συναυλίες ανάμνησης στους νοσταλγούς της πρώην Γιουγκοσλαβίας (YU-Nostalgics)  και στα παιδιά τους, σε τρεις μοναδικές και δικές του για πάντα πόλεις: Ζάγκρεμπ, Σεράγεβο και Βελιγράδι. Ήταν μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές του επιτυχίες. Μόνο στο Βελιγράδι, μετά από μια απίστευτη διαφήμιση –«λες και επρόκειτο για διαφημιστική εκστρατεία για την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση!»– στον Ιππόδρομο μαζεύτηκαν 200.000 πρώην νεολαίοι του Τίτο, μαζί με τα παιδιά τους, για να άκουσαν live για μια ακόμη και τελευταία φορά τα αξέχαστα τραγούδια των Μπιέλο Ντούγκμε.

Όταν τελικά έσβησαν οι Μπιέλο Ντούγκμε, ο Μπρέγκοβιτς έφτιαξε την «Ορχήστρα για Γάμους και Κηδείες», με την οποία ταξίδεψε σ’ όλο τον κόσμο και πούλησε εκατομμύρια δίσκους. Για δέκα χρόνια κράτησε ο άκρως καρποφόρος του «γάμος» με τον Έμιρ Κουστουρίτσα, από τον οποίον βγήκανε οι πολυβραβευμένες ταινίες του Κουστουρίτσα με τις καταπληκτικές μουσικές του Μπρέγκοβιτς:  Καιρός των Τσιγγάνων, Arizona Dream και Underground. Το τραγούδι Ederlezi (Djurdjevdan) από τον Καιρό των Τσιγγάνων του Κουστουρίτσα, έχει μπει σε ρεπερτόρια όλων των γαμήλιων πάρτι, ενώ στις Κάννες θεωρείται ένα από τους Ύμνους του φεστιβάλ. Κάποιοι λένε ότι το Underground δεν θα κέρδιζε το Χρυσό Φοίνικα των Καννών αν δεν ήταν η μουσική του Μπρέγκοβιτς. Μπορεί να έχουν και δίκιο, ποιος ξέρει;

Τέλος Σεπτεμβρίου του 2007 ο Μπρέγκοβιτς για άλλη μία φορά ήρθε στη Θεσσαλονίκη, μαζί με τους 40 μουσικούς και την περιβόητη  «Ορχήστρα για Γάμους και Κηδείες», όπου στο Μέγαρο Μουσικής έδωσαν συναυλία στα πλαίσια των 42^ων Δημητρίων. Έπαιξαν τις συνθέσεις από την πρόσφατη δισκογραφική του δουλειά Bregovic’s Carmen with a Happy End, αλλά και μια επιλογή από μουσικές που έκανε για τις ταινίες του Κουστουρίτσα, κάποια ελληνικά κομμάτια κλπ. Αυτή ήταν μια ευκαιρία για μένα να ολοκληρώσω μία ιδέα που γεννήθηκε πριν από τρία χρόνια, όταν στο πρώτο τεύχος του ΖΕΝΙΘ δημοσιεύτηκε η συνέντευξή μου με τον Έμιρ Κουστουρίτσα. Τότε σκέφτηκα ότι πρέπει κάποια στιγμή να μιλήσω και με το «έτερο ήμισυ» του δαιμόνιου βαλκανικού δημιουργικού ζεύγους, που ερχόταν και οι δύο από το Σαράγιεβο. Έπεσα απ τα σύννεφα όταν έμαθα ότι η συναυλία ήταν «sold out» και ότι δεν υπάρχει τρόπος να τη δω, γιατί οι διοργανωτές από το Μέγαρο μουσικής δεν θέλουν κανένα επισκέπτη όρθιο(!). Έτσι δεν είδα την συναυλία του Μπρέγκοβιτς, αλλά κατάφερα να μιλήσω μαζί του. Παρόλο που είχε ελάχιστο χρόνο στην διάθεσή του, είχε όρεξη και περιέργεια για μια συζήτηση στη μητρική του γλώσσα. Απολαύστε την!

Μίλιτσα Κοσάνοβιτς

Πρόσφατα κυκλοφόρησε ο καινούργιος σας δίσκος, που είναι η όπερα  «Bregovic’s Carmen with a Happy End». Πέστε μας μερικά πράγματα για αυτό το έργο; 

Πρόκειται για το σενάριο που έγραψα για μια ταινία που πιθανόν θα την γυρίσω του χρόνου. Με αυτή την όπερα ήδη κάναμε το γύρο του κόσμου: την παίξαμε πάνω από 130 φορές! Τώρα λοιπόν βγήκε και ο δίσκος, και η φιλοδοξία μου γι’ αυτήν την όπερα είναι να μπει στο ρεπερτόριο για μικρές ορχήστρες. Είναι μία όπερα που θα μπορούσε να παίζει σε γαμήλια πάρτι, όπου με κάποια φιλοδωρήματα που θα δώσουν στους μουσικούς, οι επισκέπτες και οι συμμετέχοντες του γάμου θα μπορέσουν να απολαύσουν μία ολόκληρη Όπερα! Ελπίζω να έχω την ευκαιρία να την παίξω και στη Θεσσαλονίκη. Τώρα ετοιμάζω λοιπόν αυτή τη ταινία, τουλάχιστον αυτό είναι το σχέδιό μου. Μέχρι το τέλος του 2007 θα κάνω μόνο (!) άλλες δέκα συναυλίες, και μετά θα σταματήσω για κάποιο χρονικό διάστημα επειδή θέλω να γράψω.

Την ταινία θα την σκηνοθετήσετε εσείς ή θα παίξει μόνο η μουσική σας;  

Ναι, ναι, εγώ θα τη σκηνοθετήσω την Όπερα.

Πως τολμάτε και δοκιμάζεστε σ’ αυτό το καινούργιο ρόλο του σκηνοθέτη. Δεν φοβάστε την αποτυχία;

Μ’ αρέσει να κάνω ντεμπούτο. Πριν από τον πόλεμο ήμουν μεγάλος ροκ σταρ. Όμως ακόμη και η πιο glamour ρουτίνα δεν παύει να είναι ρουτίνα. Το ποιο ωραίο πράγμα σε κάθε δουλειά είναι πάντα η αρχή. Είχα την ευκαιρία, λόγω του πολέμου, να ξεκινήσω από το μηδέν δύο φορές. Αυτό ήταν το πιο τυχερό πράγμα που θα μπορούσε να μου συμβεί. Δυστυχώς συνέβη λόγω του πολέμου… Δεν νομίζω ότι όλα πράγματα που κάνω είναι ευφυή, κάποια πράγματα είναι καλά, κάποια όχι. Κι εσείς, καμιά φορά γράφετε κάποιο καλό άρθρο, ενώ την άλλη όχι και τόσο, έτσι δεν είναι; Έτσι και η ταινία: μπορεί να βγει καλή μπορεί και όχι. Θα δούμε. Αλλά αυτό που μου αρέσει είναι αυτός ο «πυρετός της αρχής». Άλλωστε μία από τις πιο βασικές ελευθερίες που μπορείτε να κερδίσετε στη ζωή σας είναι η ελευθερία να κάνετε λάθος. Εγώ αφήνω αυτή την ελευθερία στον εαυτό μου ως βασική. Πιστεύω ότι έχω δικαίωμα να είμαι τόσο ελεύθερος για να μπορώ να κάνω λάθη. Είχα μια  περίοδο στην οποία έκανα αρκετές ταινίες. Μιλάμε για τα πρώτα 3-4 χρόνια πολέμου. Εδώ και παρά πολύ καιρό δεν κάνω ταινίες. Έκανα μουσική για κάτι τεράστιες ταινίες, που ποτέ δεν έφτασαν στις κινηματογραφικές αίθουσες. Με μεγάλους Άγγλους ηθοποιούς σαν τους McGregor, Greta Scacchi, μια ταινία με τον Ζεράρ Ντεπαρντιέ… Μιλάμε για πανάκριβες ταινίες που ποτέ δεν έφτασαν στις αίθουσες. Θέλω να πω, μια στις 100 ταινίες φτάνει στο σινεμά, ενώ μία από τις 1.000 είναι καλή. Οπότε δεν μπαίνω μέσα σ’ αυτή τη δουλειά με την τρελή σκέψη ότι θα πετύχει. Απλά έχω όρεξη να το κάνω.

Πως ήρθατε στην ιδέα να γράψετε αυτή την Όπερα «Βregovic’s Karmen with Happy End» (Κάρμεν του Μπρέγκοβιτς με Αίσιο Τέλος);

Ξέρετε, έχω την κακή συνήθεια να πηγαίνω και να πίνω στο καφέ του Εθνικού Θεάτρου του Βελιγραδίου, όπου είναι και η Όπερα του Βελιγραδίου. Δηλαδή δεν πάω να πιω σε μπουζούκια ή σε μπαρ, αλλά σε Όπερα. Έτσι μια φορά καθόμουν και έπινα κι ακουγόταν η Κάρμεν του Μπιζέ (Georges Bizet). Κάποια στιγμή, δεν ξέρω, ίσως επειδή είχα ήδη πιει αρκετά, σκέφτηκα αν έφερνα κάποιον από τους δικούς μου τσιγγάνους-μουσικούς και άκουγε αυτή την Όπερα, ποια θα ήταν η γνώμη του; Φαντάστηκα ότι μάλλον θα το έβλεπε ως εξής: εφόσον έχουμε μόνο μια όπερα με τσιγγάνους και σ’ αυτήν ο μόνος που την πατάει στο τέλος είναι μια  τσιγγάνα –η Κάρμέν, τότε πρέπει να κάνουμε μια άλλη όπερα που θα έχει ένα αίσιο τέλος. Την επόμενη μέρα ξεκίνησα να γράφω το σενάριο με τη μέθοδο που πιστεύω είχε και ο Prosper Merimee, που ξεκίνησε από μια αληθινή ιστορία. Αλλά εκείνη την εποχή του Μεριμέ και του Μπιζέ, όλη η εικόνα για τους τσιγγάνους ήταν πολύ ρομαντική, οπότε και η Κάρμεν του Μπιζέ ήταν μια ρομαντική όπερα. Η δική μου «αληθινή ιστορία» βασίζεται στις πολλές ιστορίες των κοριτσιών από την ανατολή, που πήγαν και πάνε στη Δύση πιστεύοντας κάποιες ψεύτικες υποσχέσεις κάποιων κακών ανθρώπων, οι οποίες στο τέλος καταλήγουν στο δρόμο ως πόρνες δουλεύοντας για κάποιον νταβατζή. Αυτές οι ιστορίες υπάρχουν παντού γύρω σας, θα συναντήσετε καμία μόλις βγείτε έξω από τη πόρτα του σπιτιού σας. Όταν το τελείωσα το σενάριο μου φάνηκε υπερβολικά τραγική η ιστορία ώσπου σκέφτηκα: θα το κάνω με happy end! Η ζωή είναι κάτι που δεν μπορώ να σκηνοθετήσω, αλλά τουλάχιστόν στην όπερα μπορώ να μετατρέψω τα πράγματα ώστε να έχουν ένα αίσιο τέλος.  Και φυσικά για τους τσιγγάνους ένα αίσιο τέλος σημαίνει Γάμος! Υπάρχει ένα ανέκδοτο για τους τσιγγάνους που λέει ότι ένα τσιγγανάκι μπαίνει στο σπίτι και βρίσκει τη γιαγιά του να βλέπει μια «τσόντα». Την ρωτάει: «Τι κάνεις ρε γιαγιά;» Κι αυτή του απαντάει: «Περιμένω να δω αν θα παντρευτούνε!» Έτσι οι τσιγγάνοι φαντάζονται ένα happy end. Στη δική μου Όπερα στο τέλος όλοι παντρεύονται!

Ο ευτυχισμένος «γάμος» μεταξύ του Γκόραν Μπρέγκοβιτς και του Έμιρ Κουστουρίτσα κράτησε περίπου δέκα χρόνια. Η συνεργασία σας αποτελούσε ένα φαινόμενο ίσως μοναδικό στον κόσμο. Όχι ότι δεν υπήρχαν τέτοια δημιουργικά ζευγάρια, αλλά εσείς ταυτόχρονα καταγόσασταν κι από την ίδια πόλη, και οι δυο από τα 300 τετραγωνικά μέτρα του περιβόητου Τσαρσί του Σεράγεβο όπου «όλα συνέβαιναν».  Πως το εξηγείτε:

Πρόκειται για μια τυχερή περίοδο όπου είχαν μαζευτεί ίσως οι πιο ταλαντούχοι άνθρωποι… Ουσιαστικά μαζί του (με τον Κουστουρίτσα) συνεργάζονταν όλοι οι ίδιοι άνθρωποι, μέχρι και το τέλος του Underground. Οι φίλοι και συνάδελφοι από το πανεπιστήμιο της Πράγας, οι κάμεραμαν, οι μονταζέρ, ο σκηνογράφος, εγώ… Αντικειμενικά, αν δείτε την δική μας κινηματογραφία, δύσκολα θα βρείτε τέτοια τυχερά και παραγωγικά δέκα χρόνια. Το φιλμ είναι πολύπλοκή ιστορία, εκτός από το πολύ ταλέντο πρέπει να είσαι και πολύ τυχερός. Ταινία δεν είναι σαν να κάθομαι μόνος μου και γράφω.

Πέρσι το καλοκαίρι ήμουν κι εγώ στον Ιππόδρομο Βελιγραδίου, ανάμεσα στους 200.000 «προσκυνητές», όπου έγινε το revival των  Bijelo Dugme.  Είχαν έρθει εκεί μαζί οι δύο γενιές: οι γονείς με τα παιδιά τους. Μαζί χόρευαν και τραγουδούσαν. Οι γονείς έκλαιγαν. Άλλωστε η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη χαρά αλλά και θρήνο της «κηδείας»… των Μπιέλο Ντούγκμε αλλά και της Μεγάλης Γιουγκοσλαβίας, της οποίας το συγκρότημα αυτό ήταν «σήμα κατατεθέν». Τώρα οριστικά δεν υπάρχουν πια. Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ήταν όντως αυτή η τελευταία εμφάνιση των Μπιέλο Ντούγκμε ή μπορεί να ξανά ζωντανέψει, να βρικολακιάσει και πάλι… ;

Δεν υπάρχει λόγος για κάτι τέτοιο. Αυτό είναι σαν να έχετε, για παράδειγμα,  κάποια ανώμαλη ιδέα να ξαναφορέσετε Πάμπερς. Ίσως έχετε κάποια επίθεση πορνογραφίας και φοράτε πάμπερς, αλλά αντικειμενικά γιατί να το κάνετε αυτό;

Πολλοί λένε για σας ότι είστε ένας πολύ ταλαντούχος μουσικός, αλλά ότι είστε ταυτόχρονα και πολύ πιο ταλαντούχος επιχειρηματίας. Πως το σχολιάζετε;

Δεν ξέρω, στη ζωή μου δεν έχω ασχοληθεί με τίποτα άλλο εκτός από τη μουσική. Σπούδασα φιλοσοφία, και στο τελευταίο έτος έβγαλα το πρώτο μου δίσκο. Ήταν μόνο μερικούς μήνες πριν να πάρω το πτυχίο μου. Ευτυχώς, γιατί αλλιώς θα γινόμουν καθηγητής φιλοσοφίας. Τι πλήξη! Περισσότερο ήταν οι συνθήκες που με έκαναν έτσι. Από ποιόν θα κληρονομούσα το ταλέντο για επιχείρηση; Ο πατέρας μου ήταν συνταγματάρχης του γιουγκοσλάβικου στρατού και η μητέρα μου δημόσιος υπάλληλος. Οι άνθρωποι ακόμη και σήμερα θέλουν να έχουν για τον καλλιτέχνη μια ρομαντική εικόνα του 18^ου αιώνα: όσο ζει πεινάει και όταν πεθαίνει τότε γίνεται γνωστός και πλούσιος! Σήμερα είναι πολύ δύσκολο να κρυφτείτε και ο κόσμος είναι έτσι οργανωμένος ώστε να μην περιμένει κανένας να πάρει την επιβράβευσή του στον Άλλο Κόσμο. Τώρα παίρνετε το βραβείο ακόμη κι αν δεν το θέλετε. Αυτό που κάνετε είναι εμπόρευμα, όλα είναι εμπόρευμα, και σε τελική ανάλυση είναι θέμα ποιότητας τι θα πουλήσει και τι όχι.

Εμείς οι Βαλκάνιοι συνήθως αντιλαμβανόμαστε τα Βαλκάνια ως κάποιο στοιχειωμένο τόπο και τους ίδιους Βαλκάνιους κάτι σαν καταραμένους ανθρώπους. Μήπως τελικά αυτό που είναι κατάρα για απλούς ανθρώπους είναι δώρο για τους καλλιτέχνες;

Ξέρεις, η πατρίδα είναι σαν τη μάνα. Δεν μπορείς να την αλλάξεις. Μπορεί, για παράδειγμα, ο πατέρας σου να παντρευτεί μια άλλη γυναίκα πιο νέα, πιο όμορφη και πιο έξυπνη ίσως, αλλά εσύ δεν την αγαπάς σαν τη δική σου τη μάνα. Έτσι ακριβώς είναι και με τη πατρίδα σου. Όμως η χώρα από την οποία εμείς καταγόμαστε είναι πολύπλοκη. Άρα είναι πολύπλοκο να αγαπάς τη χώρα από την οποία καταγόμαστε. Αυτές οι χώρες ζητάνε πολλά από μας. Φαντάζομαι ότι πολύ πιο εύκολα αγαπάει κανείς μια Γαλλία ή Αγγλία. Τώρα που το θυμάμαι, όταν διαλύθηκε η χώρα μας, τα πράγματα φαινόταν πολύ δραματικά. Εγώ ευτυχώς ήμουν στο Παρίσι και όχι στο Σαράγιεβο, αλλά από ‘κει σαν τρελός έκανα ζάπινγκ σε όλα τα τηλεοπτικά κανάλια ψάχνοντας για ειδήσεις. Η χώρα μου διαλύεται! Και όταν δεν είσαι σε τέτοια κατάσταση δεν αναγκάζεσαι να σκέφτεσαι τι είναι η πατρίδα. Όταν παθαίνεις κάτι τέτοιο όμως, καταλαβαίνεις ότι η πατρίδα δεν έχει να κάνει με γεωγραφικό έδαφος ή κάποιο πολιτικό έδαφος, πάντα πρόκειται για κάποιο συναισθηματικό έδαφος που σε κάνει να είσαι δεμένος με αυτό και να νομίζεις ό,τι καλλίτερο και ό,τι χειρότερο που έχεις είναι από εκεί.

Πως σας επηρέασε όλο αυτό ως συνθέτη και δημιουργό;

Εγώ τώρα ως συνθέτης, αν φανταστώ ότι κατάγομαι από αυτά τα τρομερά σύνορα των τριών θρησκειών, καθολικών, ορθόδοξων και μουσουλμάνων, που ήταν για 500 χρόνια κάτω από τους Τούρκους, καταλαβαίνω ότι αυτός ο τόπος γι’ αυτό το λόγο έγραψε και μια τόσο φοβερή ιστορία. Αλλά ταυτόχρονα έρχομαι από ένα μέρος που είναι σύγχρονο, μοντέρνο. Οι άνθρωποι εκεί όντως πυροβολούσαν ένας στον άλλον, αλλά ταυτόχρονα τραγουδούσαν και άκουγαν τι τραγουδούν και ακούνε οι απέναντι, οι εχθροί τους. Εγώ έρχομαι από ένα πολύ ιδιαίτερο μέρος, για αυτό η μουσική μου είναι έτσι λίγο Φράνγκεσταιν-ική, ένα κολάζ από διάφορα πράγματα, από διάφορες επιρροές, από διάφορες μουσικές διαφορετικών θρησκειών του τόπου, διάφορες μουσικές από γάμους και κηδείες. Δεν είναι κάτι που κάθομαι και το φτιάχνω διανοητικά, είναι κάτι που δεν μπορώ να το αποφύγω. Και να σου πω και κάτι άλλο: όλοι οι συνθέτες είναι τοπικοί, δεν υπάρχουν οικουμενικοί συνθέτες! Απλά κάποιοι έρχονται από μεγάλες κουλτούρες,  μεγάλους πολιτισμούς, ενώ εγώ έρχομαι από το μικρό. Να το πω επιστημονικά: η μουσική είναι η πρώτη γλώσσα του ανθρώπου. Πριν να μάθει ο άνθρωπος να μιλάει, πριν να έχει τη θρησκεία, την πολιτική, ο πρώτος τρόπος με τον οποίον επικοινώνησε με αυτόν τον κόσμο που τον φοβόταν, ήταν η μουσική. Η μουσική τόσο εύκολα πηδάει και ξεπερνάει εμπόδια. Προχθές έπαιξα στο Μεξικό. Σήμερα στη Θεσσαλονίκη, σε τρεις μέρες στην Άγκυρα, σε πέντε μέρες στη Τιφλίδα…  Αν παίζω καλά αυτή τη δική μου, τοπική, μικρή μουσική –είναι το ίδιο κατανοητή στους Εσκιμώους όσο και στους Βουσμανούς. Επειδή πρόκειται για την πρώτη γλώσσα του ανθρώπου, μια οικουμενική γλώσσα και μόνη κοινή γλώσσα τελικά που μας έμεινε.

Είναι γνωστό ότι είστε παιδί από ένα «μεικτό» γάμο, από πατέρα Κροάτη και Σερβίδα μητέρα. Βέβαια, στην εποχή του κομουνισμού του Τίτο και του διεθνισμού, ένας τέτοιος γάμος ήταν της μόδας και politically correct κάτι που σήμερα έχει γίνει … (ψάχνω τις σωστές λέξεις και με βοηθάει ο Γκόραν ) «Πολιτικά πολύπλοκο». Τι θα λέγατε στους νέο-εθνικιστές σήμερα που ακόμη επιμένουν στις καθαρές θρησκευτικές σχέσεις, σε «καθαρούς» γάμους κλπ.;

Τι να πω για αυτές τις ανοησίες: Αφού έχουν δικαίωμα στην ηλιθιότητα τα άλογα, γιατί να μην έχουν το ίδιο δικαίωμα και οι γάιδαροι.

Στον καπιταλιστικό μας κόσμο, στον οποίον τόσο πολύ θέλαμε να φτάσουμε από εκείνο που είχαμε, γιατί η σχέση μεταξύ της «υλικής ευδαιμονίας» και της ευτυχίας και αγάπης από την άλλη είναι «αντιστρόφως ανάλογη»;

Έχω συναντήσει αρκετούς πλούσιους ανθρώπους και οι περισσότεροι απ’ αυτούς που είναι και έξυπνοι άνθρωποι, καταλαβαίνουν ότι όλοι μας θέλουμε να γίνουμε αρκετά πλούσιοι για να μπορούμε να νιώσουμε άνετοι σαν τους φτωχούς. Αυτό είναι πιστεύω το βασικό νόημα της κατάκτησης.

Τι γνώμη έχετε για τον ακτιβισμό; Σήμερα είναι πλέον της μόδας οι καλλιτέχνες να προσφέρουν και την ανθρωπιστική τους βοήθεια και γίνονται ακτιβιστές, σαν το Μπόνο από τους U2 ή τη Σούζαν Σαραντον, τον Τιμ Ρόμπινς… Τι γνώμη έχετε για αυτό;

Ο καθένας τελικά ορίζει με κάποιο τρόπο το δικό του έδαφος. Ο σκύλος κατουράει τα δέντρα κι έτσι βάζει όρια στο δικό του έδαφος. Έτσι κάνουν και οι άνθρωποι με τον τρόπο τους. Κάποιος είναι άνετος στο μεγάλο έδαφος, κάποιος στο μικρό. Εγώ έχω τρεις κόρες και αυτό το αισθάνομαι σαν μεγάλη έγνοια, αλλά πιστεύω ότι ο άνθρωπος πρέπει να έχει και ταλέντο ή να το τρέφει κάπως, εκτός από την οικογένειά του να σκέφτεται και το γενικό καλό, το καλό όλου του κόσμου. Αυτό μας χωρίζει από τα ζώα. Αυτό το μικρό χάρισμα που έχουμε και μπορούμε να κάνουμε καλό και για τους άλλους και όχι μόνο για τον εαυτό μας. Αλλά πρέπει κάποιος να το έχει στο νου του, να είναι συνειδητός και να μην το ξεχνάει…

Στα Βαλκάνια, στις πρώην Γιουγκοσλαβικές δημοκρατίες, μετά από το ιδανικό που είχαμε (Αδελφότητα-Ενότητα), γυρίσαμε πάλι στο επικίνδυνο εθνικιστικό μοντέλο. Υπάρχει και πάλι μια μεγάλη άνοδος της θρησκευτικής συνείδησης. Σύμφωνα με τις στατιστικές οι καθολικοί Κροάτες είναι οι πιο θρήσκοι απ’ όλους, στη Βοσνία, οι μουσουλμάνες γυναίκες υπερήφανα κρύβουν τα πρόσωπά τους και τα σώματα στα μαντήλια, ενώ οι Σέρβοι κτίζουν ανά εκατό μέτρα κι από μία εκκλησία. Πως τα βλέπετε αυτά τα πράγματα. Δεν σας φαίνονται αναδρομικά, σαν μια επιστροφή στο μεσαίωνα;

Όταν σκέφτομαι αυτά τα πράγματα πάντα μου έρχεται στο νου εκείνη η ιστορία για τον Γκαίτε και τον δικό μας Βουκ. (σ.σ.ο Βουκ Στεφάνοβιτς Κάρατζιτς ήταν μεγάλος μεταρρυθμιστής της σερβικής ορθογραφίας και γραμματικής. Ενώ ήταν στη Βιέννη έκανε παρέα με τον Γκαίτε.). Καθόταν μαζί και φιλοσοφούσαν, ή ξέρω και εγώ τι έκαναν, γύρευαν γκόμενες μαζί, αλλά μετά ο καθένας τους πήγε σπίτι, πίσω στο δικό του γραφείο: Ο Γκαίτε να γράψει το Φάουστ και ο δικός μας να φτιάξει από την αρχή τη γραφή μας. Αυτή είναι η εικόνα που δείχνει πόσο πίσω είμαστε από την Ευρώπη. Η Ευρώπη τελείωσε με το θέμα έθνος-κράτος πριν από 200 χρόνια. Εμείς  τώρα ασχολούμαστε με αυτό το θέμα. Προφανώς, πρόκειται για μία διαδικασία που έπρεπε να την περάσει όλη η Ευρώπη και τη περνάμε κι εμείς με καθυστέρηση και πάλι.

Πιστεύετε σε επανάσταση και αν ναι, σε τι είδος επανάστασης πιστεύετε;

Παρατηρώ γύρω μου ότι οι άνθρωποι όλο και λιγότερο πιστεύουν σε αυτές τις αλλαγές από το γενικό στο ατομικό. Κάπως όλοι προσπαθούν να κτίσουν τους δικούς τους κόσμους, να φτιάξουν τα προσωπικά τους κράτη, κομουνισμούς και παράδεισους. Κανένας πια δεν πιστεύει ότι το κράτος θα λύσει όλα τα προβλήματά τους. Φτάνει από το κράτος να οργανώσει βασικά πράγματα, να μπορούμε να ζήσουμε οργανωμένα. Πιστεύω στις ατομικές επαναστάσεις και αλλαγές, ο καθένας μόνος του πρέπει να φτιάξει το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής του, χωρίς να περιμένει από το κράτος πολλά πράγματα… Βλέπω ότι προς τα ‘κει πάνε τα πράγματα.

Ποια είναι η γνώμη σας ως προς την αποποινικοποίηση των λεγόμενων «ελαφρών ναρκωτικών», όπως είναι η μαριχουάνα, το χασίς κ.α.;

Εγώ κάπως νωρίς τέλειωσα με αυτά τα πράγματα. Γενικώς τα έκανα όλα νωρίς. Έπαιζα μουσική σε στριπτήζ μπαρ όταν ήμουν 16 χρονών. Στα 17 μου είδα τόσες γυμνές γυναίκες που σίγουρα δεν είδαν όλα μαζί τα παιδιά της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Στα 18 μου ήμουν ήδη στην Ιταλία και στα 19 μου είχα τελειώσει με τα ναρκωτικά. Τα έχω περάσει όλα. Έπειτα ήρθαν οι γονείς μου να με γυρίσουν πίσω για να σπουδάζω. Αλλά πιστεύω ότι είναι δύσκολο να αποτρέψει κανείς την περιέργεια του. Οι άνθρωποι είναι περίεργοι και αυτό είναι ένα από τα πιο όμορφα χαρακτηριστικά των ανθρώπων. Συνήθως όσο πιο επικίνδυνα είναι τα πράγματα, τόσο μεγαλύτερη είναι και η περιέργειά μας. Ένα από τα πιο επικίνδυνα πράγματα σίγουρα είναι τα ναρκωτικά, ειδικά σε χέρια νέων παιδιών…

Δεν νομίζετε όμως ότι αυτή η ισοπέδωση των ελαφρών και σκληρών ναρκωτικών είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για τη ζωή των παιδιών που δεν ενημερώνονται για τη διαφορά. Τα βαριά, χημικά σκοτώνουν ενώ τα άλλα το πολύ προκαλούν κάποια εξάρτηση λιγότερο επικίνδυνη από το αλκοόλ;

Δεν καταλαβαίνω και πολύ τη διαφορά ανάμεσα στα βαριά και ελαφρά, γιατί σε κάποιον που σηκώνει βάρη 300 κιλών στο «μπέντς» του είναι ελαφρύ, έτσι είναι και με τα ναρκωτικά. Μια γνωστή ατάκα σχετικά με αυτό είναι: «ο Μπωντλέρ μπορούσε να παίρνει το όπιο με το κουταλάκι, ενώ οι άλλοι ούτε ένα τσάι δεν μπόρεσαν να πιουν…»

Ας αλλάξουμε θέμα. Πάμε πίσω στα «χωράφια» σας. Γιατί οι Έλληνες τόσο αγαπάνε τη μουσική σας;

Ξέρεις, ο κόσμος δεν είναι όπως μας τον δείχνει η τηλεόραση.  Εγώ πούλησα τα τελευταία 7-8 χρόνια πάνω από πέντε εκατομμύρια δίσκους σ’ όλο τον κόσμο! Από την Ισλανδία μέχρι την Αυστραλία. Έπαιξα παντού: στα πιο δυτικά μέρη όπως η Νέα Υόρκη και το Μπουένος Άιρες, στα πιο ανατολικά όπως Ταϊλανδή και Κορέα, το πιο βόριο ήταν η Ρωσία, το πιο νότιο η Αυστραλία…Ποτέ δεν ήμουν στην τηλεόραση! Κάθε φορά όταν έχω συναυλία πρέπει να δείξω την άδεια εισόδου σε εκείνο το πορτιέρη γιατί δεν ξέρει ο άνθρωπος πως φαίνομαι. Ο κόσμος απλά δεν είναι όπως φαίνεται στην τηλεόραση. Οι άνθρωποι είναι περίεργοι, έξυπνοι, ανακαλύπτουν πράγματα, ανακαλύπτουν συνθέτες και πιο ενδιαφέροντες από εμένα, δεν είμαι εγώ ο πιο περίεργος του κόσμου. Εδώ τα πράγματα είναι ως εξής: πιο εύκολα, εμείς (εννοεί εμάς τους  «Γιουγκοσλάβους») πάντα είχαμε μεγάλες επιρροές από την ελληνική μουσική. Πάνω μου την μεγαλύτερη επιρροή είχε το Ρεμπέτικο. Αυτό το ανακάτεμα της οθωμανικής και ορθόδοξης μελαγχολίας είναι ίσως το καλύτερο που έχουμε στα Βαλκάνια. Μια φορά στο Σαράγιεβο είχα χάσει τα αρχεία μου, είχα την τύχη να είμαι στο Παρίσι όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, άλλα με τα αρχεία μου ήμουν άτυχος. Θυμάμαι όταν ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί του Βελιγραδίου το 1999, πήρα μαζί μου όλα τα αρχεία και μαζί με την οικογένεια μου, με τους μουσικούς μου και τις οικογένειές τους, ήμασταν δεκαεφτά οικογένειες, πήγαμε όλοι μαζί στα Σκόπια. Μετά, για να τα βγάζουμε πέρα, παίζαμε εδώ στη Θεσσαλονίκη σε κλαμπ. Μέναμε στα Σκόπια και παίζαμε στη Θεσσαλονίκη. Αυτό ήταν αξέχαστο…

Σήμερα έχουμε πανσέληνο πάνω από τη Θεσσαλονίκη, πάνω από το Βελιγράδι, πάνω από το Σαράγιεβο. «Νocas je Pun Mjesec ko Lubenica iznad Bosne» (πασίγνωστοί στοίχοι από ένα τραγούδι που έγραψε για τους Μπιέλο Ντούγκμε:  «Απόψε είναι το Φεγγάρι γεμάτο σαν Καρπούζι  πάνω από τη Βοσνία»). Τι απόηχο έχουν σήμερα αυτοί οι στοίχοι μέσα σας;

Όταν μια φορά χάνεις την πατρίδα, όπως τη χάσαμε εμείς … Ξέρεις και παλιά ταξίδευα πολύ αλλά είχα το μαγιό μου στο Σεράγεβο, το χειμωνιάτικο παλτό μου στο Σεράγεβο, εκεί ήταν το σπίτι μου. Τώρα έχω σπίτια σε τρεις πόλεις: Βελιγράδι, Ζάγκρεμπ και Σεράγεβο. Είναι οι πόλεις στις οποίες δεν μπορώ να φανταστώ να πάω στο ξενοδοχείο. Σήμερα αυτές οι τρεις πόλεις βρίσκονται σε τρεις διαφορετικές χώρες… Και παντού είμαι καλά αλλά δεν περιμένω και πολλά πράγματα… Ο κόσμος είναι όμορφος και πολύχρωμος, και αν μια  φορά καταφέρετε να απεξαρτηθείτε από το δικό σας το τοπίο για το οποίο έχετε δέσει όλα τα πιο όμορφά συναισθήματά σας, αρχίζετε και απολαμβάνετε τον κόσμο με ένα διαφορετικό τρόπο. Το έχω συνηθίσει αυτό και πλέον είμαι καλά παντού.

Κύριε Μπρέγκοβιτς, σας εύχομαι κάθε επιτυχία απόψε και ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας!

Κι εγώ ευχαριστώ και χάρηκα πολύ για τη γνωριμία μας.

Μια «Αιρετική» Άποψη για τα Εθνικά Ζητήματα της Ελλάδας

Γράφει ο Δρ. Γεώργιος Νακρατζάς

Εξετάζοντας την πολιτική της χώρας μας κατά τις τελευταίες δεκαετίες είμαστε υποχρεωμένοι να διαπιστώσουμε ότι χαρακτηρίζεται από έναν παρανοϊκό εθνικιστικό χαρακτήρα, από τον οποίον δυστυχώς είναι δύσκολο να απαλλαγούμε. Τα μείζονα προβλήματα που απασχολούν αυτήν την στιγμή και δυστυχώς θα απασχολούν και στο εγγύς μέλλον την ελληνική κοινωνία είναι:

• Το θέμα της επέκτασης στα 12 μίλια των χωρικών υδάτων του Αιγαίου.
• Το θέμα των γιγαντιαίων  εξοπλισμών.
• Το θέμα της ονομασίας γειτονικού κράτους.
• Το θέμα των εθνικών Μειονοτήτων.
• Το φαιδρό θέμα των Γενοκτονιών.

Το Θέμα της Επέκτασης στα 12 Μίλια των Χωρικών Υδάτων του Αιγαίου

Με την διεκδικούμενη επέκταση σε 12 μίλια των χωρικών υδάτων του Αιγαίου είναι συνυφασμένο και το θέμα των 10 μιλίων του ελληνικού εναερίου χώρου.  Για το θέμα αυτό ο πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδος κύριος Σημίτης στο βιβλίο του Πολιτική για μια Δημιουργική Ελλάδα: 1996-2004 έγραψε τα εξής: «…αξιώσεις και διεκδικήσεις που εγείρει η Τουρκία στο Αιγαίο, αμφισβητώντας έτσι σχεδόν στο σύνολό του το νομικό καθεστώς που έχει διαμορφωθεί μετά τον Β! Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και πριν από αυτόν (ελληνικός εναέριος χώρος των 10 ναυτικών μιλίων κ.λ.π)».

Το θέμα των 10 μιλίων του ελληνικού εναερίου χώρου αποτελεί μια χονδροειδή διπλωματική απάτη της Ελλάδας, διότι η επέκταση αυτή ουδέποτε αναγνωρίσθηκε διεθνώς.

Ο λόγος είναι ότι γύρω στο 1931 έχει εκδοθεί ένα ελληνικό προεδρικό διάταγμα το οποίο καθόριζε πως η χώρα αναλαμβάνει το συντονισμό της κυκλοφορίας στον εναέριο χώρο του Αιγαίου μέχρι τα 10 μίλια. Σημειωτέον ότι την εποχή εκείνη στο Αιγαίο δεν υπήρχε άξια λόγου αεροπλοΐα.

Το διάταγμα αυτό μπήκε στα χρονοντούλαπα του ελληνικού Υπουργείου των Εξωτερικών, χωρίς να αναγνωριστεί ποτέ από κανένα διεθνές όργανο, ή από την Τουρκία. Πρακτικώς είναι αδύνατον, και εάν ακόμη η Ελλάδα είχε διεθνώς αναγνωρισμένα 10 μίλια εναερίου χώρου στον αέρα να έχει στη θάλασσα μόνο 6 μίλια.

Όσον αφορά το θέμα της επέκτασης  στα 12 μίλια των χωρικών υδάτων του Αιγαίου, η χώρα μας δεν ψεύδεται. Το θέμα έχει ως εξής: Η ελληνική αυτή απαίτηση στηρίζεται στη διεθνή συμφωνία για το δίκαιο των θαλασσών, η οποία έλαβε χώρα στο Συνέδριο του Ριο ντε λα Πλάτα της Νοτίου Αμερικής το 1982. Στο Συνέδριο αυτό αποφασίστηκε ότι και τα νησιά έχουν δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων τους μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια. Τη συμφωνία αυτή υπέγραψε μεν η Ελλάδα, αλλά δεν υπέγραψε η Τουρκία, με το αιτιολογικό ότι η εφαρμογή μιας τέτοιας συμφωνίας απειλεί «ζωτικά συμφέροντά» της, διότι με τον τρόπο αυτό το νότιο Αιγαίο μετατρέπεται από διεθνής θάλασσα που είναι σήμερα σε μια ελληνική λίμνη.

Άξιον αναφοράς είναι ότι χώρες που δεν υπογράφουν μια οποιαδήποτε διεθνή συμφωνία δεν δεσμεύονται από την συμφωνία αυτή.

Το επιχείρημα που ακούμε κατά κόρον είναι ότι η Τουρκία δεν σέβεται τις διεθνείς συνθήκες. Αυτό αποτελεί καθαρή υποκρισία, Ούτε και η Ελλάδα σέβεται τις συμφωνίες που υπέγραψε, ότι δεν θα εξοπλίσει τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου.

Η χώρα μας εξόπλισε τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου υποστηρίζοντας ότι με τον τρόπο αυτό υπερασπίζει ζωτικά συμφέροντά της. Η επιχειρηματολογία όμως αυτή δεν ισχύει μόνο για την Ελλάδα, αλλά πρέπει να ισχύει και για την Τουρκία.

Κορυφαία ορθολογιστική πράξη αποτέλεσε αυτή του μνημονίου της Μαδρίτης, την οποίαν συνυπέγραψαν ο τότε Πρωθυπουργός της Ελλάδας κύριος Σημίτης με τον τότε  Πρωθυπουργό της Τουρκίας κύριο Γιλμάζ.

Στο κείμενο αυτού του μνημονίου αναφέρονταν ότι «Τα προβλήματα ανάμεσα στην Ελλάδα και στη Τουρκία θα πρέπει να λύνονται λαμβάνοντας υπόψη το διεθνές δίκαιο και τα ζωτικά συμφέροντα και των δύο χωρών».

Για πρώτη φορά Πρωθυπουργός της Τουρκίας υπέγραψε δήλωση ότι θα σεβασθεί το διεθνές δίκαιο και Πρωθυπουργός της Ελλάδας υπέγραψε δήλωση ότι θα λάβει υπόψη και τα ζωτικά συμφέροντα της γείτονας χώρας.

Αυτή η σοφή και ταυτόχρονα φιλειρηνική δήλωση των δύο Πρωθυπουργών έγινε δεκτή στην Ελλάδα  με μία λυσσώδη αντίδραση εθνικιστικών στοιχείων, ιδιαίτερα των μελών του λεγόμενου «πατριωτικού» ΠΑΣΟΚ, με πρωταγωνιστή τον κύριο Παπαθεμελή, προερχόμενο από ένα σλαβόφωνο χωριό της περιφέρειας της Θεσσαλονίκης.

Στην προκειμένη περίπτωση είτε λύνει κανείς το πρόβλημα με αμοιβαίες και έντιμες υποχωρήσεις είτε με εξοπλισμούς και πόλεμο. Σε έναν τέτοιο πόλεμο μετά από μια βιβλική καταστροφή και των δύο χωρών δεν θα υπάρξουν νικητές παρά μόνο ηττημένοι, έτσι έγινε στο παρελθόν ανάμεσα στην Αίγυπτο και το Ισραήλ.

Οι Γιγαντιαίοι Εξοπλισμοί Ελλάδας και Τουρκίας

Συνέπεια του θέματος των 12 μιλίων στο Αιγαίο είναι οι γιγαντιαίοι εξοπλισμοί τόσο της Ελλάδας όσο και Τουρκίας τους οποίους έμμεσα υποστηρίζουν, χωρίς βέβαια να  αισχύνονται, τόσο ο Συνασπισμός όσο και το εθνικιστικό ΚΚΕ, με τη χυδαία  εκστρατεία τους υπέρ των εθνικών μας δίκαίων  στο Αιγαίο.

Σύμφωνα με έρευνα του σουηδικού ινστιτούτου μελετών International Peace Research Institute (Sipri), η Ελλάδα έρχεται τρίτη στον κόσμο σε δαπάνες για την αγορά συμβατικών όπλων, μετά από την Κίνα και  τις Ινδίες.

Το 2004  η Ελλάδα, με 11 εκατομμύρια κατοίκους, δαπάνησε 5,2 δις δολάρια για την άμυνα της, η Βρετανία, με 50 εκατομμύρια κατοίκους, 3,4 δις, και η Τουρκία, με 70 εκατομμύρια κατοίκους, 3,3 δις δολάρια.

Πρόσφατα ανακοίνωσε η ελληνική κυβέρνηση ότι θα δαπανήσει τα επόμενα 15 χρόνια το ιλιγγιώδες ποσό των 56 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να σκεφθεί κανείς, κυρίως η λεγόμενη Αριστερά, τι ωφέλεια θα είχε η ελληνική και η τουρκική νεολαία εάν τα ιλιγγιώδη αυτά ποσά δεν δίνονταν για παλιοσίδερα αλλά για αναπτυξιακούς και κοινωνικούς σκοπούς…

Το Θέμα των Εθνικών Μειονοτήτων

Όλες οι σημερινές εθνικές ταυτότητες είναι τεχνητές, συμπεριλαμβανομένων τόσο της ελληνικής, όσο και της μακεδονικής. Η ευρωπαϊκή Αναγέννηση και πιο συγκεκριμένα η Γαλλική Επανάσταση, ήταν αυτή που δημιούργησε τις εθνικές ταυτότητες με σκοπό την καταπολέμηση της φεουδαρχίας και της θεοκρατίας στην Ευρώπη. Η δημιουργία της ελληνικής εθνικής ταυτότητας αρχίζει αμέσως μετά την Γαλλική Επανάσταση, μέσα από ενέργειες Ελλήνων της διασποράς, όπως του Κοραή και του Ρήγα Φεραίου.

Η μακεδονική εθνική ταυτότητα εμφανίζεται 100 χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα το 1897 κατά την διάρκεια του πρώτου συνεδρίου διανοούμενων Μακεδόνων στην Θεσσαλονίκη, παρουσία και του εθνικού τους ήρωα Γκότσε Ντέλτσεφ.

Προς ατυχία τους όμως οι νεαροί αυτοί Μακεδόνες δεν επιθυμούσαν βασιλιά διότι ήταν σοσιαλιστές, πράγμα το οποίο αποτελούσε για την τότε άρχουσα τάξη της Ευρώπης, η οποία ρύθμιζε τότε τις τύχες των λαών, κάτι σαν «κόκκινο πανί».

Η εθνική λοιπόν ταυτότητα των Μακεδόνων δεν είναι δημιούργημα του Τίτο –όπως μας λέει η ελληνική εθνικιστική προπαγάνδα– αλλά υπήρχε από την εποχή εκείνη, τουλάχιστον σε εκείνη τη μερίδα των πολιτικά συνειδητοποιημένων Μακεδόνων.  Κατά την εποχή εκείνη, τόσο η γλώσσα όσο και η εθνική ταυτότητα των Μακεδόνων, αποτελούσε μία τρομερή απειλή για τον ελληνικό εθνικισμό.

Αυτό οφείλονταν κυρίως στο ότι το 1912 η Μακεδονία, που τότε καταλήφθηκε από τον ελληνικό στρατό, είχε πληθυσμό αποτελούμενο κατά 35-40% περίπου από μουσουλμάνους Τούρκους, κατά 40% από σλαβόφωνους Μακεδόνες, και μόνο κατά 10-12% από Ελληνόφωνες Μακεδόνες. Οι υπόλοιποι κάτοικοι της οθωμανικής τότε Μακεδονίας αποτελούνταν από Εβραίους, Αλβανούς, λατινόφωνους Βλάχους, και Τσιγγάνους.

Μετά την εποχή αυτή ο ελληνικός εθνικισμός, για να μπορέσει να διατηρήσει τη Μακεδονία, υποχρεώθηκε να καταπολεμήσει τόσο την γλώσσα όσο και την αναδυόμενη εθνική ταυτότητα των Μακεδόνων.

Η θρησκεία Ελλήνων και Μακεδόνων δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για διαχωρισμό διότι και οι δύο ομάδες υπάγονταν στον ορθόδοξο Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης. Μόλις μετά το 1870, έτος δημιουργίας της βουλγαρικής Εξαρχίας, κατέστη δυνατός ο διαχωρισμός των κατοίκων της Μακεδονίας σε Εξαρχικούς και Πατριαρχικούς.

Το 1924, ο καταστροφέας του Μικρασιατικού Ελληνισμού Ελευθέριος Βενιζέλος, και όχι όπως πιστεύεται οι Τούρκοι, επέβαλε την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών, με αποτέλεσμα να ανατραπεί όχι μόνο τελείως αλλά και οριστικά ο εθνολογικός χάρτης της ελληνικής Μακεδονίας.

Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή οι σλαβόφωνοι Μακεδόνες μετατράπηκαν σε μια μειοψηφία, μειοψηφία η οποία συρρικνώθηκε πιο έντονα με τον Εμφύλιο Πόλεμο και την μετανάστευση.

Σήμερα όμως παρά το ότι ο κίνδυνος αυτός έχει εξαλειφθεί οριστικά και αμετάκλητα, οι αρμόδιοι του ελληνικού Υπουργείου των Εξωτερικών πάσχουν από ένα αυτιστικό σύνδρομο, δηλαδή ζουν στον δικό τους κόσμο, χωρίς να μπορούν να αντιληφθούν τι συμβαίνει στον έξω κόσμο, στον κόσμο  της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το χειρότερο είναι ότι ο εγκέφαλος των ανθρώπων αυτών έχει παραμείνει στην ημερομηνία 1903…

Το Θέμα της Ονομασίας Γειτονικού Κράτους

Το ελληνικό κράτος μετά τα συλλαλητήρια της Θεσσαλονίκης τη δεκαετία του 1990, ίσως επειδή δεν αντιλήφθηκε καν την αλλαγή της νοοτροπίας στην διεθνή κονίστρα, επιμένει να καταπολεμά τόσο τη γλώσσα όσο και την εθνική ταυτότητα των Μακεδόνων.

Συνέπεια της ιμπεριαλιστικής αυτής πολιτικής το ελληνικό κατεστημένο παραμένει και σήμερα ακόμη δέσμιο μιας νοοτροπίας που διαμορφώθηκε κατά τη δεκαετία του 1990 υπό το κράτος εθνικιστικής υστερίας και εκβιασμών, με πρωταγωνιστές κυρίως τέως σλαβόφωνους ή βλαχόφωνους ελλαδέμπορους.

Ο αγώνας για το όνομα άρχισε με το επαίσχυντο εμπάργκο εναντίον ενός ανίσχυρου γειτονικού κράτους, με μοναδική επιτυχία να πλουτίσει ένας αριθμός μαυραγοριτών, οι οποίοι προμήθευαν την Δημοκρατία της Μακεδονίας μέσω της Βουλγαρίας κυρίως πετρελαιοειδή. Ο αγώνας αυτός έχει ήδη ηττηθεί, διότι η Δημοκρατία της Μακεδονίας έχει ήδη αναγνωριστεί από 120 κράτη στον κόσμο,

Τόσο η μακεδονική γλώσσα όσο και η μακεδονική εθνική ταυτότητα είναι η μόνη που έχουν γνωρίσει οι κάτοικοι του κράτους αυτού κατά την διάρκεια της ζωής τους. Η αξίωση της Ελλάδας να τους υπαγορεύσει τι είδους αυτοσυνείδηση θα πρέπει να έχουν είναι παράλογη. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που η αξίωση αυτή δεν γίνεται κατανοητή από το σύνολο της παγκόσμιας κοινότητας.

Θα ήταν γελοίο το 60% των κατοίκων της ελληνικής Μακεδονίας, οι οποίοι σημειωτέον είναι πρόσφυγες ή απόγονοι προσφύγων από την ανατολική Θράκη και Μικρά Ασία, να απαιτούν την μοναδικότητα του όρου Μακεδόνες. Η εθνική ταυτότητα μας δεν είναι Μακεδόνας, είναι αποκλειστικά και μόνο Έλληνας.

Το Φαιδρό Θέμα των Γενοκτονιών: Η Υποτιθέμενη Γενοκτονία των Ποντίων

Τα τελευταία χρόνια ακούγονται εκκωφαντικοί θόρυβοι αναφορικά με την λεγόμενη   Γενοκτονία που υπέστησαν το 1922 οι Έλληνες του Πόντου από τους Τούρκους. Ο ελληνικός πληθυσμός των τριών νομών ή Βιλαετίων του Πόντου αποτελούσε μειοψηφία. Τα στατιστικά στοιχεία, που  αφορούν στο έτος 1912, προέρχονται από τον  καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Σωτηριάδη. Τα στοιχεία αυτά υιοθέτησε και χρησιμοποίησε η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου στις διάφορες διεθνείς συνδιασκέψεις.

Λεπτομερώς στο νομό, δηλαδή στο Βιλαέτι, της Τραπεζούντας οι Έλληνες ανέρχονταν στο 25.9% του συνολικού πληθυσμού. Συγκεκριμένα οι Τούρκοι αριθμούσαν  957.866 άτομα, ενώ οι Έλληνες ανέρχονταν μόνο σε 353.533.

Στον νομό ή Βιλαέτι της Κασταμονής ο ελληνικός πληθυσμός ανερχόμενος στο  2,5%  του πληθυσμού αποτελούσε στατιστικά μια αριθμητικά ασήμαντη εθνική ομάδα και τέλος στο νομό ή Βιλαέτι της Σεβάστειας (Σίβας) οι Έλληνες ανέρχονταν στο 8.9% του πληθυσμού.

Οι πηγές για τον Απελευθερωτικό Αντάρτικο του Πόντου, προέρχονται από  συγγράμματα Ποντίων εθνικιστών και από δημοσιεύσεις στη βιβλιοθήκη της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών Θεσσαλονίκης, προπύργιο του ελληνικού εθνικισμού στην Βόρεια Ελλάδα.

Η στρατιωτική δράση του ποντιακού αντάρτικου έλαβε χώρα στη Μπάφρα της Σαμψούντας,  και στη Σάντα της ορεινής Τραπεζούντας. Το πραγματικό αντάρτικο άρχισε μόλις το 1916, όταν οι Ρώσοι κατέλαβαν την πόλη της Τραπεζούντας μεταφέροντας το ρωσο-τουρκικό πολεμικό  μέτωπο στην περιοχή της Τραπεζούντας.

Οργανωτής του ελληνικού αντάρτικου ήταν ο «στρατηγός» Γερμανός Καραβαγγέλης, ο οποίος ήρθε στην Σαμψούντα το 1908 ως μητροπολίτης. Οι ταλαίπωροι Μπαφραλήδες αντάρτες, επί το πλείστον τουρκόφωνοι και αναλφάβητοι, έπεσαν στην παγίδα του αιμοσταγούς αυτού παπά χωρίς να αναλογιστούν τις συνέπειες του λεγόμενου «απελευθερωτικού αγώνα».

Οι αντάρτες, ή τουλάχιστον οι ηγέτες των ανταρτών, δεν θα μπορούσαν καν να φαντασθούν ότι μετά  το πόλεμο θα πάθαιναν  αυτά που έπαθαν το 1945-46 στην Ελλάδα εκείνοι οι σλαβόφωνοι Μακεδόνες ή λατινόφωνοι Βλάχοι, οι οποίοι κατηγορήθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση για εσχάτη προδοσία και εκτελέσθηκαν. Ο λόγος που το ελληνικό κράτος κατηγόρησε για εσχάτη προδοσία την προαναφερθείσα μερίδα των υπηκόων του, δηλαδή τους σλαβόφωνους Μακεδόνες και Βλάχους, ήταν ο ίδιος λόγος για τον οποίον και η τουρκική κυβέρνηση κατηγόρησε για εσχάτη προδοσία τους χριστιανούς αντάρτες της Μπάφρας και της Σάντας, οι οποίοι ήταν τούρκοι υπήκοοι. Οι αντάρτες του Πόντου συντάχθηκαν  κατά την διάρκεια του πολέμου με τα εχθρικά κατοχικά στρατεύματα της Ρωσίας, καταπολέμησαν τον στρατό του κράτους του οποίου ήταν υπήκοοι, καταπιέζοντας και σκοτώνοντας αλλόθρησκους συμπολίτες τους.

Ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος δεν μιμήθηκε τον Καραβαγγέλη ούτε δημιούργησε αντάρτικα σώματα στην περιοχή του, αντιθέτως το 1916, κατά την διάρκεια της ρωσικής κατοχής της Τραπεζούντας, προστάτεψε τους Τούρκους από την εκδικητική μανία των Αρμενίων και τις υπερβάσεις των Ελλήνων. Εκτός αυτού ο Χρύσανθος δημιούργησε συσσίτια για τους άπορους Τούρκους Πρόσφυγες και αργότερα όταν οι σουλτανικές αρχές  επέστρεψαν στην Τραπεζούντα αναγνώρισαν τις υπηρεσίες  του  και τον παρασημοφόρησαν.

Ο πληθυσμός των επτά χωριών της Σάντας αποτελούνταν από σκληροτράχηλους ορεσίβιους και ταυτόχρονα ιδιαίτερα φιλοπόλεμους χριστιανούς, οι οποίοι ήταν εγκαταστημένοι σε ένα οροπέδιο ύψους 2.500 μέτρων όντας ανέκαθεν οπλισμένοι. Όταν το 1916 η περιοχή της Σάντας περιήλθε προσωρινά στην κυριαρχία του ρωσικού στρατού οι Σανταίοι εκδηλώθηκαν με ενθουσιασμό υπέρ των κατοχικών ρωσικών στρατευμάτων, επιτιθέμενοι σε γειτονικά τουρκικά χωριά.

Το 1920 το τουρκικό κράτος προσέφερε αμνηστία στους Σανταίους, τους όρους της οποίας, όπως αναφέρεται, παραβίασαν οι ίδιοι οι Σανταίοι, αρνούμενοι κάθε συμβιβασμό. Κάτω από την εγκληματική καθοδήγηση του Καραβαγγέλη οι χριστιανοί άρχισαν να πυκνώνουν τις τάξεις των ανταρτών χτυπώντας πισώπλατα τον τουρκικό στρατό και ληστεύοντας κυρίως τουρκικά χωριά, για να μπορέσουν να επιβιώσουν.

Λόγω των πράξεων αυτών ο τουρκικός στρατός άρχισε στην περιοχή της Μπάφρας το κυνήγι εναντίον των ανταρτών, οι οποίοι τον Απρίλιο του 1917, για να γλιτώσουν την καταδίωξη των Τούρκων, κατέφυγαν σε μια σπηλιά, γνωστή ως σπηλιά της Παναγίας, κοντά στο χωριό Οτ Καγιά το οποίο βρίσκονταν στους πρόποδες του βουνού Νεπιέν Νταγ. Οι αντάρτες αριθμούσαν 80 άτομα και είχαν μαζί τους περίπου 700 γυναικόπαιδα, τα τουρκικά στρατεύματα κυρίεψαν τη σπηλιά, σκότωσαν τους τραυματισμένους αντάρτες και κακοποίησαν τους άμαχους.

Δύο χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα στις 15 Αυγούστου 1919, ανήμερα του πανηγυριού της Παναγίας του Οτ Καγιά, 12.000 αντάρτες συνοδευόμενοι και αυτή την φορά από τα γυναικόπαιδα τους, για να παραπλανήσουν τους Τούρκους, επιτέθηκαν την νύχτα στη γειτονική τουρκική κωμόπολη Τσασούρ όπου διέπραξαν σοβαρές εγκληματικές πράξεις με θύματα όχι μόνο ένοπλους Τούρκους αλλά και άοπλους συμπατριώτες τους. Συγκεκριμένα οι χριστιανοί σκότωσαν 1.000 στρατιώτες, 400 γυναικόπαιδα κι έκαψαν 400 σπίτια, εκτός αυτού τραυμάτισαν 800 στρατιώτες, χωροφύλακες και αμάχους.

Επικεφαλής αυτού του εγκλήματος Γενοκτονίας εναντίον του τουρκικού πληθυσμού  ήταν ο Επίσκοπος Μπάφρας Ζήνωνας Αγριτέλης, δεξί χέρι του  Καραβαγγέλη. Λόγω της τρομερής καταστροφής η κωμόπολη έμεινε ακατοίκητη για πολλά χρόνια.

Επειδή γίνεται συνεχής αναφορά στις πράξεις Γενοκτονίας που διέπραξαν οι Τούρκοι εναντίον των Ελλήνων στον Πόντο, παρασιωπώντας συστηματικά τις εγκληματικές πράξεις των Ελλήνων ανταρτών, θα αναφερθούμε μόνο σε ένα τμήμα αυτών των εγκλημάτων, όπως τα παρουσιάζει στην εργασία του ο εθνικιστής Πόντιος συγγραφέας Ανθεμίδης.

Ο εν λόγω συγγραφέας στο κεφάλαιο του βιβλίου του με τον τίτλο Επαναστατική Τρομοκρατία αναφέρεται συν τοις άλλοις και στα εξής: «Το Δεκέμβριο του 1922, οι Έλληνες αντάρτες επιτέθηκαν κατά των Τούρκων ατάκτων τσετέδων και πυρπόλησαν σε μια μόνο επιχείρηση οκτώ τουρκοχώρια…» Στο πέρασμα λοιπόν των ελληνικών ανταρτικών συγκροτημάτων, ερημώνονταν στην κυριολεξία τα τουρκικά χωριά. Τα αντίποινα των ανταρτών εναντίον των αμάχων τουρκικών πληθυσμών, ήταν, σύμφωνα με το δίκαιο του πολέμου, και μάλιστα με το δίκαιο του ανταρτοπολέμου της εποχής εκείνης.

Σε άλλο σημείο ο ίδιος συγγραφέας αναφέρεται επίσης στα εξής: «…Οι κύριες πηγές για την επιμελητεία τους ήταν πλέον τα τουρκοχώρια… Το Σεπτέμβριο 200 περίπου αντάρτες κυρίεψαν το τουρκικό χωριό Σιβασλή, το οποίο είχε 150 οικογένειες και το έκαψαν ολοκληρωτικά, αφού πήραν 200 ζώα και τρόφιμα, μετά πέντε μέρες κυρίεψαν το χωριό Κουτετί με 70 οικογένειες, στη συνέχεια το χωριό Ταϊπλί με 50 οικογένειες και το χωριό Κάρογλαρ…

Μετά από ανάπαυλα είκοσι μερών 500 Έλληνες αντάρτες και 1.000 άοπλοι κυρίεψαν το Σεχρί, που είχε 600 οικογένειες, πήραν όλα τα ζώα και τα τρόφιμα με την βοήθεια των αμάχων και έκαψαν το χωριό… Αστραπιαία μαθεύτηκε στα λιμέρια των βουνών του Πόντου ότι τραυματίστηκε ο καπετάνιος. Έτρεξαν όλοι μαζί κοντά του να τον περιποιηθούν. Στο χωριό Τσαμιλήκιοϊ, ύστερα από διαταγή του ίδιου του καπετάνιου, οι αντάρτες ως αντίποινα δεν άφησαν τίποτε όρθιο».

Το παράξενο είναι ότι ακόμα και κατά την εποχή μας ορισμένοι Πόντιοι συγγραφείς περιγράφουν με υπερηφάνεια τα εγκλήματα γενοκτονίας του διέπραξαν οι Πόντιοι αντάρτες. Ταυτόχρονα οι Πόντιοι εθνικιστές καταδικάζουν με θορυβώδη και ταυτόχρονα υστερικό τρόπο τα εγκλήματα Γενοκτονίας, που διέπραξε η τουρκική πλευρά, απαιτώντας διεθνή αναγνώριση Γενοκτονίας, χωρίς φυσικά να ζητούν συγνώμη από τους Τούρκους για παρόμοια εγκλήματα που έκανε η δική μας πλευρά.

Όπως φαίνεται στους επαγγελματίες αυτούς πατριώτες ούτε στιγμή δεν πέρασε από το μυαλό τους να ζητήσουν και οι δύο πλευρές συγνώμη για το κακό που έκανε η μία στην άλλη, κοιτώντας πλέον όχι στο παρελθόν αλλά στο μέλλον.

Οι πληροφορίες αυτές προσφέρονται κυρίως στην ελληνική νεολαία και ιδιαίτερα στην ελληνική νεολαία ποντιακής καταγωγής, ώστε ακούγοντας και μια άλλη άποψη να βγάλει τα δικά της συμπεράσματα…

Ο ΔΡ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΑΚΡΑΤΖΑΣ είναι συγγραφέας, έκδότης, σύμβουλος της ΕFA (European Free Alliance), και πρώην διευθυντής πνευμονολογικής κλινικής. Ζει στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας.

Σημείωση: Το περιοδικό ΖΕΝΙΘ είναι πρόθυμο να δημοσιεύσει οποιαδήποτε διαφορετική άποψη ή αντίρρηση πάνω στο συγκεκριμένο άρθρο, αρκεί βεβαίως να βασίζεται σε επιχειρήματα και να είναι απαλλαγμένη από φανατισμό. Όπως έχει αποδείξει άλλωστε κατά τηνπολυετή διαδρομή του, το ΖΕΝΙΘ επιθυμεί να αποτελέσει βήμα διαλόγου πάνω σε ζητήματα-ταμπού της ελληνικής κοινωνίας, προωθώντας τον πλουλαρισμό των ιδεών και την ελευθερία της έκφρασης, όπως αρμόζει στην κοιτίδα της δημοκρατίας.

Ο Αντιστασιακός Εξάντας της Ποιοτικής Δημοσιογραφίας

Δεν έχεις συχνά την τύχη να γνωρίζεις ανθρώπους που απ’ τα γεννοφάσκια τους «κατάπιαν άστρο». Ένα άστρο που ακόμη και μέσα από τα σπλάχνα τους συνεχίζει να ακτινοβολεί και τους οδηγεί σε όλη την υπόλοιπη τους ζωή, όπου εκείνο θέλει. Ίσως δυστυχώς για αυτόν, ευτυχώς για όλους τους υπόλοιπους, ο Γιώργος Αυγερόπουλος «έφαγε» ένα μικρό κομμάτι του ουρανού και έκτοτε ψάχνει στη γη για κάτι αντάξιο, να το ανεβάσει εκεί πάνω, να επανορθώσει. Ο εξερευνητής της μεγάλης ανθρώπινης περιπέτειας μας οδηγεί με τον τηλεοπτικό Εξάντα του σε ανθρωποτοπία και σε μέρη άγνωστα και συχνά αφιλόξενα για τους κατοίκους τους. Μας οδηγεί πίσω στην κοιτίδα της ανθρωπιάς που είχαμε ξεχάσει, μας οδηγεί σε ανθρώπινα βλέμματα και ψυχές που φιλοξενούν ακόμη την ελπίδα όταν όλα τριγύρω τους καταρρέουν,  που παραμένουν αξιοπρεπείς ακόμη και όταν οι ζωές τους  έχουν πλημμυρίσει από εξαθλίωση. Μιλώντας με τον καταξιωμένο Γιώργο Αυγερόπουλο καταλάβαμε αυτό που πάντα υποψιαζόμασταν: ο βραβευμένος Εξάντας δεν είναι απλά μια άρτια ντοκιμενταρίστικη γραφή, αλλά μια βαθιά κατάθεση ψυχής.

Συνέντευξη στον Πέτρο Αργυρίου

Κύριε Αυγερόπουλε πως προέκυψε η εκπομπή «Εξάντας»;

Από το 1988 ασχολούμαι με μεγάλα διεθνή θέματα. Αυτό μου έδωσε τη δυνατότητα να λάβω παραστάσεις από άλλους ανθρώπους και άλλες νοοτροπίες σε σχέση με τη δημοσιογραφία. Ωθούμενος από τα μεγάλες σημαντικές ειδήσεις του εξωτερικού αλλά και της ελληνικής επικαιρότητας πρότεινα συνεχώς να τα προσεγγίσουμε λίγο περισσότερο, λίγο προσεκτικότερα. Αν και το ενδιαφέρον του ελληνικού κοινού για τη διεθνή επικαιρότητα είχε εκείνη την περίοδο τονωθεί, το Κόσοβο ήταν μια καλή ένδειξη αυτής της μετατόπισης του ενδιαφέροντος. Η πρόταση μου να δώσουμε στο κοινό μια άλλη οπτική της διεθνούς σκηνής και όχι αυτή την ξεπέτα του μισού λεπτού, όπως συνηθιζόταν, η επιμονή μου σκόνταφτε σε πεισματική άρνηση. Θυμάμαι ήταν τόσο έντονη η απογοήτευση που, όταν εγώ και η γυναίκα μου η Αναστασία βρεθήκαμε το 1994 στο Περού, σκεφτήκαμε να μείνουμε για πάντα εκεί. Είχαμε βρει και δουλειά: ξενοδοχοϋπάλληλοι… Δεν άντεχα άλλο αυτή τη μιζέρια και την προχειρότητα. Θυμάμαι χαρακτηριστικά που μου έλεγαν «κάνε μου μια έρευνα να παίξει το βράδυ» και εγώ έμενα εμβρόντητος!

Δεν την άντεχα αυτή τη νοοτροπία και η δυσπροσαρμοστικότητά μου σ’ αυτή την κατάσταση με έκανε να είμαι το «μαύρο πρόβατο» της ιστορίας, ξέρεις, ο γραφικός, ο περίεργος. Τέλος πάντων, το 1999 που δούλευα στον Alpha, έρχεται ο πρόεδρος μαζί με τον διευθυντή ειδήσεων και μου λένε: «Αυγερόπουλε, τώρα με την αλλαγή της χιλιετίας θέλουμε να μας κάνεις το χρονικό της Ελλάδας στον 20ο αιώνα». Μου το λένε στις 5 Δεκεμβρίου και το ήθελαν έτοιμο στις 30 Δεκεμβρίου. Τέλος πάντων τους λέω εντάξει, να το κάνουμε. Το φτιάχνω. Βγαίνει μια δουλειά 120 λεπτών και όταν προβάλλεται πάει αρκετά καλά, τουλάχιστον έτσι όπως θεωρούν αυτοί το καλά, σύμφωνα με τα νούμερα της τηλεθέασης. Αναθαρρημένοι από αυτή την «απρόσμενη» ανταπόκριση έρχονται και μου λένε, «ρε συ Αυγερόπουλε, δε μας κάνεις ένα τέτοιο κάθέ μήνα;»

Εγώ τους είπα «ναι» και έβαλα σε εφαρμογή αυτό που είχα από την αρχή στο μυαλό μου. Εκμεταλλεύτηκα την τεχνογνωσία που είχα αποκτήσει από τη δουλειά μου και άρχισα να δουλεύω πάνω σε αυτό που ήξερα να κάνω καλύτερα. Και τι ήξερα να κάνω; Να πηγαίνω κάπου και να καταγράφω αυτό που έχω δει. Κάπως έτσι αρχίζει ο Εξάντας…

Ποιες ήταν οι πρώτες αντιδράσεις από το τηλεοπτικό περιβάλλον;   

Με το που άρχισαν να καταλαβαίνουν τι έκανα και τι πήγαινα να κάνω άρχισαν να μου λένε «ρε πουλάκι μου τι πας να κάνεις, ποιος ενδιαφέρεται για Αργεντινές και Βολιβίες τώρα;» Και μου το λεν αυτό δημοσιογράφοι άνθρωποι. Εντωμεταξύ στην Αργεντινή κατέρρευσε μια χώρα, μια από της πιο πλούσιες χώρες του κόσμου… Στην Τσετσενία γινόταν χαμός… Δεν μπορούσα να καταλάβω τότε και να σου πω την αλήθεια ακόμη δεν μπορώ να καταλάβω για ποιο λόγο ο Γερμανός, ο Άγγλος ο Γάλλος κ.ο.κ ενδιαφέρεται και ο Έλληνας δε θα πρέπει να ενδιαφέρεται. Και ποιος αποφασίζει τι ενδιαφέρει τον Έλληνα και τι όχι; Οι άνθρωποι της τηλεόρασης έχουν την αντίληψη πως αν παρουσιάσεις μια καλή δουλειά και πεις στον Έλληνα τι συμβαίνει στον κόσμο, τι συμβαίνει μακριά από αυτόν, π.χ. στην Οαχάκα, ή στην Αργεντινή ή όπου άλλου, ότι δεν θα τον ενδιαφέρει τον Έλληνα. Κατά κάποιο τρόπο θεωρούν ότι ο Έλληνας είναι ηλίθιος, ότι έχουν απέναντί τους μια ομοιόμορφη μάζα φτιαγμένη από 50χρονες νοικοκυρές που ο κόσμος και οι παραστάσεις τους αποτελούνται από την κουζίνα, το σπίτι, τη γειτονιά τους και τις εύπεπτες τηλεπερσόνες, χωρίς σε καμιά περίπτωση να θέλω να θίξω τις νοικοκυρές. Αλλά αυτή είναι η αντιμετώπιση των ανθρώπων τις τηλεόρασης. Το τηλεοπτικό κοινό δεν είναι μια χωματερή για ευκαιριακά τηλεοπτικά προϊόντα και ούτε οι νοικοκυρές είναι αυτό που έχουν στο μυαλό τους.

Περιγράφεις μήντια που διέπονται από προχειρότητα, εχθρότητα προς την έρευνα και σνομπισμό απέναντι στο κοινό τους…

Οι άνθρωποι της τηλεόρασης, επηρεασμένοι από τα μηχανάκια της τηλεθέασης και από τους διαφημιστές που κατά την γνώμη μου φέρουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης για αυτό που συμβαίνει σήμερα, θεωρούν πως αν δείξεις στον Έλληνα π.χ. την Παλαιστίνη, δε θα τον ενδιαφέρει, ότι πρέπει να γεμίσεις την οθόνη τους με τηλεπερσόνες. Εγώ δεν θέλω να το δεχτώ αυτό, δεν μπορώ να το δεχτώ γιατί μια τέτοια αντίληψη των πραγμάτων είναι καταστροφική. Ο Έλληνας που εγώ γνωρίζω, ο Έλληνας που βλέπει τηλεόραση και διαβάζει εφημερίδα είναι για μένα ένας έξυπνος, νοήμων άνθρωπος που δεν αποστρέφεται μια καλή τηλεοπτική δουλειά. Δηλαδή θέλουν να μας πουν πως αν η τηλεόραση έκανε κάποια ποιοτική στροφή θα την απαξίωναν όλοι για να δουν π.χ. Δρούζα; Αυτό είναι φτωχό επιχείρημα κυρίως όταν αναπτύσσεται από ανθρώπους τις τηλεόρασης γιατί είναι αυτοί που διαμορφώνουν το τηλεοπτικό τοπίο, αυτοί κανονίζουν τι θα δεις εσύ, τι είναι αυτό που τελικά θα προβληθεί. Αν αποφάσιζαν να βελτιώσουν την τηλεοπτική πραγματικότητα θα το εισέπρατταν με μικρές βελτιώσεις στην ελληνική κοινωνία ακόμη και στο επίπεδο της καθημερινής ζωής. Αν ο κόσμος είχε περισσότερες παραστάσεις και ερεθίσματα, αν υπήρχαν πράγματα στην τηλεόραση που να τον βοηθήσουν να εξέλθει από τον μικρόκοσμό του, κανείς π.χ. δεν θα έσπρωχνε τον άλλο στις ουρές της τράπεζας ή των δημοσίων υπηρεσιών, θα είχαμε αναπτύξει περισσότερο το σεβασμό και την αλληλεγγύη.

Θεωρείς ότι τα νούμερα της τηλεθέασης αποτελούν τον απόλυτο λαϊκισμό;

Έχουν γίνει συζητήσεις επί συζητήσεων για το κατά πόσο το σύστημα καταγραφής του τηλεοπτικού ενδιαφέροντος είναι διαβλητό ή κατευθυνόμενο. Πιστεύω ότι θα είχαμε μια καλύτερη τηλεόραση χωρίς τα νούμερα. Από την άλλη, ζώντας σε μια κοινωνία της αγοράς,καταλαβαίνω την ανάγκη του επιχειρηματία να έχει ένα εργαλείο που θα του παρέχει μετρήσιμα μεγέθη. Δεν μπορώ να φανταστώ πως θα μπορούσε το σύστημα καταγραφής του τηλεοπτικού ενδιαφέροντος να γίνει καλύτερο. Θεωρώ όμως, πως τουλάχιστον για τα δελτία ειδήσεων, γιατί αυτά είναι η βιτρίνα, η ναυαρχίδα ενός σταθμού και εκεί διαμορφώνεται η κοινή γνώμη, δεν θα έπρεπε να υπάρχουν μετρήσεις, όπως δεν υπάρχουν και στο εξωτερικό. Τα δελτία ειδήσεων, αν δεν υπήρχαν τα νούμερα, θα ήταν πραγματικά δελτία ειδήσεων και όχι επεκτάσεις του ψυχαγωγικού προγράμματος. Θυμάμαι το 1990 που δούλευα στο MEGA, το δελτίο ειδήσεων διαρκούσε μισή ώρα και η πιο σημαντική πολιτική είδηση δεν ξεπερνούσε το 1,5 λεπτό. Σου έλεγαν τις ειδήσεις, ούτε παράθυρα ούτε συζητήσεις του καφενείου, ούτε τίποτε. Απλά ειδήσεις. Πάντως ο λαϊκισμός, για τον οποίο μιλάς, δεν είναι ίδιον της τηλεόρασης. Λαϊκισμός υπάρχει πρωτίστως στην πολιτική, υπάρχει και σε εφημερίδες… Και αυτό βασίζεται σε μια αντίληψη ότι το κίτρινο και το φτηνό πουλάει, μια αντίληψη που υπάρχει παντού. Εντάξει, ναι, πουλάει. Στην Αγγλία π.χ. υπάρχουν οι Times του Λονδίνου και η Guardian, αλλά παράλληλα υπάρχει και η «κίτρινη» Sun. Όπως και να ‘χει υπάρχει το BBC και κάποιοι άλλοι σταθμοί που περιλαμβάνουν συστηματικά καταπληκτικές δουλειές. Και εκεί δίνουν λεφτά για αυτό το πράγμα. Δεν νομίζω ότι εκεί είναι ανόητοι που απλά πετάν τα λεφτά τους. Γιατί από τις ποιοτικές δουλειές οι επιχειρηματίες όχι μόνο παίρνουν πίσω τα λεφτά που έχουν επενδύσει σε μια παραγωγή αλλά κερδίζουν και την υπεραξία που λέγεται κύρος. Και αυτό είναι κάτι που δεν μπορείς να αγοράσεις. Υπεραξία δημιουργεί και ο Εξάντας στο κανάλι που προβάλλεται. Τα λεφτά του τα φέρνει πίσω –έτσι κι αλλιώς δεν κοστίζει και πολλά– και παράλληλα δημιουργεί και μια υπεραξία που προκύπτει από τη διείσδυση που έχει στην κοινωνία. Η υπεραξία αυτή βέβαια δε καταγράφεται στις μετρήσεις. Ούτε μετριέται το ότι θέματα του Εξάντα αναδημοσιευόνται σε εφημερίδες. Οι βραβεύσεις είναι πάλι πέρα από το φάσμα των μετρήσεων. Αυτό που θέλω να σου πω είναι πως κάποια ποιοτικά χαρακτηριστικά δεν μπορούν να μετρηθούν με ποσοτικά μεγέθη χωρίς αυτό να σημαίνει ότι χάνουν κάτι από την ισχύ τους ή την κοινωνική τους επίδραση.

Μιλάμε δηλαδή λίγο-πολύ για έναν φαύλο κύκλο, όπου οι καναλάρχες και οι υπεύθυνοι του προγράμματος, κρίνουν το τηλεοπτικό κοινό ως απαίδευτο και χαμηλής ποιότητας προκειμένου να «πουλήσουν» χαμηλής ποιότητας τηλεοπτικά προϊόντα, που με τη σειρά τους συμβάλλουν στην συντήρηση ενός απαίδευτου κοινού…

Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξος άνθρωπος. Νομίζω ότι σιγά-σιγά το πράγμα αλλάζει. Βλέπεις ιδιωτικά κανάλια να ακολουθούν κατά πόδας το παράδειγμα του Εξάντα. Τι κάνει ο Εξάντας ή ο Κούλογλου, αυτό να κάνουμε και εμείς. Αυτό μπορούμε να το δούμε και αλλού. Φέτος π.χ. είναι η πρώτη χρονιά που εκπομπές της ελληνικής τηλεόρασης συμμετέχουν στο φεστιβάλ ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης. Μέχρι πρόσφατα μας έβλεπαν σαν ανθρώπους της τηλεόρασης που είχαν το ψώνιο να το παίζουν και καλλιτέχνες και να μπαίνουν στα χωράφια άλλων. Αυτό που λέω είναι πως κάποιες σοβαρές δουλειές έχουν αποκτήσει μια διεισδυτικότητα και θέτουν ένα εναλλακτικό μοντέλο.  Και αυτό το μοντέλο σε κάποιο βαθμό υιοθετείται όλο και περισσότερο. Βλέπω σιγά-σιγά να αλλάζουν τα πράγματα και να πηγαίνουμε προς περισσότερο ποιοτικές επιλογές. Δε λέω ότι θα εξαλειφτεί το κίτρινο. Η τηλεόραση είναι ένα άκρως εμπορικό μέσο και ακολουθεί τους νόμους της αγοράς. Το κίτρινο θα υπάρχει, τα φτηνά πράγματα όπως τα ρεάλιτι –φτηνά σε ήθος και αισθητική γιατί σε επίπεδο παραγωγής είναι πανάκριβα- θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Το θέμα είναι όμως ότι παράλληλα να έχεις την επιλογή να βλέπεις και δύο τρία αξιόλογα πράγματα. Και αυτή είναι η τηλεόραση που ζητάω.

 Η τηλεόραση είναι το κυρίαρχο μέσο και αποτελεί ένα «παράθυρο στον κόσμο». Πόσο αντικειμενική είναι η τηλεοπτική πραγματικότητα σε σχέση με αυτό που συμβαίνει εκεί έξω; Βρίσκεις ότι υπάρχουν σκοπιμότητες πίσω από τη διαχείριση της πληροφορίας;

Είναι γεγονός ότι τα δελτία ειδήσεων – ε εξαίρεση την κρατική τηλεόραση και δεν το λέω αυτό επειδή δουλεύω εκεί– δεν αφιερώνουν χρόνο στο τι συμβαίνει εκεί έξω. Ίσως είναι θέμα συμπιεσμένου χρόνου ίσως πρόθεσης – εγώ πιστεύω ότι είναι κυρίως το δεύτερο– προτιμούν να επιλέγουν ειδήσεις και να αφιερώνουν χρόνο στη βάπτιση π.χ. του μωρού του τάδε ποδοσφαιριστή ή στο γάμο της δείνα τραγουδίστριας. Αυτός ο τηλεοπτικός χρόνος θα μπορούσε κάλλιστα να αφιερώνεται σε πραγματικές ειδήσεις. Συνήθως το διεθνές δελτίο αναλώνεται στο ότι γεννήθηκαν δύο αρκουδάκια στον τάδε ζωολογικό κήπο. Ξέρεις, υπάρχει μια κλασσική φράση στα δελτία ειδήσεων και αυτή είναι το «πάμε να τους γλυκάνουμε λιγάκι». Να τους δείξουμε το αρκουδάκι, το ψαράκι, το δελφινάκι κ.λ.π.

Μια ευφορική τηλεόραση δηλαδή, ένα παραισθησιογόνο…

Αυτό που συμβαίνει είναι τραγικό… Πρόσεξε να δεις τι γίνεται τώρα. Το τι γίνεται π.χ. στην Κολομβία ή στην Παλαιστίνη το γνωρίζουν, τα πληρώνουν για να τα έχουν στον σταθμό, έχουν και εικόνα. Πληρώνουν τα διεθνή πρακτορεία για να έχουν τέτοιες ειδήσεις στη διάθεση τους. Αλλά δεν τις δείχνουν… Θεωρούν ότι δεν τον ενδιαφέρει τον κόσμο. Αυτό που νομίζουν ότι τον ενδιαφέρει αποκλειστικά είναι «τα δικά μας». Μιλάμε για μια ομφαλοσκοπική νοοτροπία που μας έχουν περάσει από το σχολείο: Η Ελλάδα μας, η αρχαία μας κληρονομιά, είμαστε η γενέτειρα του πολιτισμού, είμαστε το ένα είμαστε το άλλο… Αυτά δεν μας λένε στο σχολείο, αυτό δεν μας περνάνε; Ότι είμαστε οι πιο σπουδαίοι, οι πιο τρανοί; Δεν λέω, δημιουργήθηκε κάποτε σε αυτόν τον τόπο ένας λαμπρός πολιτισμός που ακόμη και σήμερα με τη γραμματεία του, την τέχνη του και τα πολιτειακά μοντέλα που δημιούργησε εξακολουθεί να έχει κάποια συμβολή στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Συγχαρητήρια, από εδώ και πέρα όμως, στον 21^ο αιώνα, είμαστε μια μικρή κουκκίδα στο χάρτη ενός παγκόσμιου χωριού. Οι αποστάσεις έχουν εκμηδενιστεί, οι αποφάσεις παίρνονται εκτός συνόρων και μεταφέρονται στις τοπικές κυβερνήσεις. Όλες οι μεγάλες αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή μας, παίρνονται εκτός συνόρων. Κάποιος πρέπει να γυρίσει και να πει στον Έλληνα κάποια στιγμή, ότι ρε μεγάλε, οκ, σε γαμάνε στη δουλειά, σε εκμεταλλεύονται, έχεις τα δικά σου προβλήματα, αλλά για να μπορείς να ερμηνεύσεις καλύτερα τη δική σου ζωή, για να καταλάβεις καλύτερα τι συμβαίνει, κάτσε και δες λίγο τι συμβαίνει στη Βολιβία ή αλλού στον κόσμο. Δεν είσαι πια το κέντρο του κόσμου. Είσαι μια μικρή χώρα, χωρίς ειδικό βάρος, που όποιος παγκόσμιος άνεμος και φυσήξει θα σε πάρει και θα σηκώσει. Κάτσε και δες λοιπόν που στον κόσμο φυσάει, που έχει άπνοια και που ο άνεμος λυσσομανάει. Για τον καιρό ενημερώνεσαι, σε αφορά, τι μέτωπα θα ‘ρθουν, από πού θα ‘ρθουν, τι καιρό θα κάνει αύριο… Το τι κόσμο θα κάνει αύριο είναι δυνατόν να μη σε αφορά;

Για αιώνες, θρησκείες και ιερατεία συνέθεταν μια μεταφυσική πραγματικότητα και την αποτύπωναν στην καθημερινότητα, δηλαδή μετάδιδαν στους πιστούς ότι «ξέρεις υπάρχει μια άλλη τάξη πραγμάτων, παράδεισος, κόλαση και άγγελοι κ.λ.π. και όταν πεθάνεις θα τα δεις όλα αυτά». Αυτή τη στιγμή, μια άλλη συνθετική πραγματικότητα, το «matrix της τηλεόρασης» έχει μετατοπιστεί στο εδώ και τώρα. Τι μπορεί να κάνει ο μέσος άνθρωπος για να προστατευτεί από τέτοιας ισχύος ερεθίσματα;

Έχεις δίκιο στο ότι όταν βλέπεις τον κόσμο μέσα από την οθόνη ο κόσμος γίνεται κάπως, σαν να έχεις μπει στο δωμάτιο με τους παραμορφωτικούς καθρέφτες. Άλλοι σε δείχνουν κανονικό, άλλοι χοντρό, λεπτό, κοντό, ψηλό. άλλοι από μπρος, άλλοι από πλάγια. Έτσι και στο δωμάτιο της τηλεόρασης: ο κόσμος είναι διαφορετικός όταν τον βλέπεις στο STAR, από ό,τι όταν τον βλέπεις μέσα από τον ANTENA, αλλάζει από MEGA σε NET κ.λ.π. Το κάθε κανάλι έχει τη δική του πραγματικότητα, τα δικά του φίλτρα. Άλλος είναι ο κόσμος για το STAR, άλλος για τη NET, άλλος για τον Alpha. Εγώ νομίζω ότι ο Έλληνας δε θα πρέπει να εμπιστεύεται ολοκληρωτικά την ενημέρωση του στην τηλεόραση, ότι θα πρέπει να διαβάζει καθημερινά αν είναι δυνατόν εφημερίδα, να μπορέσει να αναπτύξει αυτό που λέμε κριτικό πνεύμα, κριτική σκέψη. Γιατί νομίζω ότι αυτό το χαρακτηριστικό το έχει ο Έλληνας έμφυτο και το μόνο που χρειάζεται είναι να το καλλιεργήσει. Η αμφισβήτηση και η αμφιβολία του Έλληνα απέναντι στο πνεύμα είναι για μένα η κριτική σκέψη στην σπερματική της μορφή. Ένα άλλο τρομερό φαινόμενο σε σχέση με την τηλεόραση είναι ότι με τα παράθυρα και τα τηλεοπτικά καφενεία, που κακά τα ψέματα διαμορφώνουν άποψη, έχουμε προσπεράσει την παρουσίαση και την ανάλυση της είδησης και έχουμε  φτάσει στο σχολιασμό της είδησης.

Μιλάμε δηλαδή για μια «τηλεόραση-σούπερ μάρκετ», που έχει τοποθετημένες στα ράφια της τηλεπερσόνες για να επιλέξεις αυτή που σου ταιριάζει, αυτή που σε βολεύει;

Ακριβώς, με την ενημέρωση να είναι χωμένη στα χαμηλά ράφια. Η ιδιωτική τηλεόραση ακολουθεί πιστά τους νόμους της αγοράς. Ο τηλεθεατής ουσιαστικά «ψωνίζει», τον Αυγερόπουλου, τον τάδε ή τον δείνα. Αυτός είναι ο λόγος που το ευπώλητο έχει γίνει τηλεοπτικό κριτήριο. Όταν μιλάμε για τηλεόραση δε θα πρέπει να εξαιρούμε και το υπόλοιπο πρόγραμμα, τις ταινίες π.χ. Οι επιχειρηματίες της τηλεόρασης ξοδεύουν πολλά λεφτά για να πάρουν χολιγουντιανές υπερπαραγωγές που είναι όμως φτηνές σε συναίσθημα και αισθητική. Στη θέση τους θα μπορούσαν να προβάλλονται καλύτερες ταινίες. Είναι και αυτές ένα μέσο εκπαίδευσης του τηλεθεατή. Και δεν σου μιλάω για ελιτίστικες προσεγγίσεις, π.χ. για πειραματικό ιαπωνικό κινηματογράφο. Μια τέτοια τηλεόραση ούτε και εγώ θα μπορούσα να παρακολουθήσω. Απλά να υπάρχει και κάτι που δεν είναι πλαστικό, να υπάρχει κάτι ανθρώπινο. Επειδή όλα στη τηλεόραση έχουν να κάνουν με τα λεφτά, το ντοκιμαντέρ θα μπορούσε να είναι μια πολύ καλή επιλογή. Και ο λόγος είναι ότι τα ντοκιμαντέρ δεν κοστίζουν. Μπορείς να αγοράσεις μια ολοκληρωμένη, καλή δουλειά με 2.000 ευρώ. Τόσο κοστολογείται το ντοκιμαντέρ. Εσύ και εγώ που λέει ο λόγος βάζουμε ο καθένας από ένα χιλιάρικο και εξασφαλίζουμε ένα ντοκιμαντέρ. Το καλό είναι ότι στη συνείδηση του κόσμου το ντοκιμαντέρ έχει αλλάξει. Δεν είναι πια εκείνα τα αργόσυρτα, αξημέρωτα πλάνα με τη βαθιά φωνή που μιλάει για το γεφύρι της Άρτας ή κάτι τέτοιο. Τα ντοκιμαντέρ είναι πλέον ζωντανά, γρήγορα, φρέσκα, σφριγηλά. Μιλάν για τα προβλήματα που έχει ο άλλος δίπλα σου. Πολλές φορές είναι καλές ταινίες με πραγματικούς ανθρώπους. Τα ντοκιμαντέρ φέρουν ένα άρωμα ζωής μέσα σε μια πλαστικοποιημένη τηλεόραση. Για μένα είναι το μέλλον της εναλλακτικής ψυχαγωγίας και πληροφόρησης ή αν θες της εναλλακτικής ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας.

Αν πάρουμε έναν υποθετικό Έλληνα ο οποίος πληροφορείται σφαιρικά, είναι επιλεκτικός και συνειδητός αναγνώστης, τηλεθεατής, πολίτης, προσπαθεί να επικεντρώσει, να εστιάσει σε πράγματα που έχουν πραγματικό ενδιαφέρον, που έχουν σημασία και κάνει ότι του είναι δυνατό για να αναπτύξει σκέψη και κρίση. Αυτός ο άνθρωπος είναι πιθανόν να οδηγηθεί σε απομόνωση, στο κοινωνικό περιθώριο. Δε θα έχει να σχολιάσει το γάμο της τάδε μοντέλας, ή το αποτέλεσμα ενός ποδοσφαιρικού αγώνα, θα είναι «ο περίεργος της παρέας», ο αταίριαστος. Τι μπορούμε να κάνουμε για να σπάσουμε τη μοναξιά και την απομόνωση ενός τέτοιου ανθρώπου, να σπάσουμε το κοινωνικό εμπάργκο που αυτοματικά του επιβάλλεται;

Τα πράγματα δυστυχώς δεν είναι απλά και δεν μπορούν να αλλάξουν από τη μια μέρα στην άλλη. Θέλουν το χρόνο τους, πολύ χρόνο. Η κουλτούρα ενός λαού δεν αλλάζει τόσο εύκολα. Γιατί στην ουσία πρόκειται για θέμα κουλτούρας, μιας κουλτούρας της οποίας η τηλεόραση είναι απλά μια έκφανση. Δεν είναι τυχαίο ότι σε ευρωπαϊκές χώρες, π.χ. στη Σουηδία ή στη Γαλλία, τα πράγματα είναι ελαφρώς καλύτερα. Η τηλεόραση ή αν θες τα ΜΜΕ γενικότερα, είναι μέρος μιας παιδευτικής διαδικασίας που περνάει από την οικογένεια, το σχολείο, τον κοινωνικό περίγυρο. Και αυτή η διαδικασία μέχρι σήμερα παράγει μαζικά ανθρώπους που το μόνο που τους νοιάζει είναι ποιο κινητό θα αγοράσουν, ή ποιο αμάξι θα αγοράσουν και σε ποια μπουζούκια θα πάνε Σάββατο βράδυ, ενδιαφέρονται μόνο για την πάρτη τους. Είναι ο άνθρωπος που θα σου κλέψει τη σειρά στην ουρά, που θα σε σπρώξει στο δρόμο. Ενδιαφέρεται μόνο για τον εαυτό του. Δεν δείχνουν κανένα σεβασμό στον διπλανό τους. Υπόψιν ο σεβασμός στον διπλανό σου είναι πολύ βασικό στοιχείο κουλτούρας. Τώρα, τι μπορούμε να κάνουμε; Δεν υπάρχουν μαγικές συνταγές. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε και αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι ο καθένας από μας, από το πόστο που βρίσκεται να κάνει τη δουλειά του όσο καλύτερα γίνεται.

Είδαμε έναν Έλληνα να ανθίσταται, να είναι αντιδραστικός σε κάθε αλλαγή, να προτάσσει την θρησκεία του, την παράδοσή του, όλες αυτές τις παραδοχές και τους σκληρούς ιδεολογικούς πυρήνες που θεωρεί ότι αποτελούν την αναφαίρετη, «θεόσταλτη» και απαράλλαχτη εθνική του ταυτότητα, να υψώνει έναν ασταθή κυματοθραύστη στενομυαλιάς μπροστά σε κάθε κύμα αλλαγής. Εντούτοις, ο Έλληνας αλλοιώνεται, αλώνεται με σκανδαλώδη ευκολία κι έχει υιοθετήσει ένα κατά κύριο λόγο αμερικάνικο lifestyle, σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του, από το τι τρώει, τι φοράει, τι βλέπει στην τηλεόραση. Πως εξηγείται αυτό το οξύμωρο; Είναι αυτή η κούφια αίσθηση εθνικής ταυτότητας ένας δούρειος ίππος; Μήπως αυτοπαγιδευόμαστε σε μια χρονοκάψουλα φτιαγμένη από θραύσματα και παρανοήσεις του παρελθόντος;

Ο αυτοπροσδιορισμός Έλληνας μέσα από την αρχαία ελληνική κληρονομιά ή μέσα από τον Χριστιανισμό, είναι το προϊόν μιας ομφαλοσκοπικής, στενής κουλτούρας. Φυσικά και αφομοιώνουμε ή μιμούμαστε ξένα στοιχεία, αυτό συμβαίνει άλλωστε σχεδόν παντού. Δεν μπορείς να παγώσεις το χρόνο ή να τον γυρίσεις χιλιάδες χρόνια πίσω. Η προπαγάνδα του αναχρονισμού και του αναδρομικού μας αποτρέπει από το να μετέχουμε σε αυτό που υποτίθεται ότι κατέχουμε. Είναι φυσικό να επηρεάζεσαι σαν λαός από τα παγκόσμια ρεύματα ή τα ρεύματα της εποχής σου. Το ουσιαστικό θέμα δε βρίσκεται στο τι εισάγουμε αλλά στο τι εξάγουμε. Πρέπει να ξαναρχίσουμε να εξάγουμε μουσική, κινηματογράφο, επιστήμη, πρέπει να αρχίσουμε να εξάγουμε πολιτισμό, όπως κάποτε κάναμε. Η ανταλλαγή εμπορικών και πολιτισμικών προϊόντων δε με ενοχλεί και δεν νομίζω ότι  το κεντρικό θέμα που θα έπρεπε να μας απασχολεί είναι η χώρα προέλευσης του τζιν που φοράμε. Έχει και αυτό τη σημειολογία του και ανήκει σε μια μεγάλη αλυσίδα συμβάντων και καταστάσεων, δε λέω αλλά νομίζω ότι πρέπει πρώτα να δώσουμε προτεραιότητα στα μεγάλα ζητήματα πριν ασχοληθούμε με τα μικρά. Σε ενοχλεί το τζιν που φοράς και οι πολιτισμικές αναφορές του; Καλώς. Αλλά η πρόταση δεν είναι κάψτο μαζί με την αμερικανική σημαία, αλλά φτιάξε ένα καλύτερο όπως κάναν οι Γιαπωνέζοι με την τεχνολογία. Δε θες τζιν; Καλώς. Φτιάξε μια φουστανέλα που να έχει θέση στο σύγχρονο παγκόσμιο σκηνικό. Το ζήτημα δεν είναι η αποδόμηση και ένας καθολικός αφορισμός των πραγμάτων αλλά το να κρίνεις, να συγκρίνεις, να επιλέγεις και να δημιουργείς. Αυτό νομίζω ότι είναι η εναλλακτική σκέψη και πρόταση: Όχι μια μονοκόμματη και ανελαστική άρνηση ούτε ένας άκριτος ενστερνισμός και μια συνεχής απομίμηση αλλά μια δημιουργική πολυσυλλεκτικότητα που σταχυολογεί στοιχεία από διάφορα πολιτισμικά πεδία.

Σε ένα κόσμο «παγκοσμιοποιημένο» και ομογενοποιημένο, θεωρητικά «λείο», οι αιχμές και αμυχές συνεχίζουν να υπάρχουν. Ποιος είναι ο χάρτης των κινημάτων και των συλλογικών αντιδράσεων όπως τον έχει καταγράψει ο φακός του Εξάντα;

Ο Εξάντας αυτό που καταγράφει και παρακολουθεί είναι η προσπάθεια των ανθρώπων για ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ. Βλέπεις δηλαδή ανθρώπους που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα και αντιμάχονται μια τεράστια πολυεθνική που π.χ. στη Βολιβία θέλει να ιδιωτικοποιήσει το νερό. Αυτό για μας αποτελεί ένα ΟΡΟΣΗΜΟ. Πρέπει να το δεις, να το μάθεις για να καταλάβεις τι γίνεται. Αυτή είναι η σπονδυλική στήλη του Εξάντα, ο θεμέλιος λίθος του. Ότι άνθρωποι από κάθε γωνία του κόσμου που ζουν σε πολύ χειρότερες συνθήκες από ότι ζούμε στην ελλαδίτσα μας –δεν μπορείς να φανταστείς πως ζούνε κάποιοι άνθρωποι–, αυτοί οι άνθρωποι που είναι όχι απλώς εκτός σχεδίου πόλης αλλά εκτός σχεδίου ζωής. Φτωχοδιάβολοι που αντιπαλεύουν εταιρίες-κολοσσούς και έχουν το κουράγιο να τα βάζουν με μεγάλα συμφέροντα. Αυτό προσπαθεί να κάνει ο Εξάντας. Να θυμίσει στον κόσμο ότι υπάρχουν αυτοί οι άνθρωποι που καθημερινά δίνουν τον αγώνα τους για τα πιο βασικά πράγματα, για πράγματα που εμείς θεωρούμε αυτονόητα. Και πραγματικά σου μιλάω, μου σηκώνεται η τρίχα κάθε φορά που σκέφτομαι πόσο καλά γνωρίζουν οι ιθαγενείς την Αξιοπρέπεια με Α κεφαλαίο. Αξιοπρέπεια… Και για αυτούς τους ανθρώπους είναι ένα βασικό μέγεθος της ζωής που έχει να κάνει με το μέλλον τους και το μέλλον των παιδιών τους. Πραγματικά με συγκλονίζει αυτό το πράγμα…

Κάποιοι λένε ότι ο Εξάντας κάνει επανάσταση ή ότι ακολουθεί τις επαναστάσεις. Δεν το πιστεύω αυτό. Εμείς προσπαθούμε να δείξουμε το αυτονόητο: ότι κάποιοι άνθρωποι έχουν να αντιμετωπίσουν σκληρές, απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης που δεν δημιουργήθηκαν από μόνες τους: δεν είναι η Φύση ή η ανομβρία που θέλησε να στερήσει το νερό από τους ανθρώπους στη Βολιβία. Είναι μια πολυεθνική, ένας τεράστιος οργανισμός, ένα καρτέλ, που ήρθε και είπε «εγώ το νερό της βροχής το ιδιωτικοποιώ, το νερό των ποταμών το ιδιωτικοποιώ». Αυτό θέλουμε να δείξουμε. Ότι δεν είμαστε μόνοι σε αυτόν τον πλανήτη, ότι υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι με πραγματικά προβλήματα σε καταστάσεις ζωής και θανάτου. Και δεν είναι μόνο Βολιβιανοί… Είναι και Γάλλοι και Άγγλοι και Αμερικάνοι και Ισπανοί που δίνουν τους μεγάλους τους αγώνες. Θυμάμαι χαρακτηριστικά τον πρόεδρο μιας εταιρίας να βγαίνει και να λέει: «ποιος σας είπε ότι το νερό είναι αγαθό, το νερό είναι εμπόρευμα». Έτσι το αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος αυτός, αυτή είναι η οπτική του και κάπου εκεί αρχίζεις να αναρωτιέσαι αν εσύ έχεις καταλάβει κάτι λάθος. Μα αν πρέπει να αγοράζεις το νερό κάποιοι άνθρωποι που δε θα είναι σε θέση να το αγοράσουν θα πεθάνουν από τη δίψα! Και τι έγινε; Συμβαίνουν αυτά. Εγώ θέλω να κάνω μια επένδυση, να αγοράσω το νερό μιας ολόκληρης χώρας και να το πουλήσω για να βγάλω κέρδος από αυτό. Και τι έγινε που άνθρωποι θα πεθάνουν τις δίψας. Μια εταιρία δεν φιλανθρωπική οργάνωση… Αυτό είναι για μένα ο Εξάντας. Μια ματιά σε μέρη όπου η ζωή δεν είναι αυτονόητη, μια προσπάθεια μπας και ο κόσμος γίνει λιγάκι καλύτερος. Τώρα αυτά για χάρτη των κινημάτων και τα συναφή νομίζω ότι είναι λίγο θεωρητικά. Ο άνθρωπος στη Βολιβία που δεν έχει νερό να πιει, ο Νιγηριανός που βλέπει τη Shell να του γαμάει τον ποταμό με τα πετρέλαια της δεν έχει να κάνει με θεωρία. Έχει να κάνει με μια σκληρή καθημερινότητα. Ο Νιγηριανός ψαράς που τρεφόταν από τον ποταμό δεν έχει πια ψάρια να θρέψει τα παιδιά του. Του τα σκότωσαν τα πετρέλαια της Shell. Και δεν έχει άλλους τρόπους να ζήσει, δεν είναι επιχειρηματίας ή κάτι τέτοιο. Ψαράς είναι. Και βλέπει κάποιον να σκοτώνει τον ποταμό που τον θρέφει και ο ίδιος να αφανίζεται. Είναι ο ίδιος ένα είδος που απειλείται με εξαφάνιση. Και δεν πρόκειται για έναν άνθρωπο. 27 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν εκεί.

Βλέπεις κάποια ιδεολογική πλατφόρμα, θάρρος ή απλή απόγνωση πίσω από αυτά τα κινήματα και τις αντιδράσεις;

Φυσικά και υπάρχει απόγνωση. Βλέπουν τη ζωή τους να ρημάζεται, να τους κλέβουν τη ζωή, το μέλλον. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποια ιδεολογία, δε νομίζω οι ιθαγενείς να ξέρουν απέξω και ανακατωτά τον Μαρξ, οι περισσότεροι από αυτούς δεν ξέρουν καν το όνομα. Αυτό που ξέρουν είναι ότι υπάρχουν κάτι πλούσιοι με σπιταρόνες, ενώ αυτοί ζουν σε καλύβες και πεθαίνουν της πείνας, δεν έχουν να ταΐσουν τα παιδιά τους, δεν έχουν τα βασικά. Και αυτό είναι καλό να το θυμόμαστε και ‘μεις. Δεν υπάρχουν αυτονόητα, το ότι ανοίγεις τη βρύση και έχεις νερό δεν είναι αυτονόητο, το να ανοίγεις ένα διακόπτη και να έχεις φως δεν είναι αυτονόητο, το να πηγαίνουν τα παιδιά σου σχολείο δεν είναι αυτονόητο, τουλάχιστον όχι για αυτούς τους ανθρώπους. Αυτοί οι άνθρωποι παλεύουν για αυτά που εσύ και εγώ θεωρούμε αυτονόητα. Δεν είναι όμως και είναι καλό να το αντιληφθούμε αυτό. Φυσικά και υπάρχει απόγνωση πίσω από αυτά τα κινήματα, αλλά υπάρχει και θάρρος, απίστευτο θάρρος να τα βάζουν με κολοσσούς. Χρειάζεται θάρρος και έμπνευση και κάποιο υποτυπώδες σχέδιο. Δεν πρόκειται για δέκα νοματέους που κάθονται σε ένα τραπέζι και αρχίζουν να αναλύουν θεωρίες και μετά από ατελείωτες συζητήσεις και διαβουλεύσεις καταλήγουν σε κάποια απόφαση. Στην Οαχάκα οι άνθρωποι δεν κάθισαν σε ένα οβάλ γραφείο και άρχισαν να σχεδιάζουν ένα πλάνο και ποια πολιτική θεωρία θα ακολουθήσουν. Στην Οαχάκα είχαν ένα συγκεκριμένο πρόβλημα: οι δάσκαλοι τους δεν είχαν δρόμους για να φτάσουν στα σχολείο τους να διδάξαν τα παιδιά. Κάπως έτσι ξεκινάν αυτά τα κινήματα κατά τη γνώμη μου. Αν μιλάμε για κινήματα γιατί οι εξεγέρσεις είναι κάτι διαφορετικό. Στην εξέγερση βγαίνεις και σπας το αυτοκίνητο του διπλανού σου που είναι στην ίδια κατάσταση με σένα –δεν είναι πλούσιος– βγαίνεις και καις το γυμναστήριο όπου ο ίδιος πήγαινες. Δεν είναι το ίδιο. Ξέρεις πολλές φορές ακούς πολιτικούς ή διανοούμενους να λένε ότι «ξέρεις, δεν είναι έτσι τα πράγματα, πίσω από το τάδε ή το δείνα κίνημα υπάρχει μια ιδεολογία». Αυτό που υπάρχει είναι η καθημερινότητα τους, μια πολύ δύσκολη πραγματικότητα όπου δεν έχουν να φάνε ή δεν έχουν νερό να πιουν, νεράκι βρε αδερφέ. Παλεύουν για να έχουν μέλλον, όπως το αντιλαμβάνονται αυτοί. Για κάποιους αυτό μέλλον είναι το να υπάρχει ένας γιατρός σε μια μέρα απόσταση, για άλλους το να έχουν μια καλύβα να βάλουν τα κεφάλια τους από κάτω. Έχω δει ανθρώπους σε τέτοια κατάσταση, ανθρώπους που δεν έχουν τα βασικά. Δεν μπορείς να φανταστείς πόσο αξιοπρεπείς είναι. Βλέπουν τον λευκό που έρχεται με τα ακριβά του μηχανήματα και δεν έρχονται να ζητιανέψουν. Στη Βενεζουέλα οι άνθρωποι των παραγκουπόλεων δεν ξέρουν τι πα να πει κομμουνισμός ή καπιταλισμός. Αυτό που ξέρουν είναι ότι υπάρχει ένας άνθρωπος που ακούει στο όνομα Τσάβεζ και τον θεωρούν θεό. Και γιατί τον θεωρούν θεό; Έχει εξαλείψει τη φτώχια ο Τσάβεζ; Όχι, δεν την έχει εξαλείψει. Τι έκανε λοιπόν ο Τσάβεζ; Πήγε και έβαλε ένα ιατρείο στη γειτονιά τους. Πριν οι άνθρωποι πέθαιναν από σκωληκοειδίτιδα. Ή τους έδωσε ένα πιάτο φαΐ τη μέρα. ΕΝΑ ΠΙΑΤΟ ΦΑΙ ΤΗ ΜΕΡΑ. Έκανε συσσίτια. Θα μου πεις εξαλείφεται η φτώχια έτσι; Όχι, χρειάζονται πιο δραστικά μέτρα, ριζικές αλλαγές. Αλλά για αυτούς τους ανθρώπους αυτά που έκανε είναι σημαντικά και δεν μπορείς να κλείσεις τα μάτια στο ότι ο Τσάβεζ έκανε τη ζωή τους κάπως καλύτερη. Θα μου πεις είναι λαϊκιστής ο Τσάβεζ. Είναι, είναι ο Κακαουνάκης της Βενεζουέλας, τελεία.  Αλλά τουλάχιστον έκανε πέντε πράγματα. Πράγματα που κανείς άλλος δεν είχε κάνει για αυτούς τους ανθρώπους. Και για αυτό τον θέλουν, γιατί κανείς δεν είχε κάνει κάτι για αυτούς. Και τον ψηφίζουν και θα τον ξαναψηφίσουν.

Πόσο έχει επηρεάσει η πολιτική δράση και η δημόσια εικόνα του Τσάβεζ τις υπόλοιπες χώρες της αμερικανικής ηπείρου;

Η επιρροή Τσάβεζ είναι τεράστια. Πριν από λίγο καιρό το BBC έχει κάνει ένα ρεπορτάζ με θέμα το πώς οι ΗΠΑ έχασαν τη Λατινική Αμερική και έδειχνε σε γράφημα την επιρροή Τσάβεζ. Ο χάρτης της Αμερικής με ελάχιστες εξαιρέσεις είχε χρωματιστεί σχεδόν ολόκληρος από την επίδραση Τσάβεζ. Θα πρέπει όμως κυβερνήσεις, όπως του Τσάβεζ και του Μοράλες, να κάνουν τομές στα πράγματα. Ο Τσάβεζ έχει δείξει κάποια δυναμική, ήρθε σε σύγκρουση π.χ με το κατεστημένο των γαιοκτημόνων. Τους μάζεψε όλους και τους είπε: «μεγάλε αυτό το κομμάτι της γης το κάνεις τίποτε; Όχι αλλά είναι δικό μου. Α δεν το κάνεις τίποτε, ε; Τότε δεν είναι δικό σου. Είναι δικό μας». Το πήρε από τον μεγαλογαιοκτήμονα και το έδωσε σε φτωχούς αγρότες. Έκανε ανακατανομή γης. Αυτό είναι μια βαθιά τομή. Έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να δούμε πως θα εξελιχθεί το πράγμα στην αμερικανική ήπειρο και το πώς θα αντιδράσουν οι ΗΠΑ.

Τι αντιδράσεις περιμένεις;

Δεν ξέρω, τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 αεροπλάνα πέφτουν με ανθρώπους που έρχονταν σε ρήξη με τα αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή. Ο πρόεδρος του Παναμά και του Εκουαδόρ για παράδειγμα πέσαν με τα αεροπλάνα τους. Ή αυτό ή απλά γίνονταν πραξικοπήματα. Ο Τσάβεζ έχει δηλώσει ότι έχουν γίνει ένα κάρο απόπειρες δολοφονίας εναντίον του. Πολύ ενδιαφέρον θα έχει το να δούμε τι θα γίνει και στην Κούβα όταν πεθάνει ο Κάστρο…

Δηλαδή οι ΗΠΑ κινδύνευαν να χάσουν τη Λατινική Αμερική όταν τα think tanks τους σχεδιάζουν και διαβλέπουν έναν νέο αμερικανικό αιώνα;

Κοίτα, αυτή τη στιγμή είναι πολύ απορροφημένοι με το τι γίνεται στις «επαρχίες» τους στη Μέση Ανατολή για να επικεντρωθούν στο τι συμβαίνει κάτω από το «μαλακό υπογάστριο» τους. Έχουν ανοίξει πάρα πολλά μέτωπα, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και πιθανόν να ανοίξουν και αλλού, στο Ιράν, ή και αλλού. Έχει ξεκινήσει μια σταυροφορία από έναν τύπο που δεν ξέρεις που θα σταματήσει και μάλλον δεν ξέρει και ο ίδιος που να σταματήσει. Η Λατινική Αμερική φαίνεται να μην αποτελεί άμεση προτεραιότητα στο σχεδιασμό της εξωτερικής πολιτικής τους. Το θέμα είναι να δούμε και τι γίνεται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Για να σου πω την αλήθεια, εμένα η αμερικανική πολιτική δεν με χαλάει τόσο με την έννοια ότι είναι μια «αναμενόμενη» πολιτική Αυτοκρατορίας που κάνει τους επεκτατικούς της πολέμους, κοιτάζει τα συμφέροντα της και βλέπει χώρες και λαούς σαν οικοδομήσιμη γη, σαν καινούριες αγορές και σαν πλουτοπαραγωγικές πηγές για την μηχανή της. Είναι η πολιτική ενός τεράστιου οργανισμού που θέλει να μεγαλώνει όλο και περισσότερο και χρειάζεται να τρέφεται όλο και περισσότερο. Η ηθική στάση είναι εκτός θέματος. Αυτό που με χαλάει είναι η στάση της Ε.Ε όπου βλέπεις τους γραφειοκράτες των Βρυξελών να τριγυρνάν από γραφείο σε γραφείο και από δεξίωση σε δεξίωση με μια σαμπάνια στο ένα χέρι και με καναπεδάκια στο άλλο. Ενώ θα μπορούσαν, θα μπορούσαν π.χ να είχαν λύσει το Παλαιστινιακό. Όταν ταξιδεύεις όπως εγώ βλέπεις ανθρώπους, σκεπτόμενους ανθρώπους να σε κοιτάν δύσπιστα και να σου λεν: «α, είσαι στην Ευρώπη ε, ωραία. Και τι κάνατε εσείς για την Παλαιστίνη; Αναλώνεστε σε συσκέψεις, παίρνετε ηλίθιες αποφάσεις που δεν αφορούν κανένα και δε θα υλοποιηθούν ποτέ, λέτε ναι, ναι, ναι αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει και αυτό το πρόβλημα και θα το κοιτάξουμε όταν όλη την ώρα σκέφτεστε το αν ανέβηκε το Ευρώ ή όχι». Στον υπόλοιπο κόσμο φωλιάζει μια τεράστια απογοήτευση για την Ευρώπη του Διαφωτισμού, την Ευρώπη των ιδεών, την Ευρώπη του πολιτισμού.

Μιλάμε δηλαδή για μια απονευρωμένη, γηραλέα Ευρώπη;

Ναι και για κάτι χαβαλέδες τύπους που κοιτάζουν πως θα εξασφαλίσουν μεγαλύτερες επιδοτήσεις, για ένα τελείως μαλθακό, ξεχαρβαλωμένο και παρηκμασμένο κατασκεύασμα. Τι είναι τελικά η Ε.Ε; Εντάξει, η Αμερική είναι αυτό που είναι, θα κάνει αυτό που θέλει να κάνει, η Ευρώπη τι είναι; Παντού όπου ο κόσμος έχει προβλήματα με την αμερικάνικη εξωτερική πολιτική, ο κόσμος λέει «καλά τους Αμερικανούς τους ξέρουμε, εσείς τι κάνετε;» Δεν ξέρω, αυτό το πράγμα σου κόβει τα πόδια.

Παρατηρώ μια μετάλλαξη, μια μετατόπιση της έννοιας της κυριαρχίας που πραγματώνεται πλέον όχι υποχρεωτικά με την στρατιωτική επιβολή αλλά όλο και περισσότερο με την οικονομική εξάρτηση. Τι να την κάνουμε την υπακοή σας και το φρόνημα σας όταν μπορούμε πλέον να έχουμε να αγοράζουμε το νερό σας. Έχουμε το νερό σας, το σύνδεσμο σας με τη ζωή, οι υπόλοιπες μορφές υποταγής θα έρθουν…

Ναι, έχουμε και το πετρέλαιο σας και τον ορυκτό σας πλούτο… Δεν είναι τυχαίο ότι σε περισσότερες από μια περιπτώσεις ο υπουργός άμυνας των ΗΠΑ ακολούθως γίνεται διευθυντής της παγκόσμιας τράπεζας. Από τα όπλα περνάει στην οικονομία. Και δανείζει, δανείζει, δανείζει. Πάρε αυτά τα λεφτά να καλύψεις τις ανάγκες βρε αδερφέ. Και μετά λαοί και κράτη χρωστάνε, χρωστάνε, χρωστάνε και δεν μπορούν να αποπληρώσουν τα δάνεια τους. Ωραία, δώσε μας τώρα τα πετρέλαια σου.

Στην Αμερική θεωρείται πολιτικό προσόν να έχεις διατελέσει στέλεχος πολυεθνικής… Τι πολιτική είναι αυτή που αναδεικνύει στελέχη πολυεθνικών σε πολιτικούς και αντίστροφα;

Αυτό το  φαινόμενο δεν είναι αποκλειστικά αμερικάνικο. Το βρίσκεις και στην Ε.Ε. π.χ. το φαινόμενο Μπερλουσκόνι. Αυτός βγήκε και είπε: «εγώ αυτοδημιούργητος είμαι, τόσες εταιρίες έχω στήσει, ψηφίστε με για να κάνω την Ιταλία καλά». Και τον ψήφισαν. Φυσικά ο πολιτικός άντρας που προέρχεται από τους κόλπους των εταιριών είναι φυσικό να υπερασπίσει τα δικά τους συμφέροντα, συμφέροντα που δεν είναι υποχρεωτικό να ταυτίζονται με τα συμφέροντα της χώρας, του συνόλου αν θες. Είναι τραγικό και μόνο που το συζητάμε, είναι μια διαστροφή της πολιτικής ζωής.

Παρατηρώ μια όχι μόνο υποκριτική αλλά και παραπλανητική στάση του Δυτικού κόσμου απέναντι στους πολίτες του σε σχέση με τα προβλήματα του Τρίτου Κόσμου. Συζητήσεις επί συζητήσεων για παραγραφή των χρεών του Τρίτου Κόσμου όταν τελικά τίποτα από αυτά δε γίνεται. Η ανησυχία και ο προβληματισμός των πολιτών είναι δεδομένα, μέχρι ενός σημείου τουλάχιστον και βλέπεις πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντας να διοχετεύουν αυτή την ανησυχία σε ανωφελή κανάλια. Άνθρωποι στην Αφρική και αλλού πεθαίνουν από ασιτία, από βρώμικο ή ανύπαρκτο νερό και άθλιες συνθήκες υγιεινής και ξοδεύονται δισεκατομμύρια σε καμπάνιες π.χ κατά του αφρικανικού AIDS, όταν τα βασικά προβλήματα εκατομμυρίων Αφρικανών θα λύνονταν με ένα μικρό κλάσμα αυτών των χρημάτων. Αλλά φυσικά τα λεφτά του AIDS π.χ. ανακυκλώνονται, επιστρέφουν στο Δυτικό κόσμο με τη μορφή κερδών των φαρμακευτικών. Έτσι όλοι είναι ευχαριστημένοι, οι πολίτες που βοήθησαν τους καημένους τους Αφρικάνους και οι οικονομίες που συνεχίζουν να γευματίζουν πάνω από το πτώμα του Τρίτου Κόσμου.

Έχεις δίκιο σε αυτό που λες ότι το αυθόρμητο ενδιαφέρον του κόσμου σκοπίμως διοχετεύεται αλλού. Η παγκόσμια τράπεζα που χειρίζεται τα χρέη των χωρών έκανε το «πάμε να εξαλείψουμε τη φτώχια» σύνθημα της. Πάμε να εξαλείψουμε τη φτώχια. Υπάρχει μια διαστροφή του λόγου: Λέξεις όπως φτώχια, ελευθερία, δημοκρατία έχουν χάσει το νόημα τους, έχουν φθαρεί από την κατάχρηση, έχουν γίνει καραμέλα, που πρέπει για να είσαι πολιτικά σωστός να της πιπιλάς συνέχεια. Τι γίνεται όμως, τι γίνεται στην ουσία. Τρέχει η παγκόσμια τράπεζα στο Εκουαδόρ και αλλού και πουλάει χρήμα. Πάμε να εξαλείψουμε τη φτώχια… Αυτό το χρήμα θα το ξεπληρώνουν γενιές και γενιές ανθρώπων και όταν πια δε θα μπορούνε έρχεται η παγκόσμια τράπεζα και τους λέει «ωραία, τώρα πάμε να ιδιωτικοποιήσουμε τα πετρέλαια σου, πάμε τώρα να ιδιωτικοποιήσουμε το νερό σου». Μιλάμε για μια οικονομική σκλαβιά, τη χειρότερη μορφή σκλαβιάς… Και η παγκόσμια τράπεζα να σου λέει εμείς πάμε να πολεμήσουμε τη φτώχια. Είναι ένας εμπαιγμός, και αν θες, σίγουρα, ναι είναι απάτη και παραπλάνηση.

Με τη λέξη τρομοκρατία τι συμβαίνει; Τι εννοιολογική χροιά έχει πάρει σήμερα.

Είναι λέξεις που έχουν γίνει καραμέλα. Η επεκτατική πολιτική έχει περάσει και στο βασίλειο του λόγου, χρησιμοποιεί τις λέξεις σαν πλουτοπαραγωγικές πηγές προς πολιτική εκμετάλλευση και έχει καθυποτάξει το λόγο στις εκάστοτε σκοπιμότητες. Προφανώς με τα σημερινά κριτήρια ο Τζορτζ Ουάσινγκτον ήταν τρομοκράτης, αφού οι τακτικές που ακολουθούσε στον αγώνα του κατά τον Άγγλων ήταν τέτοιας φύσης. Αν υπήρχε σήμερα η οθωμανική αυτοκρατορία ο Κολοκοτρώνης θα ήταν και αυτός τρομοκράτης και όχι επαναστάτης. Τα όρια ανάμεσα σε εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, αντίσταση και τρομοκρατία έχουν γίνει δυσδιάκριτα. Όπως λέει και ένας καλός μου φίλος, όταν συμβαίνει στον τόπο σου είναι τρομοκρατία, όταν συμβαίνει σε αντίπαλη χώρα είναι εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας και αντίσταση. Οι λέξεις είναι και αυτές όπλα που στρέφονται κατά των αντιπάλων.

Υπάρχει μια πρακτική πολιτικές να παρουσιάζονται ως οι μόνες εφικτές ή αποτελεσματικές, μια τακτική τα πράγματα να παρουσιάζονται ως αναπόφευκτα και αναπόδραστα. Αυτή η πολιτική του ιστορικού μονόδρομου, του ενός και μόνου δρόμου έχει χρησιμοποιηθεί και για την υιοθέτηση του καπιταλισμού σε παγκόσμια κλίμακα. Είναι ο καπιταλισμός μονόδρομος σήμερα.

Κοίτα, εγώ δεν πιστεύω ότι ή ιστορία τελείωσε με την εμφάνιση του καπιταλισμού. Όταν δημιουργείς ελάχιστους ανθρώπους με απίστευτο πλούτο και μάζες ολόκληρες ανθρώπων με ελάχιστα ή καθόλου λεφτά, ε τότε έχεις φτιάξει έναν εκρηκτικό μηχανισμό, τον έχεις βάλει σε λειτουργία και περιμένεις πότε και που θα σκάσει. Και αυτή η ωρολογιακή βόμβα κατά τόπους και κατά περιόδους σκάει και άνθρωποι γυρνάνε να επαναξετάσουν παλιά, δεν λέω, αποτυχημένα μοντέλα, ωστόσο ψάχνουν τρόπους να κάνουν τα πράγματα κάπως καλύτερα. Τώρα το πότε θα ακουστεί το μεγάλο μπαμ δεν μπορώ να το ξέρω αλλά πιστεύω ότι αυτό είναι το αναπόφευκτο και αναπόδραστο και όχι ο καπιταλισμός.

Μιλάμε άλλωστε για μια οικονομική θεώρηση των πραγμάτων που πλέον παρουσιάζεται σαν πολιτική θεωρία.

Εντάξει, ο άλλος σου λέει, εγώ θέλω να βγάζω λεφτά, να διακινώ ελεύθερα τα εμπορεύματα μου και τα προϊόντα μου. Τα πραγματικά προβλήματα παρουσιάζονται όταν οι πολιτικές θεωρίες εκφράζονται μέσα από κατεστημένες εξουσίες όταν αρχίζουν οι σκανδαλώδεις εύνοιες προς κάποιους, όταν η ελευθερία για κάποιους μετατρέπεται σε ασυδοσία,  τότε έχεις ένα πρόβλημα δημοκρατίας όπου πλέον δεν υπάρχει ισονομία, δεν τηρούνται ίσες αποστάσεις, δεν δίνονται ίδιες ευκαιρίες. Όταν συμβαίνει αυτό, τότε νομίζω ότι οι Δυτικές κοινωνίες πρέπει να επανεξετάσουν το κατά πόσο αυτή η μορφή του απερίφραχτου, επιθετικού καπιταλισμού είναι συμβατή με την υποστρωματική πολιτική δομή της δημοκρατίας, με τις ιδέες και τις αρχές της δημοκρατίας που υποτίθεται ότι τις διέπουν. Και νομίζω ότι σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, ο προβληματισμός αυτός πρέπει να επεκταθεί και σε παγκόσμιο επίπεδο, κατά πόσο δηλαδή οι σχέσεις ανάμεσα σε πλούσιες και φτωχές χώρες διαπνέονται από δημοκρατικά ιδεώδη.

Ο αμερικάνικου τύπου καπιταλισμός έχει ένα πολύ δυνατό στοιχείο, έχει αναπτύξει μια πολύ ισχυρή επιχειρηματολογία. Λέει: «κοίτα πολίτη, το σύστημα σου δίνει ίσες ευκαιρίες, σου παρέχει και παιδεία και υγεία και ευκαιρίες ίσα και όμοια με οποιονδήποτε άλλο. Τώρα, αν εσύ δεν τα καταφέρνεις, είναι δικό σου πρόβλημα, είναι για τι είσαι αποτυχημένος και ανίκανος. Δεν φταίει ο θεός, η μοίρα, το κράτος ή οτιδήποτε εξωγενές αλλά εσύ ο ίδιος. Είναι θέμα πλέον ατομικής ευθύνης. Αν δεν τα καταφέρνεις λοιπόν, κάθισε σε μια γωνιά και βούλωσε το. Το σύστημα έκανε ότι μπορούσε για σένα: Νιώσε ένοχος, ανίκανος και άσε τους ικανούς να προχωρούν και να αποφασίζουν για σένα. Και που ξέρεις, επειδή είμαστε καλοί κάτι μπορεί να κάνουμε και για σένα τον άχρηστο. Δέξου τη θέση σου, δε φταίμε εμείς που βγήκες σκάρτος, αποδυναμώσου ηθικά, πολιτικά, κοινωνικά, αισθηματικά και πάνω από όλα μην τολμάς να διεκδικείς αφού καλά ξέρεις πως στη ζωή δεν σου αξίζει τίποτε παραπάνω από αυτά που ήδη πήρες».

Έχεις δίκιο σε αυτό που λες για το πώς παροπλίζονται οι διεκδικήσεις. Και δεν ξέρω ποια άλλη διαστροφή θα φέρει το μέλλον. Η Κίνα ξυπνάει, π.χ. και ξυπνάει πολύ άγρια. Μιλάμε για μια χώρα όπου εκτελούνται άνθρωποι και μετά αποστέλλονται τιμολόγια στους πατέρες τους με την τιμή της σφαίρας. Πρέπει να πληρώσεις για τη σφαίρα που σκότωσε το γιό σου. Δεν μπορώ να φανταστώ πω θα είναι ο κόσμος με την Κίνα πάνω. Ήδη από τη δεκαετία του 1970 η Κίνα, η κομμουνιστική Κίνα έχει επιτρέψει τη δημιουργία καταστημάτων, το πράγμα σιγά-σιγά άνοιξε για να έχουμε σήμερα την Κίνα που βλέπουμε τώρα, με τους τεράστιους ρυθμούς ανάπτυξης, ένα υβριδικό πράγμα που πώς να το χαρακτηρίσει κανείς, κομμουνιστική ελεύθερη αγορά; Ένα αμάλγαμα με τους δικούς του νόμους.

Μιλάμε για μια χώρα όπου οι εξουσίες γράφουν σε εκατονταετίες, όχι τετραετίες, και δεκαετίες, όπου η κεντρική εξουσία έχει διατελέσει αδιατάραχτα χιλιετίες. Βλέπεις αυτήν την Κίνα να αναδεικνύεται σε υπερδύναμη;

Σαφώς. Μιλάμε για στρατιές ανθρώπων. Ένα δισεκατομμύρια τριακόσια εκατομμύρια πληθυσμός. Δεν μπορείς να καταλάβεις τι σημαίνει αυτό το πράγμα, ούτε και εγώ το είχα συλλάβει πριν πάω εκεί. Πάμε εκεί, σε ένα εργοστάσιο που φτιάχνει καθοδικούς σωλήνες για όλες τις τηλεοράσεις. Πόσο κάνει ένας σωλήνας, ρωτάω και μου λένε π.χ. 10 λεπτά. Και πόσους τέτοιους φτιάχνεται την ημέρα; Περίπου δύο εκατομμύρια. Τα νούμερα και η δυναμική της Κίνας είναι ασύλληπτα. Και αυτή η Κίνα, η ραγδαία αναπτυσσόμενη Κίνα διψάει για πόρους, για πλουτοπαραγωγικές πηγές. Και όταν δεν θα τους έχει ή θα τις έχουν τελειώσει ή δε θα τις φτάνουν θα στραφεί αλλού, μπορεί να την πέσει στην Ινδία ή αλλού. Δεν μπορώ να φανταστώ πως θα είναι το μέλλον με δύο αυτοκρατορίες, Κίνα και ΗΠΑ και μια αμέτοχη Ευρώπη. Σίγουρα πάντως η ιστορία δεν έχει τελειώσει

Γιώργο σε ευχαριστώ που μοιράστηκες την οπτική σου για τα πράγματα μαζί με το Ζενίθ…